Chương 1
CHẨN ĐOÁN TRỚ
TRÊU
T rong khoảnh khắc đó, tôi có thể cảm nhận thuốc cản quang gadolinium1 đang được tiêm vào mạch máu của mình. Cảm giác âm ấm lan tỏa từ cánh tay ra khắp cơ
thể. Tôi biết mặt mình đang đỏ bừng. Sau đó, khi người ta đẩy tôi ngược vào máy MRI2, cơn buồn nôn dâng lên, tiếp đến là cảm giác hoảng loạn. “Chẳng có chỗ để ngồi dậy. Mình sắp ói, và mình nghẹt thở vì cảm giác nhờn nhợn đang trào lên cuống họng”, tôi nhủ thầm. Đầu tôi nằm gọn trong một lồng kín bằng nhựa, hai cánh tay đặt xuôi bên hông, rồi cỗ máy bắt đầu rung lên và kêu như thể có cả ngàn cái búa khoan đang hoạt động vậy. Tôi chưa từng cảm thấy sợ hãi như vậy cho đến thời điểm đó. Tôi đã chống chọi với những cơn xây xẩm, sự mỏi mệt và
các triệu chứng khác trong nhiều tháng, nhưng tôi cứ nghĩ đó là do căng thẳng và bệnh viêm tai mà thôi. Khi đó, tôi đang tập luyện cho cuộc đua xe đạp Harmon’s MS 150 được tổ chức tại Salt Lake City vào mùa xuân năm 2006. Tôi đến trung tâm giải trí ở địa phương để tập luyện trong nhà thi đấu, vì thời tiết đang rất lạnh nên không thích hợp để đạp xe ngoài trời.
1 Thuốc cản quang gadolinium là loại thuốc thường được sử
dụng cho bệnh nhân chụp cộng hưởng từ để phục vụ chẩn đoán cận lâm sàng.
2 Máy chụp cộng hưởng từ MRI là kỹ thuật tạo hình cắt lớp sử
dụng từ trường và sóng radio để thu hình ảnh của các cơ quan trong cơ thể sống và quan sát lượng nước bên trong các cấu trúc của các cơ quan.
Tôi không biết nhiều về căn bệnh đa xơ cứng, nhưng sếp tôi mắc bệnh này. Tôi làm việc tại một công ty xuất bản, và John, ông chủ nơi này, là một người ngồi xe lăn. Hồi mới bắt đầu làm việc cho ông ấy, tôi không biết ông ấy bị gì, nhưng vì ngại nên tôi không hỏi. Dù phải ngồi xe lăn nhưng ông vẫn luôn tràn đầy sinh lực. Ông tận tâm với công ty, thích tính chất luôn đòi hỏi sự nỗ lực của công việc kinh doanh và sẵn sàng làm việc với cường độ cao vào bất cứ khi nào có thể. Tôi dần dần phát hiện ra mặt dịu dàng của John. Tôi hết sức nể trọng vợ chồng ông dù chúng tôi rất khác biệt. Sự nỗ lực không ngừng của họ đã truyền cho tôi động lực phát triển. Khi làm cho công ty được gần hai năm và đã hiểu vợ chồng họ rõ hơn, tôi quyết định tham gia cuộc đua xe đạp cự ly một trăm năm mươi ki-lô-mét để gây quỹ cho hoạt động nghiên cứu về bệnh đa xơ cứng. Tôi không chắc mình có thể đạp hết chặng đường đó hay không, nhưng tôi vẫn muốn thử sức. Tôi muốn gây quỹ để hỗ trợ cho
các nghiên cứu về bệnh đa xơ cứng, nhưng thật ra, tôi tham gia cuộc đua xe đạp này vì John, vì sự hiền từ của ông.
Mùa xuân năm đó thật căng thẳng. Đã có vài việc xảy ra khiến mọi chuyện trầm trọng hơn, và tình trạng đó đã dẫn đến việc tôi bị chẩn đoán mắc bệnh đa xơ cứng. Tôi làm việc hàng giờ
liền và xung phong làm người chủ trì cuộc đấu giá thường niên ở trường học của con gái. Tôi tạm dừng việc luyện tập đua xe đạp một thời gian ngắn và đi thăm chị gái đang sống ở Đức. Tôi rất háo hức được gặp chị gái, anh rể và các cháu của mình.
Chúng tôi sống cách nhau một đại dương nên chẳng mấy khi được gặp nhau, nhưng hầu như ngày nào chúng tôi cũng nói chuyện hoặc nhắn tin qua lại. Hồi bé, không phải lúc nào chị
em tôi cũng gần gũi nhau, nhưng chúng tôi ngày càng thân thiết hơn theo năm tháng. Bailey, Mark và tôi cùng lên đường, và cả nhà đã có một chuyến đi thật vui. Tuy nhiên, qua những chiều cùng nhau uống mừng dịp đoàn tụ và những đêm thức muộn, tôi đã hoàn toàn vắt kiệt cơ thể vốn đã suy nhược của mình. Lại thêm áp lực về thời hạn hoàn thành công việc và cơn mệt mỏi do phải bay đường dài và lệch múi giờ, nên chẳng có gì lạ khi tôi trở về nhà mà cảm thấy không được khỏe. Cũng mùa xuân năm đó, ông tôi qua đời. Y học đã có những nghiên cứu chứng minh rằng tình trạng căng thẳng có thể khiến bệnh đa xơ cứng xuất hiện hoặc tái phát. Thời gian đó tôi chật vật xoay xở trong vòng quay điên cuồng của cuộc sống, tiền kiếm được chỉ đủ trang trải, mọi thứ tôi chỉ đang cố gắng lèo lái được chút nào hay chút đó. Bề ngoài, mọi thứ trông vẫn cân bằng, bình ổn nhưng bên trong lại như địa ngục. Sự qua đời của ông tôi chính là giọt nước tràn ly.
Ông tôi qua đời khi đang sống trong viện dưỡng lão dành cho người bệnh Alzheimer3. Lần nào vào thăm ông, tôi cũng thấy rất nhọc lòng vì ông luôn nhớ được tôi là ai, nhưng không thể
nhớ tại sao mình lại ở trong viện dưỡng lão này, tại sao mình không còn bằng lái xe và tại sao cuộc sống của mình đã tan biến mà thân xác mình vẫn còn ở đây. Ngày ông mất, tôi đã ở
bên ông gần như cả ngày. Ông nhắm mắt lại và nằm đó, nhưng tinh thần ông không được thanh thản. Ông căng thẳng, lo lắng, chán nản, trăn trở không yên - mà thật ra là ông bực bội, giận dữ. Ông không hoàn toàn minh mẫn nhưng lại cau có và lảm nhảm không thôi. Có một số thứ không bao giờ thay đổi. Ông cứ giơ tay lên và nhắc đi nhắc lại: “Đỡ ông dậy, kéo ông dậy”. Tôi đỡ ông dậy, giũ nhẹ cái gối của ông và ông bắt đầu lặp lại lần nữa. Tôi không thể giúp ông cảm thấy dễ chịu hơn. Tôi đã từng mất những người thân thương, bạn bè, bà tôi và nhiều người bà con xa khác nữa. Nhưng tôi chưa từng ở bên người nào trong số
họ lúc họ ra đi. Sự ra đi của ông tôi không hề là một sự ra đi thanh thản như tôi đã từng nghe. Nó thật đột ngột và kinh khủng.
3 Là một bệnh lý về não tác động đến trí nhớ, suy nghĩ và hành vi; là một trong những căn nguyên phổ biến nhất gây chứng giảm trí nhớ ở người già.
Suốt nhiều tháng ròng, tôi thường gặp ác mộng thấy ông đang hét vào tôi: “Đỡ ông dậy, kéo ông dậy!”. Những lời đó và khoảnh khắc đó cứ ám ảnh tôi. Khoảng sáu tháng sau khi ông mất, tôi hẹn uống cà phê với nữ mục sư ở nhà thờ tôi thường đi lễ và tâm sự với cô ấy tôi thấy giận dữ thế nào khi Chúa để mặc ông tôi qua đời như thế, mà tôi lại không giúp được gì cho ông. Tôi không thể xoa dịu cơn đau của ông. Tôi nhắc lại những lời đó.
Tôi kể về cơn ác mộng đó. “Ông giơ tay ra và hét vào tôi: ‘Đỡ ông dậy, kéo ông dậy!’”. Sau khi trầm ngâm một lát, nữ mục sư nhìn tôi và thản nhiên nói: “Có lẽ không phải ông ấy không nói với cô đâu”.
Tôi nghĩ về từng thời điểm căng thẳng trong khoảng thời gian đó khi nằm trong máy MRI, cố dằn cơn buồn nôn đang trào lên cổ họng và nuốt ngược nước mắt cùng nỗi sợ hãi vào lòng. Tôi bắt đầu cầu nguyện hoặc van xin Chúa, hoặc vừa cầu nguyện vừa van xin một cách lộn xộn khi bị mắc kẹt trong không gian chật hẹp đó. “Xin đừng để con chết trong cỗ máy này. Xin đừng để con bị u não hay mắc một căn bệnh quái quỷ nào đó. Hãy đưa con ra khỏi đây. Đưa con ra khỏi đây.” Trong lời cầu xin của tôi, “đây” nghĩa là chỉ cỗ máy đó, bệnh viện đó, ngày hôm đó và cả cơn ác mộng đó nữa. Hãy đưa tôi ra khỏi đây.
Đời tôi bị cuốn vào trong cơn lốc căng thẳng dữ dội: thiếu ngủ, làm việc quá sức, mệt mỏi sau chuyến bay dài, căng thẳng thường trực trong cuộc sống và nỗi đau mất đi người thân mà tôi yêu thương cả đời này. Ngoài bị chóng mặt, tôi còn bị suy nhược quá độ, tay có cảm giác châm chích và một phần gương mặt bị liệt. Tôi buồn phiền, mệt mỏi, luôn thấy buồn nôn và hoàn toàn kiệt quệ. Tôi nghĩ cơn xây xẩm là do chứng viêm tai mà ra, và bác sĩ của tôi cũng nghĩ thế, ít nhất thì ông ấy đã nói với tôi như vậy. Hai tuần sau đó, tôi vẫn chưa thể đi theo đường thẳng được, nói chi đến chuyện đạp xe, thế là tôi lại đi khám bệnh. Chúng tôi bắt đầu từ việc chụp MRI phần đầu. Những phần tổn thương cho thấy có vấn đề gì đó, nhưng không có gì rõ ràng. Tôi làm thêm nhiều xét nghiệm nữa: xét nghiệm tai, xét nghiệm mắt, chụp MRI tủy sống, siêu âm tim. Có phải tôi bị
đột quỵ nhẹ không? Tôi bị mắc bệnh ALS4 chăng? Xét nghiệm cuối cùng, chọc dò tủy sống, đã đưa ra kết luận.
4 Bệnh xơ cứng teo cơ một bên (Amyotrophic Lateral Sclerosis –
ALS) là một bệnh thoái hóa thần kinh, ảnh hưởng đến các cơ.
Bệnh nhân mắc bệnh này sẽ từ từ bị liệt do các tế bào thần kinh vận động dần bị xơ hóa.
Đó là lúc bác sĩ khoa thần kinh gọi điện cho tôi. Thoạt đầu, bà ấy nói tôi không bị bệnh đa xơ cứng, và chúng tôi nên “chờ
xem” trước khi xác định cần phải làm gì tiếp theo. Bà ấy nói bà ấy lấy làm lạ khi chưa có ai gọi điện thông báo cho tôi vì họ đã có kết quả từ tuần trước rồi. Tôi đáp lại là mình chỉ mới làm xét nghiệm vài ngày trước thôi. Bà ấy nói sẽ gọi lại cho tôi. Ba phút sau, bà ấy gọi lại và nói: “À, tôi nhìn nhầm bệnh án. Đúng là cô bị mắc chứng đa xơ cứng”.
Đấy không phải khoảnh khắc quyết định, dù tôi đã cảm thấy như vậy trong chốc lát. Đấy là khoảnh khắc đáng sợ và hỗn loạn nhất. Số phận của tôi được định đoạt qua một cuộc điện thoại, khi tôi đang ở công sở, một cách bình thản như thể người ta đang hỏi: “Cô có muốn dùng kèm khoai tây chiên không?”. Tôi không biết phải làm gì với lời thông báo này. Tôi không biết phải làm gì nữa, tôi không có kế hoạch nào cả, chỉ có nỗi sợ hãi mà thôi.
Tôi bỏ lỡ cuộc đua xe đạp hỗ trợ bệnh nhân đa xơ cứng vì vẫn chưa thể trèo lên xe đạp và bị chẩn đoán mắc căn bệnh này trong lúc đang gây quỹ cho nó. Tôi gác điện thoại, khóc suốt quãng đường về nhà và uống một viên Valium5 còn dư lại từ
đợt điều trị căn bệnh viêm tai mà tôi vốn không hề mắc phải.
5 Thuốc được sử dụng để điều trị rối loạn lo âu, các triệu chứng khi cai rượu hoặc co thắt cơ, các cơn co giật, có tác dụng an thần.