Thời gian: Hai ngày sau màn trước, sáng Chủ nhật.
Địa điểm: Đồn công an, phòng sở trưởng.
Nhân vật:
Bình Hải Yến, Đường đại ca, Đường đại tẩu, Vương Tú Trúc, Vương Tân Anh, Sở trưởng Chư, Đinh Hoành, Thẩm Duy Nghĩa, Lưu Siêu Vân, Vương Nhân Lợi, Vương Nhân Đức, Lý Thiên Tường, Lý Trân Quế, Nãi nãi họ Tỉnh, Thẩm tam tẩu.
[Màn mở: Bình Hải Yến đang đọc tài liệu. Điện thoại reo, cô bắt máy.]
Bình Hải Yến: "A lô!... Phải rồi! Là anh Vu Tráng đấy à?... Ồ, Vương Nhân Đức đang đến chỗ chúng tôi ư? Tốt quá! Cảm ơn anh! Tạm biệt!" (Tiếng gõ cửa) "Mời vào!"
Đường đại ca (cùng Đường đại tẩu lên): "Đồng chí, chúng tôi đến để cảm ơn các đồng chí!"
Đường đại tẩu: "Đến cảm ơn đây, đồng chí!"
Bình Hải Yến: "Có gì đâu mà, mọi người ngồi xuống đã!"
Đường đại ca: "Không ngồi nữa, các đồng chí đang bận!"
Đường đại tẩu: "Đồng chí Lưu đi ra ngoài rồi à? Nếu cậu ấy về, nhất định phải nhắn giúp tôi một tiếng! Cũng thay tôi cảm ơn sở trưởng nữa! Cảm ơn cả các đồng chí cảnh sát giao thông trên đường! Thật tốt quá, những người mặc đồng phục cảnh sát giao thông đi đến đâu cũng làm việc tốt!"
Bình Hải Yến: "Đại tẩu định về ngay sao? Không ở lại thêm mấy ngày à?"
Đường đại tẩu: "Không ở lại đâu, việc ở dưới quê đang bận, ở đây tôi cũng không an tâm! Tạm biệt nhé! Chúng tôi đi thăm Lý đại mụ đây!"
[Bình bắt tay họ, tiễn ra ngoài, họ đi xuống.]
Vương Tú Trúc (dắt tay em trai, vui vẻ đi vào): "Đồng chí Hải Yến!"
Vương Tân Anh: "Đồng chí Hải Yến!"
Bình Hải Yến: "Là hai chị em các cô đấy à? Tôi thật mừng thay cho các cô! Nhìn kìa, lông mày của Tú Trúc không còn nhíu chặt nữa rồi, mặt của Tân Anh cũng tươi tắn hẳn lên!"
Vương Tú Trúc: "Vâng, còn gì hạnh phúc hơn việc chị tìm thấy em trai nhỏ nữa chứ?"
Vương Tân Anh: "Nhìn chị cả tôi xem, vừa là công nhân, lại vừa có văn hóa, thật là đáng mừng quá đi! Chúng tôi chẳng biết làm sao để cảm ơn Đảng và Chủ tịch Mao cho đủ nữa!"
Sở trưởng Chư (lên): "Đến rồi à? Tú Trúc! Tân Anh!"
Vương Tú Trúc: "Sở trưởng Chư, chúng tôi đến để cảm ơn ông ạ!"
Vương Tân Anh: "Sở trưởng, mỗi ngày Chủ nhật cháu đều phải đến cảm ơn ông một lần!"
Sở trưởng Chư: "Lúc nào các cháu đến cũng hoan nghênh cả, nhưng đừng có cảm ơn mãi! Hơn nữa, chúng tôi còn chưa làm xong việc này mà!"
Vương Tú Trúc: "Mẹ cháu có tin tức gì chưa ạ?"
Sở trưởng Chư: "Có một chút rồi!"
Vương Tân Anh: "Mẹ cháu ở đâu? Ở đâu ạ? Cháu chỉ muốn nắm chặt tay chị, chạy khắp phố gọi mẹ thôi!"
Sở trưởng Chư: "Còn một vài chi tiết chưa làm rõ, cũng nhanh thôi! Sắp rồi! Tú Trúc, trên mặt mẹ cháu có đặc điểm gì không?"
Vương Tú Trúc: "Trên mặt mẹ lưa thưa có mấy nốt tàn nhang."
Sở trưởng Chư: "Ồ! Thế cháu còn nhớ dáng vẻ của bố không?"
Vương Tú Trúc: "Cháu cũng còn nhớ một chút ạ!"
Vương Tân Anh: "Kể đi, kể đi, bố trông như thế nào? Mặt vuông hay mặt tròn? Có râu không?"
Vương Tú Trúc: "Ôi! Tân Anh, bố chôn cất ở nơi nào, chúng ta đều không biết! Thật thảm quá! Thật thảm quá! Đến như một cơn gió, cả nhà kẻ chết người tán!"
[Tiếng gõ cửa.]
Bình Hải Yến: "Mời vào!"
[Đinh Hoành và Thẩm Duy Nghĩa lên, Thẩm mang theo một chiếc máy ảnh nhỏ.]
Đinh Hoành: "Sở trưởng, đồng chí Hải Yến! Hai người họ đã cảm ơn các đồng chí chưa?"
Sở trưởng Chư: "Đừng nói lời cảm ơn nữa, nghe mà tôi thấy áy náy quá!"
Đinh Hoành: "Đến cả tôi cũng phải cảm ơn các đồng chí đây! Các đồng chí xem, trên mặt Tú Trúc đã có nụ cười rồi! Cô ấy cười một tiếng, tôi phải cười mười tiếng!"
Vương Tân Anh: "Chị cả còn đang phấn đấu trở thành Lao động kiểu mẫu đấy ạ!"
Thẩm Duy Nghĩa: "Chúng tôi đều phải cảm ơn! Nhìn xem, cái cậu này (chỉ Tân Anh) đã quyết tâm phấn đấu vào Đoàn rồi! Sở trưởng, ông không biết mình đã làm được một việc tốt lớn đến nhường nào đâu!"
Đinh Hoành: "Sở trưởng, đợi khi tìm được mẹ của Tú Trúc, tôi sẽ cùng Tú Trúc kết hôn, mời sở trưởng đến dự lễ cưới! Ông có chịu đến không? Chịu không?"
Sở trưởng Chư: "Tôi có gì mà không chịu chứ?"
Bình Hải Yến: "Không có phần của tôi à?"
Đinh Hoành: "Đương nhiên là mời chị ăn kẹo rồi! Tôi bảo này, chúng ta cảm ơn xong rồi thì đi thôi!"
Bình Hải Yến: "Các cậu đi đâu?"
Thẩm Duy Nghĩa: "Chúng tôi đi tìm chỗ nào đẹp để chụp vài kiểu ảnh, biết đâu lại cùng ăn một bữa cơm."
Vương Tú Trúc: "Nhưng mà, mẹ vẫn chưa tìm thấy cơ mà? Đã chụp ảnh rồi à?"
Đinh Hoành: "Tú Trúc, em quá cứng nhắc rồi! Tìm được em trai chẳng lẽ không phải là chuyện vui trời cho sao?"
Vương Tân Anh: "Chị! Hãy tin sở trưởng đi, ông ấy đã tìm được chúng ta, thì nhất định cũng sẽ tìm được mẹ cho chúng ta! Sở trưởng, sau này ông có việc gì chép tay không xong, hoặc là cần biên soạn bài vè tuyên truyền vệ sinh gì đó, cứ gọi điện cho cháu, cháu đảm bảo sẽ đến giúp, hơn nữa còn làm thật tốt!"
Thẩm Duy Nghĩa: "Sở trưởng, ngòi bút của cô nhóc này giỏi lắm! Bài văn của cô ấy toàn được năm điểm đấy!"
Sở trưởng Chư: "Được rồi, tất cả đi chơi đi! Lát nữa quay lại xem, biết đâu lại có tin vui!"
Mọi người: "Cảm ơn sở trưởng! Cảm ơn đồng chí Hải Yến! Tạm biệt!" (Đi xuống)
Bình Hải Yến: "Sở trưởng, anh Vu Tráng gọi điện đến, nói Vương Nhân Đức đang đến rồi!"
Sở trưởng Chư: "Thế thì tốt quá! Vừa nãy Vương Tú Trúc nói mặt mẹ cô ấy có mấy nốt tàn nhang, đây chắc chắn là Lý đại mụ rồi! Nhưng tại sao Lý đại mụ vẫn không chịu nói chuyện này chứ?"
Bình Hải Yến: "Đúng thế, cháu cũng không hiểu! Cháu lại nói chuyện với Nãi nãi họ Tỉnh và Thiên Tường rồi, họ cũng nghĩ giống chúng ta, vì Lý đại mụ không muốn nói, thì đừng quá miễn cưỡng! Thiên Tường rất sốt ruột, cậu ấy sắp phải đến vị trí công tác mới, không làm rõ chuyện này, cậu ấy sẽ không yên lòng!"
Lưu Siêu Vân (lên): "Sở trưởng, tôi đã mời Vương Nhân Lợi đến rồi ạ!"
Sở trưởng Chư: "Ông ấy đến rồi à?"
Lưu Siêu Vân: "Vâng! Tôi đã nói chuyện với ông ấy hai lần, ông ấy cứ lảng tránh, không chịu nói lời thẳng thắn, ông nói chuyện với ông ấy đi ạ!"
Sở trưởng Chư: "Sao cậu không gọi điện trước? Lẽ ra tôi nên đi thăm ông ấy trước, như vậy chẳng phải sẽ thân tình hơn sao, có lẽ ông ấy sẽ dễ dàng nói lời tâm can hơn?"
Lưu Siêu Vân: "Là ông ấy yêu cầu đến gặp ông ạ, sở trưởng! Ông ấy nói, những lời của ông ấy chỉ nói với sở trưởng thôi!"
Sở trưởng Chư: "Được, mời ông ấy vào!"
Lưu Siêu Vân (đến cửa): "Đại thúc, bác vào đi ạ!" (Vương vào) "Đây là sở trưởng của chúng tôi, đây là..." (chỉ Hải Yến)
Vương Nhân Lợi: "Tôi biết! Chào sở trưởng ạ? Còn đồng chí nữ này, cảm ơn cô vài hôm trước đã chăm sóc tôi!"
Bình Hải Yến: "Bác đã khỏe hẳn chưa ạ? Đại thúc!"
Vương Nhân Lợi: "Khỏe rồi! Khỏe rồi! Đó là căn bệnh cũ từ thời giặc ngụy để lại đấy! Hồi đó tôi cứ bữa đói bữa no..." (Thôi đi, không nói nữa!)
Sở trưởng Chư: "Mau ngồi xuống đi ạ, đại thúc! Siêu Vân, rót nước!" (Lưu đi rót nước) "Vương đại thúc, bác làm công nhân vận tải vẫn ổn chứ? Có trụ được không?"
Vương Nhân Lợi (ngồi): "Ổn!" (Lưu đưa nước) "Cảm ơn!"
Sở trưởng Chư: "Siêu Vân, cậu đi xem Thiên Tường thế nào đi!"
Lưu Siêu Vân: "Vâng! Đại thúc, bác ngồi chơi nhé, cháu còn chút việc khác ạ!" (Đi xuống)
Vương Nhân Lợi (với Lưu): "Tạm biệt!" (với Chư) "Ổn! Sức của tôi vẫn còn khá lắm! Nhưng mà, tổ chức chăm sóc tôi, chỉ bảo tôi trông coi công việc liên lạc! Làm tôi cảm động quá! Dạ dày thì cứ hay sinh bệnh, hôm đó cô gái tốt bụng này nhìn thấy..."
Sở trưởng Chư: "Tôi khuyên bác nên đến bệnh viện kiểm tra kỹ một chút!"
Vương Nhân Lợi: "Ôi! Tôi là người sống mà cũng như người chết rồi, chút bệnh này có đáng là gì?"
Sở trưởng Chư: "Không thể nói thế được, đại thúc! Cơ thể khỏe mạnh thì công tác mới tốt được, chúng ta đều là người làm việc cho nước nhà mà! Có phải không?"
Vương Nhân Lợi: "Đúng! Đúng! Tôi học tập chưa đủ, cứ tích cực được một lúc, lại tiêu cực một lúc!"
Sở trưởng Chư: "Bác nên có một gia đình để có người chăm sóc cho bác!"
Vương Nhân Lợi: "Tôi vốn có gia đình, nhưng mà, nhưng mà..."
Sở trưởng Chư: "Hôm nay là Chủ nhật, chúng ta cứ coi như đang ngồi ở quán trà, nói chuyện gia đình, bác hãy kể hết mọi chuyện cho tôi nghe đi! Ngoài việc muốn giúp bác ra, tôi không có ý gì khác đâu!"
Vương Nhân Lợi: "Tôi biết! Tôi biết! Nếu không thì tôi đã chẳng yêu cầu đến gặp ông làm gì!"
Sở trưởng Chư: "Vậy thì nói đi ạ!"
Vương Nhân Lợi: "Ôi! Ôi!" (Muốn nói lại thôi)
Bình Hải Yến: "Đại thúc hút thuốc không ạ?"
Vương Nhân Lợi: "Hút! Hút! Tôi có đây!" (Lấy tẩu thuốc ra)
Bình Hải Yến: "Đúng rồi! Cứ hút thuốc đi, rồi thân mật tâm sự với sở trưởng! Nếu bác không thích tôi ngồi nghe ở đây, thì tôi có thể..."
Vương Nhân Lợi: "Không phải, tôi sợ cô làm gì chứ?"
Bình Hải Yến: "Đúng vậy, cháu còn kém con gái bác một tuổi đấy ạ!"
Vương Nhân Lợi: "Con gái tôi? Con gái tôi? Nó ở đâu? Sao cô biết tôi có con gái?"
Bình Hải Yến: "Còn con trai bác nữa, cháu cũng quen! Hai chị em họ ngoan lắm!"
Vương Nhân Lợi: "Con trai tôi, Tiểu Mã nhi?"
Sở trưởng Chư: "Vương đại thúc, chúng tôi đã tìm được con gái, con trai của bác rồi, bác không vui sao?"
Vương Nhân Lợi: "Con gái, con trai? Tôi sao lại không vui chứ? Chẳng lẽ tim tôi không phải bằng thịt à? Nhưng mà, tôi, tôi, tôi... sở trưởng, tôi còn mặt mũi nào để gặp chúng nó nữa chứ?"
Sở trưởng Chư: "Đại thúc, cứ nói ra cho thoải mái đi! Chúng tôi biết bác có tâm sự!"
Vương Nhân Lợi: "Tâm sự? Tôi biết con trai, con gái đều không còn nữa, tôi có lỗi với tổ tiên, tôi làm tuyệt hậu nhà họ Vương rồi! Tâm sự, không phải tâm sự thì là gì đây?"
Sở trưởng Chư: "Đại thúc! Bình tĩnh lại, kể từ đầu đi!"
Vương Nhân Lợi (cúi đầu suy nghĩ một lúc): "Sở trưởng, thời Nhật chiếm đóng Bắc Kinh..."
Bình Hải Yến: "Bác từng kể với cháu một chút rồi. Bác đã đánh một tên lính Nhật!"
Vương Nhân Lợi: "Đúng! Đánh cho nó gần chết! Đánh xong, tôi chạy đến Trương Gia Khẩu, ở đó có một người quen, tìm cho tôi chút việc chân tay. Gom góp, gom góp, mất hai ba tháng tôi mới gom được mười đồng, nhờ một tên cảnh sát đường sắt mang về. Sở trưởng, thời đại đó, một người có thể vì mười đồng mà đánh mất thiên lương!"
Sở trưởng Chư: "Hắn lừa lấy mười đồng bác gửi?"
Vương Nhân Lợi: "Nếu chỉ có thế thì chưa đáng hận!"
Bình Hải Yến: "Hắn nói với gia đình bác rằng, bác đã chết ở Trương Gia Khẩu rồi!"
Vương Nhân Lợi: "Ừ! Hắn về nói với tôi rằng, vợ tôi đã dắt Chiêu Đệ nhi bỏ trốn, tái giá rồi, ở nhà chỉ còn lại bà lão và Tiểu Mã nhi! Hắn biết tôi sẽ tin, vì tôi từng kể với hắn là họ bất hòa. Hắn cũng biết tôi không dám về Bắc Kinh vì đã đánh lính Nhật. Bà lão không lâu sau thì qua đời, nhưng hắn vẫn xoay xở xin tiền tôi gửi về! Cứ thế cách một thời gian hắn lại ăn chặn mười đồng tám đồng của tôi, tôi luôn bị bịt mắt! Tôi hận vợ mình, không đợi tôi về đã tái giá! Chúng ta thắng lợi rồi, tôi về Bắc Kinh, bà lão đã mất từ lâu, con trai cũng biến mất! Tôi đi tìm vợ khắp nơi, tôi thật sự muốn giết cô ấy! Tôi gặp được em trai mình, Vương Nhân Đức, nó sợ đến mức chỉ muốn chạy! Nó nói: 'Anh à, không phải anh chết lâu rồi sao?' Lúc đó tôi mới hiểu ra mình là người sống, mà cũng là người chết!"
Sở trưởng Chư: "Thế này thì bác không còn hận mẹ của bọn trẻ nữa chứ? Cô ấy nghe tin bác chết, mới phải tái giá mà!"
Vương Nhân Lợi: "Tôi không tháo gỡ được cái nút thắt này! Xin hãy hiểu cho: Tôi cũng không phải không hận chính mình! Nếu tôi có bản lĩnh, thì đâu đến mức phải chạy ra ngoài kiếm cơm, làm cả nhà phải ly tán chứ?"
Sở trưởng Chư: "Bác bán sức lao động kiếm ăn, không có gì sai cả! Là cái xã hội cũ ấy làm bác vợ con ly tán! Bác nên tha thứ cho vợ bác, cô ấy nghe tin bác chết ở ngoài, không nơi nương tựa, sao có thể không tìm một con đường sống chứ?"
Vương Nhân Lợi: "Tôi không thể tha thứ cho cô ấy, dù cô ấy có lý do để tái giá, nhưng tại sao lại nhẫn tâm đến mức làm lạc mất cả các con chứ?"
Sở trưởng Chư: "Con gái bác nói, là bà lão của bác đã đuổi hai mẹ con họ đi!"
Vương Nhân Lợi: "Là... Hầy, sao những chuyện này đều xảy ra trong nhà tôi thế này?"
Sở trưởng Chư: "Xã hội nào thì gia đình đó. Gặp phải chuyện bi thảm như vậy không chỉ có mình gia đình bác đâu! Chúng tôi thường xuyên tìm thân nhân bạn hữu cho nhân dân, chúng tôi biết không ít chuyện như thế này!"
Vương Nhân Lợi: "Ông nói đúng! Ông làm tôi thấy nhẹ lòng hơn rồi! Sở trưởng, con trai, con gái tôi đang ở đâu?"
Sở trưởng Chư: "Bác tất nhiên là muốn gặp chúng rồi?"
Vương Nhân Lợi: "Mười mấy năm rồi, tôi nằm mơ cũng thường muốn gặp chúng! Đi trên phố, tôi cứ như con đại bàng đói đi tìm thức ăn, mắt dán vào từng cô bé, cậu bé! Tôi nhớ chúng, nhớ chúng! Nhưng, tôi lại hơi sợ, sợ gặp chúng! Nói thế nào nhỉ? Ông xem, nhỡ chúng theo mẹ, hơn nữa lại tỏ ý muốn theo mẹ, thì tôi làm thế nào? Hơn nữa, giả sử chúng muốn theo tôi, tôi lấy gì nuôi chúng? Tôi nói thật với ông, sau thắng lợi, trước khi giải phóng, số tiền tôi kiếm được đều đổ vào rượu cả, giải sầu bằng rượu mà! Nếu không phải Bắc Kinh được giải phóng, tôi đã thực sự chết từ lâu rồi!"
Sở trưởng Chư: "Bây giờ bác cai rượu rồi?"
Vương Nhân Lợi: "Cai rồi! Chỉ khi trong lòng thực sự khó chịu, mới uống đôi chén!"
Sở trưởng Chư: "Vẫn nên uống ít thôi, đại thúc! Tôi hỏi bác, bác chưa từng gặp mẹ của bọn trẻ?"
Vương Nhân Lợi: "Chưa! Nếu gặp cô ấy thì rắc rối lắm! Dù tôi không liều mạng với cô ấy, tôi cũng không mở miệng nổi để nói chuyện với cô ấy? Tôi không thể hiểu nổi, không thể hiểu nổi, cô ấy là một người phụ nữ tốt như vậy, thật thà, chính trực, mẹ tôi đối xử với cô ấy vô tình vô lý như vậy, cô ấy luôn nhẫn nhịn, không bao giờ gây chuyện thị phi. Tại sao, tại sao, cô ấy lại có thể gả cho người khác?" (Tiếng gõ cửa bên ngoài)
Sở trưởng Chư: "Mời vào!"
Vương Nhân Đức (lên): "Ông là sở trưởng ạ?" (Nhìn thấy anh trai) "Tôi... Anh! Anh!"
Vương Nhân Lợi (ngẩn người một lúc): "Mày? Thằng hai!"
Vương Nhân Đức: "Là em, anh!"
Vương Nhân Lợi: "Hừ! Mày không ngờ tao lại ở đây đúng không? Đồ vô tình vô nghĩa này!"
Sở trưởng Chư: "Vương đại thúc, đừng nóng giận, có chuyện gì cứ từ từ nói. Hôm nay chúng ta phải làm rõ mọi chuyện!"
Bình Hải Yến (đưa ghế cho Nhân Đức): "Bác ngồi đi, chú hai!"
Vương Nhân Đức: "Cảm ơn, đồng chí! Cảm ơn! Anh, anh xem, giờ em là nhân viên cấp dưỡng đắc lực nhất trong công xã rồi đấy!"
Vương Nhân Lợi: "Thôi đừng nổ nữa! Lúc đầu vợ tao tìm mày, sao mày không giúp nó, lại còn đi tìm người, xúi nó tái giá? Đừng gọi tao là anh nữa, tao không có đứa em như mày!"
Vương Nhân Đức (cúi đầu không nói một lúc): "Anh, trước mặt sở trưởng, em xin nói ra tất cả những điều đã đè nén trong lòng mười mấy năm nay!"
Vương Nhân Lợi: "Đè nén trong lòng là một thứ bệnh!"
Vương Nhân Đức: "Thật sự là một thứ bệnh, sở trưởng ạ, một người như em, gặp phải cái thời ăn thịt người ấy, sẽ làm ra những chuyện không thấy được mặt người!"
Vương Nhân Lợi: "Mày chỉ biết oán trách cái thời ấy, không nói là mình không có bản lĩnh!"
Sở trưởng Chư: "Đại thúc, hãy nghe chú hai nói đã!"
Vương Nhân Đức: "Sở trưởng, thời đó, em chỉ có mấy mẫu ruộng sườn đồi! Vào núi tham gia du kích à, em không nỡ bỏ chỗ ruộng đó. Làm ruộng à, chỉ riêng sự hống hách của bọn bảo giáp trưởng cũng đủ làm em sống dở chết dở rồi! Em, chẳng có cách nào cả! Sau đó, chị dâu tìm đến, nói anh chết ở bên ngoài rồi!"
Vương Nhân Lợi: "Mày không đi nghe ngóng xem tao rốt cuộc là chết hay sống à?"
Vương Nhân Đức: "Anh nói toàn lời vô ích! Ba bữa cơm còn chẳng có mà ăn, em lấy đâu ra tiền mà đi tìm anh? Anh nói xem!"
Vương Nhân Lợi: "Hừ!"
Vương Nhân Đức: "Chị dâu đến, tìm em hỏi ý kiến, làm sao để sống tiếp. Em có ý kiến gì đâu? Ý kiến tốt nhất là: Chị dâu, chị đến đây đi, em nuôi chị! Em có một cái bánh ngô cũng chia cho chị một nửa! Nhưng mà, em đến nửa cái bánh cũng không có! Em có thể khuyên chị ấy về chỗ mẹ chồng à? Bà lão là người không biết lý lẽ đến thế nào cơ mà! Em, sốt ruột đến phát khóc, không nghĩ ra cách gì!"
Vương Nhân Lợi: "Thế là mày khuyên cô ấy tái giá?"
Vương Nhân Đức: "Anh, tái giá còn hơn chết đói! Thời đó là thế đấy, cánh tay không vặn được đùi, vừa hay, một người có chút tích góp, họ Lý, bị bệnh, sợ mình chết đi, bỏ lại đứa con trai mười hai tuổi là Thiên Tường không ai chăm sóc."
Vương Nhân Lợi: "Mày làm ông mối!"
Vương Nhân Đức: "Đúng! Hắn hứa nếu việc thành, sẽ cho em hai mươi đồng!"
Vương Nhân Lợi: "Hai mươi đồng!"
Vương Nhân Đức: "Em hỏi anh, anh, lúc đó nếu anh được cho không hai mươi đồng, anh thế nào, là đưa tay nhận, hay lắc đầu?"
Vương Nhân Lợi (cười khổ một cái): "..."
Vương Nhân Đức: "Nhưng mà, chị dâu không chịu!"
Vương Nhân Lợi: "Cô ấy không chịu?"
Vương Nhân Đức: "Anh, đừng chỉ nhìn mình là tốt, người khác đều là kẻ xấu! Đừng chỉ nghĩ mình ủy khuất, người khác đều không có lương tâm! Sau khi chị dâu đi rồi, tim em đau nhói mấy ngày liền!"
Sở trưởng Chư: "Đặc biệt là đối với phụ nữ, chúng ta là đàn ông nên đặc biệt cẩn thận, đừng vội vàng đưa ra kết luận!"
Vương Nhân Lợi: "Sau đó, sao cô ấy vẫn bước tiếp con đường ấy?"
Vương Nhân Đức: "Chị ấy trở lại thành phố, Chiêu Đệ nhi lạc mất rồi!"
Vương Nhân Lợi: "Lạc mất?"
Vương Nhân Đức: "Chị dâu gửi Chiêu Đệ nhi cho một người họ Tống, người họ Tống không phải là người tốt. Chị dâu trở lại thành phố, không về nhà, liền đi tìm Chiêu Đệ nhi, nhưng ngay cả người họ Tống cũng không thấy tăm hơi đâu nữa! Thế là, chị dâu biết anh đã chết, nhà chồng không về được, Chiêu Đệ nhi lại lạc mất, em nghèo không giúp được gì, chị ấy biết làm sao đây? Anh nói xem!"
Vương Nhân Lợi: "Tôi... tôi không còn gì để nói!"
Vương Nhân Đức: "Em bảo chị dâu, máu mủ của mình đều hết rồi, chi bằng làm việc tốt, chăm sóc đứa trẻ nhà họ Lý kia đi. Chị dâu xem qua Thiên Tường, chị ấy quý đứa trẻ này."
Vương Nhân Lợi: "Cô ấy sẽ không đồng ý chỉ chăm sóc đứa trẻ đó mà không gả cho tên bệnh hoạn kia?"
Vương Nhân Đức: "Họ không thành vợ chồng, sau khi người họ Lý chết, sao thừa kế được số tiền đó chứ?"
Người họ Lý còn có họ hàng nữa mà! Cứ thế, chị dâu đành bất lực gật đầu. Không lâu sau, người họ Lý chết, chị dâu dắt Thiên Tường chuyển vào thành phố, tránh xa mấy người họ hàng nhà họ Lý kia, đỡ cho họ cứ mở to mắt như cái bánh bao, tìm cách cướp lấy số tiền đó! Từ đó về sau, em không đến thăm chị dâu nữa, lòng em áy náy! Áy náy! Sau khi Bắc Kinh giải phóng, em lại được sống, nhưng, cái cục nợ trong lòng em vẫn chưa được gỡ bỏ! Em có dũng khí vượt qua mọi khó khăn trong công việc, nhưng cứ nghĩ đến chuyện của chị dâu, em lại..."
Sở trưởng Chư: "Chú hai, chẳng phải đã nói hết ra rồi sao? Nút thắt trong lòng có thể gỡ bỏ rồi! Hai vị đại thúc, chuyện này rốt cuộc phải giải quyết thế nào đây?"
Vương Nhân Đức: "Cho cả nhà đoàn tụ đi, chẳng phải đó là việc tốt nhất sao?"
Sở trưởng Chư: "Bác nói sao? Đại thúc!"
Vương Nhân Lợi: "Tôi, tôi, tôi nhớ vợ! Nhớ con! Nhưng, ai biết con cái nghĩ thế nào, mẹ của chúng nghĩ thế nào đây?"
Sở trưởng Chư: "Thế mà còn khó gì chứ? Đều là máu mủ ruột rà mà!"
Lý Thiên Tường (lên): "Sở trưởng! Ô! Chú hai!"
Vương Nhân Đức: "Là chú! Nhìn đi, đây là anh cả của chú đấy! Anh, đây chính là Lý Thiên Tường, người mà chị dâu đã nuôi khôn lớn đấy!"
Lý Thiên Tường: "Bác chính là..."
Vương Nhân Đức: "Anh cả của bác không chết!"
Vương Nhân Lợi: "Cái loại đáng chết như tao sao mà chết không nổi!"
Lý Thiên Tường: "Đại thúc, a—"
Sở trưởng Chư: "Cứ gọi là đại thúc trước đi, sau này quyết định gọi là gì tính sau."
Lý Thiên Tường: "Đại thúc, mẹ cháu là người tốt nhất, bà nuôi cháu khôn lớn, cháu hiện đã là quân nhân phục viên, đang đi làm công nghiệp. Bác nói muốn sáp nhập thành một nhà, cháu hoàn toàn ủng hộ, cháu không thể vì một mình cháu mà phá hỏng sự đoàn tụ của gia đình bác! Dù trước kia có chuyện gì trắc trở thế nào, hôm nay chúng ta đều phải vui vẻ!"
Vương Nhân Đức: "Anh, lúc đầu em từng nhận hai mươi đồng của cha Thiên Tường, giờ em..." (lấy ra một gói tiền) "Chút lòng thành... Em muốn giảm bớt gánh nặng trong lòng mình!" (Thấy Nhân Lợi không nhận, đặt lên bàn)
Vương Nhân Lợi: "Thiên Tường, mày, mày bảo tao nói gì đây? Mẹ mày có ý kiến gì không?"
Lý Thiên Tường: "Chú Lưu, Nãi nãi họ Tỉnh, Thẩm tam tẩu, và cháu đều từng khuyên mẹ, đều cảm thấy chuyện trước kia càng thảm, thì bây giờ càng phải dốc sức, cả nhà vui vẻ tiến về phía trước!"
Lưu Siêu Vân (lên): "Sở trưởng, Lý đại mụ đến rồi!" (Đi xuống)
Lý Thiên Tường (đón lên): "Mẹ! Mẹ! Vào đi, đừng ngại!"
Vương Nhân Đức (đón lên): "Đại tẩu, em đến rồi!"
Lý Trân Quế (không nói nên lời, đối mặt với Nhân Lợi): "..."
Vương Nhân Lợi (cúi đầu xuống, rồi đứng dậy, đi về phía Lý Trân Quế): "Mẹ của Chiêu Đệ nhi!" (Khóc)
Lý Trân Quế: "Cha của Chiêu Đệ nhi!" (Cũng khóc)
Lý Thiên Tường: "Mẹ! Mẹ! Đừng khóc! Nói ra nỗi uất ức trong lòng đi! Có con đây, mẹ không phải sợ gì cả!"
Lý Trân Quế: "Ôi! Cha của Chiêu Đệ nhi, ông nói xem, bảo tôi nói gì đây?"
Vương Nhân Đức: "Anh, mẹ của chúng ta có chỗ nào không tốt, chúng ta có chỗ nào không tốt, nên để chúng ta nói trước! Đại tẩu, lúc đó, em mà có bát cháo để húp, thì cũng không đến nỗi... Em, em, em không có cái cốt cách ấy, phá bỏ cái câu 'người nghèo chí đoản' đó!"
Lý Thiên Tường: "Chú hai, chú cũng đừng nói thế, nếu lúc đó chú không thành toàn việc đó, bây giờ cháu ở đâu nhỉ? Nghe thì có vẻ hơi ích kỷ, nhưng mẹ cháu không chỉ tham mấy đồng tiền đó, mẹ thực sự đã nuôi dạy cháu khôn lớn!"
Vương Nhân Lợi: "Bà ấy nuôi mày lớn, nhưng nhẫn tâm bỏ lại con đẻ của mình!"
Lý Trân Quế: "Ông đợi đã, mẹ ông đuổi tôi và Chiêu Đệ nhi ra ngoài, Tiểu Mã nhi luôn theo mẹ ông. Đây không phải lỗi của tôi!"
Vương Nhân Lợi: "Thế Chiêu Đệ nhi đâu?"
Lý Trân Quế: "Tôi thừa nhận mình đã gửi nhầm người. Nhưng, sau đó nghĩ lại, tôi liền nghĩ nó bị người ta bán rồi. Tôi cứ ba ngày một chuyến, hai ngày một chuyến, đến nơi phụ nữ không nên đến, để tìm, để hỏi, muốn tìm nó! Nhưng, không thấy, không hỏi được! Tôi chỉ có thể lúc Thiên Tường ngủ, gọi Chiêu Đệ nhi, khóc Chiêu Đệ nhi, không dám để Thiên Tường nghe thấy, nhìn thấy! Đêm nào tôi cũng tự lẩm bẩm: Cầu cho tôi mắc bạo bệnh mà chết đi! Sự dày vò này không phải người phụ nữ nào cũng chịu đựng nổi! Tôi là người trong sạch, không biết sao lại ra nông nỗi không ra gì, đến cả con gái cũng sẽ vào... Không tìm được Chiêu Đệ nhi, tôi đi tìm Tiểu Mã nhi! Mẹ ông chết rồi, không quản hậu duệ nhà họ Vương các ông, tôi quản! Tiểu Mã nhi là khúc ruột của tôi! Tôi tìm cả trại trẻ mồ côi, cả cái chỗ đổ rác thối hoắc hồi đó, không có! Nó còn nhỏ thế, đói, dễ chết đói; lạnh, dễ chết cóng! Trong lòng tôi luôn cắm một lưỡi dao!"
Bình Hải Yến (ngấn lệ, bưng nước tới, đỡ Lý Trân Quế ngồi xuống): "Đại mụ! Đừng quá đau lòng!"
Lý Trân Quế: "Bắc Kinh giải phóng rồi, Thiên Tường ngày càng có tiền đồ, tôi mừng; nhưng cứ nghĩ đến Chiêu Đệ nhi và Tiểu Mã nhi, tôi lại vô cùng đau khổ!"
Sở trưởng Chư: "Lý đại mụ, tại sao bác không nói sớm với chúng cháu một tiếng?"
Lý Trân Quế: "Bọn trẻ sống chết thế nào, tôi không biết mà! Hơn nữa, tôi còn mặt mũi nào nói với các đồng chí chứ? Vợ của người sống mà đã tái giá, đi tìm con cái trước kia? Nếu truyền ra ngoài, tôi còn làm công tác đường phố thế nào được?"
Vương Nhân Đức: "Đại tẩu, chị nói vợ của người sống, chị biết anh cả chưa chết à?"
Lý Trân Quế: "Trước giải phóng, tôi biết ông ấy chết rồi; sau giải phóng, tôi mới biết ông ấy chưa chết!"
Vương Nhân Đức: "Sao?"
Lý Trân Quế: "Tôi từng nhìn thấy ông ấy!"
Bình Hải Yến: "Chính là lần dưới gốc cây đại..."
Lý Trân Quế: "Không chỉ lần đó, tôi đã nhìn thấy ông ấy từ sớm, nhưng ông ấy không nhìn thấy tôi! Tôi trốn nhanh lắm! Nếu tôi tiến lại nhận nhau, chắc chắn ông ấy sẽ mắng tôi xối xả! Chắc chắn ông ấy sẽ đòi tôi phải trả Chiêu Đệ nhi và Tiểu Mã nhi, tôi, tôi biết làm sao đây? Hôm đó, dưới gốc cây đại, tôi tưởng ông ấy phát hiện ra tôi, đến tìm tôi tính sổ! Tôi tự tin mình là người tốt trong sạch, nhưng lại ra nông nỗi đến cả khóc cũng không dám khóc trước mặt người khác! Tôi yêu xã hội mới của chúng ta, tôi coi việc ở đường phố như việc nhà mình mà làm, nhưng, lưỡi dao cắm trong tim tôi, vẫn cứ cắm ở đó! Tôi, tôi không nói nổi nữa! Nhân Lợi, ông xem thế nào thì làm vậy đi!"
[Không gian tĩnh lặng một lúc.]
Vương Nhân Đức: "Anh, đến lượt anh nói!"
Vương Nhân Lợi (thở dài): "Ôi!"
Lý Thiên Tường: "Cháu tuyệt đối muốn có thêm mấy người thân! Mẹ, hai gian nhà của chúng ta, hai bác ở một gian, để em trai ngủ giường con, chẳng phải con sắp phải đi rồi sao?"
Lưu Siêu Vân (lên): "Sở trưởng, họ về rồi! Tôi đi mời Nãi nãi họ Tỉnh đây!" (Đi xuống)
Vương Tân Anh (chạy vào trước, Vương Tú Trúc theo sau): "Sở trưởng, tìm được mẹ chưa ạ?"
Vương Tú Trúc: "Mẹ!" (Nhào tới) "Mẹ! Con là Chiêu Đệ nhi đây!"
Vương Nhân Lợi: "Chiêu Đệ nhi! Tiểu Mã nhi!"
Vương Tú Trúc: "Bố! Tân Anh, đây là bố!" (Tú Trúc vẫn ôm mẹ, Tân Anh nhào về phía cha)
Vương Nhân Lợi: "Các con, đây không phải là mơ đấy chứ?"
Vương Tân Anh: "Không phải mơ! Là việc tốt của cảnh sát nhân dân làm ạ!"
Lý Trân Quế: "Các con, đây là chú hai của các con!"
Vương Tú Trúc, Vương Tân Anh: "Chú hai! Chú hai!"
Vương Nhân Đức: "Các cháu, (cầm gói nhỏ) cầm lấy cái này đi!" (Đưa cho Tân Anh) "Chú vội về công xã đây, các cháu rảnh thì đến thăm chú, chú rảnh sẽ đến thăm các cháu! Sở trưởng, cả nhà chúng tôi cảm ơn ông không hết!"
Sở trưởng Chư: "Chú hai, chú không thành gia lập thất à?"
Vương Nhân Đức: "Sở trưởng tốt, hãy đợi tin vui của tôi nhé! Trong nhà bếp của chúng tôi có một người góa phụ, dạo này tình cảm chúng tôi khá lắm!"
Vương Nhân Lợi: "Tiểu Mã nhi!" (Ra hiệu) "..."
Vương Tân Anh (đưa tiền trả lại): "Chú hai, chú giữ lấy mà dùng lúc kết hôn đi ạ!"
Vương Nhân Đức: "Cái đó..."
Lý Trân Quế: "Thằng hai, chú cầm lấy đi! Chiêu Đệ nhi, Tiểu Mã nhi, gặp anh cả Thiên Tường của các con đi!"
Vương Tú Trúc: "Con là chị cả, đâu ra anh cả ạ?"
Lý Trân Quế: "Cứ gặp đã, lát nữa rồi kể chi tiết!"
Lý Thiên Tường: "Dù hai người thế nào, cháu sẵn lòng có thêm một đứa em gái, một đứa em trai!" (Ba người ôm lấy nhau)
Lưu Siêu Vân (đỡ Nãi nãi họ Tỉnh lên, Thẩm tam tẩu theo sau đi vào): "Nãi nãi, nhìn đi, đây là một nhà đại đoàn viên!"
Nãi nãi họ Tỉnh: "Tốt quá! Tốt quá! Tôi đã bảo mà, những năm tháng rơi lệ đã qua rồi! Tôi nói đúng chứ?"
Thẩm tam tẩu: "Sở trưởng, ông nói với cậu Lưu xem, hôm nay cậu ấy lại tranh thùng nước, không cho tôi gánh nước cho nãi nãi, đây chẳng phải là không tôn trọng phụ nữ sao?"
Sở trưởng Chư: "Tiểu Lưu, cậu đừng đi gánh nước nữa, để tôi đi gánh cho!" [Mọi người cười]
Đinh Hoành (chạy vào): "Thế nào rồi?"
Vương Tú Trúc: "Đều giải quyết xong cả rồi! Mẹ, đây là Đinh Hoành, bạn của con!"
Đinh Hoành: "Lão thái thái, thế này thì tốt quá rồi, tìm được bác rồi!"
Lý Trân Quế: "Tốt! Tốt! Mẹ sẽ may ngay cho Chiêu Đệ nhi một bộ quần áo mới! Sở trưởng, Tiểu Bình, Tiểu Lưu, mẹ muốn nói vài lời khách sáo cảm ơn các con, thì lại không đúng lắm! Mẹ sẽ cố gắng công tác để xứng đáng với các con!"
Vương Nhân Lợi: "Sở trưởng, tôi cũng vậy! Mẹ của Chiêu Đệ nhi, về chỗ bà nhé?"
Thẩm Duy Nghĩa (chạy vào): "Đợi đã," (cầm máy ảnh lên) "tất cả mời đứng vào vị trí!"
Thẩm tam tẩu: "Có cả tôi nữa không?"
Thẩm Duy Nghĩa: "Có tất cả! Chụp ảnh tập thể xong, lại chụp cho họ một tấm ảnh gia đình!"
(Màn · Toàn kịch chung)