Tuyển Tập Samuel Johnson, Ll.d. - Tập 2

Lượt đọc: 887 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
No. 100. Thứ Bảy, Ngày 2 Tháng 3 Năm 1751.

❊ ❊ ❊

Omne vafer vitium ridenti Flaccus amico

Tangit, et admissus circum præcordia, ludit.

Persius, Sat. i. 116.

Horace, with sly insinuating grace,

Laugh'd at his friend, and look'd him in the face;

Would raise a blush, where secret vice he found,

And tickle while he gently prob'd the wound.

With seeming innocence the crowd beguild;

But made the desperate passes when he smil'd.

Dryden.

GỬI RAMBLER,

THƯA ÔNG,

Vì rất nhiều người có thiện chí, do hoàn cảnh bức bách không thể tránh khỏi của công việc, lại gặp nỗi bất hạnh là bị chôn vùi hoàn toàn ở chốn thôn quê, nơi họ phải chịu đựng sự dốt nát đáng thương nhất về những gì đang diễn ra trong giới tao nhã của nhân loại, thiết tưởng, với tư cách là một nhà văn đại diện cho công chúng, ông nên quan tâm đến hoàn cảnh của những đối tượng thực sự đáng thương này.

Những người đang mòn mỏi trong chốn tối tăm này cần phải được cung cấp những thông tin về sinh hoạt của người đời, sao cho có thể lôi cuốn họ ở những góc khuất xa xôi noi theo một cách đáng khen ngợi; hoặc ít ra, cũng phải cung cấp cho họ sự hiểu biết và chuẩn bị sẵn sàng, để nếu như nhờ một sự thay đổi tình thế vui mừng nào đó mà họ bất ngờ được đưa đến khung cảnh rực rỡ, họ sẽ không ngơ ngác, kinh ngạc, trố mắt nhìn, và hoàn toàn bối rối không biết phải cư xử thế nào cũng như làm sao để tạo được dáng vẻ thích hợp ở đó.

Thật khó lòng tưởng tượng được sự phồn vinh của tất cả các thị trấn thôn quê trong vương quốc sẽ được thúc đẩy biết bao, nếu ông chịu dùng những nỗ lực đầy lòng bác ái của mình để khơi dậy ở đó niềm thôi thúc cao cả muốn noi theo cung cách và phong tục của giới thượng lưu.

Vì mục đích này, ông nên đưa ra một sự miêu tả thật rõ ràng và đầy đủ về toàn bộ những kỹ năng tao nhã; một lịch sử hoàn chỉnh về các nghi thức, thời trang, cuộc vui chơi; về các buổi tiệc tùng, khiêu vũ, hội hè, dạ hội, buổi hòa nhạc, hóa trang, đấu giá, kịch nghệ, nhạc kịch, múa rối, và đấu gấu; về tất cả những niềm vui thu hút một cách hữu ích sự chú ý của những nhân vật cao quý nhất, và nhờ đó họ đã đưa toàn bộ nghệ thuật cũng như bí quyết trải qua hết ngày này qua ngày khác, tuần này qua tuần khác, và năm này qua năm khác lên đến mức độ hoàn hảo đáng kinh ngạc, mà chẳng cần đến sự trợ giúp nặng nhọc nào của bất cứ thứ gì mà những kẻ câu nệ vẫn gọi là hữu ích và cần thiết.

Khi đưa ra những chỉ dẫn thích hợp về các bước để vươn tới đỉnh cao xuất chúng này của nhân loại, ông có thể bổ sung những lập luận không thể chối cãi để ủng hộ nó, nhằm thuyết phục đông đảo những người thoạt nhìn có vẻ không thiếu trí thông minh bẩm sinh, về sai lầm kỳ quặc khi cho rằng họ được đưa vào thế giới này với bất kỳ mục đích nào khác ngoài việc bay nhảy, vui đùa và tỏa sáng. Rốt cuộc, không gì rõ ràng hơn việc một chuỗi các cuộc vui bất tận — và càng náo nhiệt, càng gấp gáp bao nhiêu càng tốt — chính là mục đích quan trọng nhất của đời người.

Thật sự là kỳ lạ khôn xiết, dẫu thế giới đã tiến bộ biết bao, mà vào thời đại này vẫn có những kẻ ngu dốt và đần độn đến mức cho rằng việc phung phí thời gian và bận tâm lo lắng về bất cứ điều gì khác ngoài việc theo đuổi sở thích trước mắt là điều cần thiết; bởi vì còn có cái gì khác đáng để sống chứ?

Chắc chắn là còn đủ thời gian để nghĩ đến hậu quả khi chúng xảy ra; còn những quan niệm lỗi thời về bổn phận thì chẳng thể tìm thấy trong bất kỳ cuốn tiểu thuyết Pháp nào, hay trong bất kỳ cuốn sách nào mà người ta từng ngó ngàng tới, mà chúng hầu như bắt nguồn hoàn toàn từ các tác phẩm của những tác giả đã sống từ rất nhiều thời đại trước, và vì họ hoàn toàn không có chút ý niệm nào về những tài nghệ hiện đang làm nên đặc trưng của những người có địa vị, nên từ một khoảng thời gian nay họ đang nhanh chóng chìm vào sự khinh bỉ tột cùng. Có vẻ như ngay cả những người ái mộ nhiệt thành nhất của họ — vì nhà văn nào mà chẳng có vài kẻ bênh vực theo gu của riêng mình — cũng không thể dám nói rằng họ đã từng đặt chân đến một buổi dạ hội hóa trang nào.

Về mặt quan trọng là các cuộc vui chơi, nghi thức thăm viếng, niềm vui ngây ngất của những mối thâm tình không thân thiện và những phép xã giao vô nghĩa, họ hoàn toàn im bặt. Sự thật phũ phàng và lòng trung thực thẳng thừng, trang phục giản dị, việc quẩn quanh ở nhà, lao động vất vả, ít lời, và những lời nói ấy lại chẳng hề được tô điểm bằng sự chê bai hay ẩn ý sâu xa, chính là những gì họ ca ngợi làm đồ trang sức và niềm vui của cuộc sống. Những lời thề thốt vụn vặt, sự giả tạo lịch sự, chuyện tầm phào bàn trà, sự lười biếng đầy thú vị, ánh hào quang của xiêm y lộng lẫy, niềm kiêu hãnh về thứ bậc, sự mê hoặc của những lời nịnh hót, dường như họ hoàn toàn không có chút ý niệm nào; và tôi không khỏi buồn cười khi nghĩ xem họ trông sẽ như thế nào trong một phòng tiếp khách, và họ sẽ hoảng sợ ra sao tại một sòng bạc.

Lòng nhiệt thành ái quốc cao cả dám khinh miệt uy quyền và giẫm đạp lên luật pháp để làm trò vui, hoàn toàn là điều mà những kẻ tẻ nhạt này căm ghét.

Quả thật, người ta không thể tìm thấy bất cứ điều gì mà họ ra điều dạy dỗ mọi người, ngoài việc phải khôn ngoan và lương thiện; những phẩm chất thấp kém đến vô cùng đối với những con người có gu thẩm mỹ và tinh thần phóng khoáng, những kẻ biết cách tiêu xơ thời gian vào những mục đích tốt đẹp hơn nhiều.

Giữa vô vàn cải tiến đáng ngưỡng mộ khác, xin ông Rambler chớ quên mở rộng bài viết về lợi ích vô cùng to lớn của việc đánh bài vào các ngày Chủ nhật, một tập quán có ích đến mức chúng ta có thể khiêm tốn kỳ vọng nó sẽ thịnh hành khắp mọi nơi trên vương quốc này.

Đối với những người theo mốt thời thượng, lợi ích ấy là điều hiển nhiên; bởi vì vì một lý do kỳ lạ nào đó mà chưa quý ông hay quý bà lịch thiệp nào có thể thấu hiểu nổi, chẳng có vở kịch, buổi hóa trang, nhà ảo thuật đóng chai, hay bất kỳ thứ gì khác đáng sống nào được tổ chức vào ngày Chủ nhật; nếu không có sự trợ giúp nhân đạo của trò whist hay bragg, thì giới thượng lưu trong nhân loại hẳn phải chịu cảnh tơi bời diệt vong hoàn toàn cứ bảy ngày một lần.

Và những người thuộc tầng lớp cao sang không phải là những kẻ duy nhất được hưởng lợi từ một tập quán lành mạnh như vậy, vốn cũng mở rộng ảnh hưởng tốt đẹp của mình phần nào đến các tầng lớp bình dân; nhưng giả sử nó trở nên hoàn toàn phổ biến, thế giới này sẽ tốt đẹp và hạnh phúc hơn biết bao so với hiện tại!

Thật cay đắng cho những sinh linh tội nghiệp, dù họ có thấp kém đến đâu, khi bị tước đoạt những niềm vui và sự tự do vốn rộng mở bình đẳng cho tất cả mọi người. Thế nhưng, nếu người hầu được dạy phải đi nhà thờ vào ngày này, dành một phần thời gian để đọc sách hoặc tiếp thu giáo lý theo kiểu gia đình, và phần còn lại để trò chuyện thân thiện đơn thuần, thì những kẻ khốn khổ ấy chắc chắn sẽ tự vơ vào đầu suy nghĩ rằng họ có bổn phận phải ôn hòa, khiêm tốn, siêng năng và trung thành với ông chủ bà chủ của mình.

Giờ đây, chắc chắn không một ai có sự thận trọng hay lòng nhân đạo thông thường lại muốn đám gia nhân của mình bị tiêm nhiễm những quan niệm kỳ lạ và nguyên thủy như vậy, hay bị trói buộc dưới những sự kìm hãm nhẫn tâm đến thế; tất cả những điều đó phần lớn có thể được ngăn chặn bằng sự thịnh hành của lối sống vui vẻ mà tôi muốn ông đề xuất. Bởi vì khi tầng lớp bình dân nhìn thấy những kẻ bề trên của họ, với một tinh thần thực sự đáng khen ngợi, đang lăng mạ và chống đối lại những kẻ độc tài thô lỗ, kém giáo dục là lòng đạo đức và luật pháp, thì họ qua đó được kích thích và nhắc nhở — chừng nào hành động còn có thể nhắc nhở và kích thích — và được dạy bảo rằng họ cũng có quyền bình đẳng trong việc bất tuân những thứ đó trong những trường hợp mà sự túng quẫn và ham muốn riêng tư của họ đòi hỏi; và cứ thế, sự tự do của toàn bộ giống loài con người được cải thiện và mở rộng một cách mạnh mẽ.

Tóm lại, thưa ông Rambler, bằng cách miêu tả một cách trung thực vô số lợi ích của một cuộc sống thời thượng, ông đã làm tròn phần việc của mình trong việc thúc đẩy thứ mà ai nấy dường như đều thừa nhận là mục đích thực sự của sự tồn tại con người: sự phung phí thời gian vĩnh cửu.

Bằng cách khuyến khích mọi người dồn toàn bộ sự chú ý vào những chuyện vụn vặt, và biến sự giải trí thành mục đích học hỏi duy nhất, ông sẽ dạy họ cách tránh xa vô số những suy nghĩ ưu tư phiền muộn.

Mọi cảm xúc mềm yếu của con người, sự đồng cảm của tình bạn, mọi cám dỗ tự nhiên hướng về việc chăm sóc gia đình, và nỗi lo lắng về sự tốt xấu của kẻ khác, cùng với toàn bộ chuỗi tình cảm gia đình và xã hội — những thứ tạo ra biết bao mối lo âu và bối rối thường nhật — sẽ bị dập tắt và đè bẹp một cách hạnh phúc trong một vòng luân quẩn của những niềm vui bất tận; và mọi suy nghĩ nghiêm túc, đặc biệt là suy nghĩ về thế giới bên kia, sẽ bị trục xuất khỏi thế gian này; một nỗi sợ hãi vô cùng rắc rối, nhưng may thay lại cũng hoàn toàn vô căn cứ, vì có một điều vô cùng rõ ràng là chẳng ai chết bao giờ cả.

Tôi kính thư, &c.

Chariessa.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Samuel Johnson

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.