Bản làng nằm sâu trong núi lớn, tựa chốn mây trắng, thường ngày hễ bước chân ra cửa là đã giẫm chân vào trong mây. Bạn vừa đi, lớp mây phía trước liền lùi lại, mây phía sau liền bám theo, biển mây trắng xóa lúc nào cũng vây quanh bạn không xa không gần, để lại dưới chân bạn một hòn đảo nhỏ nhỏ đi mãi không hết, nâng bạn bồng bềnh nổi trôi.
Trên đảo nhỏ không hề cô quạnh, thỉnh thoảng có thể thấy trên cây mấy con ve sầu giáp sắt, đen như than thán tiêu, nhỏ bằng ngón cái, kêu vô cùng dứt khoát và vang dội, mang theo âm vang kim loại. Chúng giống như sống từ thời hồng hoang đến tận bây giờ, chưa từng thay đổi hình dáng. Thỉnh thoảng lại có thể thấy một cái bóng đen khổng lồ lướt ra từ mây trắng, giống như hai trang sách đang mở ra, nhìn phớt qua thì giống đại bàng, nhìn kỹ lại giống bướm, nhìn phớt qua có màu xám đen, nhìn kỹ mới phát hiện trên đôi cánh đen có những đường vân đốm màu xanh lá, màu vàng, màu cam đỏ, ẩn ẩn hiện hiện, như có như không, tựa như những ký tự không thể hiểu nổi. Người qua đường nhìn những thứ này cũng chẳng thèm nhìn, hoàn toàn không có hứng thú, chỉ cắm cúi rảo bước trên đường. Nếu cảm thấy lạc đường, bèn vội vã đi tiểu, vội vã chửi mắng, tương truyền đây là cách đối phó với "ma rẽ đường".
Từng giọt nước tiểu ấm nóng rơi vào trong mây trắng. Những chuyện xảy ra dưới lớp mây dường như chẳng có mấy liên quan đến người trong bản. Thời Tần đặt ra "Kiểm Trung quận", thời Hán đặt ra "Vũ Lăng quận", sau này là "sải thổ quy lưu"... Những điều này đều là nghe từ miệng mấy tay buôn khoa lác và tụi buôn thuốc phiện vào núi kể lại. Kể thì cứ kể, ăn cơm vẫn phải dựa vào tự mình trồng lương thực.
Trồng lương thực là thực tế, rắn rết chướng khí cũng là thực tế. Trong núi có rất nhiều rắn, to bằng thùng nước, nhỏ như đũa tre, thường sạt qua một cái vèo trong đám cỏ bên đường, quất một roi đen nhánh vào sự vui mừng hớn hở của một tay buôn khoa lác nào đó. Tương truyền rắn rất dâm, nhốt nó vào lồng, hễ gặp phụ nữ là nó sẽ tung lên quật xuống trong lồng, suýt thì đứt hơi; việc lấy mật rắn cũng không dễ, đánh vào đầu rắn thì mật dồn về đuôi, đánh vào đuôi rắn thì mật dồn lên đầu, chần chừ lâu quá, mật rắn tan ra thành nước thì sẽ vô dụng. Cách làm của người dân là dùng cỏ tết thành hình người phụ nữ, tô vẽ màu mè, dụ rắn ôm lấy quấn quýt đùa giỡn, rồi rạch ngực nó ra lấy mật, con rắn say sưa đê mê hoàn toàn không có cảm giác gì. Lại có một loại sâu độc, người nhiễm độc trùng này thì tròng mắt ngả xanh vàng, mười đầu ngón tay thâm đen, nhai đậu sống không tanh, ngậm hoàng liên không đắng, ăn cá sẽ sinh ra cá sống trong bụng, ăn gà sẽ sinh ra gà sống trong bụng. Cách giải độc là mau chóng giết một con bò trắng, uống máu bò tươi, lại còn phải học tiếng gà trống gáy ba tiếng với máu bò.
Còn về phần cây cối rậm rạp mờ mịt khắp núi, đối với mọi người tất nhiên càng có nhiều liên quan hơn. Khi tuyết lớn phong sơn, đành gửi gắm tính mạng vào một bếp lửa. Cây lớn không cần chặt đẽo, cứ từ ngoài cửa đút thẳng vào bếp lửa, đốt cháy từng đoạn cho đến hết thì thôi. Có một loại gỗ sam, rất thẳng, mãi cho đến tận ngọn cao vài trượng hoặc chục trượng mới phân cành tán lá. Thời cổ đại thường có quan chức triều đình vào núi, thúc giục đốn ngã loại gỗ này để mang về làm cột kèo cho cung điện phủ sấm, chống đỡ uy phong lúc sinh tiền của bọn quan lại. Còn dân sơn càn thì thích dùng nó làm ván thuyền, xuôi dòng thả về Thần Châu, Nhạc Châu, những "người ở dưới ấy" tháo ván thuyền ra dùng vào việc khác, chạm trổ thành cửa sổ hoa hoặc hộp trang điểm, gọi nó là gỗ sam thơm. Nhưng ra khỏi núi lại có chút nguy hiểm. Đụng phải người cúng tế lúa, có thể họ sẽ lấy đi cái đầu của bạn; đụng phải kẻ cướp dọc đường, sẽ móc mất thuyền, vơ vét sạch túi tiền của bạn. Lại có mấy người phụ nữ dùng máu gà trống dụ các loại sâu độc, trộn lẫn phơi khô thành bột, giấu trong kẽ móng tay, nhân lúc bạn không để ý búng nhẹ vào chén trà của bạn, có thể khiến bạn chết bất đắc kỳ tử. Cái này gọi là "hạ cổ", tương truyền kẻ hạ cổ nhờ vậy mà được sống lâu trường thọ. Cho nên thanh niên trai tráng không dám tùy tiện ra ngoài, ra ngoài cũng không dám uống nước tùy tiện, thấy trong vũng nước có cá sống bơi lội, mới dám múc lên uống vài hớp. Có một lần, hai người đàn ông áo quần phong phanh, đi vào một hang đá để tránh gió rét, mò mẫm đi vào thì phát hiện dưới đáy hang có một đống xương trắng của người, trên vách đá còn có một số hoa văn do dao chém ra, như chim muôn, như bản đồ, như chữ nòng nọc, hoàn toàn không thể hiểu nổi. Ai mà biết đây là chuyện gì chứ?
Cộng thêm núi cao vực sâu, thân cây dài khó vận chuyển, thế nên phần lớn cây cối đều không dùng tới, cứ hiên ngang vươn mình lớn lên, tranh giành ánh nắng hơi sương, rồi lại lầm lũi già đi và chết trong núi. Cành lá mục nát, năm này qua năm khác tích tụ dày đặc, bước lên thấy mềm xốp, trào ra mấy ngụm nước đen và vài bọt nước, ngấm sâu bằng mùi hôi thối ẩm ướt nồng nặc vào tiếng hú của từng thế hệ lợn rừng.
Cũng ngấm sâu vào từng thôn làng, cho nên chúng mới chuyển sang màu đen.
Những thôn làng này không biết đến từ phương nào. Có người nói đến từ Thiểm Tây, có người nói đến từ Quảng Đông, nói không rõ lắm. Ngôn ngữ của họ rất khác biệt so với Thiên Gia Bình dưới chân núi. Ví dụ như gọi "xem" là "thị", gọi "nói" là "thoại", gọi "đứng" là "ỷ", gọi "ngủ" là "ngọa", đem đại từ chỉ chớp nhoáng "nó" thay bằng "cừ", phảng phất chút phong vị cổ xưa. Cách xưng hô giữa người với người cũng có một số thói quen đặc biệt, hình như rất coi trọng sự đại đoàn kết, cố ý làm lẫn lộn xa gần thân sơ, gọi cha là "chú", gọi chú là "cha", gọi chị là "anh", gọi chị dâu là "chị", v.v. Từ "bố" là thứ mà mọi người mang từ Thiên Gia Bình vào trong núi, nhưng lại không phổ biến cho lắm. Cho nên theo quy củ cũ, cái tên ở nhà Bính Tẩy đã chạy ra ngoài núi bặt vô âm tín kia, đáng lẽ phải là "chú" của cậu ấy.
Điều này chẳng liên quan gì đến cậu.
Giải thích tương đối chi tiết và có uy quyền về tổ tiên, chính là được hát trong những khúc cổ ca. Mặt trời trong núi lặn sớm, đêm dài đằng đẵng buồn chán, mọi người liền thong thả ngồi vào nhà nhau, ca hát, kể chuyện xưa, nói chuyện nhà nông, nói chuyện phỉ hoạn, ngáp ngắn ngáp dài, chẳng có mục đích gì cũng được. Nơi ngồi nhiều nhất, tất nhiên là những nhà khá giả có bệ bếp và tủ trà đều được mỡ lợn rừng bôi trét sáng bóng. Trên vách thỉnh thoảng thắp đĩa đèn mỡ lợn rừng, tỏa ra ánh sáng xanh nhạt, u uất đáng sợ. Thỉnh thoảng lại đốt những khối nhựa thông trong giỏ đèn bằng dây thép, rải ra ánh sáng màu đồng đỏ. Gặp lúc lách tách nổ tung, ánh lửa hoảng hốt lóe lên, giỏ đèn liền ngái ngủ co giật vài cái. Trong bếp lửa lúc nào cũng có khói lửa, mùa đông dùng lửa sưởi ấm, mùa hè dùng khói xua muỗi. Xà nhà vách tường đều bị khói lửa hun đen như mực tàu, trong một màu đen tuyền không nhìn rõ đường nét và ranh giới nào, tỏa ra mùi khói thanh thiết xộc thẳng vào mũi. Lại còn treo lủng lẳng từng sợi tơ tro, hễ khí lửa bốc lên là chốc chốc lại rơi xuống từng chút tàn khói, bay lượn trên dưới, cuối cùng bay đậu lên đầu, vai hoặc đầu gối của mọi người, không được ai chú ý tới.
Đức Long là người biết hát nhất. Hắn không có râu, lông mày cũng nhạt, ngày thường cực kỳ phong lưu, phụ nữ cứ hứa hẹn nhắc đến hắn là lại nghiến răng nghiến lợi nguyền rủa. Bẩm sinh giọng eo éo như phi tần, giọng mũi vừa sắc vừa nhỏ, nín mũi dồn hơi lên, từng câu từng chữ như dao khoét, cạo trên đỉnh đầu bạn, khiến da thịt toàn thân bạn căng cứng, mọi người vô cùng thán phục hắn: Cổ họng của Đức Long đúng là một cái cổ họng thực sự!
Hắn đùa giỡn với một con rắn lục đã bị bẻ mất nanh độc, bước vào cửa, cười hì hì mặc cho mọi người trêu chọc, chẳng cần phải khuyên nhủ nhiều, liền dán mắt vào xà gỗ, bóp bóp cổ họng, nghiêm túc cất giọng hát:
Huyện Thần Châu có bao nhiêu nhà?
Bao nhiêu cột lại bao nhiêu xà?
Trên Lĩnh Kê Công có bao nhiêu chim?
Bao nhiêu tổ lại bao nhiêu lông?
Ngoài những câu "huyên thuyên" kiểu này ra, thứ có thể thu hút nhiều tiếng cười nhất chính là những khúc tình ca táo bạo, hắn cũng là người sẵn sàng hát nhất: (Ở đây không tiện dẫn loại táo bạo ra)
Nhớ chàng dữ dội thay,
Đi đường cũng nhớ, ngủ cũng nhớ,
Đi đường nhớ chàng giữ lại nửa đường,
Ngủ cũng nhớ chàng giữ lại nửa chiếc giường a.