Nếu trong Sê Lý có đám cưới đám tang, hoặc dịp lễ tết, thì theo quy định, mọi người phải hát "giản", tức là hát ca dao cổ, hát về người đã khuất. Hát từ cha đến ông nội, từ ông nội đến cụ nội, cứ thế hát mãi cho đến Khương Lương. Khương Lương là tổ tiên của chúng ta, nhưng Khương Lương sinh ra không sớm bằng Phủ Phương, Phủ Phương sinh ra không sớm bằng Hỏa Ngưu, Hỏa Ngưu sinh ra không sớm bằng Ưu Nại. Ưu Nại do cha mẹ hắn sinh ra, thế ai sinh ra cha của Ưu Nại? Đính chính là Hình Thiên — có lẽ là Hình Thiên với "ý chí mãnh liệt vẫn luôn kiên định" trong thơ của Đào Tiềm chăng?
Khi Hình Thiên mới sinh ra, trời giống bùn trắng, đất giống bùn đen, chồng chất lên nhau, đến con chuột cũng không ở nổi. Ông giơ rìu chém mạnh một cái, trời đất mới tách ra. Nhưng ông dùng sức quá mạnh, đến nỗi chém đứt cả đầu mình, thế là từ đó về sau lấy nhũ hoa làm mắt, lấy rốn làm miệng. Ông cười rung chuyển trời đất, vẫn múa chiếc rìu lớn, đập ngược lên trên suốt ba năm, trời mới bay lên cao; đập xuôi xuống dưới suốt ba năm, đất mới hạ xuống thấp.
Hậu duệ của Hình Thiên đã đến đây bằng cách nào? — Đó là từ rất lâu trước đây, năm chi họ Nãi và sáu chi họ Tổ sống ở ven biển Đông Hải, con cháu ngày càng đông đúc, gia tộc ngày càng lớn mạnh, đi đâu cũng thấy người ở, không còn lấy một mảnh đất trống bằng chiếc chiếu phơi. Năm bà bác chung một nhà dệt vải, sáu bà cô chung một gánh nước, sống thế nào được đây? Thế là theo đề nghị của phượng hoàng, mọi người mang theo cày bừa, lên thuyền gỗ phong và thuyền gỗ bắt, di cư về Tây Sơn. Họ lấy phượng hoàng làm dẫn đường, tìm được sông Kim Thủy vàng óng ánh, vàng dẫu quý đến mấy cũng có lúc đãi hết; họ tìm được sông Ngân Thủy trắng phau phau, bạc dẫu quý đến mấy cũng có lúc đào cùng; cuối cùng mới tìm được sông Đạo Mễ xanh mướt. Sông Đạo Mễ, sông Đạo Mễ, có lúa gạo mới nuôi dưỡng được con cháu. Thế là mọi người vừa hát vừa cười kéo đến.
Bà rời phương Đông ôi đội ngũ dài,
Ông rời phương Đông ôi đội ngũ dài.
Đi mãi lại đi mãi ôi đỉnh núi cao,
Ngoảnh đầu nhìn quê hương ôi sau làn mây trắng.
Đi mãi lại đi mãi ôi đèo giáp trời,
Bà và ông ôi thực khó chịu.
Ngước nhìn phương Tây ôi muôn trùng núi,
Càng đi đường càng xa ôi đâu là điểm cuối?
Tương truyền, từng có một vị sử quan đến Thiên Gia Bình, nói rằng những gì họ hát hoàn toàn không phải sự thật. Người đó nói, đầu của Hình Thiên là do bị Hiên Viên Hoàng Đế chém đứt trong trận tranh giành đế vị. Bốn họ lớn Bành, Lý, Ma, Mạc ở chốn này vốn sống ở vùng Vân Mộng Trạch, chẳng phải "ven biển Đông Hải" gì sảng. Sau vì Hoàng Đế đại chiến với Viêm Thượng Đế, dân tị nạn mới dọc theo Ngũ Khê chạy trốn về hướng Tây Nam, đi sâu vào vùng núi non di man. Kỳ lạ thay, trong những bài cổ ca lại chẳng hề có chút bóng dáng nào của chiến tranh bức bách.
Người Kê Đầu Trại không tin sử quan, họ tin Đức Long hơn — mặc dù lông mày nhạt của Đức Long thì họ chẳng tài nào ưa nổi. Lông mày nhạt như nước, đó là tướng cô độc nghèo hèn.
Đức Long hát mười mấy năm, mang theo con rắn lục nhỏ ấy đi ra khỏi núi.
Hắn có vẻ chính là cha của Bính Tẩy.
Bính Tẩy thích nhìn người, đặc biệt có hứng thú với người lạ. Hễ đụng phải thợ thủ công vào trại, cậu ta đều chạy ra đón và gọi "bố". Nếu đối phương không so đo, mẹ Bính Tẩy sẽ cười toe toét, nửa là xấu hổ, nửa là đắc ý, lại kèm theo giọng mắng mỏ vừa tha thứ vừa trách móc con trai: "Mày gọi bậy cái gì thế?"
Mắng xong, bà ta cũng cười.
Thợ nung gạch đến, Bính Tẩy cũng phải lẽo đẽo theo ra lò xem, nhưng thợ nung không cho, vì có quy củ cũ. Tương truyền nghề nung gạch là do Gia Cát Lượng thời Tam Quốc khi nam chinh đi ngang qua đây, đã truyền lại cho người dân miền núi. Thế nên bây giờ thợ nung đến, trước tiên phải treo một bức tranh Thái Cực, cúi đầu lạy lục cung kính. Việc nhóm lửa cũng cực kỳ có quy chuẩn, phân biệt rõ âm hỏa và dương hỏa, dùng quạt lông ngỗng nhẹ nhàng quạt lên — chẳng phải Gia Cát Lượng vẫn dùng quạt lông ngỗng đó sao?
Phụ nữ và trẻ con không được lên lò gạch, thanh niên trai tráng đi gánh gạch mộc cũng phải kiêng lời ác ý, lời thô tục. Những quy củ này khiến mọi người cảm thấy thợ nung gạch vô cùng thần bí. Lúc nghỉ việc, đám thanh niên vây quanh anh ta, mời thuốc lá, cung kính thăm dò vài chuyện ngoài núi. Trong số này, người nhiệt tình nhất có lẽ phải kể đến Thạch Nhân, anh ta luôn nhiệt tình mời thợ nung đến nhà mình ăn cơm thịt, đến "ngủ đêm" — đương nhiên là bởi vì ở nhà anh ta chẳng có quyền quyết định gì.
Thạch Nhân có biệt danh là Nhân Bảo, tính ra cũng là một gã trai già rồi mà vẫn chưa vợ chưa con. Anh ta thường trốn vào trong rừng, lén nhìn các cô gái cười đùa tắm giặt bên suối, bị những bóng hình trắng muốt đó làm cho đau tim đến mức sung sướng. Nhưng mắt anh ta kém, nhìn không rõ lắm, để bù đắp, anh ta thường xuyên đi xem mấy đứa con gái nhỏ tè, xem bộ phận nào đó của chó cái và bò cái. Có một lần, anh ta dùng gậy gỗ để "thám thính" một con bò cái, bị mẹ Bính Tẩy bắt gặp. Cái mụ đàn bà thích nhiều chuyện này, quay đầu đi là tìm người này xì xào vài câu, tìm người kia to nhỏ mấy lời, đôi lông mày giật giật, thấy Nhân Bảo đến mới điềm tĩnh bước đi. Sau đó Nhân Bảo lên núi đào măng, cạo chút nhựa thông, hay đến chuồng bò thêm ít cỏ cho gia súc, cũng luôn thấy mụ đàn bà đó cứ ngó đầu ngó cổ, giả vờ như đang tìm dược liệu gì đó, đôi mắt đờ đẫn như cá chết mang theo vẻ đầy tự tin liếc xéo về phía này. Nhân Bảo tức lộn ruột nhưng chẳng có lý do gì để phát tác, chửi mắng mấy câu vô cớ mà vẫn chưa nguôi ngoai, đành phải trút giận lên người Bính Tẩy. Gặp thằng bé, thấy mẹ nó không có ở đó, cũng chẳng có ai khác, anh ta liền giáng cho mấy cái tát cháy má.
Lão lùn đã quen bị đánh, da dày thịt béo, cái miệng méo xệch giật giật vài cái, chẳng hề có biểu cảm đau đớn nào.
Anh ta bồi thêm vài cái nữa, ngón tay có chút đau.
“X mẹ nó, X mẹ nó……” Lúc này lão lùn mới cảm thấy tình hình không ổn, thoăn thoắt chuồn thẳng.
Nhân Bảo đuổi theo, tóm chặt phần da gáy của nó, bắt nó dập đầu lạy mình mấy cái thật kêu. Trên trán có mấy hạt cát lún sâu vào da thịt.
Nó khóc, khóc cũng vô ích. Chờ mụ đàn bà kia đến, nó nửa câm nửa ngọng, chẳng nói rõ là ai đánh. Nhân Bảo cứ thế trả thù hết lần này đến lần khác, món nợ mà mẹ nó thiếu, lại bắt thằng bé trả dần từng chút một, từ chẳng có hậu quả gì khác.
Mẹ Bính Tẩy từ vườn cây ăn quả trở về, thấy Bính Tẩy khóc, tưởng nó bị con gì cắn hay gai đâm, tìm hoài chẳng thấy vết thương nào, liền nghiến răng nghiến lợi: “Khóc, khóc chết đi! Đi không vững, cứ thích ra ngoài hoang dã, ngã đau thì trách ai hả?”
Gặp phải tình huống này, Bính Tẩy sẽ vô cùng tức giận, tròng mắt đảo ngược lên trắng dã, gân xanh trên trán nổi ngoằn ngoèo từng cái, tự cắn tay mình, tự bứt tóc mình, điên cuồng như kẻ mất trí. Mọi người xung quanh đều nói: “Hầy, đúng là chết quách đi cho rồi.”
Sau đó, chẳng biết vì lý do gì, Nhân Bảo lại trở nên thân thiết với mụ ta, mở miệng là gọi “thím ơi”, gọi cực kỳ ngọt ngào, cực kỳ nịnh nọt. Giúp nhà mụ giã gạo, sửa thùng nước, việc gì cũng xắn tay áo làm hùng hục. Đối với những lời đàm tiếu liên quan đến mẹ Bính Tẩy, anh ta cũng luôn ra vẻ công tâm để biện hộ và minh oan. Mọi người tự nhiên cảm thấy có chút hoài nghi. Cửa nhà góa phụ lắm điều tiếng, tai họ không được thanh tịnh, bị phụ nữ trong làng chỉ trỏ cũng là chuyện khó tránh khỏi.
Mẹ Bính Tẩy cười nheo mắt nhìn anh ta, muốn mai mối vợ cho anh ta. Bà ta thường xuyên ra khỏi trại để đỡ đẻ, đi đến nhiều nơi, quen biết nhiều phụ nữ, nhưng mai mối qua mấy nhà rồi mà chẳng thấy nhà nào mang thiệp đỏ bát tự tới. Cũng chẳng có gì lạ, mấy năm nay Kê Đầu Trại suy vi, đàn ông độc thân đâu chỉ có một mình Nhân Bảo? Nhân Bảo vì thế mà bi quan mất mấy năm, dần dà lộ rõ vẻ già nua. Nghe nói có một loại "bùa hoa" — con trai hễ nhắm trúng cô gái nào, chỉ cần lấy một sợi tóc của cô ấy, cột lên chiếc lá cây trước cửa, khi cơn gió nhẹ thoảng qua, miệng lẩm nhẩm niệm chú bảy mươi hai lần, là có thể mê hoặc được cô gái đó. Nhân Bảo cũng từng thử, nhưng chẳng có tác dụng gì.
Mắt anh ta hơi híp lại, lúc nhìn không rõ người thì nét mặt đầy vẻ cau có tức giận. Khi nhìn rõ rồi, liền có thể nhanh chóng nặn ra một nụ cười, hùa theo lời nói của đối phương, tỏ ra kinh ngạc, phẫn nộ, tiếc nuối, hoặc mang vẻ trang nghiêm đầy lòng thương xót chúng sinh. Theo từng nhịp gật đầu của anh ta, cục bướu đen ở sau gáy cũng co giãn nhịp nhàng. Anh ta đặc biệt thích tiếp cận một số nhân vật bình thường: thợ nung, thợ xẻ gỗ, kẻ buôn bán, người đi học, thầy pháp, v.v.. Khi nói chuyện với những người này, anh ta luôn dùng quan thoại. Sau khi nịnh nọt, liền khéo léo ám chỉ rằng bản thân cũng nhớ một hảo hán, thậm chí là sáu hảo hán ở Ngõa Cương Trại. Thỉnh thoảng còn rút từ trong túi áo ra một mảnh giấy, khoe nửa vế đối phía trên, khiêm tốn cẩn trọng thử tài người ngoài, xem đối phương có đối được vế dưới hay không, có hiểu chút luật bằng trắc nào không.
Bản thân nhờ thế cũng có chút địa vị.
Dưới núi có nhiều con gái, anh ta thường xuống núi, bảo là đi gặp bạn bè, có khi liền mấy ngày không thấy bóng dáng. Chẳng biết anh ta đi từ lúc nào, về lúc nào. Vườn rau gần như hoang hóa đến nơi, cỏ mọc um tùm có thể giấu được cả con heo. Từ dưới núi trở về, anh ta luôn mang theo mấy thứ mới mẻ, một chiếc lọ thủy tinh, một chiếc đèn bão cũ rích, một sợi dây thun co giãn dài ngắn tùy ý, một tờ báo cũ hoặc một bức ảnh nhỏ của ai chẳng rõ. Anh ta mang một đôi giày da to bè không vừa chân, dẫm trên đường đá phát ra tiếng lộc cộc lách cách, mang đậm phong thái của người theo trào lưu mới.
Cha của Nhân Bảo là Trọng Mãn, làm nghề thợ may, không biết làm vườn rau, cũng chẳng biết nuôi heo, chướng mắt nhất chính là đôi giày da to bè của nó. “Đồ súc sinh! Ba ngày hai bận tụt xuống núi, tao chặt đùi mày bây giờ!”
“Chặt chết cũng tốt, kiếp sau đầu thai sang Thiên Gia Bình.”
“Sang Thiên Gia Bình, ăn vàng ròng ỉa ra bạc trắng à?”
“Thầy giáo Vương ở Thiên Gia Bình đi giày da, đế giày còn đóng cả đinh sắt, bước đi kêu cộp cộp, ông từng thấy bao giờ chưa?”
Trọng Mãn chưa từng thấy loại giày da đóng đinh sắt nào, không dám lên tiếng nữa. Hồi lâu sau mới nói: “Giày da không lên được sườn dốc, chẳng xuống được lòng sông, không thoáng khí, đi vào hôi chân, có gì mà lạ hoắc?”
“Đinh sắt ấy, ý tôi nói là đinh sắt cơ.”
“Chỉ có la ngựa mới đóng móng sắt, mày không làm người, muốn làm súc sinh chắc?”
Nhân Bảo cảm thấy cha đang sỉ nhục đồng chí của mình, vô cùng tức giận, bèn tát nước theo mưa đáp trả một câu cay đắng: “Cây ớt héo khô cả rồi! Biết chưa?”
Bốp — một chiếc giày của thợ may bay tới, giáng thẳng vào đầu Nhân Bảo. Lão không cho phép con trai bất hiếu như vậy.
“Hừ!”
Nhân Bảo sợ, nhưng vẫn cố tỏ ra cứng cỏi không thèm sờ lên đầu, hầm hầm bước vào căn phòng khác, tiếp tục chọc ngoáy cái chao đèn bão cũ của hắn.
Nghe tin anh ta bị đánh, đám thanh niên đến hỏi thăm, anh ta toàn chối phắt đi, lại còn nghiêm túc lái sang chuyện khác: “Cái xó quỷ quái này, quá bảo thủ.”
Đám thanh niên không hiểu bảo thủ nghĩa là gì, thế là những danh từ mới lại càng có giá trị, và bản thân anh ta cũng trở nên giá trị hơn. Mọi người thường thấy anh ta bận rộn bù đầu, đầy vẻ chắc nịch rúc trên gác lầu nhà mình, nghiên cứu cái gì đó. Lúc thì nghiên cứu câu đối, lúc thì nghiên cứu dây thun, lúc thì nghiên cứu lò nung vôi. Có một bận, còn thần bí tiết lộ với đám thanh niên: anh ta đã học được cách đào mờ ở Thiên Gia Bình rồi, bây giờ anh ta muốn đào ra vàng trong núi. Vàng! Vàng óng ánh vàng ươm ấy! Hắn ta thực sự cầm cuốc núi, lảng vảng trong núi mấy ngày trời. Mấy tên thanh niên muốn ké chút lợi ích lén lút đi theo quan sát, theo dõi mấy ngày mới phát hiện ra anh ta chẳng hề động tay động chân thật sự.
Đứng trước sự hoài nghi của đồng bọn, anh ta mỉm cười đầy bao dung, sau đó vỗ vỗ vai đối phương, ân cần khích lệ vài câu: “Sắp bắt đầu rồi, nghe tin gì chưa? Người trên huyện đã đến rồi, đã đến Thiên Gia Bình thật rồi đấy.” Hoặc là nói: “Sắp bắt đầu rồi đấy, thật đấy, ngày mai là tuyết rơi, mạ non chẳng trông cậy vào đâu được nữa.” Nói xong quay đầu nhìn ngó đằng sau như thể lúc nào cũng có một bóng người vô hình đang bám theo mình.
Thậm chí có lúc đơn giản chỉ để lại một câu: “Cứ chờ mà xem, có khi là ngay ngày mai đấy.”
Những lời này vô cùng uy quyền, khiến đám đồng bọn kính trọng, nhưng mọi người lại chẳng hiểu ý sâu xa trong đó. Sắp bắt đầu, đương nhiên là tốt, nhưng bắt đầu cái gì chứ? Là bắt đầu nung lò vôi? Hay là bắt đầu đào vàng, hoặc giống như anh ta từng nói — bắt đầu xuống núi làm rể chui? Dù sao thì mọi người vẫn cảm thấy anh ta đi đôi giày da to bè, lúc nào cũng có vẻ mặt trầm ngâm, chắc là có mưu đồ lớn gì đây. Hẹn hò rủ rê đi cày ruộng, đốn cây, mấy việc tầm thường kiểu này, không dám gọi anh ta nữa.
Hôm nay mở cửa từ đường bàn chuyện cúng thần lúa, anh ta tỏ vẻ khinh khỉnh không thèm đếm xỉa. Anh ta từng thấy người Thiên Gia Bình làm lễ mừng xuân, thế mới gọi là làm ăn chân chính. Đâu giống cái xó quỷ này, một năm cày cấy một bận, mương nước không đào, bờ ruộng không phát, mà còn đòi ruộng trổ bông á? Hơn nữa ruộng lúa nhiều hay ít, cũng chẳng liên quan gì đến đại nghiệp của anh ta. Dù vậy anh ta vẫn ghé qua xem thử. Thấy cha cũng đang cúi lạy trước bàn thờ hương khói, anh ta liền cười nhạt. Thế này thì ra thể thống gì chứ? Sao không chịu chào theo kiểu ngón tay chạm vành mũ? Anh ta từng thấy ở Thiên Gia Bình rồi.
Anh ta đầy tự tin nói với một tên thanh niên bên cạnh: “Sẽ bắt đầu thôi.”
“Bắt đầu.” Tên thanh niên ngơ ngác gật đầu.
Anh ta cảm thấy đối phương chẳng phải tri âm tri kỷ gì, nhạt nhẽo vô vị. Thế là ánh mắt lại hướng về phía mấy người phụ nữ bên trái. Có một cô vợ trẻ, lắc lư đôi hoa tai, liên tục dùng tay áo lau những giọt mồ hôi. Lúc quỳ xuống không chú ý, đường chỉ quần bên sườn bị rách toác, lộ ra khoảng da thịt trắng phau bên trong. Nhân Bảo híp mắt lại, nhìn không rõ lắm, nhưng thế là đã quá đủ, có thể thỏa sức phát huy trí tưởng tượng rồi, có lẽ ánh mắt anh ta lúc này giống như một con rắn, luồn lách qua khe hở chật hẹp đó, ngoằn ngoèo rẽ qua mấy khúc cua, tung hoành ngang dọc, duệ nhẫn vi diệu vô cùng. Trong đầu anh ta đã bắt đầu ôm ấp bờ vai, đầu gối, thậm chí từng kẽ ngón chân của người phụ nữ ấy, đến chóp lưỡi cũng cảm thấy có chút vị chua vị mặn vương vấn……
Anh ta nghĩ, nhất định phải tìm cô vợ ấy để bàn về chuyện chào kiểu chạm vành mũ mới được.