Chim én con tập bay rồi. Chúng bay mỏi mệt, liền đậu trên đường dây điện. Chim én mẹ bay đi bay về mớm mồi cho chúng. Khi đôi cánh đã cứng cáp, chúng sẽ cùng mẹ bay về phương nam. Chim én sắp về nhà rồi. Miền Bắc quá lạnh lẽo, không giữ nổi chúng. Thế nhưng, mùa đông qua đi, tuyết vừa tan là mùa xuân tới. Mùa xuân vừa đến, én nhỏ lại bay về.

Tôi thì không nỡ đi chút nào. Tôi mà đi rồi, sẽ khó mà quay lại được nữa. Tôi muốn ở đây, cùng bà vượt qua mùa đông lạnh giá và đằng đẵng này. Tôi sẽ học được rất nhiều chữ, học phép nhân chia, học cắt hoa cửa, làm nặn bột hình người. Có hy vọng rồi, lòng dạ liền thoải mái hơn nhiều. Tôi trở nên siêng năng hơn, phụlão mụ (bà ngoại) rửa bát, băm thức ăn cho gà, hái rau lợn. Khi làm tất cả những công việc đó, tôi đều nghĩ: Làm xong việc là sang chỗ bà nội ngay, làm nhanh lên, làm nhanh lên!

Mùa thu trôi qua nhanh quá. Khoai tây đã dỡ xong, lá ngô đã ngả vàng, khô xác. Châu chấu ngày càng ít đi, đến cả gà cũng lười đẻ trứng. Buổi sáng thức dậy, vẫn có thể nhìn thấy lớp sương trắng xóa.

Bà ngoại đến cửa hàng hợp tác xã mua bánh trung thu loại hai tệ một người, Rằm tháng Tám đã đến. Trong nhà từ sớm đã nhốt gà, nuôi lợn, nấu cơm. Lúc bữa tối, tôi chỉ uống nửa bát cháo nhỏ. Tôi muốn để dành bụng để ăn bánh trung thu. Rõ ràng cả một năm không được gặp nó rồi.

Tôi ngồi ở cửa lớn, ngóng trông, ngóng trông, màn đêm buông xuống, vầng trăng ở trong khe núi không ngừng nhô lên, cuối cùng cũng nhô ra được một chút, vành trăng màu vàng óng, mảnh khảnh, trông như một mầm đậu.

Tôi mừng đến mức nhảy cẫng lên, nhanh chân chạy đi báo tin cho mọi người.

Bà ngoại tháo vát khiêng bàn ra, kê ở trong sân, dọn lên một đĩa bánh trung thu, một đĩa hồng. Bà ngoại nói cái này gọi là cúng trăng. Đến mùa thu rồi, những con người bận rộn cả một năm đều nên nghỉ ngơi thôi. Những thành quả thu hoạch được trong một năm, mang ra cúng trăng, để cầu mong sự viên mãn, cát tường. Nghe xong lời bà ngoại, tôi không kìm được mà nhớ tới lúc đón Rằm tháng Tám ở nhà, cùng lũ bạn nhỏ ngắm trăng, miệng nhai bánh trung thu miệng ngân nga câu đồng dao: "Cóc cóc phồng mang, giận đến Rằm tháng Tám. Giết lợn, mổ cừu, làm cóc khóc r rỉ."

Tôi hát cho bà ngoại nghe, bà cười đến mức ôm bụng. Tôi nghĩ, chỗ khác đón Rằm tháng Tám nhất định náo nhiệt lắm nhỉ! Giết lợn, mổ cừu, làm linh đình biết bao. Tôi lập tức nghĩ đến Trụ nhi, ai sẽ cùng bà cúng trăng đây?

Thừa lúc bà ngoại không chú ý, tôi vốc một miếng bánh trung thu, lén lút chạy ra ngoài.

Trăng đã lên cao hết. Trên chiếc đĩa tròn vo của nó, giống như được phết đầy lòng đỏ trứng gà. Tôi giẫm lên những chiếc lá lèo tẻo rụng rơi, băng qua ruộng ngô, lao vào sân, đẩy cửa phòng.

Trụ nhi đang dùng cánh tay chống trán, ngồi bên chiếc bàn. Thấy tôi, lại giống như phát điên ôm chầm lấy tôi, quay một vòng, ôm hôn đến mức tôi không thở nổi.

Bà từ trong bếp mang bánh trung thu ra cho tôi. Chiếc bánh ấy là do tự tay bà làm. Nhỏ nhỏ, tròn tròn, nhân là củ cải xanh bào sợi và đường trắng. Trên bánh in hoa văn hình cá và hoa.

Tôi biết, bà chỉ có thể tự làm bánh trung thu. Còn vì sao, tôi hình như hiểu, lại hình như không hiểu. Tôi đưa chiếc bánh trung thu của mình cho bà, bởi vì bánh trung thu mua có nhân lạc và vừng. Bà nhấm nháp một miếng nhỏ, nếm rất lâu.

Ăn bánh trung thu xong, chúng tôi nắm tay nhau, hát khúc ca do bà biên soạn: "Trăng lên rồi ôi, bé yêu ngủ ngoan rồi. Bà cầm kim thêu, may nhé, may nhé, may ra chú hươu con nhảy nhót tung tăng. Mặt trời lên rồi ôi, bé yêu thức dậy rồi. Bà ngáp ngắn ngáp dài, mặc cho bé yêu bộ áo mới có hình chú hươu con ôi!"

Tôi vừa hát, vừa lắc lư cái đầu, cảm thấy mình chính là đứa bé trong câu hát đó. "Ra ngoài ngắm trăng đi." Hát mệt rồi, nhảy múa cũng mệt rồi, tôi muốn ra ngoài chơi. Bà vừa vâng lời, vừa đội khăn tam giác, dắt tay tôi đi ra sân.

Trăng đã lên cao hơn. Xung quanh nó lững lờ vài cụm mây xám xanh. Trong vầng trăng lờ mờ ảo ảo, hình như có sương, có khói.

Bà kể cho tôi nghe câu chuyện Hằng Nga bôn nguyệt. Nói là Hằng Nga ăn trộm thuốc trường sinh bất lão, mang theo thỏ ngọc bay lên cung trăng.

Tôi hận Hằng Nga. Tôi nghĩ, nếu cô ta không ăn trộm viên thuốc đó, người trên trần gian sẽ có rất nhiều người trường sinh bất lão, bao gồm cả bà. Tóc bà đã bạc trắng hết rồi, răng cũng rụng hết. Bà đã già rồi. Sẽ có một ngày bà chết đi.

Tôi đau lòng đến mức chỉ muốn khóc.

- Có nghe thấy tiếng nước sông chảy không?

- Nghe thấy rồi.

- Cùng bà ra bờ sông chơi đi.

- Đi lúc tối thế này, không sợ à?

- Sợ gì chứ, có trăng sáng cơ mà.

Tôi ngoan ngoãn kéo cánh tay bà lên vai mình, đi về phía dòng sông lớn.

Tiếng nước chảy ào ào, vừa nhẹ vừa gấp. Mặt sông cuối thu, lạnh lẽo hiu hắt. Ánh trăng đổ xuống mặt sông, như vãi ra rất nhiều vàng, nhảy múa lấp lánh.

Bà kể cho tôi nghe về hiện tượng đêm trắng. Nói là vào ngày hạ chí, ở Mạc Hà, có thể nhìn thấy cực quang. Lấy một mảnh thủy tinh nhỏ, nhúng nó vào trong nước, có thể nhìn thấy rất nhiều màu sắc.

Bà bảo với tôi, nhà bà ở bên kia sông, ở một nơi rất xa rất xa, có thảm cỏ xanh, có những ngôi nhà gỗ khắc lăng rất đẹp rất đẹp. Bà nói, khi trẻ bà hồ đồ, đi theo cha nên cứ thế hồ đồ bỏ đi, nói xong thì cứ thở dài mãi. Bà còn bảo với tôi, hồi trẻ bà là một người rất xinh đẹp. Lại nói, bà có một đứa con trai ngốc, hiện đang ở Sơn Đông, là do người đàn ông của bà mang đi. Vừa đến phong trào, người đàn ông đó nhát gan, vứt lại một mình bà rồi bỏ trốn.

Bà lại cất tiếng hát: Vừa đắng vừa chát. Hát mà tôi nghe không hiểu. Bà nói đó là bài hát quê hương của họ. Trên mặt sông cuối thu này, vang vọng những âm thanh như thế, tôi khẽ rùng mình một cái.

Bà nhặt rất nhiều hòn đá, dùng vạt váy hứng lấy. Bà nói, bà thực sự muốn làm cho tôi một chiếc vòng cổ thật đẹp.

Nhìn dòng sông lớn, tôi kìm không được mà tuôn rơi nước mắt. Tôi lén lút rơi, rồi lại lén lút lau đi. Tôi không muốn để bà nhìn thấy.

Bàn cúng trăng đã dọn đi rồi. Trong sân không còn nước, ẩm ỏi, ướt át, xem ra,lão mụ đã rửa chân xong rồi. Tôi bước lên bậc gỗ cài then cửa lớn, trấn tĩnh lại rồi mới bước vào nhà.

Bà ngoại vẫn chưa đi ngủ. Bà khoanh chân ngồi trên kang, trông như đang hờn dỗi ai vậy.

- Chơi chán chê rồi chứ? Nó còn thả cho mày về cơ à? Hả hồ thật đấy, hôm qua xem cảnh (mơ) thấy người ta kết hôn diễn kịch, náo nhiệt lắm cơ mà.

- Cũng trách thảo nào mẹ mày chê mày nghịch ngợm, sợ gây chuyện, chẳng phải là cái đứa khiến người ta bận tâm sao!

- Đứng đực ra đấy làm gì? Uất ức chắc? Cậu út mày tận mắt thấy mày đi đấy. Lên kang mau!

Tôi trừng mắt liếc cậu một cái, cởi quần áo ra, ném chúng lên chiếc ghế băng, nhảy phắt lên kang, giật lấy chiếc chăn.

- Ngủ, ngủ, nhận sai chưa hả?

Bà ngoại và tôi giằng co chiếc chăn, những giọt nước mắt chực trào trong hốc mắt.

- Cung phụng cho mày ăn, cung phụng cho mày mặc, lại chẳng cung phụng ra được một tiểu oan gia cơ chứ!

Vừa nói vừa nói, giọng nói nghẹn ngào hẳn đi, giống như dòng nước đang chảy rất phẳng lặng, đột nhiên bị vật cản chặn lại vậy.

Lòng tôi vô cùng khó chịu. Tôi để trần lưng nằm sát vào góc tường bên trkang. Nhớ trăng. Nhớ sao. Nhớ dòng sông lớn. Nhớ châu chấu, bướm, chuồn chuồn và ong mật trong vườn rau. Nhớ hoa bìm bìm, đậu tằm, chiếc vòng cổ trong giấc mơ. Nhớ vầng trăng lưỡi liềm nhạt nhòa. Tôi thực sự rất muốn biến thành một trong số đó.

Chiếc đồng hồ treo tường kêu "tích tắc tích tắc", ánh trăng bên ngoài đẹp làm sao. Giá như bà, ông ngoại, bà ngoại, cậu út, khỉlão mụ và tôi cùng quây quần bên bàn, vừa kể chuyện vừa ngắm trăng, thì ngọt ngào biết bao. Thế nhưng, tôi biết, trước khi tôi chưa đến nhà bà, con đường nhỏ hẹp dẫn đến nhà bà, chính là một cỗ thây ma. Bây giờ, cỗ thây ma này chỉ có một mình tôi dám bước lên.

Tiếng vo ve kêu vang, là muỗi. Muỗi mùa thu đốt người đúng là hung hăng thật. Chắc chắn là lão mụ lại thắp đèn trước, đóng cửa sổ sau rồi.lão mụ thật là, đến thứ tự trước sau đơn giản thế này cũng không nhớ nổi. Bà thật đáng thương, Trụ nhi của bà chết rồi, mà bà lại không hề hay biết.

Mặt trăng là hình tròn. Tôi nghĩ, trong mắt ông ngoại, nó không phải hình tròn. Nó thực sự khuyết mất một góc. Ông ngoại đang làm gì nhỉ? Nhất định ông đang nhớ Trụ nhi. Bởi vì cứ đến dịp lễ tết, bố đều nhắc đến người ông đã mất. Có lẽ ông ngoại đang đứng dưới ánh trăng, trong tay nâng vài hạt dưa hấu chăng? Nên có một trận gió nhỏ thổi qua, thổi rơi giọt nước mắt nơi khóe mắt ông ngoại, thổi bay mái tóc bạc phơ của ông. Mái tóc bạc ấy hất ngược lên một lọn, phấp phới, nhất định trông giống như một chùm khói. Hãy để làn khói bay lên trời, hóa thành những đám mây lững lờ. Không còn tóc bạc, ông ngoại sẽ trẻ lại cho xem.

Nghĩ vậy, tôi trèo dậy, đi lục chiếc hộp đựng hạt dưa.

Chiếc hộp trống không, giống như một vị đại hán bụng phệ đang đói cồn cào, chiếc bụng đói meo, chờ đợi nuốt chửng mọi thứ có thể ăn được.

Tôi cẩn thận đậy nắp lại, len lén thu mình lại bên cạnh bà ngoại.

Bà khóc đến mệt lả rồi, bà không nỡ đón tôi, cứ thế lặng thím nằm xuống. Tôi rúc đầu vào dưới nách bà, ôm lấy vòng eo của bà.

Làn da của bà nhão nhoét thế này, thô ráp thế này, chạm vào một cái là thấy ngay xương. Bà cũng già rồi. Rất nhiều người đều đã già, tôi càng thêm tin chắc rằng bản thân mình đang lớn lên.

Tôi về già sẽ trông thế nào nhỉ?