Trong suốt thời gian qua, khi nói chuyện với một số khách hàng – cả những người thành công và thất bại trong việc làm ăn – tôi nhận thấy dù đã biết đến những câu chuyện kinh hoàng về thất bại trong ngành kinh doanh nhà hàng, nhưng quá nhiều người vẫn dấn thân vào lĩnh vực này vì khía cạnh lãng mạn của nó. Ý niệm về việc sở hữu một nhà hàng lại càng khuyến khích những suy nghĩ đó, và chúng dễ khiến người ta sao lãng khỏi những thách thức hằng ngày. Bạn có thể nghĩ rằng với tư cách là một kế toán, tôi phải cực kỳ thực tế khi bắt đầu kinh doanh. Nhưng sự thật là tôi cũng có những ý nghĩ lãng mạn trong đầu, và chúng đã khiến bước khởi đầu của tôi cực kỳ chậm chạp, thậm chí gần như một thảm họa. Chỉ tới sau khi nhà hàng đầu tiên của tôi tạo ra lợi nhuận, tôi mới có thể thực sự tận hưởng cảm giác thỏa mãn và thấy yêu thích công việc này.
Hiện thực hóa ước mơ sở hữu và vận hành một nhà hàng thành công đòi hỏi bạn phải có cả đầu óc thực tế lẫn đam mê cháy bỏng. Đương nhiên, khi tự kinh doanh, bạn phải chấp nhận rủi ro vì nó đòi hỏi bạn phải đầu tư các nguồn lực của bản thân như tiền bạc và thời gian cho một kết quả bất định. Cách tiếp cận tốt nhất khi nghĩ về việc mở một nhà hàng là hãy thực tế hết mức có thể. Giấc mơ sở hữu một nhà hàng không nên dựa trên những ý nghĩ lãng mạn về giải trí, trở nên nổi tiếng, gặp nhiều người, tiếp xúc với các nhân vật quan trọng,… Thay vào đó, nó phải dựa trên niềm đam mê với lĩnh vực kinh doanh ăn uống và dịch vụ, hoặc đam mê khởi nghiệp thành công. Nếu tập trung đam mê của bạn vào những mục tiêu thực tế, nhiều khả năng bạn sẽ có nền móng vững vàng và đưa ra được những lựa chọn đúng đắn khi theo đuổi giấc mơ.
Với những người quan tâm hơn đến khía cạnh thỏa mãn và giải trí của ngành này, có nhiều cách để trải nghiệm chúng mà không phải gánh những trách nhiệm nặng nề cũng như đối mặt với thách thức của việc sở hữu và vận hành nhà hàng riêng.
Ví dụ, bạn có thể tìm một nhóm những người điều hành thành công và đầu tư tiền vào thương vụ làm ăn tiếp theo của họ. Bạn vẫn có thể gọi đó là nhà hàng của mình, được tiếp đón tận tình mỗi khi bước vào đó với bạn bè và gia đình. Những chủ nhà hàng thường tìm kiếm các nhà đầu tư, trong đó sử dụng một số bữa ăn miễn phí như một phần lợi nhuận trả cho nhà đầu tư này.
Nếu không thỏa mãn với vai trò thụ động này và thực sự khao khát trải nghiệm khía cạnh dịch vụ của ngành nhà hàng, bạn có thể cân nhắc đến trường dạy nấu ăn để học làm bếp trưởng hoặc nhà quản lý. Tôi đã gặp nhiều nhà quản lý và đầu bếp không bao giờ muốn đánh đổi công việc của mình lấy trọng trách sở hữu và điều hành nhà hàng. Một phần thưởng tiềm năng ngoài tiền lương của việc trở thành một đầu bếp hay nhà quản lý nổi tiếng là sở hữu vốn cổ phần. Một lợi ích khác của việc làm quản lý nhà hàng hoặc đầu bếp là sự đối xử đặc biệt mà người chủ, quản lý và đầu bếp dành cho bạn mỗi khi đến ăn. Đây là một quy tắc bất thành văn.
LẬP KẾ HOẠCH ĐỂ THÀNH CÔNG
Khi đã xác định được những gì mình cần ưu tiên và chuẩn bị một số thông tin về ngành dịch vụ nhà hàng để dẹp bỏ những “chuyên gia bi quan” và khơi lại sự tự tin để một ngày chứng kiến lễ khai trương, bạn đã sẵn sàng bắt đầu chưa? Không nhanh vậy đâu! Dĩ nhiên, các xu hướng thúc đẩy ngành công nghiệp ăn uống cho thấy mở nhà hàng là một việc làm hợp lý. Ngoài ra, mức lợi nhuận của công việc kinh doanh này cũng rất hấp dẫn. Nhưng nếu mọi chuyện chỉ đơn giản là hễ mở nhà hàng là kiếm được tiền, chúng ta sẽ không bao giờ phải nghe nhiều câu chuyện kinh hoàng về tỷ lệ thất bại cao như vậy. Tôi xin được tóm tắt lại phát biểu của chuyên gia đầu tư Warren Buffet như sau: “Thị trường, cũng giống như Chúa trời, giúp đỡ những người tự giúp mình. Tuy thế, nó khác với Chúa trời ở điểm thị trường không tha thứ cho những người không biết mình đang làm gì!”
Kinh doanh nhà hàng là một lĩnh vực có tính cạnh tranh cao. Nhưng đó không phải là lý do tại sao nhiều nhà hàng phải đóng cửa. Lý do chính khiến một nhà hàng thất bại là vì những người chủ và nhà đầu tư ít kinh nghiệm phạm phải nhiều sai lầm lẽ ra có thể tránh được. Đúng như câu tục ngữ: “Ai không có kế hoạch thì cầm chắc thất bại.”
Trong bất cứ thương vụ làm ăn nào, nghiên cứu thị trường kỹ lưỡng và lên kế hoạch hợp lý sẽ giúp bạn tránh những sai lầm thường gặp, giảm lượng thời gian và vốn đầu tư, và tăng khả năng thành công. Ngành kinh doanh nhà hàng cũng không phải ngoại lệ. Việc mở cửa và vận hành một nhà hàng thành công đòi hỏi nhiều việc hơn là mua hoặc thuê địa điểm, xây dựng, thiết kế trang trí, mua thiết bị, thuê nhân viên, và bán đồ ăn uống.
Hãy nhớ rằng cứ ba nhà hàng mở ra thì một phải đóng cửa ngay năm đầu tiên, nhưng chỉ 10% các nhà hàng nhượng quyền sập tiệm trong 12 tháng đầu. Tại sao các chuỗi nhà hàng nhượng quyền lại thành công hơn nhà hàng đơn lẻ? Câu trả lời rất đơn giản. Những nhà điều hành nhượng quyền nghiên cứu rất kỹ trước khi chọn địa điểm và phát triển phong cách nhà hàng, và họ có thể học hỏi kinh nghiệm từ các nhà hàng nhượng quyền khác trong cùng chuỗi. Kết quả là, một nhà hàng nhượng quyền sau khi đi vào hoạt động, nó đã có hệ thống điều hành và tài chính được kiểm chứng đàng hoàng.
Nhưng bạn có thể nói: “Tôi không muốn là thành viên của một chuỗi! Tôi muốn có một nhà hàng riêng, và cũng không muốn trả một phần lợi nhuận cho một tập đoàn lớn nào đó.” Chà, bạn không cần phải mở nhà hàng nhượng quyền để thành công. Tin tốt là bạn có thể tự làm một mình. Bạn chỉ cần có cách tiếp cận đúng đắn, trong đó bao gồm việc nghiên cứu thị trường toàn diện khách quan, cùng với phân tích và lên kế hoạch phù hợp – hệt như các chuỗi nhà hàng vẫn làm.
Hãy cùng xem xét một số lý do phổ biến lý giải tại sao các nhà hàng độc lập thường thất bại:
Giá thuê và chi phí địa điểm quá cao. Thường thì các chủ nhà hàng thiếu kinh nghiệm trả tiền thuê và các chi phí địa điểm quá cao so với ngân quỹ, điều này khiến họ khó duy trì hoạt động. Thiếu vốn và vốn lưu động. Thông thường, các hình thức nhà hàng đáng lẽ khả thi nhưng lại thất bại chỉ vì thiếu vốn và vốn lưu động để giữ cho nó vận hành ổn định trước khi có lãi. Thiếu quan tâm đến tiểu tiết trong công tác quản lý các nguồn lực tài chính. Duy trì sự kiểm soát phù hợp về quản lý và sử dụng tiền mặt, điều chỉnh lượng đồ ăn mỗi suất, quản lý chi phí đồ ăn đồ uống, quản lý hàng lưu kho và mất mát do trộm cắp, quản lý thức ăn hỏng và rác thải, tất cả đều cực kỳ quan trọng đối với thành công của nhà hàng. Quản lý vận hành yếu kém. Đội ngũ nhân viên vui vẻ được huấn luyện tốt đóng vai trò quan trọng trong bất kỳ doanh nghiệp nào. Các chính sách quản lý tốt giúp tạo văn hóa chung, ảnh hưởng đến thái độ và kết quả công việc của nhân viên, khuyến khích khách hàng quay trở lại. Đầu tư quá nhiều vào xây dựng, thiết bị, trang trí và mua quyền sở hữu. Các chủ nhà hàng mới vào nghề thường chấp nhận quá nhiều các khoản nợ để xây dựng hoặc mua lại nhà hàng trong mơ của mình, điều này khiến họ phải gánh chịu hậu quả về lãi suất. Lựa chọn địa điểm không hợp lý. Địa điểm phù hợp cực kỳ quan trọng. Không thiếu những doanh nghiệp nhỏ nhưng lại thành công chỉ nhờ địa điểm đẹp, trong khi một doanh nghiệp được vận hành tốt vẫn thất bại chỉ vì địa điểm xấu. Lựa chọn hình thức nhà hàng không hợp lý. Hình thức nhà hàng không hợp lý với khu vực nhất định, hoặc hình thức nhà hàng không có lợi điểm bán hàng độc nhất thường không thể thu hút đủ khách hàng để sinh lợi nhuận. Món ăn và dịch vụ kém hoặc không ổn định. Thức ăn ngon và dịch vụ tốt được duy trì ổn định là những yếu tố rất quan trọng với phần lớn thực khách. Món ăn và dịch vụ không ổn định gây ảnh hưởng tiêu cực đến trải nghiệm của khách hàng, khiến họ không muốn quay trở lại. Cách mạng hóa nhà hàng bán đồ mang đi kiểu truyền thống
Gregoire Jacquet – nhà hàng Gregoire
Vào tháng 7 năm 2001, sau 16 năm làm thuê suốt bảy ngày mỗi tuần ở một căn bếp không phải của mình, tôi đã sẵn sàng thay đổi. Từ bỏ vị trí bếp trưởng tại Ritz-Carlton ở San Juan, Puerto Rico, tôi trở về nhà với người vợ của mình là Tara, khi đó đang mang bầu đứa con đầu lòng. 16 năm ấy bắt đầu ở nước Pháp, quê nhà của tôi, khi tôi đi học việc ba năm lúc mới 14 tuổi, sau đó là thời gian làm việc căng thẳng trong 5 năm với tư cách đầu bếp dưới quyền Vua đầu bếp Jacky Robert tại nhà hàng Amelio’s ở San Francisco và bảy năm tại Ritz-Carlton.
Khi trở về nhà, tôi dành bốn tháng đầu tiên suy ngẫm về việc mình muốn làm gì nhất. Có một điều tôi biết chắc chắn là mình sẽ không đi làm thuê nữa. Trong vài tháng, tôi đã nghĩ ra hình thức cho nhà hàng của mình: một nhà hàng kiểu quê mà bạn vẫn thấy ở các vùng nông thôn thuộc nước Pháp – nơi tụ họp của những người dân quanh vùng, nơi bạn có thể biết tên từng khách hàng và món ăn ưa thích của họ – và tôi sẽ cách mạng hóa kiểu cửa hàng đồ ăn mang đi truyền thống bằng cách phục vụ các món ăn dân dã.
Vậy là tôi bắt đầu đi tìm địa điểm và không gian phù hợp, nhỏ thôi vì tôi chỉ có ít vốn trong khi muốn phục vụ các món ăn dân dã được làm từ các nguyên liệu hữu cơ của vùng quê với giá “làng”, vì thế tôi cần phải giữ chi phí quản lý chung ở mức thấp nhất. Hình thức nhà hàng bán đồ mang đi cũng hợp lý vì tôi không cần phải thuê bồi bàn.
Tháng 01 năm 2002, tôi đã tìm được địa điểm hoàn hảo: một ngôi nhà rộng khoảng 180m2, ngay gần nhà hàng nổi tiếng Chez Panisse giữa Berkeley, khu ăn uống nổi tiếng nhất của California. Nơi này có mật độ dân cư rất cao, với hơn 40.000 người 1,6km2. Những người sống và làm việc trong khu vực này đều là dân trí thức, hay được đi đây đi đó và có thu nhập khá cao.
Nơi này đã đóng cửa khá lâu và hiện khá sập sệ. May thay, trước đó căn nhà từng là một quán rượu nhỏ, vì thế việc chia phòng không phải vấn đề lớn. Tôi thuê một hãng kiến trúc và các nhà thầu quen thuộc với luật xây dựng ở địa phương, và chúng tôi bắt tay vào cải tạo. Ưu tiên hàng đầu về thiết kế của tôi là một căn bếp có không gian mở để có thể vừa nấu ăn, vừa nói chuyện với khách hàng. Các kiến trúc sư đã thỏa mãn yêu cầu này và thiết kế cho tôi một gian bếp dân dã tuyệt đẹp với hai dãy bàn gỗ và ghế băng ngay ngoài cửa sổ – tất cả đều kịp lúc để nhà hàng có thể mở cửa vào sáu tháng sau.
Ngày đầu tiên, tôi kiếm được 400 đô-la, trong đó có 200 đô-la từ bố mẹ vợ. Họ đến, ngồi xuống và nán lại quán để khiến nó trông có vẻ nhộn nhịp hơn. Trong vòng một tháng, tôi biết mình chẳng cần phải lo nữa. Ngày kiếm được 1.000 đô-la đầu tiên của tôi cực kỳ vất vả vì tôi chỉ có một đầu bếp, một thu ngân và tôi. Sau đó, tôi ngày càng bận rộn hơn, vì thế, tôi phải thuê thêm người.
Không ai có thể tin nổi điều này, kể cả bản thân tôi. Ban đầu, Gregoire chỉ là một nhà hàng nhỏ ở khu phố. Nhưng rồi nó trở nên nhộn nhịp hơn. Món khoai tây viên chiên và các hộp đồ ăn mang đi của cửa hàng tôi được cả thành phố biết đến. Bốn năm sau, tôi tìm được một không gian tương tự ở Oakland và mở thêm một quán Gregoire nữa!
Thiếu đề xuất giá trị. Theo bản năng, khách hàng tìm kiếm giá trị cho mình, và khi không nhận lại được thứ đáng tiền, họ sẽ không quay trở lại nữa. Vì không hiểu được điều này, nhiều nhà quản lý nhà hàng đã phạm sai lầm khi ra giá quá cao đến mức bị đào thải khỏi thị trường. Thiếu độ nhạy bén trong kinh doanh. Nhiều người mới kinh doanh lần đầu thiếu khả năng vận hành bất kỳ doanh nghiệp nào chứ không chỉ riêng nhà hàng. Giờ khi đã biết một vài lý do chính dẫn đến thất bại trong kinh doanh nhà hàng, hẳn bạn cũng sẽ hình dung được rõ hơn các công đoạn nghiên cứu, phân tích và lên kế hoạch cần thiết để thực hiện ước mơ sở hữu và vận hành thành công nhà hàng của mình.
CHUẨN BỊ ĐỐI MẶT VỚI SỰ THẬT
Bạn phải sẵn sàng để thực hiện bước đi đầu tiên trong hành trình biến ý tưởng thành hiện thực trong quá trình sở hữu và vận hành nhà hàng. Nghiên cứu và lên kế hoạch cho nhà hàng mới sẽ đòi hỏi nhiều công sức, và duy trì hoạt động của nó đòi hỏi đam mê và sự chăm chỉ. Tuy thế, hãy làm theo năm quy tắc cơ bản sau đây, như vậy bạn sẽ thấy nó khả thi và tự tin hơn, mặc dù đây là một quá trình khó khăn.
Quy tắc 1: Khi thực hiện kế hoạch, một mặt, hãy luôn để tâm tới thực tế ngành kinh doanh; mặt khác, đừng quên niềm đam mê dành cho nhà hàng của mình. Mario Batali đã mô tả điều này tuyệt hay trong một cuộc phỏng vấn. Khi được hỏi về mối quan hệ giữa việc vừa là một đầu bếp đầy đam mê vừa là chủ một nhà hàng thành công, ông nói: “Tôi nói với những người làm việc cho mình rằng có thể họ vừa phải hiểu rõ nghệ thuật vừa phải nắm vững kinh doanh, nhưng nếu phải chọn một bên, hãy đứng về phía nghệ thuật và thương mại.” Quy tắc 2: Hãy cân nhắc bắt đầu với quy mô nhỏ ngay cả khi bạn đã từng có kinh nghiệm làm đầu bếp hay quản lý. Con đường dẫn đến thất bại đầy rẫy những giấc mơ dang dở của các đầu bếp, nhà quản lý, người nổi tiếng và biết bao người khác. Bắt đầu với quy mô nhỏ sẽ đòi hỏi ít vốn hơn, và đó cũng là cơ hội để bạn học hỏi về công việc mà không cần lo lắng vận hành hằng ngày như với doanh nghiệp lớn. Với những bài học được đúc kết từ việc vận hành nhà hàng nhỏ thành công, bạn sẽ có sự chuẩn bị tốt hơn để xây dựng nhà hàng trong mơ hay thậm chí cả đế chế nhà hàng, nếu đó là mục tiêu tối thượng của bạn. Ngoài ra, đừng khinh thường khả năng sinh lợi và sự thỏa mãn của việc sở hữu và vận hành một doanh nghiệp nhỏ. Theo kinh nghiệm của cá nhân tôi, một doanh nghiệp nhỏ cũng có thể đem lại lợi nhuận và sự hài lòng không kém gì các doanh nghiệp lớn. Rất nhiều người quản lý các nhà hàng độc lập và chuỗi nhà hàng đã bắt đầu từ những nhà hàng nhỏ. Ba người mà ngay bây giờ tôi có thể kể tên là Rich Melman của Lettuce Entertain You Enterprises, người đã bắt đầu đế chế của mình với một cửa hàng nhỏ với số vốn 17.000 đô-la ở Chicago; David Overton của The Cheesecake Factory, gia đình ông đã bắt đầu nướng và bán bánh pho-mat dưới tầng hầm ở Nam California; và Steve Ells, người sáng lập Chipotle Mexican Grill (hãng này thông báo thu về doanh số 2,[3] tỷ đô-la năm 2011) tại một cửa hàng kem Dolly Madison cũ ở Denver với khoản tiền vay 85.000 đô-la từ cha mình. Mỗi thành phố hay thị trấn luôn có những nhà hàng địa phương nổi tiếng. Quy tắc 3: Đặt ra những mục tiêu ban đầu sao cho thực tế. Xác lập các mục tiêu thực tế sẽ giúp bạn tập trung vào đúng hình thức và quy mô nhà hàng phù hợp. Ví dụ, nếu bạn muốn kiếm 150.000 đô-la, đi nghỉ một đôi lần mỗi năm và nghỉ hưu với một số tiền dư dả trong ngân hàng, một nhà hàng nhỏ trải khăn trắng ở vùng ngoại ô sẽ không phải là lựa chọn phù hợp. Ngược lại, nếu bạn chỉ cần một cuộc sống giản dị, đồ ăn ngon hết mức, vui vẻ với khách hàng, dành thời gian cho bạn bè và gia đình, trả hóa đơn, và có một món tiết kiệm nho nhỏ, hình thức nhà hàng này lại quá hoàn hảo. Đặt ra những mục tiêu thực tế giúp giảm khả năng khó chịu và mất động lực nếu không đạt được mục tiêu lợi nhuận. Với những mục tiêu hợp lý, bạn có thể chuẩn bị một nghiên cứu tài chính tiền khả thi khách quan và một bản báo cáo lãi lỗ mẫu; các tài liệu này sẽ giúp bạn ước tính liệu nhà hàng của mình có đủ lớn để hiện thực hóa giấc mơ cũng như các mục tiêu tài chính của mình hay không. Quy tắc 4: Hãy nhìn nhận ngay từ đầu rằng lượng vốn mà bạn tiếp cận được sẽ quyết định hình thức và quy mô nhà hàng thực tế của bạn. Lượng vốn phần lớn phụ thuộc vào thu nhập của riêng bạn (nghĩa là tiền tiết kiệm, đầu tư, vốn sở hữu nhà nếu bạn sở hữu một căn) và nếu cần thiết, nó cũng phụ thuộc vào khả năng thu hút các nhà đầu tư và cho vay nợ. Trước khi bắt đầu mơ mộng, hãy rà soát lại tình hình tài chính của mình. Sau đó, hãy quyết định xem bạn sẵn sàng chi bao nhiêu phần trong số đó vào nhà hàng tương lai và đừng quên tuân thủ đúng kế hoạch. Đừng để mình bị cuốn đi và vung tay quá trán, nếu không bạn có thể hết sạch tiền trước cả khi khai trương. Hẳn bạn sẽ phải ngạc nhiên khi biết có rất nhiều người từng phạm phải sai lầm này. Khả năng tiếp cận vốn kết hợp với mức thu nhập mong ước và lối sống có thể giúp bạn đưa ra quyết định về hình thức và quy mô nhà hàng. Quy tắc 5: Hãy tìm kiếm và kết nối với những người phù hợp với công việc. Họ có thể bao gồm đầu bếp, quản lý, hay nhà tư vấn nếu cần thiết. Quá nhiều sai lầm ban đầu có thể gây nên những vấn đề khiến nhà hàng của bạn lụn bại trước cả khi nó có cơ hội sống sót. Một trong những quyết định quan trọng nhất mà bạn cần phải đưa ra đối với nhà hàng của mình chính là hình thức của nó. Dù nhạy bén trong kinh doanh hay có nhiều kỹ năng quản lý, bạn cũng không thể thu về lợi nhuận với một nhà hàng sai hình thức, sai địa điểm. Chương 2 sẽ trình bày đại cương các hình thức nhà hàng khác nhau và hướng dẫn bạn quy trình đưa ra hình thức nhà hàng mà bạn có thể kiểm tra sau đó thông qua nghiên cứu và phân tích thị trường.