Câu chuyện có khả năng giải thích, hấp dẫn, gây bất ngờ và truyền cảm hứng. Câu chuyện cho chúng ta biết có một điều gì đó rất không ổn và mở ra tầm nhìn mà chúng ta không bao giờ có thể nghĩ tới. Những câu chuyện hay thường kể về sự thật bên trong mỗi chúng ta. Đó là điều khiến chúng trở nên hấp dẫn. Khởi nghiệp là kể một câu chuyện có khả năng kết nối nhu cầu sâu sắc của một nhóm người với một giải pháp khả thi. Đối với bài thuyết trình, câu chuyện là sợi chỉ để dệt nên tất cả những thứ khác. Bạn sẽ sử dụng những câu chuyện theo ba cách chính:
1. Tạo ra một khung dẫn dắt để kết nối các slide trong bài thuyết trình với nhau
2. Giải thích một hay nhiều slide
3. Có một kho những câu chuyện để thảo luận và trả lời các câu hỏi khi đối thoại
Dù bạn trực tiếp đứng lên trình bày hay gửi bài thuyết trình cho ai đó đọc, nếu không có câu chuyện để kể, thì bài thuyết trình của bạn chỉ là một mớ slide nhàm chán.
Trong phần này, chúng tôi sẽ trình bày bốn yếu tố cơ bản làm nên câu chuyện và nghiên cứu trường hợp của Scott Harrison, nhà sáng lập và CEO của charity: water để minh họa cho sức mạnh của những câu chuyện. Trong thập kỷ trước, charity: water đã thực sự làm một cuộc cách mạng thay đổi cả ngành phi chính phủ, tạo ra những bước tiến quan trọng để giải quyết cuộc khủng hoảng nước toàn cầu và đặt ra chuẩn mực mới cho việc gây quỹ trong thế kỷ XXI đối với mọi dự án. Tổ chức này đã gây quỹ cho hơn 16.000 dự án nước sạch và mang nước sạch đến cho 5,2 triệu người ở 25 quốc gia. Họ cũng đã huy động được hơn 185 triệu đô-la từ 1 triệu người ủng hộ. Là một tổ chức phi lợi nhuận, charity: water hoạt động với cơ chế hơi khác so với một công ty khởi nghiệp điển hình, nhưng câu chuyện cốt lõi mà họ sử dụng để người khác tin vào tầm nhìn của họ thì đúng với mọi doanh nghiệp.
Những nội dung chính:
• Câu chuyện nguyên bản
• Câu chuyện khách hàng
• Câu chuyện ngành
• Câu chuyện về sự phát triển của doanh nghiệp
Câu chuyện nguyên bản
Sau 18 năm sống trong một gia đình yêu thương nhưng bảo thủ, Scott Harison quyết định nổi loạn. Giống như các cậu bé trong những bộ phim tuổi teen nổi loạn, cậu chuyển tới New York, tham gia vào một ban nhạc và bắt đầu uống rượu. Ban nhạc tan rã ngay lập tức nhưng cậu nhận ra mình có thể kiếm được nhiều tiền bằng cách đặt lịch biểu diễn hơn là chơi nhạc. Nếu gặp may, các công ty sẽ trả tiền để người khác nhìn thấy bạn đang uống rượu của công ty họ trong một buổi tiệc. Đó là điểm khởi đầu để Scott trở thành người quảng cáo ở các câu lạc bộ đêm. Hằng đêm, cậu thuyết phục người ta mua những chai sâm-panh trị giá 20 đô-la với giá 200 đô- la. Budweiser trả cậu 2.000 đô-la một tháng để uống bia của họ, Bacardi trả 2.000 đô-la để cậu uống rượu rum của họ.
10 năm sau, trong một chuyến đi nhân dịp năm mới tới Uruguay, cậu nhận ra mình đã trở thành kẻ tồi tệ nhất từ trước tới nay. Được vây quanh bởi nhiều người và những chai sâm panh Dom Pérignon cỡ lớn, cậu tự nhủ: “Mình sẽ không bao giờ tìm ra thứ mình tìm kiếm ở nơi mình đang tìm.” Say khướt vào ngày tiếp theo, cậu bắt đầu đọc Kinh thánh. Khi đọc đến câu: “Sự tin đạo thanh sạch không vết, trước mặt Đức Chúa Trời, Cha chúng ta, là: thăm viếng kẻ mồ côi, người góa bụa trong cơn khốn khó của họ, và giữ lấy mình cho khỏi sự ô uế của thế gian.” Đây rõ ràng không phải là câu nói có tính chất an ủi đối với một người kiếm sống bằng cách chuốc say người khác.
Cậu biết mình phải làm một điều gì đó lớn lao. Cam kết với Chúa, cậu quyết định dành một năm phục vụ người nghèo để bù đắp 10 năm mà cậu đã bỏ phí. Cuối cùng, một tổ chức đồng ý nhận cậu làm tình nguyện viên nhiếp ảnh nếu cậu trả họ 500 đô-la một tháng. “Đây là thẻ tín dụng của tôi,” cậu nói. “Giờ chúng ta đi đâu?”
Đi Liberia. Các bác sĩ thuộc tổ chức Mercy Ships đi từ nước này đến nước khác để phẫu thuật cho những bệnh nhân bị biến dạng khuôn mặt. Choáng váng bởi sự nghèo khổ và bệnh tật xung quanh mình, Scott như muốn sụp đổ. Anh đã chụp ảnh hàng nghìn con người – những người với khối u trên môi lớn đến mức họ gần như chết ngạt hoặc những người bị cả cộng đồng chối bỏ và ném đá – tất cả họ đều có thể chữa lành bằng phẫu thuật đơn giản. Năm đầu tiên trôi qua. Scott đăng ký tham gia thêm một năm nữa. Trong năm thứ hai, anh nhận ra một trong những nguyên nhân khiến mọi người mắc bệnh chính là nước bẩn. Đứng trước một hồ nước tĩnh lặng xinh đẹp bên ngoài một ngôi làng, anh quan sát một cô bé đang nhúng xô vào làn nước xanh và kéo lên để uống. “Không có gì ngạc nhiên khi các khối u cứ mọc lên trên mặt mọi người, hãy nhìn nước mà họ đang uống kia,” anh thầm nghĩ.
Anh quay trở lại New York, không thể xóa bỏ hình ảnh cô bé uống nước hồ ra khỏi đầu. 800 triệu người giống như cô bé không có nước sạch mỗi ngày. Vì vậy, ở tuổi 30 và với khoản nợ 30.000 đô-la, anh chuyển vào sống trong căn hộ của một người bạn và khởi sự charity: water với mục tiêu kết thúc khủng hoảng nước sạch.
Bảy năm sau, mỗi khi nói về charity: water, Scott đều bắt đầu bằng câu chuyện này.

Câu chuyện nguyên bản của bạn
Hành trình từ gia đình yêu thương tới các câu lạc bộ đêm ở New York rồi những nơi nghèo nhất trên thế giới là câu chuyện nguyên bản của Scott, là đáp án cho câu hỏi “vì sao” của riêng anh. Nhờ nó mà anh nhận ra sứ mệnh để mình bắt đầu theo đuổi, và nó luôn là năng lực cốt lõi giúp anh thu hút mọi người chung tay với sự nghiệp của mình.
Nếu muốn mọi người cùng “cháy” lên với một ý tưởng, bạn cần cho họ biết lý do vì sao bạn bùng cháy với ý tưởng ấy. Scott hiểu rằng bằng cách chia sẻ câu chuyện anh đã bắt đầu như thế nào, mọi người sẽ thôi nhìn nhận charity: water như mọi tổ chức từ thiện khác và tạo ra mối gắn kết giữa anh và người nghe. “Rất nhiều người muốn biết điều gì khiến các nhà khởi nghiệp tiến lên phía trước và hiểu rõ hơn tính cách của người đó trước khi họ đầu tư,” Scott chia sẻ. “Tôi nghĩ một trong những điều quan trọng nhất là khả năng kể câu chuyện cá nhân của bạn theo cách có thể lôi cuốn người khác.”
Biểu đồ
Hành trình anh hùng của Joseph Campbell
Vòng màu xám = hành trình nội tâm
Vòng màu xanh = hành trình bên ngoài (sự phát triển tính cách)

Điều gì đã đưa bạn đến thời điểm này? Tại sao bạn lại được sinh ra trong thời đại này? Bạn đã được chuẩn bị những gì để chấp nhận thử thách này? Tại sao điều này lại quan trọng đối với bản thân bạn như vậy? Vì sao bạn sẵn sàng làm việc này miễn phí? Giống như Scott, rất nhiều nhà khởi nghiệp xuất sắc và thành công đã tìm ra điểm trùng hợp đẹp đẽ giữa đam mê cá nhân và công ty mà họ khởi tạo. Họ nói về hành trình của mình theo cách khiến người ta cảm thấy doanh nghiệp ấy chính là thứ khiến cuộc sống của họ trở nên trọn vẹn. Và điều ý nghĩa nhất là cảm giác ấy đúng.
Câu chuyện nguyên bản của nhà sáng lập thường có khuôn mẫu khá kinh điển dưới tên gọi hành trình của một anh hùng, được Joseph Campbell nhắc tới lần đầu trong cuốn sách The Hero with a Thousand Faces (tạm dịch: Muôn vẻ anh hùng). Câu chuyện bắt đầu với nhân vật người hùng sống một cuộc đời bình thường, không ý thức được bất kỳ nhu cầu hay vấn đề gì to tát. Rồi một ngày, anh ta phải đối mặt với một trải nghiệm sâu sắc và bức bối khiến anh không thể trở lại với cuộc sống bình thường được nữa. Trải nghiệm đó dẫn tới một cảm thức về mục đích, khiến anh thực hiện những hành động vĩ đại, đôi khi liều lĩnh, và cuối cùng đã làm thay đổi cách anh ta nhìn nhận thế giới. Tất cả các câu chuyện về những người hùng vĩ đại đều theo mạch kể chuyện này – bao gồm cả câu chuyện về những người khởi nghiệp.
Các yếu tố của một câu chuyện nguyên bản
1. Bạn sống một cuộc đời bình thường, không ý thức được bất kỳ điều gì sai trái trên thế giới này.
2. Bỗng nhiên, bạn bừng tỉnh và cảm nhận sự thôi thúc muốn mạo hiểm.
3. Bạn chấp nhận thử thách và dũng cảm hành động.
4. Hành động đó đã tạo ra cho bạn cảm thức về mục tiêu và sự hiểu biết khiến bạn tiếp tục có động lực làm việc đến hôm nay.
Câu chuyện về khách hàng
Scott cũng kể một câu chuyện khác mỗi khi anh thuyết trình: câu chuyện về những người nhận được sự hỗ trợ của charity: water. Anh kể về một người phụ nữ phải đi bộ tám tiếng một ngày để lấy nước, mang theo một chiếc bình đất nung nặng 5-7 kg và khi đổ đầy nước nó sẽ nặng tầm 14 kg. Một hôm, khi đang trở về làng với chiếc bình đựng đầy nước, bà trượt chân ngã. Chiếc bình vỡ tan. Bà dùng chính chiếc dây vẫn thường buộc chiếc bình vào người để treo cổ tự tử trên một cái cây ở giữa làng.
Hoặc, anh sẽ kể câu chuyện về một phụ nữ tên là Helen Appio. Helen lớn lên trong một ngôi làng ở phía bắc Uganda. Trước khi làng của cô có nước sạch, Helen phải thức dậy trước bình minh và đi bộ hơn hai cây số để tới điểm lấy nước gần nhất. Ở đó, cô phải đợi hàng tiếng đồng hồ cùng hàng trăm người phụ nữ khác để đổ đầy hai chiếc bình chứa gần 20 lít nước. Khi đi bộ về tới làng, cô buộc phải đưa ra quyết định: Hôm nay mình sẽ sử dụng 20 lít nước này vào việc gì? Nấu ăn? Uống? Giặt quần áo cho lũ trẻ?

Sau đó, charity: water đã xây một cái giếng trong làng của cô. Giờ cô đã có nước, mọi chuyện đều trở nên khác biệt. “Giờ đây tôi rất hạnh phúc,” cô nói. “Tôi có thời gian để ăn uống, con của tôi được đến trường. Tôi có thể làm vườn, tắm rửa và đến giếng lấy thêm nước nếu muốn. Tôi có thể tắm thoải mái.”
Nhìn ngắm gương mặt bừng sáng và chiếc váy màu xanh lá xinh đẹp của cô, một phụ nữ đến từ tổ chức charity: water nói với cô: “Trông cô tuyệt lắm.” Helen đặt bàn tay lên vai của người phụ nữ. “Đúng vậy,” cô nói. “Giờ tôi rất xinh đẹp.” Vừa hồi tưởng lại câu chuyện này, Scott vừa xúc động nói: “Thật là một điều kỳ diệu. Một việc hết sức điên rồ! Chúng ta có thể giúp phục hồi nhân phẩm của một con người và khiến họ cảm thấy mình xinh đẹp chỉ bằng cách nhân ba số lượng nước họ có.”
Thành công của một doanh nghiệp phụ thuộc vào khả năng giúp cuộc sống của những người khác trở nên tốt đẹp hơn. Bằng cách kể lại câu chuyện về một người mà tổ chức của bạn phục vụ, bạn đã minh họa cách bạn giúp giải quyết những nhu cầu bức thiết của thế giới. Khi giải thích rõ ràng giá trị của mình bằng cách liên hệ với một con người cụ thể có thực, nhà sáng lập có thể giúp những người mà họ đang cố gắng thuyết phục hiểu rõ về tiềm năng thật sự của những việc họ đang làm.
Những câu chuyện này tuân theo một mạch chuyện khá dễ đoán. Đầu tiên, chúng kể về một người gặp vấn đề rắc rối rất lớn. Câu chuyện miêu tả cuộc sống của nhân vật, cách cô phải cố gắng vượt qua hoặc giải quyết vấn đề ở thời điểm hiện tại, và những nỗ lực của cô đều không hiệu quả. Sau đó, câu chuyện mô tả vào một ngày, người đó biết tới và sử dụng sản phẩm của bạn, nó giúp giải quyết vấn đề mà cô từng phải vật lộn rất lâu gần như ngay lập tức và theo một cách thần kỳ. Câu chuyện kết thúc bằng cách mô tả cuộc sống của nhân vật thay đổi như thế nào khi cô có trong tay sản phẩm. Cô ấy hạnh phúc. Cô ấy không thể dừng việc kể cho mọi người về nó. Cô ấy có thời gian để làm rất nhiều những việc mà trước đây chỉ dám mơ tới.
Các yếu tố của một câu chuyện về khách hàng
1. Hãy gặp Joe. Joe có một vấn đề. Và vấn đề này thực sự khiến Joe phiền lòng.
2. Joe đã cố thử cách này cách khác, nhưng dù có làm gì anh cũng không thể giải quyết được vấn đề.
3. Cho đến một ngày, Joe tìm thấy [sản phẩm tuyệt vời của bạn].
4. Đến giờ Joe rất hạnh phúc, anh kể với tất cả bạn bè. Bạn có muốn giống như Joe không?
Câu chuyện về ngành
Scott còn kể một câu chuyện nữa về lĩnh vực từ thiện. Anh kể sau khi từ châu Phi trở về, anh thấy bạn bè xung quanh đang vỡ mộng và nghi ngờ lĩnh vực từ thiện ra sao. Trường hợp nhiều giám đốc của các tổ chức từ thiện sử dụng tiền của người khác đế sắm xe BMW và sống trong những dinh thự hàng triệu đô ám ảnh trong đầu họ, không ai muốn tham gia đóng góp hết. “Bao nhiêu tiền thực sự sẽ đến tay mọi người? Làm sao tôi biết được tiền của tôi đang đi về đâu?” họ hỏi.
Scott nhận ra lĩnh vực từ thiện cần một sự thay đổi. Mọi người không quyên góp vì họ nghĩ rằng họ phải chi quá nhiều tiền để vận hành chính các tổ chức từ thiện. Vì vậy, Scott đã mở hai tài khoản ngân hàng khi anh sáng lập charity: water: một cho chi phí vận hành tổ chức – anh chuyên huy động nguồn tiền cho chi phí này từ các nhà tài trợ cá nhân (riêng tư) và tài khoản còn lại cho hoạt động từ thiện. Bằng cách này, 100% số tiền anh gây quỹ công khai sẽ đến thẳng tay những người mà anh phục vụ.
Một lý do khác khiến mọi người không quyên góp tiền là vì họ không cảm thấy mình là một phần của sự thay đổi do đồng tiền của họ mang lại. Với hầu hết các tổ chức, dường như số tiền bạn trao đi đã trôi vào một hố đen. Bạn không biết số tiền đó đi đâu hay mang lại kết quả gì. Scott quyết định charity: water sẽ cam kết không bao giờ đầu tư vào một dự án trừ khi biết rõ kết quả thông qua hình ảnh hay định vị GPS. Khi có ai đó ủng hộ tiền cho charity: water, họ có thể sử dụng Google map và nhìn tận mắt thấy chiếc giếng đã được xây bằng tiền của họ.

Cuối cùng, anh nhận ra các tổ chức từ thiện thật sự rất xuất sắc trong việc họ làm nhưng rất tệ trong việc gây quỹ. Những từ ngữ tệ hại từ nhà báo Nicholas Kristof của tờ New York Times đã trở thành động lực thôi thúc anh: “Đến kem đánh răng còn tinh tế hơn bất kỳ sự nghiệp giải cứu sự sống nào trên thế giới.” Không có một thương hiệu từ thiện nào hiệu quả. Họ có website rất tồi tệ, những buổi trò chuyện không ai buồn tới và luôn thiếu quỹ để hoạt động. Để thành công, Scott quyết định rằng charity: water sẽ tạo ra một thương hiệu tuyệt vời mà ai cũng muốn gắn hình ảnh của họ với nó.
Đây là câu chuyện về ngành của Scott: Ở cấp độ vĩ mô, các xu hướng và môi trường hoạt động trong lĩnh vực từ thiện đã tạo ra cơ hội độc đáo để charity: water làm nên điều kỳ diệu. Trong khi theo đuổi sự nghiệp chấm dứt khủng hoảng nước sạch, tổ chức này cũng tái định nghĩa khái niệm làm từ thiện.
Kể câu chuyện về ngành giúp khán giả của bạn tin tưởng rằng những nguồn lực lớn hơn xung quanh bạn cũng đang dịch chuyển theo hướng có lợi cho bạn. Câu chuyện cũng thể hiện việc bạn hiểu một cách sâu sắc về việc doanh nghiệp của bạn sẽ hòa hợp với môi trường xã hội, chính trị và kinh tế rộng lớn hơn như thế nào. Bạn có nhận diện được các xu hướng và dấu hiệu của lĩnh vực mà bạn đang hoạt động không? Ai làm tốt khi thời điểm thuận lợi? Ai làm kém khi không thuận lợi? Các rào cản khi gia nhập lĩnh vực của bạn là gì? Khách hàng, nhà cung cấp, các giải pháp thay thế, đối thủ và mối đe dọa đến từ những kẻ mới xâm nhập thị trường sẽ có những tác động như thế nào lên doanh nghiệp của bạn và các doanh nghiệp khác trong ngành?
Những câu chuyện về ngành thường đi theo một khuôn mẫu như sau: Bắt đầu bằng cách mô tả lĩnh vực này đang ở đâu và làm sao nó phát triển được đến mức này. Câu chuyện giúp nhận diện những đối thủ chính trong ngành và các giả định họ đang đưa ra hay các vấn đề mà họ đang giải quyết. Sau đó, câu chuyện sẽ giới thiệu một số xu hướng chính về văn hóa, công nghệ hay kinh tế nhằm thể hiện cơ hội để một ai đó làm nên điều khác biệt. Những câu chuyện này là bằng chứng cho thấy bạn đang đi đúng hướng thay vì đi ngược chiều gió.
Các yếu tố của một câu chuyện về ngành
1. Trong suốt một thời gian dài, ngành này đã vận hành theo một loạt những giả định dựa trên môi trường đang nuôi dưỡng nó phát triển.
2. Bởi một số yếu tố cụ thể về xã hội, công nghệ hay kinh tế, các giả định này đã không còn đúng và đang tạo ra các rắc rối cho những doanh nghiệp lớn trong ngành.
3. Sự thay đổi này tạo ra cơ hội duy nhất để một người có thể bước chân vào và nắm lấy lợi thế của hoàn cảnh mới này.
Câu chuyện về sự phát triển của doanh nghiệp
Câu chuyện thứ tư mà Scott kể là về sự phát triển của charity:water. Câu chuyện này minh họa cách những câu chuyện khác – bao gồm việc anh phát hiện ra sứ mệnh cá nhân, sự thay đổi của những người mà anh phục vụ, và cơ hội được tạo ra bởi các lực đẩy lớn hơn trong xã hội – đã gặp nhau tại một điểm để charity:water phát triển và tạo ra những tác động tuyệt vời.
Scott khởi sự charity: water bằng việc duy nhất mà anh biết làm: tổ chức tiệc tùng. Thu hút khách mời bằng rượu miễn phí, anh đã thuyết phục 700 người bỏ ra 20 đô-la mua vé để tham gia buổi tiệc sinh nhật tuổi 31 của mình với tư cách là người gây quỹ cho chương trình thiện nguyện. Sau đó, anh lập tức mang 15.000 đô-la gây quỹ được đến một trại tị nạn ở phía bắc Uganda. Họ đã sửa ba chiếc giếng và gửi hình ảnh cùng định vị GPS về cho những người đã quyên tiền. Các nhà tài trợ không thể tin nổi; họ chưa từng biết tổ chức từ thiện nào có thể hoàn thành công việc với một số tiền nhỏ như vậy. Một vài người còn quên béng chuyện họ đã quyên tiền.
Năm tiếp theo, anh nói mọi người hãy ở nhà trong ngày sinh của anh và đóng góp 32 đô-la. Năm đó, anh gây quỹ được 59.000 đô-la. Rất nhanh chóng, những người khác cũng làm theo. Một cậu bé bảy tuổi ở Austin, Texas gây quỹ được 22.000 đô-la. Justin Bieber gây quỹ được 47.000 đô-la. Jack Dorsey – người đồng sáng lập Twitter gây quỹ được 174.000 đô-la. Charity: water đã thử nghiệm tất cả các cách có thể để mọi người quan tâm và hành động.

Với mỗi thử nghiệm, họ lại rút ra những thứ hiệu quả và tìm cách nhân rộng chúng. Đến năm 2013, charity: water đã mang nước sạch đến cho 3,3 triệu người ở 20 quốc gia. Mặc dù đó là một sự phát triển hết sức ấn tượng, nhưng nhu cầu thực tế vẫn lớn hơn như vậy rất nhiều. Scott đặt mục tiêu đến năm 2020, charity: water sẽ giúp 100 triệu người có thể tiếp cận nước sạch. Để đạt được mục tiêu đó, họ cần mọi người giúp đỡ.
Câu chuyện phát triển của charity: water gồm có bốn yếu tố cơ bản. Scott bắt đầu bằng cách mô tả hành động và các thử nghiệm mà charity: water đã thực hiện để hoàn thành sứ mệnh của mình. Sau đó, anh ấy kể chuyện họ đã tiếp tục theo đuổi những thử nghiệm này bằng cách báo cáo kết quả với nhà tài trợ và áp dụng các bài học kinh nghiệm cho những thử nghiệm tiếp theo. Rồi anh ấy mô tả những bài học kinh nghiệm đó đã dẫn tới những kết quả và sự tiến bộ gây sửng sốt như thế nào. Cuối cùng, Scott cho thấy dù đã đạt được nhiều tiến bộ như vậy, nhưng con đường phía trước của charity: water vẫn còn rất dài, và anh mời mọi người cùng tham gia vào cuộc phiêu lưu để đạt được tầm nhìn chung.
Sau khi phát hiện ra ý tưởng, bạn đã làm gì với chúng? Chuyện gì đã xảy ra sau đó? Chuyện gì cần xảy đến trong tương lai? Đối với những nhà sáng lập, câu chuyện về ý tưởng kinh doanh là gốc rễ để những câu chuyện khác phát triển xung quanh nó. Nếu các thành viên trong nhóm không thể biến niềm đam mê, sự thấu hiểu và tiềm năng thành một dự án giúp sinh ra các kết quả có thể đo lường được, thì họ đang thực sự lãng phí thời gian.
Các yếu tố của một câu chuyện về sự phát triển của doanh nghiệp:
1. Chúng tôi đã hành động.
2. Chúng tôi thu được kết quả. Chúng tôi rút ra bài học từ những gì đã đạt được và thực hiện nhiều hành động hơn nữa.
3. Việc này dẫn tới những tiến bộ không ngờ.
4. Tuy đã có nhiều tiến bộ như vậy, nhưng chúng tôi có tầm nhìn lớn hơn về những việc có thể làm.
Làm thế nào để kể một câu chuyện vĩ đại?
Câu chuyện là phương tiện yêu thích của những người làm thay đổi thế giới kể từ khi lịch sử bắt đầu. Plato là người kể chuyện. Jesus cũng kể chuyện. Abraham Lincoln kể chuyện. Steve Jobs kể chuyện. Sự khác biệt giữa một ý tưởng bạn chưa từng nghe và một câu chuyện làm thay đổi cả thế giới là năng lực của người kể để có một câu chuyện thật hay. Tuy nhiên, bản chất của các câu chuyện thực ra vô cùng đơn giản.
Một chuyện xảy ra. Rồi, một chuyện khác xảy ra khiến cho một chuyện khác nữa xảy đến, cho tới khi cuối cùng một chuyện đã xảy ra như là kết quả của tất cả những chuyện đã xảy ra trước đó. Hết chuyện. Vậy điều gì khiến cho những câu chuyện có sức mạnh như vậy?
Sức mạnh của một câu chuyện không tạo ra từ sự kỳ ảo mà bởi chúng giống như cuộc sống. Bạn không thể kể chuyện thành những chấm đầu dòng, bạn phải sống trong những câu chuyện và du hành xuyên thời gian. Với các công cụ đo đạc như máy MRI, chúng ta biết rằng bằng cách tập trung vào các chi tiết trong một câu chuyện – thế giới như chúng ta biết thông qua năm giác quan – một người kể chuyện có thể thực sự tái tạo sự kiện đang mô tả bên trong tâm trí của người nghe. Khi chúng ta mô tả giọt mồ hôi đọng trên lông mày của một vận động viên điền kinh đang chạy dưới ánh nắng mặt trời tháng 8, một phần trong vỏ não của chúng ta sáng lên như thể chúng ta thực sự đang đứng bên lề đường quan sát vận động viên đó.
Khi bạn đưa một câu chuyện vào bài thuyết trình đầu tư, bạn có thể tăng tính hiệu quả của nó bằng cách để ý đến đặc điểm của những câu chuyện vĩ đại.
Điều gì làm nên một câu chuyện hay?
Những chuyện đã xảy ra. Để một câu chuyện thực sự là một câu chuyện, phải có điều gì đó xảy ra. Thông thường, một điều to lớn xảy đến và tất cả những thứ khác trong câu chuyện là phản ứng hoặc là kết quả của điều to lớn đó. Để câu chuyện trong bài thuyết trình của bạn trở nên lôi cuốn, bạn phải lựa chọn những sự kiện lớn nhất và quan trọng nhất trong dự án kinh doanh của mình, đồng thời miêu tả chúng theo cách sự kiện này kéo theo sự kiện khác.
Năm giác quan mang lại những chi tiết sống động. Nếu muốn kể một câu chuyện, bạn phải bắt đầu ở nơi mà tri thức của loài người bắt đầu: thông qua các giác quan. Là những người trưởng thành có giáo dục, chúng ta thích nói chuyện một cách trừu tượng, tập trung vào các ý tưởng, khái niệm và các cảm xúc phức tạp vốn là kết quả của hàng nghìn năm nghiên cứu triết học. Chúng ta đã quên mất rằng không có ai thực sự nhìn thấy những cơn gió đang thổi. Chúng ta nhìn thấy lá lìa cành, cảm thấy ớn lạnh, có cảm giác mơn man trên da hoặc nghe thấy tiếng gió rít xung quanh mình. Chính các chi tiết giác quan này dẫn tới kết luận rằng gió đang thổi.
Để thu hút sự chú ý của khán giả, bạn phải đặt họ vào bối cảnh, để họ thấy được điều bạn đang thấy, cảm nhận điều bạn đang cảm nhận và nghe thấy điều bạn đang nghe. Chi tiết trong câu chuyện kể của bạn càng sống động thì càng có khả năng lưu lại trong tâm trí của người nghe.
Sự mâu thuẫn. Cuộc sống là một cuộc tranh đấu, và những câu chuyện cũng nên như vậy. Nếu không có yếu tố mâu thuẫn trong câu chuyện của bạn, khán giả cũng không có gì để bám vào. Mục đích của một câu chuyện kể là khiến mọi người quan tâm. Không có điều gì khiến mọi người quan tâm bằng việc thấy một ai đó họ yêu quý phải đối mặt với khó khăn.
Đường điện tâm đồ của Nancy Duarte
Trong cuốn sách Resonate (tạm dịch: Tiếng vang), Nancy Duarte nhấn mạnh một đặc điểm khác của những câu chuyện liên quan đến việc thuyết trình: chúng làm nổi bật sự khác biệt giữa ‘thứ nó là’ và ‘thứ nó có thể trở thành’. Khi một diễn giả trình bày xen kẽ ‘thứ nó là’ và ‘thứ nó có thể trở thành’, sẽ hình thành đường biểu thị nhịp độ của câu chuyện, giống như điện tâm đồ của một bài thuyết trình. Chúng tôi áp dụng kỹ thuật này trong chính cuốn sách này. Lấy ví dụ phần “Làm sáng tỏ ý tưởng của bạn” trong Chương 1:
Rất thường xuyên, những người đang say đắm với một ý tưởng sẽ thể hiện nó trên những mẩu giấy vụn, qua e-mail và bằng những suy nghĩ trong đầu. [thứ nó là] Hỗn mang của những mẩu ghi nhớ này trông rất giống ý tưởng trong não của bạn: hàng nghìn sợi nơ-ron thần kinh đang đốt cháy những suy nghĩ của bạn, tạo ra các liên kết giữa những khớp thần kinh trong một mạng lưới các ký ức và thông tin đã bị mất kết nối. Nhưng nếu muốn người khác hiểu được mạng lưới lộn xộn đó, bạn phải tìm ra cách để nó trở thành thứ dễ tiếp cận hơn. [thứ nó có thể trở thành].
Đường biểu thị còn xuất hiện ở những cấp độ cao hơn. Nửa đầu của phần giới thiệu nói về “thứ nó là” (huy động vốn rất khó khăn, các chuyên gia đưa ra những lời khuyên rất tệ), nhưng sau đó điều đầu tiên mà chúng tôi làm ở Chương 1 là khiến bạn phải chú ý với một “thứ nó có thể trở thành” rất lớn (chia sẻ tất cả những gì làm thay đổi thế giới về doanh nghiệp của bạn với những người khác thông qua bài thuyết trình đầu tư). Những câu chuyện hay có một nhịp điệu độc đáo duy nhất khiến người ta nghe từ mở đầu đến thân truyện và phần kết thúc, với nhịp độ lên bổng xuống trầm giữa “thứ nó là” và “thứ nó có thể trở thành”.

Câu chuyện là khung sườn để xây dựng cả bài thuyết trình
Bạn sẽ phải lựa chọn cách sắp xếp câu chuyện và các slide trong bài thuyết trình của mình. Dẫn dắt bằng cách kể các câu chuyện và những góc độ gây cảm xúc mạnh nhất về dự án kinh doanh của bạn, bạn có thể sắp xếp để các câu chuyện này liên kết với nhau và hình thành khung sườn của cả bài thuyết trình giúp thu hút sự chú ý của khán giả.
Sau đây là một vài ví dụ về cách những câu chuyện được sắp xếp hài hòa trong tổng thể bài thuyết trình của bạn.

