Câu hỏi mà những người sắp dấn thân vào lĩnh vực kinh doanh nhà hàng thường đặt ra nhất chính là: “Cần bao nhiêu tiền để mở một nhà hàng?” Giá mà trên đời có câu trả lời đúng cho mọi hoàn cảnh. Thực ra, dĩ nhiên là không có rồi. Tôi và các đối tác đã phải tốn 90.000 đô-la để mở nhà hàng đầu tiên, nhưng quán Per Se của Thomas Keller ở Time Warner Center tại New York thì ngốn đến 11 triệu đô-la.
Bạn thấy đó, ban đầu, nếu hỏi ngay phải mất bao nhiêu tiền mới mở được nhà hàng tức là bạn đã đặt cỗ xe đi trước con ngựa. Một cách tiếp cận tốt hơn là bắt đầu bằng những câu hỏi giúp bạn nhận diện các chi phí nhằm giúp nhà hàng duy trì hoạt động và phát triển. Cuốn sách này được viết để giúp bạn đặt ra đúng những câu hỏi cần thiết trước khi bắt đầu quá trình lập ngân quỹ.
Trước khi đi sâu hơn, bạn nên nhớ rằng các mô hình thảo luận dưới đây không bao gồm phí nhượng quyền hay bản quyền. Đó là vì cuốn sách này chủ yếu dành cho những người đang lên kế hoạch mở nhà hàng độc lập. Nhà hàng nhượng quyền không cần thiết phải đưa ra nhiều quyết định như dưới đây. Thực ra, phần lớn các chuỗi nhà hàng còn không cho phép nhà hàng nhượng quyền của họ được phép quyết định! Tuy thế, nếu quyết định mua một nhà hàng nhượng quyền, bạn cũng có thể sử dụng phần lớn các khái niệm trình bày trong sách này để đánh giá độ phù hợp của hình thức nhà hàng.
Hãy nghĩ việc xây dựng hay mua một nhà hàng cũng tương tự như khi bạn muốn xây hay mua nhà. Phần lớn các câu hỏi khá tương đồng:
Nó sẽ có hình thức (hay phong cách) như thế nào? Nó sẽ nằm ở đâu? Quy mô thế nào? Nó sẽ được thiết kế, trang bị và trang trí ra sao? Trước khi có thể ước lượng lượng tiền thực tế mình cần, bạn phải trả lời tất cả các câu hỏi trên. Một câu trả lời có thể giới hạn những câu trả lời khác. Nếu muốn xây một biệt thự, tốt hơn là bạn nên kiếm một khoảnh đất thật rộng (và có đủ tiền chi trả cho nó). Nếu bạn có một khoảnh đất với diện tích vừa phải, tốt hơn là đừng thuê kiến trúc sư xây một tòa Taj Mahal ở đó. Nếu ngôi nhà trong mơ của bạn mang đậm phong cách đương đại, đừng lên kế hoạch xây dựng nó ở khu phố toàn các ngôi nhà kiểu thời nữ hoàng Victoria.
Nói ngắn gọn, các ý tưởng của bạn phải hợp lý và ăn khớp với nhau. Nếu không, tốt hơn là bạn nên thay đổi một số giả định tới khi tìm được một nhóm các ý tưởng phù hợp. Một số người có ý định mua nhà, giống như các chủ nhà hàng tương lai, cũng bắt đầu từ một hình thức cụ thể, để rồi sau đó nhận ra mình không có đủ tiền hoặc không thể thỏa mãn hết các mục tiêu. Vậy là họ quay lại vạch xuất phát, thay đổi các điều kiện tới khi tạo ra một kế hoạch phù hợp với thực tế. Ngành kinh doanh nhà hàng cũng hệt như vậy. Đó là lúc bạn phải lựa chọn hình thức nhà hàng của mình.
Hình thức của một nhà hàng chính là hình ảnh mà nó tạo ra, cách bạn trình bày nó và cách mọi người nhìn nhận nó. Trước khi đưa ra quyết định cuối cùng là mở nhà hàng, bạn nên mường tượng ra hình thức của nó. Nếu không biết nó sẽ thuộc hình thức cơ bản nào, sẽ rất khó để trả lời những câu hỏi quan trọng về không gian, thiết bị và lượng nhân viên cần thiết. Hình thức ban đầu này cũng sẽ giúp bạn tiến hành nghiên cứu thị trường đúng đắn để tìm ra các địa điểm phù hợp, chuẩn bị nghiên cứu khả thi tài chính, và soạn thảo kế hoạch kinh doanh đảm bảo sinh lời.
Các nhà hàng rất đa dạng về chủng loại và quy mô, từ các nhà hàng địa phương, quán bình dân, tới quán Trung Quốc, nhà hàng Pháp sang trọng, quán cà phê ven đường hay một nhà hàng Italia kiểu gia đình. Mỗi kiểu nhà hàng phục vụ một dạng thực khách riêng. Một quán burger có thể là một quán nướng sang trọng hay vô cùng dân dã. Nhà hàng Trung Quốc có thể theo hình thức bán đồ mang đi một cách thoải mái gần như chẳng cần trang trí gì ngoài một cuốn lịch bằng tiếng Quan Thoại. Hoặc nó cũng có thể là một nhà hàng lớn với bàn ghế phủ khăn đẹp mắt, các cô phục vụ mặc đồ lụa, những bể tiểu cảnh và thực đơn đầy những món hiếm gặp. Một quán cà phê ven đường có thể phục vụ sandwich truyền thống với nước chanh, hay bán pho-mát nhập khẩu phết trên bánh mì hảo hạng với rượu ngon.
Nhưng đợi một chút: hẳn bạn sẽ muốn nói: “Tôi đã tìm ra địa điểm hoàn hảo, thế nhưng anh lại bảo tôi cần xác định hình thức phù hợp trước sao!” Điều này nghe có vẻ giống cuộc tranh luận con gà có trước hay quả trứng có trước; kiểu nhà hàng nên được tính đến trước địa điểm, hay ngược lại? Ngay cả khi bạn cho rằng mình đã tìm ra địa điểm hoàn hảo để đặt nhà hàng, nó sẽ chỉ hoàn hảo nếu bạn có hình thức nhà hàng thu hút được nhiều thực khách ở khu vực đó.
Nói cách khác, quá trình xác định hình thức không đổi dù bạn đã chọn được địa điểm hay chưa. Nếu đã quá thích một địa điểm nào, bạn sẽ kém linh hoạt hơn trong việc chốt phong cách. Tương tự, nếu đã nghĩ ra hình thức mà mình cho là tuyệt đỉnh, bạn sẽ càng muốn chọn được địa điểm phù hợp với hình thức đó. Ví dụ, nếu muốn mở một quán bistro sang trọng, có lẽ bạn sẽ không muốn chọn địa điểm ở vùng dân cư có thu nhập thấp hoặc trung bình, ngay cả khi bất động sản ở đó rẻ (dĩ nhiên, trừ phi đó là hình thức điểm đến – tôi sẽ nói rõ hơn về hình thức này sau). Một hình thức nhà hàng có giá thấp hoặc trung bình với khẩu phần ăn lớn sẽ giúp tăng khả năng thành công ở khu vực đó.
Hình thức nhà hàng bao gồm tất cả các khía cạnh của vận hành nhà hàng, đặc biệt là các điểm sau:
Phong cách phục vụ và kiểu nhà hàng Bầu không khí trong nhà hàng Thực đơn Mức giá Khả năng mở quầy bar và bán rượu Quy mô Ở các chương sau, chúng ta sẽ thảo luận chi tiết về các vấn đề đó – tất cả đều có thể ảnh hưởng đến chi phí sau cùng. Lúc này, hãy cùng tập trung vào kiểu nhà hàng bạn muốn mở, nghĩa là phong cách dịch vụ và kiểu nhà hàng. Quyết định này sẽ ảnh hưởng tới tất cả những yếu tố khác, đặc biệt là nhu cầu diện tích, chi phí nhân công, giá trung bình của một bữa ăn và tốc độ khách ra vào.
PHONG CÁCH PHỤC VỤ VÀ KIỂU NHÀ HÀNG
Dù theo mô-típ nào, có bốn lựa chọn căn bản về hình thức nhà hàngdịch vụ:
Đồ ăn nhanh không phục vụ tại bàn. Đúng như cái tên của nó, đồ ăn nhanh nghĩa là chuẩn bị nhanh và bán hàng chóng vánh tại quầy. Một số thành phần của đồ ăn nhanh được chuẩn bị trước và giữ lạnh hoặc nóng tới khi cần hoàn thành đơn hàng. Các cơ sở này sử dụng nhiều đồ dùng một lần – khăn giấy, hộp thức ăn, dao dĩa thìa nhựa,… – và những chi phí này nhanh chóng đội lên. Đồ mang đi và giao tận nhà. Với các nhà hàng này, khách hàng gọi đồ để mang đi nơi khác, vì thế không cần nhiều không gian cho khách và chi phí bài trí không quan trọng. Nhưng bạn sẽ phải dành ngân quỹ cho hàng lưu kho và mua thêm các đồ dùng một lần, trả lương cho nhân viên giao hàng và chi phí phương tiện vận chuyển – xe đẩy, xe đạp, xe máy, ô tô, hay thuê xe trả tiền theo quãng đường. Xe đồ ăn lưu động. Một dịch vụ ăn uống linh động có thể thực hiện luôn cả việc vận chuyển. Phục vụ tại bàn. Với loại nhà hàng này, nhân viên phục vụ sẽ nhận yêu cầu từ khách, chuyển nó cho bộ phận bếp (nơi đồ ăn được nấu và trình bày) rồi mang món ăn ra bàn. Mức độ dịch vụ này thường được thấy ở các nhà hàng sang trọng, nhà hàng, quán cà phê và các nhà hàng đầy đủ dịch vụ khác. Thông thường, các nhà hàng kiểu này cần nhiều vốn đầu tư hơn để mở cửa và duy trì hoạt động. Xác định phong cách dịch vụ và kiểu nhà hàng mình muốn sẽ giúp bạn đánh giá sơ bộ mình sẽ cần bao nhiêu không gian, hàng hóa, nhân viên và đồ đạc.
Lựa chọn hình thức nhà hàng có mối liên quan mật thiết với loại thức ăn mà bạn sẽ phục vụ. Một số kiểu đồ ăn – đồ Trung Quốc hay món ăn châu Á – rất phù hợp để mang đi hoặc giao tận nhà. Pizza – có thể chế biến nhanh, rẻ và giao tận nhà nguyên vẹn – là loại đồ ăn điển hình cho dịch vụ mang đi và giao tận nhà. Ngược lại, một bữa ăn sang trọng kiểu Pháp, được trình bày sao cho từng màu sắc được phối hợp hoàn hảo và mỗi thành phần ở đúng chỗ của nó, lại phù hợp hơn với một nhà hàng đầy đủ dịch vụ khiến thực khách cảm thấy được chiều chuộng, tôn trọng.
Khi đọc tiếp các phần sau về ba loại nhà hàngdịch vụ chính, hãy cân nhắc những yêu cầu chính cho dạng nhà hàng đó. Sau đây là các câu hỏi bạn nên đặt ra cho mình:
Trong thành phố bạn chọn có nhân viên nhiều kinh nghiệm không? Cư dân vùng đó thưa thớt hay dày đặc đủ để giao hàng hiệu quả? Chi phí và số lượng không gian có sẵn để mở nhà hàng? Có thể tự xây nhà hàng không? Liệu không gian bạn nhắm đến có đủ cho tất cả nhân viên và các nhu cầu khác của nhà hàng trong mơ của bạn không? Đồ ăn nhanh không phục vụ tại bàn
Với hình thức đồ ăn nhanh, khu quầy tiếp khách là nơi đòi hỏi cao nhất về không gian. Ở nhà hàng ăn nhanh thông thường, các thực khách xếp hàng để gọi món trong khi các nhân viên quầy vừa đóng vai trò tiếp nhận yêu cầu, thu ngân, chuyển đơn cho nhân viên bếp chuẩn bị món, sau đó gửi lại món ăn cho khách. Vào giờ cao điểm, hoạt động ở quầy có thể rất nhộn nhịp, vì thế cần có đủ không gian để các nhân viên quầy đi lại dễ dàng mà không va vào nhau!
Các nhà hàng ăn nhanh cũng có nhu cầu lưu kho lớn. Họ sử dụng nhiều đồ dùng một lần – khăn giấy, đĩa, cốc, dao dĩa thìa và đĩa nhựa; hộp giấy hoặc nhựa; gói gia vị; túi hoặc hộp,… Vì thế, họ cần nhiều không gian lưu kho các đồ dùng mới hay đã qua sử dụng. Điều này đặc biệt đúng với các khu vực nông thôn và ngoại thành – nơi ít có dịch vụ đặt hàng – vận chuyển những món đồ này tới nhà hàng thường xuyên.
Không gian mặt sàn là yếu tố rất cần thiết cho nhà hàng ăn nhanh. Tại đây và một số nhà hàng phục vụ tại bàn, ghế đơn với mặt ghế cứng và bền có thể giúp tăng tốc độ lưu thông khách và giúp việc dọn dẹp trở nên nhanh chóng và dễ dàng hơn.
Như bạn sẽ thấy trong phần sau, hình thức nhà hàng ăn nhanh vừa có nhu cầu không gian lưu kho và làm việc giống dịch vụ giao hàng vừa có nhu cầu mặt sàn như quán phục vụ tại bàn. Vì thế, nó có thể ngốn nhiều chi phí thuê địa điểm hơn hai hình thức còn lại. Tuy thế, bù lại, họ thường không mất chi phí giao hàng hay bồi bàn.
Đồ mang đi và giao tận nhà
Thông thường, các nhà hàng giao tận nhà cũng cung cấp dịch vụ đồ mang đi và ngược lại, vì thế, chúng ta sẽ thảo luận về cả hai hình thức này cùng lúc. Các nhà hàng này khác hẳn nhà hàng ăn nhanh về nhu cầu mặt sàn và các món trong thực đơn. Phần lớn các quán đồ mang đi có rất ít hoặc không có chỗ ngồi cho khách, và họ thường có nhiều món trong thực đơn hơn nhà hàng ăn nhanh. Có lẽ ví dụ điển hình nhất về một quán đồ mang đi là Al’s Soup Kitchen International, một điểm đến đã trở nên nổi tiếng sau tập phim Soup Nazi trong phim truyền hình hài Seinfeld. Cơ sở của Al nhỏ đến nỗi khách hàng phải đứng trên vỉa hè để gọi súp.
Các nhà hàng mang đi và giao hàng tận nhà thành công thường có những đặc tính sau:
Giá thấp hoặc trung bình. Các khách hàng tìm đến quán đồ mang đi hoặc giao tận nhà thường không muốn trả nhiều tiền hơn so với khi tự nấu; nói cách khác, họ đang tìm kiếm cái mà Zagat gọi là Tốt Hơn Ở Nhà (BATH). Các khách hàng này không muốn trả nhiều tiền như khi ăn ở nhà hàng phục vụ tại bàn. Chuẩn bị nhanh. Sự thuận tiện và tốc độ phục vụ là rất quan trọng với các nhà hàng kiểu này, đặc biệt là những cơ sở nằm ở nội thành với lối sống gấp gáp. Các thực khách chỉ có một tiếng nghỉ ăn trưa sẽ không thể chờ lâu để lấy đồ ăn. Những người khác muốn thức ăn của mình được nấu nhanh hơn so với một bữa ăn ở nhà. Các khách hàng trên đường về nhà hoặc đang ở nhà chờ giao hàng tới thì không muốn phải chờ quá lâu để nhận đồ ăn. Họ muốn các món này phải nhanh, tươi và ấm nóng. Để đáp ứng nhu cầu này, các thực đơn nên bao gồm các món có thể được chuẩn bị, nấu nướng và phục vụ nhanh. Các món châu Á với những nguyên liệu vừa miếng có thể nấu nhanh trong chảo, pizza hay gà roti với các món ăn kèm được chuẩn bị sẵn là những lựa chọn hợp lý. Các món ăn trong thực đơn không dễ nấu ở nhà. Theo Hiệp hội Nhà hàng Quốc gia, một nửa số người đến ăn hoặc gọi đồ mang đi và giao tận nhà thích các loại đồ ăn có mùi vị không dễ để bắt chước tại nhà. Điều này có ý nghĩa gì về mặt chi phí đối với nhà hàng của bạn? Giống như các nhà hàng ăn nhanh, quán đồ mang đi vào giao tận nhà cần không gian lưu kho lớn. Chúng phụ thuộc vào các đồ dùng một lần, dịch vụ nhanh và những nguyên liệu được chuẩn bị từ trước. Tùy thuộc vào hình thức quán, các nhà hàng đồ mang đi có thể bán những món được chuẩn bị hoặc nấu theo nhóm từ trước, các món tùy theo đơn hàng, hoặc theo gói. Các đồ dùng cần thiết phải được đóng gói kín, bền, và có thể chiếm thêm không gian lưu kho.
Khác với phần lớn các cơ sở bán đồ ăn nhanh, vốn chỉ cần không gian để nấu và chuẩn bị đồ ăn thật nhanh, các nhà hàng đồ mang đi hoặc giao hàng tận nhà phải sử dụng cả dịch vụ giao hàng nữa. Dịch vụ này cần thêm chi phí. Tại các cơ sở bán đồ mang đi, phần lớn đơn hàng được nhận qua điện thoại, e-mail hoặc tin nhắn, sau đó được nấu nướng rồi vận chuyển bằng cách đi bộ, xe đạp, xe máy và thậm chí cả ô tô. Các nhà hàng bán đồ mang đi đặc biệt phù hợp với nơi đông dân cư ở nội thành vì lượng đơn hàng nhiều sẽ giúp bù đắp chi phí vận chuyển.
Một số loại thiết bị và đồ đạc có thể đem lại sự khác biệt lớn cho các nhà hàng bán đồ mang đi hoặc giao hàng tận nhà, và chúng đáng tiền nhờ vào khoảng thời gian tiết kiệm được, lượng khách hàng được duy trì hay thu hút thêm nhờ dịch vụ tốt, và doanh thu thu về cho mỗi đơn hàng cao hơn. Ví dụ, một hệ thống bán hàng tốt có thể theo dõi những lần mua hàng trước và hiển thị địa chỉ, số điện thoại của khách, nhờ thế giảm thời gian nhận đơn hàng. Một hệ thống như vậy giúp giảm áp lược cho nhân viên và tăng tốc độ dịch vụ. Tương tự, các tủ lạnh đựng đồ uống đóng chai hoặc đóng lon cùng đồ ăn vặt đặt tại khu thu ngân có thể giúp tăng doanh thu cho mỗi đơn hàng bằng cách thu hút người mua theo phản xạ.
Đừng quên bổ sung các món đồ này vào chi phí khởi điểm. Tôi sẽ đi sâu hơn vào quy trình ước tính chi phí trong Chương 11, trình bày cách lập ngân quỹ vận hành và vốn.
Xe đồ ăn lưu động
Xe tải và các hình thức bán đồ ăn lưu động ra đời cách đây hàng thập kỷ, nếu không muốn nói là hàng thế kỷ. Dạng cổ xưa nhất của hình thức bán đồ ăn lưu động là các xe chở thức ăn được sử dụng hồi những năm 1860 để cung cấp thực phẩm và dụng cụ nấu nướng cho các đoàn xe của người dân Mỹ di cư về miền Tây. Gần đây hơn, các xe tải bán đồ thường được gắn liền với việc cung cấp thực phẩm giá rẻ cho công nhân nhà máy hoặc công nhân xây dựng trong các thành phố lớn. Ngày nay, khi người ta không chỉ ăn để sống mà còn để giải trí, một phần vì kênh Food Channel và những chương trình truyền hình thực tế về các nhà hàng, những xe tải bán thực phẩm trở thành lựa chọn phổ biến cho bữa sáng, bữa trưa và bữa tối. Xu hướng thực phẩm lưu động trở nên quá đình đám đến nỗi năm 2011 Oprah Winfrey thực hiện một chương trình tên là Taste Testing the Food Truck Craze (Ăn thử đồ ăn trên xe lưu động) cùng Tyler Florence, một đầu bếp nổi tiếng đồng thời là người dẫn chương trình truyền hình thực tế của kênh Food Network, The Great Food Truck Race (Cuộc đua kỳ thú giữa các xe bán đồ ăn). Không có gì ngạc nhiên, sự nổi bật mới mẻ này đã thu hút sự chú ý của những người khởi nghiệp muốn dấn thân vào ngành kinh doanh đồ ăn uống. Ví dụ, ở Boston hiện có 38 nhà hàng lưu động, trong khi con số này vào năm 2011 chỉ là 17 và năm 2010 là sáu. Tương tự, ở St. Louis hiện có 29 xe đồ ăn lưu động, trong khi năm 2011, con số này là 14 và năm 2010 chưa có xe nào; còn ở Sacramento, California, nhu cầu xin cấp phép nhà hàng lưu động trung bình hiện là ba hoặc bốn đơn một tuần so với chỉ một đơn mỗi tháng cách đây một năm.
Những điểm cơ bản của quá trình mở, sở hữu và vận hành nhà hàng lưu động và nhà hàng nhỏ cố định – đặc biệt là nhà hàng đồ ăn mang đi và giao tận nhà – gần giống nhau. Bạn sẽ phải đưa ra cùng những quyết định về việc chọn địa điểm, đánh giá độ cạnh tranh, định giá các món ăn, xin cấp phép,... Dĩ nhiên, yếu tố khác biệt lớn nhất là địa điểm. Khác với một nhà hàng thông thường có địa điểm cố định, một chiếc xe tải bán đồ ăn không bị bó buộc vào một địa điểm cụ thể mà có thể đi từ nơi này sang nơi khác ở bất kỳ khu vực thị trường nào, điều này có cả ưu lẫn nhược điểm như tôi sẽ thảo luận sau.
Một chiếc xe bán đồ ăn lưu động thực chất là một hình thức lai tạp giữa đồ ăn nhanh và đồ ăn mang đi hoặc giao hàng. Nhưng vẫn phải chịu những chi phí lớn liên quan đến việc mua hoặc thuê xe, hay mua và trang trí một chiếc xe buýt hoặc xe tải cũ! Giống như đồ ăn nhanh, các xe bán hàng đòi hỏi việc nấu nướng và phục vụ ở quầy phải thật nhanh, và phần lớn, nếu không phải tất cả các món phải được chuẩn bị trước và giữ nóng cho tới khi đến lúc hoàn thành đơn hàng. Những nhà hàng kiểu này cũng cần sử dụng các dụng cụ dùng một lần – khăn giấy, hộp đồ ăn, dao dĩa thìa nhựa,… – và chi phí có thể tăng lên nhanh chóng. Dù hiếm khi nhận ra, nhưng bạn cũng sẽ cần thuê một nơi lưu kho thực phẩm, các dụng cụ dùng một lần, và cả nơi chuẩn bị món ăn. Bạn có thể tạm lưu trữ các dụng cụ dùng một lần ở nhà, nhưng phần lớn các thành phố tại Mỹ sẽ không cho phép biến nhà riêng thành địa điểm sản xuất đồ ăn để bán. Bạn cũng có thể phải dành một phần ngân quỹ để thuê vài nhân viên chuẩn bị món, và trả tiền xăng bởi các xe tải này đều ngốn nhiên liệu khủng khiếp.
Như bạn cũng có thể đoán ra, một trong những câu hỏi đầu tiên cần đặt ra khi nghĩ tới việc mở nhà hàng lưu động là chi phí khởi đầu. Câu trả lời là việc đó hoàn toàn phụ thuộc vào loại xe bạn muốn và bạn thích dùng xe cũ hay mới! Theo nghiên cứu của tôi, xe mới có thể nằm trong tầm giá từ 50.000 – 200.000 đô-la, với mức trung bình là khoảng 60.000 đô-la. Một trang web giúp bạn tìm hiểu giá cả là apollofoodtruckscom.
Hai khách hàng của tôi gần đây mới bắt đầu kinh doanh hàng ăn lưu động. Một người mua một chiếc xe cũ với giá khoảng 44.500 đô-la, còn người kia đổ 117.644 đô-la vào một chiếc xe lớn hơn với nhiều chuông và còi. Nhưng đó mới chỉ là điểm khởi đầu! Khi cộng thêm tiền cấp phép, tủ lạnh, bảo hiểm, sửa sang, mua giấy, tiền thuê nhân viên chuẩn bị đồ ăn,… nhà hàng nhỏ hơn cuối cùng phải tốn tổng cộng 121.000 đô-la để bắt đầu. Người chủ của chiếc xe lớn hơn đã có một nhà hàng từ trước, vì thế chi phí khởi đầu thấp hơn. Anh ta mua chiếc xe mới là để tạo thêm nguồn lợi nhuận và giúp phát triển mở rộng thương hiệu. Phương pháp này đang dần trở nên phổ biến với những người điều hành nhà hàng, kể cả những đầu bếp nổi tiếng như Mary Sue Miliken và Susan Feniger – người quản lý chuỗi nhà hàng Border Grill cực kỳ thành công ở Los Angeles, Santa Monica và Las Vegas.
Điểm quan trọng cần nhận ra ở đây là ngoài tiền mua xe, bạn còn phải đầu tư nhiều chi phí cố định đáng kể khác để vận hành nhà hàng lưu động, một vài trong số đó bao gồm: chi phí dầu diesel, phí thuê nhà thầubếp để chuẩn bị thức ăn, chi phí xin cấp phép để hoạt động ở một số thành phố. Ví dụ ở San Francisco, các xe bán đồ ăn phải trả cho thành phố 10% doanh số hằng ngày để được phép đỗ tại một số địa điểm nhất định.
Như đã nói ở trên, mặc dù hình thức này có những lợi thế lớn nhờ sự linh hoạt, ví dụ như không phải trả tiền thuê địa điểm cố định hằng tháng và có thể di chuyển từ nơi này sang nơi khác tùy vào khách hàng, nhưng chúng ta vẫn có thể gặp những vấn đề lớn trong việc thường xuyên tìm ra địa điểm đẹp để đỗ xe ở các thành phố lớn, không chỉ bởi sự cạnh tranh của các nhà hàng lưu động khác, mà còn bởi quy định của một số thành phố.
Ví dụ, để đáp trả sự cạnh tranh ngày càng lớn từ các xe bán đồ lưu động được trang bị hiện đại, các nhà hàng ở nhiều thành phố lớn đang xin bảo hộ bằng cách yêu cầu chính quyền các thành phố thông qua những đạo luật hạn chế xe bán đồ ăn được đỗ trong bán kính nhất định tính từ nhà hàng. Các thành phố đang trong quá trình thông qua đạo luật đó có Boston, Chicago, St. Louis, Seattle và San Francisco. Tiền phạt vi phạm quy định ở một số nơi có thể rất cao. Ví dụ, theo tờ Wall Street Journal, Amy Le, chủ sở hữu Duck N Roll – một nhà hàng lưu động bán đồ châu Á ở Chicago, đã bị phạt 300 đô-la vì đỗ xe cách một quán rượu trong bán kính gần 100m.
Xe Tres Truck
Carolyn Kissick, Giám đốc Điều hành
Khi chúng tôi mới mở quán Tres Tequilla Lounge & Mexican Kitchen năm 2005, cảm hứng cho các món ăn của chúng tôi đến trực tiếp từ các xe đẩy bán đồ ăn ở Jalisco, Mexico. Vậy nên, khi phong trào “nhà hàng xe tải” nổi lên, chúng tôi biết đó chính là lúc để bắt đầu kinh doanh thực phẩm lưu động như mình vẫn luôn mong ước – xe Tres Truck! Chúng tôi tạo ra chiếc xe từ con số 0: mua một chiếc Ford E-450 mới, thuê người thiết kế căn bếp, sau đó hoàn tất bằng việc dán những hình trang trí vui vẻ đầy màu sắc xung quanh. Dù có nhiều cơ hội để mua xe cũ, chúng tôi có đủ tiền để tạo ra thứ mình mong muốn mà không phải chịu rủi ro vì hao mòn từ trước. Toàn bộ quá trình khởi tạo, kể cả việc xin cấp phép, kéo dài khoảng tám tháng.
Chúng tôi nhận thấy có hai khía cạnh rất khác nhau liên quan đến chiếc xe: những sự kiện cá nhân và công cộng. Những sự kiện cá nhân và giao hàng thực chất là nguồn sống của mọi nhà hàng lưu động. Vì chúng tôi là một trong những nhà hàng cố định được ABC (Alcohol Beverage Control – Tổ chức Kiểm soát Buôn bán đồ uống chứa cồn) cấp phép giao hàng, do vậy chúng tôi có thể bán rượu ở các sự kiện cá nhân, từ đó tăng doanh thu đáng kể. Phần lớn các xe bán hàng lưu động không có giấy phép kinh doanh rượu. Việc có giấy phép đem lại cho chúng tôi lợi thế khi có người muốn thuê dịch vụ phục vụ đám cưới, sinh nhật,… vì họ chỉ cần ký đúng một hợp đồng với chúng tôi thay vì một với nhà cung cấp đồ ăn và một với nhà cung cấp đồ uống – hoặc là tự làm lấy. Với dịch vụ này, chúng tôi có thể di chuyển nhà hàng lưu động tới nơi diễn ra sự kiện và cung cấp các món ăn vừa mới ra lò có chất lượng tốt thay vì cố hâm lại đồ ăn cũ.
Phục vụ bữa trưa và bữa tối ngoài phố (cái chúng tôi gọi là “dịch vụ công cộng”) thực chất là để quảng bá thương hiệu của chúng tôi ra khỏi bốn bức tường nhà hàng; chúng tôi muốn thể hiện thương hiệu của mình ở những nơi người ta có thể chưa từng nghe đến tên nhà hàng hoặc chưa từng thử các món địa phương của Jalisco, Mexico. Ở một khía cạnh nào đó, chiếc xe là một tầm biển quảng cáo di động mà chúng tôi có thể chở đi khắp nơi trong thành phố và những khu lân cận để nhắc nhở một số khách hàng cũ rằng: “Kìa! Tres Lounge & Mexican Kitchen kìa, đã lâu rồi tụi mình không đến đấy ăn nhỉ, hôm nào quay lại nhé.”
Chúng tôi may mắn có một nhà hàng cố định để bù đắp các chi phí vào những ngày doanh thu từ xe bán hàng quá thấp hoặc tình hình thời tiết khiến chúng tôi không thể hoạt động sau khi đã chuẩn bị đồ ăn xong xuôi. Thực chất, nhiều chi phí lớn của xe bán đồ đều được bù đắp bởi nhà hàng của chúng tôi, bởi nó cũng là nơi chuẩn bị đồ ăn và đỗ xe. Khí propane, xăng và phí cấp phép là những chi phí duy nhất dành cho chiếc xe tải. Sau khi biết được những lợi thế của việc có một nhà hàng hỗ trợ cho kế hoạch bán hàng lưu động, tôi không nghĩ mình sẽ chỉ mở dịch vụ bán lưu động mà không có nhà hàng.
Luật lệ ở một số nơi vô cùng hà khắc. Ví dụ, Chicago bắt buộc các xe bán đồ ăn phải có thiết bị định vị toàn cầu GPS để thành phố có thể theo dõi sự di chuyển của họ. Las Vega cũng đang cân nhắc thông qua đạo luật cấm xe bán đồ ăn lưu động đỗ quá bốn giờ một ngày trên một con phố trong bán kính 100m tình từ một nhà hàng cố định. Ở New Orleans, các xe bán hàng lưu động bắt buộc phải thay đổi địa điểm cứ sau 45 phút! Tuân theo các quy định đó, nếu bạn mất 30 phút để di chuyển, đỗ xe và chuẩn bị, trong thời gian năm tiếng, giả dụ từ 10 giờ sáng đến 3 giờ chiều, bạn sẽ có ba tiếng bán hàng và hai tiếng chỉ để đi lại và chuẩn bị. Ngoài tiêu tốn thời gian và tiền bạc, việc khách hàng lúc nào cũng phải tìm xe sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến việc kinh doanh của bạn. Điều này đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình bạn phân tích tài chính cho kế hoạch dịch vụ bán hàng lưu động của mình.
Dĩ nhiên, không phải mọi thành phố đều sẽ có những đạo luật hà khắc, nhưng nếu đang nghiêm túc nghĩ tới việc tham gia ngành kinh doanh ăn uống lưu động, chắc chắn bạn nên tìm hiểu những quy định ở thành phố của mình trong lĩnh vực này. Nhiều khả năng những thành phố có lưu lượng xe cộ lớn sẽ có các quy định chặt chẽ hơn.
May thay, với sự phát triển nhanh chóng của ngành nhà hàng lưu động (1,[2] tỷ đô-la năm 2009 với tốc độ tăng trưởng hằng năm 8,4% từ năm 2007 đến năm 2012), các công ty công nghệ cao đã tạo ra đủ thứ công cụứng dụng gắn với hệ thống định vị toàn cầu GPS để giúp các nhà điều hành liên lạc với thực khách. Một công ty dạng này, RoadStoves, đã thiết kế một ứng dụng hoạt động được trên iPad, iPhone và iPod cho phép người dùng biết chính xác chiếc xe bán đồ ưa thích của mình đang ở đâu tại mọi thời điểm. Ứng dụng đó cũng được sử dụng để chuyển mô tả thực đơn, thông tin Twitter và hướng di chuyển cho chiếc xe.
Sau tất cả những gì tôi đã trình bày, có thể bạn đang nghĩ rằng tôi không khuyến khích bạn mở dịch vụ xe đồ ăn lưu động. Nhưng ngược lại, thực ra tôi cho rằng khởi đầu bằng dịch vụ lưu động có thể là một phương án thông minh và ít tốn kém khi bạn chân ướt chân ráo tham gia ngành dịch vụ ăn uốngnhà hàng. Ví dụ, một phương án thay thế cho việc mua một chiếc xe tải và đầu tư hàng chục nghìn đô-la là đi thuê một chiếc xe chừng hai tháng. Tại thời điểm viết cuốn sách này, theo tôi biết, giá thuê xe tối thiểu là khoảng 3.000 đô-la một tháng. Quan trọng hơn, với một khoản đầu tư tương đối nhỏ, bạn sẽ có cơ hội thử vận hành và quảng bá hình thức nhà hàng của mình và xem khả năng sinh lợi lâu dài của nó đến đâu. Là một phần của quá trình kiểm tra thị trường, bạn không chỉ kiểm tra được sự đón nhận của khách hàng với các món ăn mà còn kiểm chứng được yếu tố giá cả. Về mặt vận hành, bạn sẽ hiểu rõ những gì cần làm để chuẩn bị và lưu trữ đồ ăn hiệu quả; kiểm soát và đo đạc lượng rác thải; ước tính chi phí nhân công. Nếu hình thức kinh doanh của bạn thành công, bạn có thể xây một nhà bếp và mua vài chiếc xe, hoặc tạo lập một nhà hàng cố định – mà việc này hiện giờ đang trở thành xu hướng.
Như tôi đã nói ở phần trước về những người đã có sẵn nhà hàng, một chiếc xe hoặc đội xe có thể là cách ít tốn kém để có thêm nguồn lợi nhuận và quảng bá thương hiệu. Hai ví dụ điển hình là The Denver Cupcake Truck, vốn là để quảng bá thương hiệu cho nhà hàng Cake Crumbs, và The Melt, một chuỗi sandwich thịt nướng kẹp pho-mát ở khu vịnh San Francisco đang có kế hoạch đưa 100 xe đi vào hoạt động trong vòng vài năm tới bên cạnh các cơ sở cố định phân bố khắp khu vực này.
Những nhà điều hành với một hoặc nhiều cơ sở có thể thuê một chiếc xe và sử dụng nó để thử nghiệm trước các địa điểm mới. Ví dụ, nếu sau hai tháng doanh số bán hàng lưu động tốt, bạn có thể cân nhắc mở một nhà hàng ở gần khu vực có doanh số cao nhất. Một lợi thế lớn cho các nhà điều hành những nhà hàng hiện hữu là họ có thể không cần phải thuê bếp hoặc nơi lưu kho thực phẩm đồ dùng, hoặc thuê thêm nhân viên. Lý tưởng nhất là bạn có thừa nhân viên hoặc không gian. Khi đó, thực chất bạn đang có thêm một nguồn lợi nhuận nữa.
Nhà hàng phục vụ tại bàn
Với nhà hàng phục vụ tại bàn, bạn thường phải đưa ra nhiều quyết định hơn các quán đồ mang đi, giao hàng, hay nhà hàng ăn nhanh. Tất cả các yếu tố đó sẽ ảnh hưởng đến tổng chi phí đầu tư ban đầu. Bạn phải cân nhắc không gian phòng ăn và thiết kế mặt bằng, tốc độ lưu thông, dạng chỗ ngồi, chi phí các dụng cụ dịch vụ tại bàn và trình độ nghiệp vụ của nhân viên bếp và phục vụ.
Các nhà hàng dịch vụ tại bàn có rất nhiều kiểu dịch vụ: phục vụ theo đĩa, khay gỗ, trên xe đẩy, hay kết hợp cả ba. Diện tích sàn cần dùng khác nhau cho mỗi kiểu phục vụ. Với dịch vụ phục vụ theo đĩa, các món ăn được bày trong bếp và bồi bàn mang đồ ăn theo yêu cầu ra từng bàn. Hình thức này cần ít diện tích mặt bàn và phòng ăn nhất. Dịch vụ phục vụ khay gỗ, trong đó các món ăn bày trên khay được mang đến từng bàn và chuẩn bị trước mặt thực khách, thường đòi hỏi bàn lớn và nhiều diện tích hơn. Kiểu phục vụ bằng xe, vốn phổ biến ở các nhà hàng Trung Quốc bán dim sum, đòi hỏi nhiều không gian nhất, vì người ta phải có chỗ đẩy các xe trong phòng ăn. (Xem Chương 8 về cách thiết kế không gian nhà hàng.)
Ở các nhà hàng bình dân hơn, nơi dịch vụ ít tới mức trông nó gần như một nhà hàng ăn nhanh, người chủ cần lượng khách hàng lớn để bù đắp giá trị thấp của từng đơn hàng và mức biên lợi nhuận thấp. Các nhà hàng kiểu này sẽ có ít chi phí dịch vụ và trang trí – một phần là để khách hàng ăn nhanh, về nhanh và chấp nhận nhường bàn cho người đến sau!
Ở các nhà hàng cao cấp hơn, nơi người ta không chỉ chú trọng đến đồ ăn mà còn cả sự thỏa mãn, hài lòng, chỗ ngồi cần phải thoải mái. Nhà hàng càng cao cấp, đồ sứ, đồ bạc và đồ thủy tinh càng phải đẹp. Các nhà hàng đẹp hơn dùng khăn trải bàn vải thay vì khăn giấy. Tương tự, các quán sang trọng sẽ cần nhân viên phục vụ bàn có trình độ biết cách bày biện bàn theo kiểu Pháp hoặc có thể thoải mái nói về các món cao cấp trong thực đơn và quầy bar. Tất cả những dịch vụ này đều tốn chi phí. Tuy thế, nó cũng cho phép nhà hàng ra giá cao hơn.
Bạn có thể làm tất cả không?
Ở một số địa điểm, nhiều cơ sở bình dân với mức giá trung bình có cả dịch vụ phục vụ bàn, mang đi và giao tận nhà. Với thị trường dịch vụ bàn, tính cạnh tranh cực kỳ cao nên dịch vụ mang đi và giao hàng có thể đem lại doanh thu đáng kể.
Nếu nhà hàng của bạn chủ yếu tập trung vào dịch vụ tại bàn, khi đó dịch vụ mang đi và giao hàng chỉ nên được giới hạn trong các khung giờ không phải cao điểm, trừ khi bếp của bạn có đủ nhân viên và thiết bị để làm thêm. Bạn sẽ có khả năng cao nhất trong việc cung cấp cả ba kiểu dịch vụ nếu có lượng khách ổn định dễ ước đoán vào tất cả các khung giờ trong ngày.
Các nhà hàng không được thiết kế để thực hiện cả ba dạng dịch vụ cuối cùng thường phải hy sinh chất lượng thức ăn và dịch vụ trong phòng ăn vào giờ cao điểm. Khi bạn đã có khách hàng ngồi trong quán, hãy cố hết sức để đảm bảo chất lượng thức ăn và dịch vụ khiến họ muốn quay trở lại.
LỢI ĐIỂM BÁN HÀNG ĐỘC NHẤT
Dù bạn chọn hình thức nhà hàng và phân khúc thị trường nào, nhiều khả năng bạn sẽ phải đối mặt với cạnh tranh. Thách thức của bạn là thuyết phục khách hàng mục tiêu rằng nhà hàng của mình là một lựa chọn tốt hơn. Cách tốt nhất để thực hiện điều này là tạo ra một hình thức có lợi điểm bán hàng độc nhất (USP – unique selling proposiyion) thật mạnh. Nói đơn giản, USP sẽ giúp nhà hàng của bạn nổi bật hơn so với đối thủ cạnh tranh. Vì khái niệm này thường bị hiểu nhầm và bỏ qua, tôi thấy nên thảo luận tại sao nó lại quan trọng đối với sự thành công của nhà hàng của bạn.
Các nhà kinh tế học và chuyên gia marketing thường phân loại các sản phẩm thành phổ thông hay khác biệt. Các sản phẩm phổ thông thì giống nhau đến độ khách hàng lựa chọn chủ yếu dựa vào giá cả. Một ví dụ điển hình về sản phẩm phổ thông là nước cam. Vì phần lớn các nhãn hiệu được nhìn nhận là rất giống nhau, nên phần lớn các sản phẩm có giá tương đương nhau trong siêu thị, và khi một hãng có khuyến mại, khách hàng sẽ mua sản phẩm của hãng đó nhiều hơn. Các sản phẩm khác biệt thì ngược lại, được coi là độc nhất vô nhị khi so sánh với những sản phẩm tương tự; khách hàng có sở thích rõ rệt và thậm chí có thể trả thêm tiền cho sản phẩm mình ưa thích. Mỹ phẩm là ví dụ điển hình về sản phẩm khác biệt, với các thương hiệu nổi tiếng được định giá cao hơn hẳn các hãng bình dân. Ví dụ, khi tôi còn làm kế toán, một khách hàng của tôi mở một chuỗi salon cắt tóc cao cấp, đồng thời bán sản phẩm dầu gội đầu riêng. Tôi đã vô cùng kinh ngạc khi phát hiện ra khách hàng của mình và phần lớn, nếu không muốn nói là tất cả các hãng lớn, đều mua sản phẩm từ cùng các nhà sản xuất. Trong phần lớn các trường hợp, điểm khác biệt duy nhất giữa các sản phẩm là mùi hương và bao bì. Thế nhưng, khách hàng của tôi vẫn có thể ra giá cao hơn vì các khách tới làm tóc nhìn thấy giá trị gắn liền với nhãn hiệu cá nhân đó.
Tạo ra một hình thức độc nhất vô nhị
Ann Gentry từ Real Food Daily
Trong thời gian sống ở New York vào đầu thập niên 1980 và đi làm bồi bàn tại Whole Wheat’n Wild Berrys – một trong những nhà hàng ăn chay hàng đầu ở Greenwich Village – để nuôi giấc mơ diễn viên của mình, tôi đã được gặp đầu bếp Roger Leggal, người đã dẫn tôi ra khu chợ ngoài trời và dạy cho tôi biết cách mua những nguyên liệu tươi nhất cùng cách chuẩn bị chúng trong bếp. Ngoài Roger, một số người thầy tuyệt vời nhất của tôi trong ngành ẩm thực là những khách hàng mà tôi phục vụ. Khoảng thời gian này cũng là lúc tôi bắt đầu nghĩ tới việc một ngày nào đó sẽ mở nhà hàng riêng, một nhà hàng phục vụ đồ chay theo phong cách riêng của tôi.
Giữ quyết tâm trở thành diễn viên, tôi chuyển tới Los Angeles – nơi tôi kỳ vọng sẽ tìm thấy nhiều nhà hàng phục vụ đồ tự nhiên. Thế nhưng, tôi đã rất ngạc nhiên khi thấy chỉ có hai nhà hàng phục vụ các thực đơn cân bằng, có lợi cho sức khỏe, và một trong số đó đã phải đóng cửa không lâu sau.
Tôi bắt đầu mang các món mình tự nấu ở nhà tới nơi đóng phim. Mọi người nếm thử, tỏ ra thích thú và muốn tôi nấu thử một vài món. Nhu cầu quá cao đến độ tôi đã mở hẳn một căn bếp dưới tầng hầm. Danh tiếng của tôi giúp tôi kiếm được công việc làm đầu bếp riêng cho Danny DeVito, trong khi ông đóng và đạo diễn bộ phim Throw Mama from the Train (tạm dịch: Chuyến tàu mẹ tôi).
Sau khi kết thúc giai đoạn làm việc cho Danny, tôi thực sự tin rằng có thị trường dành cho các món ăn của mình, vì vậy, tôi mở dịch vụ giao hàng tận nhà và nhanh chóng đạt doanh số hơn 30 đơn mỗi ngày. Tôi vẫn đóng phim, nhưng biết rằng đã đến lúc mình phải lựa chọn. Tôi biết mình phải làm việc khiến bản thân thỏa mãn nhất. Tôi từ bỏ nghiệp diễn và ngay lập tức lên kế hoạch mở nhà hàng riêng phục vụ các món chay mà mình đã tinh chỉnh hàng năm trời. Cũng trong khoảng thời gian này, tôi gặp được người sau đó trở thành chồng tôi, Robert Jacobs, một nhà bán lẻ giàu kinh nghiệm đã giúp tôi lập kế hoạch kinh doanh và chúng tôi đã cùng nhau biến giấc mơ của tôi thành hiện thực.
Dù biết việc này có thể khó khăn, nhưng tôi cũng biết rằng phục vụ thực đơn ăn chay sử dụng các sản phẩm hữu cơ được trồng tại địa phương sẽ khiến nhà hàng của tôi trở nên đặc biệt so với các nhà hàng chay khác. Tôi cũng biết mình phải đam mê với việc vận hành nhà hàng hệt như với món ăn và dịch vụ tôi dành cho các thực khách.
Khi tôi bắt đầu nói về ý tưởng nhà hàng Real Food Daily, nhiều người nói đó là việc bất khả thi. “Ai thèm đến một nhà hàng chỉ phục vụ các món làm bằng rau củ cơ chứ?” họ hỏi. “Ít ra cậu nên đưa ít thịt cá hay thịt gà vào thực đơn,” những người bạn tốt bụng của tôi khuyên nhủ. Nhưng tôi biết mình có thể chứng minh là họ đã nhầm. Tôi biết ở Los Angeles có thị trường cho loại thực phẩm và phong cách nấu của mình. Tôi đã đúng: mọi người bắt đầu tới thưởng thức ngay từ hôm khai trương và 15 năm sau đó, số lượng thực khách vẫn cứ đều đặn tăng thêm.
Các nhà hàng của tôi đã vượt xa cả những giấc mơ điên rồ nhất; chúng đang có mức tăng trưởng doanh số tới hai chữ số, thu hút rất nhiều phân khúc khách hàng khác nhau. Tôi có thể yên tâm nói rằng ít nhất một nửa các khách hàng của tôi không phải người ăn chay. Họ chỉ đơn giản là những người hiểu biết muốn thưởng thức những món ăn bổ dưỡng và ngon lành được chế biến theo cách sáng tạo đột phá bằng những nguyên liệu tươi ngon chất lượng cao. Họ muốn thưởng thức phiên bản đồ ăn thực sự mà tôi mong muốn.
Thực ra ít sản phẩm thực sự mang tính phổ thông. Phần lớn là hơi khác biệt ở một mặt nào đó. Tuy thế, nghiên cứu đã chỉ ra rằng một sản phẩm mà khách hàng coi là khác biệt lớn nhất so với các sản phẩm khác sẽ có lượng nhu cầu và khách hàng trung thành cao nhất. Nghiên cứu cũng cho thấy các khách hàng tìm kiếm sản phẩm khác biệt – ví dụ nhà hàng điểm đến – thường sẵn sàng đi xa, và trong một số trường hợp là chi thêm tiền. Hãy nhớ đến Hard Rock Café, Chez Panisse ở Berkeley hoặc Commander’s Palace ở New Orleans, Mỹ.
Điều này dẫn dắt chúng ta tới mối quan hệ giữa sự đặc biệt của nhà hàng và mức giá bạn có thể đưa ra. Trong ngành kinh doanh nhà hàng, hình thức càng phổ thông – ví dụ như các cửa hiệu bán burger và pizza – càng khó tăng giá các món trong thực đơn. Các nhà hàng sang trọng đắt tiền thì ngược lại, họ có thể ra giá cao hơn vì thực khách phân biệt các sản phẩm thông qua bản chất của nó chứ không phải giá cả. Điều này giải thích tại sao một cửa hàng McDonald’s khó có thể tăng giá 1 xu cho món McNuggets, nhưng một nhà hàng sang trọng lại dễ dàng tăng thêm 5 đô-la cho món lườn vịt áp chảo. Hãy nhớ kỹ điều này khi cân nhắc hình thức nhà hàng; hình thức mà bạn lựa chọn sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới mức giá bạn có thể đưa ra.
Bạn nên khác biệt tới mức nào? Điều này tùy thuộc lựa chọn của bạn. Nếu bạn muốn mở một nhà hàng sang trọng trong một thị trường cạnh tranh, hãy cố gắng tạo ra điểm khác biệt vì thực khách muốn thưởng thức những món cao cấp và đến các quán đắt tiền thường hy vọng có những trải nghiệm đặc biệt. Ngược lại, hình thức của bạn càng nhắm tới tính thuận tiện, thực đơn càng ít đòi hỏi sự khác biệt. Những khách hàng hay lui tới các quán thuận tiện, giá rẻ thì thường ít khi tìm kiếm những sản phẩm thật khác biệt hoặc độc nhất vô nhị, dù họ cũng trân trọng những món đặc sản nho nhỏ. Ví dụ, nếu muốn mở một quán burger, bạn không cần sáng tạo lại công thức món ăn này. Thế nhưng, bạn cũng nên có điểm khác biệt với những cửa hàng burger khác. Ví dụ, cách Burger King đưa ra lợi điểm bán hàng độc nhất (nghĩa là khiến món burger của họ trở nên đặc biệt) là phục vụ burger “lửa hồng” chứ không rán như của McDonald’s. Sau đó, Wendy’s nhảy vào ngành công nghiệp burger và đưa ra sản phẩm đặc biệt – burger thật dày hình vuông, tạo nên một trong những chiến dịch quảng cáo thành công nhất từ trước đến nay với khẩu hiệu “Thịt bò đâu!!!” Dĩ nhiên, với tư cách một chủ nhà hàng độc lập, bạn sẽ không thể có ngân quỹ quảng cáo và marketing như các thương hiệu khổng lồ đó để khiến nhà hàng của mình trở nên đặc biệt! Ví dụ, In-N-Out Burgers và Chipotle Mexican Grill chạy rất ít chiến dịch quảng cáo trên cả nước, nhưng họ xây dựng thương hiệu và danh tiếng bằng cách tạo ra hình ảnh riêng! In-N-Out phấn đấu phục vụ “thức ăn tươi nhất, chất lượng cao nhất”, và Chipotle thì phấn đấu phục vụ “món ăn trọn vẹn”.
Hãy nghĩ xem bạn chọn địa điểm ăn uống như thế nào. Bạn sẽ lui tới một nhà hàng không có gì đặc biệt bao nhiêu lần? Yếu tố đặc biệt này có thể đáng đồng tiền bát gạo, tiện lợi, chất lượng món ăn, kích cỡ mỗi phần ăn, dịch vụ, các món đặc biệt hoặc không khí trong nhà hàng. Bất cứ điều gì khiến nhà hàng của bạn trở nên đặc biệt cũng phải là yếu tố khách hàng có thể dễ dàng nhận diện và trân trọng.
Giờ thì bạn đã hiểu tầm quan trọng của việc tạo ra sự khác biệt cho sản phẩm của mình, và chắc chắn cơ hội thành công của bạn sẽ cao hơn nhiều nếu có USP thật tốt. Tiếc rằng phần lớn các chủ nhà hàng mới chân ướt chân ráo vào nghề thường không nghĩ tới những điều này. Hình như họ suy nghĩ giống nhân vật do Kevin Costner thủ vai trong bộ phim Field of Dreams (tạm dịch: Cánh đồng của những ước mơ), người xây một sân bóng chày giữa một cánh đồng ngô hẻo lánh: “Nếu tôi xây được, thì mọi người cũng tìm đến được.”
Giá mà tôi biết trước được điều này! Tôi đã phạm phải những sai lầm giống hệt như vậy khi mở nhà hàng đầu tiên của mình, quán Poco Loco. Tôi sẽ kể thêm về nó trong chương sau. Còn bây giờ, hãy học hỏi từ việc lựa chọn USP sai lầm của TropiGrill, một chuỗi nhà hàng ở Florida cố gắng mở rộng mạng lưới khách hàng tới vùng Đông Bắc – cụ thể là tới khu ngoại thành Long Island với những cư dân có thói quen cố hữu và ít mạo hiểm trong thói quen ăn uống.
USP cho hình thức nhà hàng của bạn phải là điều mà Ron Shaich của Panera Bread Company gọi là “lợi thế cạnh tranh thực sự”. Theo Ron, một hình thức nhà hàng có lợi thế cạnh tranh thực sự phải được các khách hàng mục tiêu nhìn nhận là lựa chọn tốt nhất so với các nhà hàng khác trong khu vực. Vậy làm thế nào để tạo ra USP với “lợi thế cạnh tranh thực sự”? Bước thứ nhất là đảm bảo hình thức nhà hàng của bạn phải có sức hấp dẫn rộng rãi tới thị trường để giúp duy trì hoạt động. Khi đánh giá mức độ thu hút thị trường, hãy hiểu rằng hình thức của bạn không thể hấp dẫn tất cả khách hàng trong khu vực. Trong khi ghi nhớ điều này, hãy cố xác định liệu độ thu hút của nhà hàng có đủ khiến nó trở thành lựa chọn hàng đầu của một số khách hàng thường xuyên, giúp nhà hàng hoạt động lâu dài không. Ví dụ, nếu bạn muốn mở một quán sushi, địa đểm bạn chọn không nên ở khu nông thôn hoặc giữa khu phố đông đúc – nơi không có đủ những người thường xuyên ăn món này. Ở phần sau của cuốn sách, tôi sẽ trình bày cách đánh giá mức độ thu hút thị trường. Sau khi đã hài lòng với độ thu hút, hãy tự hỏi liệu có dễ dàng để sao chép hình thức này không? Hình thức càng khó sao chép thì càng tốt! Tại sao ư? Vì người ta càng mất nhiều thời gian để sao chép hình thức của bạn, bạn càng có nhiều thời gian phát triển và xây dựng hình ảnh thương hiệu tới mức trở thành khuôn mẫu cho cả thị trường, dù hình thức của bạn có là gì chăng nữa! Chương 14 sẽ thảo luận kỹ hơn cách phát triển và xây dựng hình ảnh thương hiệu.
Để thành công trong dài hạn, chỉ riêng sự độc nhất thôi là không đủ. Bạn phải cố gắng trở thành lựa chọn tốt nhất đối với khách hàng mục tiêu bằng cách cung cấp cho họ trải nghiệm tuyệt vời nhất – nói cách khác, bạn muốn tạo danh tiếng tích cực. Trong quá trình đó, bạn sẽ đồng thời tạo nên sự khác biệt giúp duy trì “lợi thế cạnh tranh thực sự”. Nếu không tạo được cho khách hàng trải nghiệm vượt trội bằng cách làm những việc mà đối thủ chưa làm được, bạn sẽ không thể có được thành công lâu dài. Ví dụ, trong các giai đoạn kinh tế khó khăn như vài năm trở lại đây, hãy tập trung phục vụ nhiều hơn, chứ không phải ít hơn, các đối thủ với mức giá thật cạnh tranh. Với lợi thế cạnh tranh thực sự và độ khác biệt, bạn sẽ không phải cạnh tranh hoàn toàn bằng giá. Một lần nữa, Chipotle là một ví dụ điển hình! Mặc dù hoạt động trong ngành đồ ăn nhanh, nhưng riêng việc nhà hàng có hình ảnh đặc biệt trong mắt khách hàng đã giúp cho giá trị mỗi đơn hàng của hãng năm 2011 là 9 đô-la, cao gấp đôi mức trung bình của McDonald’s và Burger King.
Một khi đã xác định được kiểu nhà hàng, hãy luôn nhắm đến sứ mệnh trở nên đặc biệt với một số khách hàng nhất định! Đừng tập trung vào lợi ích ngắn hạn để trở nên hấp dẫn với tất cả mọi người. Hãy tập trung tạo điểm đặc trưng khiến nhà hàng có ý nghĩa riêng với một phân khúc khách hàng cụ thể.
Làm thế nào để chọn USP cho nhà hàng? Bước đầu tiên là viết một cách ngắn gọn nhất có thể tại sao hình thức nhà hàng của bạn lại khác với đối thủ cạnh tranh tiềm tàng. Bước tiếp theo là xác định liệu hình thức bạn chọn có phải thứ mà khách hàng mục tiêu mong muốn tới mức chọn nhà hàng của bạn thay vì các đối thủ. Thực chất, điều này dẫn dắt chúng ta tới thuật ngữ vô cùng quan trọng khi mọi người ngày càng ưu tiên việc ăn ngoài hàng nhiều hơn: giá trị.
Cảm nhận về giá trị của nhà hàng là điều đặc biệt quan trọng trong giai đoạn kinh tế khó khăn; các nhà hàng gây được nhiều ấn tượng sẽ có cơ hội sống sót qua các đợt suy thoái.
Nhưng làm thế nào bạn biết khách hàng thực sự coi trọng điều gì?
Bạn cần tìm hiểu kỹ lưỡng thị trường mục tiêu và các đối thủ cạnh tranh. Nghiên cứu thị trường đóng vai trò quan trọng trong việc xác định liệu hình thức đặc biệt của bạn có hấp dẫn khách hàng hay không. Điều này dẫn đến chủ đề của chương kế tiếp: thị trường mục tiêu hay khách hàng tiềm năng của bạn. Một nhà hàng tốt sẽ không bao giờ ngừng đặt ra những câu hỏi: Ai là khách hàng của chúng ta? Chúng ta có đang làm tất cả để khiến họ hài lòng không?
Xác suất thành công của hình thức nhà hàng của bạn sẽ tăng vọt nếu bạn hiểu được các yếu tố nhân khẩu học ở khu vực mà bạn đang cân nhắc mở nhà hàng. Mục tiêu của bạn là tạo ra điều kiện thuận lợi nhất cho mình, và bạn cần thông tin. Nghiên cứu thị trường đúng cách có thể giúp xác định liệu hình thức nhà hàng của bạn có khả năng hoạt động tốt ở khu vực đó không. Dù một số chủ nhà hàng đã thành công mà không cần phân tích kỹ thị trường mục tiêu, nhưng tôi có thể cam đoan rằng có nhiều người đã thất bại vì không nghiêm túc nghiên cứu thị trường. Điều này không có nghĩa là bạn không nên dựa vào trực giác và linh cảm, mà là tôi muốn khuyến khích bạn củng cố thêm quyết định của mình bằng những nghiên cứu cụ thể.
Sau khi đã đọc Chương 3, hãy đọc lại chương này và tự hỏi liệu phong cách dịch vụ bạn đang tính tới có phải là cách tốt nhất thỏa mãn nhu cầu của khách hàng mục tiêu hay không. Liệu hình thức đó có tốt không?