Một trong những quyết định quan trọng nhất bạn phải đưa ra trong giai đoạn đầu là nên phục vụ món gì. Đồ ăn Pháp, Mỹ, Italia, Mexico hay kết hợp? Trong số tất cả các thành tố tạo nên hình thức nhà hàng của bạn, không gì quan trọng hơn là loại đồ ăn bạn phục vụ. Thử nghĩ mà xem: mỗi khi một nhóm người Mỹ cân nhắc địa điểm đi ăn, câu hỏi đầu tiên thường là: “Giờ bọn mình thích ăn món gì nhỉ?” Đây là lý do tại sao phần lớn, nếu không muốn nói là tất cả, các sách thông tin nhà hàng đều liệt kê theo dạng đồ ăn mà nó phục vụ.
Khi sáng tạo thực đơn, bạn cần cân nhắc thị trường mục tiêu, đối thủ tiềm năng và xu hướng ẩm thực hiện tại. Quyết định phục vụ loại đồ ăn nào chỉ là bước đầu trong quá trình tạo thực đơn. Sau đó, bạn phải xem xét phục vụ bao nhiêu món, ở mức giá nào, và đảm bảo bạn có đủ nguồn lực – nhân viên, thiết bị, thành phần món ăn và thời gian – để biến thực đơn đó thành hiện thực. Thời khắc tất cả mọi thứ hoàn thành và bạn có thể cầm tờ thực đơn trong tay quả thực rất tuyệt vời. Nghe thì có vẻ nhiều việc, nhưng đừng lo. Chương này sẽ hướng dẫn bạn từng bước một.
THỊ TRƯỜNG MỤC TIÊU
Khách hàng mục tiêu muốn ăn gì? Họ có ăn trên đường đi và vì thế muốn có đồ ăn thật nhanh không? Hay đó là những người trẻ muốn tìm kiếm điều mới lạ? Hay đó chỉ là một nhóm khách bảo thủ ghiền thịt-và-khoai tây? Họ có nhiều thu nhập thừa và thời gian để ăn ở một nơi sang trọng không? Hay những người này thích suồng sã và tiết kiệm? Hay tất cả các nhóm trên? Nếu đã thực hiện nghiên cứu thị trường sử dụng các kỹ thuật ở Chương 2, bạn đã có câu trả lời rồi. Bạn sẽ biết được lợi điểm bán hàng độc nhất thu hút các nhóm khách hàng đó. Bạn cũng sẽ nắm được kiểu ẩm thực, phương pháp chế biến hoặc các xu hướng ẩm thực đang thừa hoặc thiếu – hay chưa xuất hiện – trong khu phố mà bạn đang cân nhắc.
Khi tôi cân nhắc thay đổi hình thức nhà hàng vào đầu năm 1994, có ít nhất 25 nhà hàng Italia trong bán kính bảy dãy nhà quanh nhà hàng của tôi. Tôi biết rằng để cạnh tranh thành công, tôi phải tạo được điều khác biệt. Như đã nói ở phần trước, ở đó chưa có nhà hàng ẩm thực kiểu Tây Nam nào. Bạn sẽ không thể tin được có bao nhiêu doanh nhân khởi nghiệp đã xuất hiện và cứ thế mở nhà hàng Italia, ai nấy đều nghĩ mình có thể đánh bại đối thủ cạnh tranh. Cuối cùng, phần lớn đều thất bại.
Có được ý tưởng khái quát về loại thức ăn mà mình sẽ phục vụ chỉ là bước đầu. Thử thách tiếp theo là tinh chỉnh ý tưởng. Ví dụ, thị trường mục tiêu của bạn là những người trẻ tuổi muốn tìm kiếm những món ăn mới lạ, vì thế, bạn quyết định sẽ phục vụ ẩm thực nước ngoài. Nhưng nhóm khách hàng này mạo hiểm đến đâu? Liệu họ có muốn hương vị và không khí nguyên bản với hàng loạt gia vị và món ăn lạ lẫm trong thực đơn, hay họ thích một phiên bản Mỹ hóa nhẹ nhàng và ít nhất là quen thuộc hơn một chút? Quan trọng nhất, liệu lựa chọn ẩm thực của bạn có thu hút đủ các đối tượng khách hàng để duy trì hoạt động không?
Các nhà hàng đồ ăn nước ngoài luôn phải vật lộn với câu hỏi các món cay nên cay ở mức nào. Mức “cay” của nhiều người Mỹ có thể chỉ được coi là “ít cay” ở nước bản địa. Nếu đồ ăn quá cay, khách Mỹ sẽ không ăn. Nhưng nếu ít cay quá, nhà hàng sẽ mạo hiểm bị tẩy chay bởi các khách hàng muốn tìm kiếm trải nghiệm mới lạ. Hãy nhìn vào tấm gương của Yan Can, một chuỗi nhà hàng ăn nhanh kiểu châu Á tại California. Đội ngũ của bếp trưởng Martin Yan, những người đã dành 18 tháng tạo thực đơn, đã không cho rằng người Mỹ có thể thưởng thức món gà kung-pao truyền thống của Trung Quốc vốn đầu dầy mỡ, ớt và hạt tiêu Tứ Xuyên. Vậy nên, họ giảm bớt gia vị. Nhưng hãy nhìn vào bài đánh giá trên Metro, một tạp chí ở Thung lũng Silicon: “Khi tới ăn ở một nhà hàng châu Á, tôi kỳ vọng các món ăn vẫn nóng hổi và có hương vị đặc trưng; tôi kỳ vọng các món phải có sự tương phản giữa nóng và lạnh, nước sốt thật ngon và nước canh bốc khói. Đồ ăn ở Yan Can chỉ có thứ hương vị nhàn nhạt được pha loãng một cách có chủ ý, hay như ông chủ của nó nói là đã ‘gia giảm’ cho hợp với số đông người Mỹ. Quá nhiều đường át hết cả gia vị chính, khiến các món ăn bị ngọt, không còn hương vị nguyên bản vốn có.” Bài đánh giá này khiến những khách hàng khó tính tránh xa Yan Can. Nhà hàng này đã phải đóng cửa và không thể hoạt động trở lại.
Trong một kịch bản khác, ví dụ, lợi điểm bán hàng độc nhất của bạn là một đầu bếp nổi tiếng. Liệu tầm nhìn của ông ta có phù hợp với nhu cầu của khách hàng tiềm năng không?
Có một cảnh rất hay trong bộ phim Big Night minh họa vấn đề về khả năng tương đồng khẩu vị của một bếp trưởng với khách hàng. Một cặp đôi không quen ăn món risotto, một món cơm Italia, muốn ăn mì với risotto dù hai món này không phải để ăn cùng nhau. Sau đó, người vợ phàn nàn rằng những mẩu hải sản trong đĩa risotto bé quá. Vị đầu bếp nổi xung vì hai vị khách khó chiều chẳng hiểu gì về kiểu nấu món này! Tuy thế, cuối cùng, ông ta cũng đồng ý làm cho họ món spaghetti theo ý họ vì ông nhận ra những người này quá kém hiểu biết để có thể thưởng thức các món sang trọng.
Điều này cũng liên quan tới thử thách làm sao để tìm ra lợi điểm bán hàng độc nhất phù hợp với khẩu vị của khách hàng và đủ rộng để thu hút đủ lượng khách giúp nhà hàng phát đạt.
CÁC XU HƯỚNG MỚI
May thay, khẩu vị của mọi người đang ngày càng mở rộng. Gần đây, số lượng sách, tạp chí và chương trình truyền hình liên quan tới ăn uống và nhà hàng đang bùng nổ. Hãy nhìn vào con số sau: chưa tính kênh nhánh, bắt nguồn từ kênh chính là Cooking Channel, kênh Food Network có trung bình 1,[1] triệu người xem mỗi tối, và hiện giờ có hơn 300 trường dạy nấu ăn trên khắp nước Mỹ với hàng chục nghìn học viên đang theo học nghệ thuật nấu ăn. Năm 2011, Nielsen BookScan, người chuyên cung cấp số liệu cho các nhà xuất bản sách, đã tiết lộ trong khi ngành công nghiệp xuất bản chứng kiến doanh số sách in giảm 4,5% vào năm 2009 và 2010, doanh số sách dạy nấu ăn lại tăng 4% trong cùng giai đoạn và đỉnh điểm là tăng 8% trong năm 2011.
Các chương trình trên Internet và truyền hình như No Reservations, trong đó, đầu bếp nổi tiếng Anthony Bourdain tới thăm các quốc gia trên khắp thế giới và các thành phố ở Mỹ, việc này đã giúp tăng nhận thức của người Mỹ về ẩm thực nước ngoài. Ngày càng có nhiều người Mỹ đi du lịch nước ngoài, và khi đó, hoạt động ưa thích của họ chính là đi ăn nhà hàng. Cùng lúc đó, dòng người nhập cư ào ạt làm tăng số lượng nhà hàng phục vụ đồ ăn nước ngoài ở Mỹ. Khi kết hợp với nhau, các yếu tố này khiến người Mỹ trở nên quen với các món ăn mới và lạ lẫm hơn, và họ ngày càng sẵn sàng mạo hiểm thử món mới. Đi ăn ở Mỹ không còn chỉ quanh quẩn với thịt-và-khoai tây nữa.
Minh chứng rõ ràng nhất về tinh thần sành ăn mới của người Mỹ là sự sẵn sàng đón nhận các kiểu ẩm thực chưa quen thuộc trước đó. Ngay cả các nhà hàng Mỹ cổ điển như Red Lobster cũng bắt đầu đưa các món ăn ngoại lai vào thực đơn. “Người Mỹ ngày càng trở nên sành ăn. Red Lobster là nhà hàng cao cấp cho gần như cả miền Trung nước Mỹ, vậy nên chúng tôi tin tưởng vào việc đưa những hương vị tuyệt vời này đến với khách hàng,” Keith Keogh, Phó Chủ tịch phụ trách chất lượng món ăn và đồ uống của Red Lobster, chia sẻ trên tạp chí Restaurants and Institutions. “Bạn chỉ cần mở ti vi kênh Food Network hoặc chương trình Good Morning America là thấy ngay người ta nói về các món ăn có nguyên liệu nước ngoài, và giới thiệu đến khán giả các xu hướng ẩm thực mới nhất.”
Các con số cũng củng cố cho những phát biểu này. Một nghiên cứu vào năm 2001 của Hiệp hội Nhà hàng Quốc gia vê Ẩm thực (National Restaurant Association Ethnic Cuisines) cho thấy khoảng 70-80% thực khách nhà hàng đã quen với một vài kiểu ẩm thực nước ngoài, trong đó có: Hồ Nam, Quan Thoại và Tứ Xuyên; Đức, Pháp, Hy Lạp và Tây Ban Nha; Nhật Bản; Ấn Độ; Cajun, Creole, ẩm thực vùng Đông Nam và Caribbean. Không có gì ngạc nhiên khi Steve Ells của nhà hàng Chipotle muốn mở rộng đế chế của mình, ông đã chọn món ăn Việt Nam. Chuỗi nhà hàng mới ShopHouse mở cửa hàng đầu tiên ở Washington DC. vào năm 2011.
Ngoài sự bùng nổ của các loại ẩm thực mới, những xu hướng ẩm thực hiện tại cũng bao gồm các kỹ thuật chế biến khác nhau, cùng các nguyên liệu đặc biệt, ví dụ như các loại rau củ tươi được trồng theo mùa tại địa phương hoặc thịt gia súc gia cầm chăn nuôi kiểu hữu cơ như hình thức kinh doanh do Chez Panisse đi tiên phong. Đây là cách tiếp cận mà ngày càng nhiều nhà hàng trung và cao cấp đang sử dụng. Một số nhà hàng kết hợp và hòa trộn các xu hướng với nhau. Ví dụ, Charles Phan áp dụng hình thức của Chez Panisse sang đồ ăn kiểu châu Á, đem lại thành công vang dội cho nhà hàng The Slanted Door tại San Francisco.
Xu hướng ăn kiêng và dinh dưỡng cũng định hình sở thích của khách hàng và là cơ hội cho các nhà hàng tạo nên những lợi điểm bán hàng độc nhất mới.
Thế hệ bùng nổ dân số là động cơ thúc đẩy xu hướng quan tâm tới sức khỏe kiểu này. Những người thuộc thế hệ này, vốn tạo nên nhóm nhân khẩu học lớn nhất cả nước, là đối tượng khách hàng không thể bỏ qua. Họ có thu nhập thừa cao nhất trong tất cả các nhóm tuổi. Không có gì ngạc nhiên, đây chính là những khách hàng tới các quán bình dân và cao cấp thường xuyên nhất.
Dù sắp bước sang cái tuổi phải lo lắng về sức khỏe, nhưng những người thuộc thế hệ bùng nổ dân số này không chịu lặng lẽ ra đi; họ muốn mình phải có vẻ ngoài thật ngầu và được hưởng thụ, và lựa chọn ẩm thực của họ cũng phản ánh điều này. Ngay cả nếu Atkins, South Beach và các chế độ ăn kiêng khác có biến mất, những lo lắng về sức khỏe và dinh dưỡng vẫn cứ tồn tại trong nhiều năm nữa. Để giải quyết các mối lo này, những người vận hành nhà hàng cũng chỉnh sửa thực đơn của mình, trong hiện tại và tương lai họ sẽ tiếp tục phục vụ những phần ăn nhỏ hơn gồm những món tươi và có lợi cho sức khỏe.
Phù hợp với xu hướng này, sushi và món gỏi ngày càng phổ biến, được coi là các món ăn có lợi cho sức khỏe và ít carbohydrates. Sushi không chỉ được ưa chuộng ở các nhà hàng cao cấp và bình dân, mà còn xuất hiện ở siêu thị và thậm chí đến cả tiệm 7-Eleven[1]. Xu hướng này sẽ ngày càng phát triển mạnh hơn khi người ta truyền tai nhau rằng ăn cá sống thực chất cũng an toàn như ăn thịt gà và thịt lợn đã nấu chín mà thôi.
Dù có quan tâm tới sức khỏe đến đâu, người ta thỉnh thoảng cũng muốn phá lệ tự nuông chiều bản thân một bữa, và đây cũng là điều nên làm. Vậy nên, hãy nhớ rằng trong thực đơn của bạn cũng phải mang lại cho họ những lựa chọn cho phép nuông chiều bản thân – có lẽ là một miếng cá được nướng hoàn hảo hoặc một món tráng miệng không thể chối từ.
Dĩ nhiên, sẽ luôn có những khách hàng đánh đồng kích cỡ suất ăn với giá trị của nó, và họ muốn suất của mình phải có “cỡ khủng”. Việc nghiên cứu sẽ cho bạn biết liệu đây có phải thị trường mục tiêu của mình không.
Các thế hệ tương lai sẽ ăn nhà hàng, du lịch nước ngoài và xem kênh Food Network. Xu hướng này sẽ dẫn đến nhu cầu cao hơn về các món tươi sống, chất lượng cao với hương vị mạnh mẽ gần với ẩm thực nguyên bản của từng vùng miền, quốc gia.
Một chìa khóa để cạnh tranh thành công là phải bắt kịp các xu hướng ẩm thực mới, điều này giúp bạn tạo ra lợi điểm bán hàng độc nhất. Một lý do tại sao các chuỗi nhà hàng lại thành công là họ biết tương đối rõ khách hàng đang tìm kiếm thứ gì. Để theo kịp xu hướng hiện tại, họ dành hàng nghìn, nếu không phải là hàng triệu đô-la, để thuê các chuyên gia nghiên cứu và phát triển, những người này sẽ xem xét các ấn phẩm ngành, nghiên cứu đối thủ, phân tích số liệu xu hướng và thực hiện thử nghiệm tỉ mỉ. Lấy ví dụ về nhà hàng cực kỳ thành công là Cheesecake Factory, ở đó họ xáo trộn 200 món trong thực đơn mỗi sáu tháng để theo kịp xu thế.
Bạn có thể không có đủ nguồn lực để thuê một nhóm nghiên cứu và phát triển, nhưng bạn vẫn có thể cập nhật tin tức kịp thời. Hãy ăn ở nhiều loại nhà hàng phổ biến khác nhau, đọc các ấn phẩm của ngành cũng như các tạp chí nổi tiếng khác về ẩm thực và rượu. Xem kênh Food Network. Đọc phần viết về nhà hàng và ẩm thực trên báo địa phương và xem các trang ăn uống trên Internet. Một việc ưa thích của tôi là tìm các cuốn sách mới tại khu bày sách dạy nấu ăn trong hiệu sách. Bốn ấn phẩm ngành xuất bản hằng tuần tôi khuyên các bạn nên đọc là Tin tức Nhà hàng Quốc gia, Lòng mến khách của Nhà hàng, Nhà hàng & Tổ chức và Kinh doanh Nhà hàng (Nation’s Restaurant News, Restaurant Hospitality, Restaurants & Institutions và Restaurant Business).
XÂY DỰNG THỰC ĐƠN
Khi việc nghiên cứu thị trường giúp bạn biết rõ thị trường mục tiêu của mình là gì và quyết định loại đồ ăn nên phục vụ, bước tiếp theo là xác định số lượng và cụ thể từng món trong thực đơn. Hãy coi việc này giống như kết hợp các thành phần quan trọng tạo nên một món ăn hoàn hảo – chỉ khác là lần này, đó là cả một danh sách các món ăn!
Dưới đây là những yếu tố quan trọng nhất cần cân nhắc khi chọn lựa các món trong thực đơn:
Sự sẵn có và chi phí nguyên liệu Thời gian chuẩn bị Khả năng tìm được nhân viên có đủ kỹ năng Yêu cầu về thiết bị Bài trí và thiết kế bếp Mức lãi của các món ăn Nếu muốn mở một nhà hàng đồ nước ngoài, hãy đảm bảo bạn có nguồn cung cấp đáng tin cậy các nguyên liệu đặc biệt với giá phải chăng. Nếu muốn thực đơn của mình có chủ yếu các món tươi sống, hữu cơ, thịt và gia cầm được nuôi trồng ở địa phương, bạn cần nhớ một số điều sau. Các thực phẩm hữu cơ thường đắt đỏ hơn, nhưng nhiều khách hàng lại thích các thành phần đó và cũng sẵn sàng trả giá cao hơn. Tuy thế, các thực phẩm hữu cơ không cần thiết phải đắt hơn nếu thực đơn của bạn thay đổi theo mùa. Thịt và gia cầm gần như lúc nào cũng đắt hơn vào cuối mùa xuân và mùa hè. May thay, đây là thời điểm hoa quả và rau củ rẻ cũng như ngon nhất.
Một yếu tố nữa cần tính đến là thời gian cần thiết để chế biến và phục vụ từng món trong thực đơn. Điều này đặc biệt quan trọng nếu bạn phục vụ các bữa ăn giới hạn thời gian, ví dụ như bữa sáng, bữa trưa, hoặc đồ ăn nhanh vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày. Khi lần đầu thay đổi hình thức nhà hàng tại Zuni để phục vụ khách đến nhà hát, chúng tôi đã gặp rất nhiều khó khăn để phục vụ các món đủ nhanh theo yêu cầu. Phần lớn khách tới nhà hát đều muốn ăn và trả tiền món khai vị, món chính và tráng miệng trong vòng 1 tiếng 15 phút. Thường thì, họ đến lúc 6 giờ 30 phút tối và muốn rời đi lúc 7 giờ 45 phút để kịp giờ xem hát lúc 8 giờ. Bếp trưởng của chúng tôi hồi đó vốn đến từ một nhà hàng hạng sang, nơi một bữa ăn thường kéo dài hai tiếng. Rủi thay, ông ta cũng thiết kế một vài món trong thực đơn theo kiểu như vậy. Kết quả là, nhân viên bếp không thể nấu và trình bày các món ăn đó đủ nhanh để nhân viên phục vụ bán được cả ba món trong bữa ăn. Hậu quả: chúng tôi mất rất nhiều doanh số.
Để áp dụng thực đơn thành công, bạn sẽ cần nhân viên bếp được huấn luyện tốt, đặc biệt là bếp trưởng hiểu rõ hình thức nhà hàng, nhu cầu về nhân công và dịch vụ. Chúng ta sẽ thảo luận kỹ hơn về việc xây dựng đội ngũ nhân viên trong phần sau.
Bạn nên đảm bảo mình có đủ những thiết bị đặc biệt cần dùng để chế biến món ăn mình muốn phục vụ và chừa lại đủ khoảng trống trong bếp để trình bày các món đó.
Cuối cùng, bạn phải đảm bảo mình có thể bán các món trong thực đơn sao cho có lãi. Chúng ta sẽ bàn về việc định giá các món ăn ở phần sau của chương này, nhưng nguyên tắc rất đơn giản: bạn buộc phải chắc chắn nhóm khách hàng mục tiêu có thể chi trả mức giá đủ cho chi phí nguyên liệu, chuẩn bị, quản lý mà vẫn còn lãi. Quán DB Bistro Moderne của đầu bếp Daniel Boulud nổi tiếng ở New York tính giá 70 đô-la cho món burger gấp đôi nấm, tức là nó có hai lớp nấm đen và bên trong được nhồi sườn non và gan ngỗng – món này được Kỷ lục Guinness ghi nhận là món burger đắt nhất thế giới. Tuy thế, với giá nấm đen lên đến 875 đô-la một pound, bộ phận quảng bá của nhà hàng nói rằng DB chỉ bán ở mức hòa vốn mà thôi. DB bù đắp mức lãi nhỏ bằng số lượng: burger nấm (trong đó có cả phiên bản một lớp nấm giá 59 đô-la) là món bán chạy nhất của nhà hàng.
Thực đơn nên có bao nhiêu món?
Hẳn bạn đã từng ăn ở một nhà hàng Trung Quốc nào đó với thực đơn dài đến nỗi bạn không biết phải bắt đầu từ đâu. Có lẽ, bạn cũng từng ăn ở một quán burger cổ điển gần như chẳng phục vụ gì khác ngoài burger và khoai tây rán, có thể thêm một ít thịt gà hoặc sandwich cá nữa. Thực đơn của bạn nói chung sẽ nằm ở giữa hai thái cực này. Nếu việc chọn món trong thực đơn dài của quán Trung Quốc quả thực đã rất khó khăn, hãy nghĩ xem sẽ còn khổ sở thế nào để dự trữ tất cả các nguyên liệu và chế biến chúng! Trong khi quá nhiều lựa chọn là một vấn đề nhức nhối, thì quá ít lựa chọn cũng không thật nhàm chán.
Ngoại trừ các quán pizza, burger và xúc xích, ít nhà hàng có thể thành công với thực đơn quá hạn hẹp. Tiếc thay, tôi đã phải học điều này thông qua sai lầm của chính mình.
Sau cơn sốt món súp được khởi nguồn từ Al’s Soup Kitchen International – nơi được tập phim Soup Nazi của loạt phim hài Seinfeld lăng xê – tôi cũng mở một cửa hàng tên là Souper Dog ở New York chuyên bán các món súp kèm với thịt gà và xúc xích hảo hạng. Quán Souper Dog được tờ New York Times và tạp chí Gourmet đánh giá rất tốt, nhưng nó chỉ duy trì hoạt động được trong khoảng một năm. Vấn đề là dù các khách hàng rất thích món súp và xúc xích, thật khó để thuyết phục họ ăn món này thường xuyên để nhà hàng duy trì hoạt động kinh doanh. Ngoài ra, phần lớn những người đi bộ qua nhà hàng đều là khách du lịch không mấy quen thuộc với món súp kèm xúc xích và thịt gà. Nhiều người ở vùng Trung Tây thì muốn tìm kiếm thứ gì thân thuộc hơn hoặc đã có kế hoạch tìm đến nhà hàng khác. Hơn hết, chúng tôi nhanh chóng hiểu rằng món súp chỉ có thể ăn theo mùa. Mọi người nhiều khả năng ăn súp vào các tháng lạnh nhất trong năm, vì thế Al’s Soup Kitchen International chỉ mở cửa từ tháng 11 năm nay đến tháng 4 năm sau. Yếu tố cuối cùng là lợi điểm bán hàng độc nhất của Al’s Soup Kitchen International là ảnh hưởng của Al với tư cách là Soup Nazi trong Seinfeld. Được tiếng là người vô cùng cương quyết, ông đã trở thành huyền thoại. Khách du lịch trên khắp cả nước kéo đến, xếp hàng giữa tiết trời lạnh và trả 7,[5] đô-la mua một bát súp vỏn vẹn 340gam với bánh mì và một miếng hoa quả – tất cả chỉ để trải nghiệm cảm giác bị mắng mỏ. Đúng là chuyện chỉ có ở Mỹ. Thế nên, họ rất thất vọng khi thấy Al thực ra lại khá tử tế. Dĩ nhiên, món súp rất ngon. Nhưng làm sao mà bắt khách hàng trả đến 7,[5] đô-la cho một bát chứ?
Tuy thế, bài học thực sự là ngay cả ở một thành phố đông dân cư như New York, một thực đơn chỉ gồm một hoặc hai món không đem lại đủ lựa chọn để thu hút đủ khách hàng thường xuyên. Chỉ vài ngày sau khi chuyển Souper Dog thành Wrapsody, một quán bán 20 loại sandwich cuốn khác nhau cùng với súp, salad và xúc xích, doanh số của cửa hàng đã tăng gấp bốn. Thực đơn phong phú hơn giúp nhà hàng trở nên hấp dẫn hơn với thị trường mục tiêu và thu hút được nhiều khách hàng hơn.
Nếu bạn nghĩ mình đã tìm được cơ hội để thành công với một thực đơn ít ỏi, hãy đảm bảo rằng: (1) các món trong thực đơn được ưa chuộng rộng rãi, ví dụ như xúc xích, burger và pizza; (2) món ăn nhắm đến sự tiện lợi và có thể vừa đi vừa ăn; (3) các món trong thực đơn có giá phải chăng; (4) địa điểm ở nơi nhiều người qua lại; (5) chi phí đồ ăn thức uống chiếm dưới 25% doanh số; và (6) tiền thuê và phí chiếm dụng thấp.
Điều cốt lõi là các thực khách ngày nay muốn một thực đơn có giá cả vừa phải, có lợi cho sức khỏe, có đủ lựa chọn, linh hoạt và khiến người ta phấn khích.
Thực đơn lý tưởng có một loạt các món chính và khai vị dùng các loại thịt, hải sản, thịt gia cầm, ngũ cốc và rau. Các món cũng phải được chế biến theo kiểu khác nhau: rán, nướng, hấp, quay và ăn sống. Dưới đây là những kết luận của một nghiên cứu vào năm 2010 của Loannis S. Pantelidis ở Đại học Cornell of Hospitality mà bạn có thể thấy bổ ích khi xây dựng thực đơn của mình. Nghiên cứu, vốn dựa trên các số liệu thu thập từ những bài đánh giá nhà hàng trên mạng xã hội, cho thấy cá là món được người ta nhớ đến nhiều nhất, thứ hai là thịt gà. Ngoài món chính được nhắc đến nhiều nhất trong các bài đánh giá, món khai vị cũng rất quan trọng để người ta nhớ và nhắc lại sau khi đã rời nhà hàng.
Một thực đơn phong phú có thêm lợi thế là nó cho phép bạn thỏa mãn các khách hàng có khẩu vị truyền thống và những người theo xu thế chung, ăn uống lành mạnh hơn. Một ví dụ điển hình về nhà hàng thực hiện tốt điều này là Gather ở Berkeley, vốn có một thực đơn rất cân bằng gồm các món hữu cơ và có lợi cho sức khỏe, trong đó có cả các lựa chọn cho người ăn chay và không chứa gluten.
Ngoài ra, hãy nhớ rằng khách hàng có thể bị dị ứng với một số loại thức ăn hoặc phải kiêng một số món. Ví dụ, một số người dị ứng với các món lạc và sò hến. Những người khác có thể không ăn các món như thịt lợn, sò hến hoặc thịt bò vì lý do tôn giáo hoặc chế độ ăn kiêng. Hãy đảm bảo thực đơn của bạn có đủ các món sao cho những khách hàng bị dị ứng vẫn có các lựa chọn khác.
Điều quan trọng với tôi trên cương vị bếp trưởng
Paul Canales từ Oliveto
Mọi người thường hỏi làm thế nào tôi giữ được cảm hứng, năng lượng và luôn sẵn sàng đón nhận những điều mới lạ. Khi nghĩ tới việc thiết kế thực đơn, tôi nghĩ đến lịch sử, truyền thống, tính chân thực, nghề bán thịt, cũng như kỹ thuật chế biến, sự sáng tạo, hợp tác, và quan trọng nhất là hương vị – hay chính xác hơn là sự thưởng thức. Sau vài năm, tôi đã tạo nên một vốn liếng các món ăn mà tôi và cả đội nhóm liên tục cập nhật và mở rộng.
Vào bất kỳ ngày nào, thực đơn ở Oliveto cũng thay đổi từ 25-75% và vào ngày ra mắt một trong những loạt món ăn tối đặc biệt, chúng tôi thay đổi toàn bộ. Với tôi, đây là cách tốt nhất để giữ được sự hứng khởi đồng thời tạo nên môi trường sáng tạo và hợp tác trong đội nhóm. Các bếp trưởng đã làm việc với tôi trung bình tám năm, và thực đơn thay đổi hằng ngày đem lại cho mỗi chúng tôi biết bao cơ hội tạo nên những ý tưởng mới, phát triển chúng thành các món ăn hoàn chỉnh, và giữ cho mình nhiệt huyết.
Như thường lệ, chúng tôi vẫn tuân thủ truyền thống, sau đó tiến đến tương lai một cách táo bạo thông qua làm việc nhóm. Một mục tiêu bất thành văn của chúng tôi là trải nghiệm nấu nướng cũng phải thú vị và đầy thử thách cho chúng tôi ngang với độ ngon miệng và đáng nhớ của các món ăn với khách hàng. Một cách để thực hiện mục tiêu này ở Oliveto là luôn tìm kiếm và chế biến các loại thịt thú hoang dã hoặc được nuôi một cách bền vững và nhân văn. Trong đó bao gồm cá, gia cầm, thỏ, cừu, lợn và bò. Chúng tôi sử dụng tất cả các phần thịt có thể chế biến ngon miệng. Theo đúng nghĩa đen, chúng tôi tận dụng mọi thứ và kết hợp tất cả những gì mình biết và quan tâm để tạo nên một trải nghiệm thực sự độc đáo cho thực khách. Ngoài ra, chúng tôi nắm rõ các nguồn cung thịt động vật cho nhà hàng mình. Chúng tôi biết phương châm hoạt động và phương pháp, cũng như những nỗi lo của họ. Ngược lại, họ cũng hiểu rõ chúng tôi. Họ hiểu rằng những cố gắng để nuôi được những con vật khỏe mạnh, vui vẻ của họ cũng sẽ được chuyển thành trải nghiệm tích cực cho thực khách thông qua các món chúng tôi chế biến. Nói cách khác, thử nghiệm về các vấn đề liên quan tới ẩm thực chung quy lại chỉ xoay quanh hương vị, kết cấu, độ ẩm,…
Khi bắt đầu một ngày mới, chúng tôi chế biến những phần thịt còn lại từ hôm trước. Ví dụ, nếu chế biến ngay phần đùi một con lợn nặng hơn 90kg mà chúng tôi nhận được từ Paul Willis vào thứ Ba, đến thứ Năm chúng tôi vẫn còn phần vai, thăn lưng và bụng. Điều này tiếp diễn suốt tuần với mỗi con vật chúng tôi chế biến. Dĩ nhiên, món cá là ngoại lệ, và chúng tôi mua mỗi ngày sau khi học được từ ông bạn Tom Worthington ở Monterey Fish rằng cá mua buổi sáng là ngon nhất.
Cách tiếp cận này đem lại nhiều ích lợi. Thứ nhất, chúng tôi luôn chế biến các phần khác nhau của con vật, vì thế chúng tôi phải luôn sáng tạo ra các món mới và thú vị cho khách hàng. Điều này khiến thực đơn luôn đầy màu sắc và phong phú. Chúng tôi cũng tự giết mổ trong nhà hàng của mình. Điều này không chỉ khiến tôi và các bếp trưởng nắm được các kỹ thuật và quy trình làm các công việc bình dị này mà còn cung cấp trải nghiệm học hỏi liên tục cho các đầu bếp. Kết quả là một môi trường làm việc năng động, sáng tạo và hợp tác với tỷ lệ nghỉ việc thấp hơn nhiều các nhà hàng cao cấp khác, và điều này cho phép tôi kiểm soát được chi phí nhân công. Cuối cùng, bằng cách tận dụng sáng tạo mọi phần của con vật theo những cách đem lại lợi nhuận cao nhất, chi phí nguyên liệu của chúng tôi thấp hơn nhiều so với các nhà hàng cùng đẳng cấp.
Tất cả những điều trên cũng đúng với các món rau. Gần như tất cả hoa quả và rau mà chúng tôi sử dụng đều đến từ các nông trại nhỏ nằm trong bán kính 160km tính từ nhà hàng. Phần lớn đều được chứng nhận là hữu cơ. Chúng tôi mua những gì người nông dân trồng trọt, nên chúng tôi cũng tuân thủ chặt chẽ các vụ mùa. Vì thế, bạn sẽ không thấy cà chua tươi trên thực đơn của chúng tôi sau khoảng giữa tháng 10, hoặc đậu và măng tây vào tháng 2. Cũng giống với các nông dân nuôi gia súc gia cầm, chúng tôi biết rõ từng nông dân trồng rau củ và giữ mối quan hệ thân thiết với họ. Tương tự như cách chế biến mọi phần của con vật khiến chúng tôi luôn sáng tạo, sắc sảo và tràn đầy cảm hứng, việc phải ứng biến với những gì các nông dân cung cấp khiến chúng tôi phải suy nghĩ thật nhanh nhạy.
Định giá thực đơn
Khi đã nắm được tương đối những món khai vị, món chính và món tráng miệng trong thực đơn, đã tới lúc ra quyết định về giá cho mỗi món. Mục tiêu khi định giá thực đơn là phải tối đa hóa doanh số và lợi nhuận. Tuy thế, điều này nói thì dễ nhưng làm thì cực khó! Định giá thực đơn cho hiệu quả có thể rất khó. Nếu giá các món quá cao, bạn mạo hiểm khiến mình không thể cạnh tranh hoặc khiến khách hàng xa lánh. Mặt khác, nếu giá quá thấp, bạn không chỉ mạo hiểm đánh mất lợi nhuận mà còn gửi đi thông điệp sai về chất lượng và giá trị thức ăn, đồ uống, không khí nhà hàng và dịch vụ.
Một trong những phương pháp phổ biến nhất để định giá thực đơn – được cả các chủ nhà hàng mới và giàu kinh nghiệm sử dụng – là “làm theo người dẫn đầu” hay “thấy thì bắt chước”. Sử dụng phương pháp này, người quản lý nhà hàng sẽ định giá thực đơn chủ yếu dựa trên mức giá của đối thủ cạnh tranh. Dẫu vậy, cách này chỉ phù hợp nếu một nhà hàng phải sánh bằng hoặc ra giá thấp hơn đối thủ để tồn tại, ví dụ như các hình thức nhà hàng nhanh và tập trung vào sự tiện lợi, trong đó giá cả thường là yếu tố quyết định. Các khách hàng cũng lựa chọn dựa trên giá cả trong các thị trường cạnh tranh cao và trong giai đoạn khó khăn kinh tế.
Một số chủ nhà hàng làm theo người dẫn đầu vì họ không biết cách tốt hơn, hoặc họ mặc định giá cả là yếu tố chính phía sau mọi quyết định ăn uống. Là một chủ nhà hàng mới vào nghề, bạn không nên ngay lập tức mặc định rằng giá các món trong thực đơn cao hơn sẽ khiến khách hàng tìm đến vòng tay đang rộng mở của đối thủ. Kiểu suy nghĩ này có thể khiến bạn rơi vào bẫy: bạn có thể vô tình coi các món trong thực đơn của mình phổ biến hàng loạt thay vì khác biệt với đối thủ, vì thế bạn bỏ lỡ cơ hội sử dụng cơ cấu giá để tăng giá trị nhà hàng của mình trong mắt khách hàng.
Tuy đây là một việc khó khăn, định giá các món trong thực đơn không đồng nghĩa với việc đoán mò. Ý tưởng cốt lõi là bạn phải nắm được chi phí của mình. Nhờ đó, bạn có thể định giá các món để phản ánh giá trị thức ăn, cách bài trí, dịch vụ, cũng như thu hút đủ nhiều khách hàng để kiếm lợi nhuận. Bạn có thể phải thử vài lần mới tìm được một kế hoạch khả dĩ, nhưng kết quả thu được cũng xứng đáng.
Đây là lúc những việc bạn thực hiện ở các chương trước đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Lựa chọn hình thức nhà hàng và thị trường mục tiêu sẽ là chìa khóa để xác định cơ cấu giá. Ví dụ, nếu bạn định mở một nhà hàng ăn nhanh ở một khu vực thu nhập thấp, giá của bạn có lẽ nên thấp hơn những nhà hàng tương tự ở các khu vực thu nhập cao. Thực ra, không hiếm các nhà hàng McDonald’s ở các khu phố khác nhau đưa ra mức giá khác nhau cho cùng một món. Có một vài cách để xác định giá. Phương pháp mà tôi trình bày dưới đây phù hợp nhất với một thực đơn phong phú gồm các món có chi phí và giá cả khác nhau.
NHỮNG ĐIỂM CƠ BẢN VỀ ĐỊNH GIÁ
Để hiểu được cách định giá thực đơn, có hai thuật ngữ trong ngành mà bạn phải làm quen: chi phí hàng bán và chi phí phần trăm doanh số.
Giải thích đơn giản, chi phí hàng bán là chi phí nguyên liệu, nghĩa là các loại thực phẩm trong tủ lạnh và trên giá mà bạn sẽ dùng để chế biến món ăn. Để tính và so sánh chi phí hàng bán, nó thường được tính dưới dạng phần trăm doanh số và gọi là chi phí phần trăm doanh số. Công thức cơ bản là chi phí : doanh số = chi phí phần trăm doanh số. Ví dụ, bạn bán một đĩa bit tết với giá 20 đô-la với chi phí hàng bán là 5 đô-la. Chi phí phần trăm doanh số khi đó sẽ là 5 : 20 ≈ 25% . Nếu chi phí phần trăm doanh số cho mỗi món trong thực đơn là 25% , tổng chi phí hàng bán của nhà hàng sẽ là 25% . Hãy nghĩ về nó theo cách này: với chi phí phần trăm doanh số 25% , với mỗi đô-la doanh số mà nhà hàng kiếm được, 25 xu sẽ được dùng để trả chi phí đồ ăn – nguyên liệu – còn 75% để trả chi phí hoạt động, ví dụ như lương, chi phí nhân công và quản lý.
Hai biến thể khác của công thức chi phí hàng bán là chi phí : phần trăm chi phí = doanh số x phần trăm chi phí = chi phí. Ở phần sau, để định giá thực đơn, chúng ta sẽ sử dụng công thức chi phí : phần trăm chi phí. Ví dụ, chúng ta đã xác định chi phí cho một món trong thực đơn là 3 đô-la và mức chi phí hàng bán tổng là 30% ; món đó sẽ được định giá như sau: 3: 0,[3] = 10 đô-la. Tương tự, nếu chúng ta định bán một món nào đó với giá 15 đô-la, và muốn đạt mức chi phí hàng bán 30% , công thức tính sẽ như sau: 15 x 0,30 = 4,[5] đô-la.
Dù sở hữu hình thức nhà hàng nào, bước đầu tiên để định giá thành công là chuẩn bị một bản kế hoạch vốn thực tế hoặc nghiên cứu khả thi tài chính, điều bạn đã làm ở Chương 5. Bạn chỉ có thể có được cơ cấu giá thành hợp lý khi đã ước tính được thực tế chi phí thức ăn, nhân công và các chi phí liên quan, chi phí quản lý và mức lợi nhuận mong muốn. Khi đã biết các chi phí này, bạn sẽ xác định được mức giá phù hợp để chi trả được chúng và đem lại lợi nhuận theo ý muốn.
ĐỊNH GIÁ NGUYÊN LIỆU
Một trong những bước quan trọng nhất khi xác định mức lợi nhuận của thực đơn là xác định chi phí nguyên liệu và chi phí chế biến. Quy tắc chung là nguyên liệu và nhân công càng đắt, bạn càng phải đặt mức giá cao. Ví dụ, các nhà hàng thường đặt giá bít tết và hải sản đắt hơn thịt gà hoặc pasta. Ngoài ra, một đĩa pasta ở nhà hàng cao cấp sẽ đắt hơn ở nhà hàng bình dân, vì nhà hàng cao cấp thường sử dụng các nhân viên có kỹ năng tốt với chi phí cao hơn.
Bước đầu tiên để tính chi phí thực đơn là xác định công thức từng món. Ở phần sau, chúng ta sẽ thảo luận về tầm quan trọng của việc xác định công thức chuẩn và kích cỡ mỗi suất ăn, nhưng giờ hãy cùng xem xét cách tính chi phí thực đơn đúng cách. Khi bạn vàhoặc bếp trưởng đã xác định được công thức chuẩn, bước tiếp theo là xác định chi phí từng nguyên liệu. Tổng chi phí các nguyên liệu của mỗi công thức cộng thêm một khoản dôi ra cho phần bỏ đi chính là chi phí món ăn của bạn. Để thực hiện điều này, chúng ta sẽ sử dụng Bảng tính chi phí công thức. Trong ngành, chúng tôi gọi bài tập này là xác định chi phí món, phần ăn hoặc công thức. Để giúp các bạn dễ hiểu, chúng tôi sẽ định giá một công thức đơn giản và một công thức phức tạp. Bảng 6-[1] là ví dụ về Bảng tính chi phí công thức cho một chiếc bánh hamburger bình thường.
Nguyên liệu: Trong cột nguyên liệu, hãy liệt kê tất cả các nguyên liệu được sử dụng để làm món ăn. Với món burger đơn giản, các nguyên liệu sẽ là thịt bò xay, vỏ bánh và sốt mayonnaise. Đơn vị: Đơn vị nghĩa là loại đơn vị (pound, ounce, tá, gallon, quart, hộp,…) mà chúng ta mua từng nguyên liệu. Trong ví dụ trên, bò xay được mua theo pound, vỏ bánh được mua theo tá, và mayonnaise được mua theo gallon. Giá mua mỗi đơn vị: Giá mua mỗi đơn vị là giá thị trường hiện tại cho mỗi pound, mỗi tá, mỗi gallon,… Trong ví dụ trên, giá thịt bò là 2,25 đô-la mỗi pound, vỏ bánh là 4 đô-la mỗi tá, và mayonnaise là 10 đô-la mỗi gallon. Bạn có thể xem giá thị trường hiện tại thông qua hóa đơn gần nhất. Giá cả thường biến động theo mùa và các điều kiện thị trường khác, và không phải lúc nào bạn cũng có thể điều chỉnh giá thực đơn theo các biến động đó. Vì thế, để tính chi phí chính xác hơn, hãy hỏi nhà cung cấp mức cao nhất và thấp nhất thường thấy cho các loại nguyên liệu khác nhau. Khi đã biết mức cao nhất và thấp nhất, bạn có thể dùng số trung bình, nghĩa là số cao nhất cộng số thấp nhất rồi chia đôi, hoặc chỉ lấy giá cao nhất. Ví dụ, giả sử món ức gà có giá từ 2 đô-la một pound vào mùa xuân và 3 đô-la một pound vào mùa hè. Trong trường hợp này, bạn sẽ dùng số trung bình cộng, từ là (2 đô-la + 3 đô-la) : 2 = 2,[5] đô-la, hoặc chỉ lấy mức giá cao nhất là 3 đô-la. Việc bạn dùng mức giá trung bình cộng hay giá cao nhất thì còn tùy vào hình thức nhà hàng và môi trường giá bạn đang hoạt động. Đơn vị sử dụng: Đây là loại đơn vị để tính lượng nguyên liệu cần dùng. Ví dụ, kích cỡ mỗi chiếc burger được tính bằng ounce, vỏ bánh tính bằng miếng và mayonnaise tính bằng ounce. Chi phí mỗi đơn vị sử dụng: Chi phí mỗi đơn vị nguyên liệu là giá mua mỗi nhóm nguyên liệu chia cho số đơn vị sử dụng nguyên liệu đó. Ví dụ, chi phí đơn vị nguyên liệu bò xay là 2,25 đô-la : 16 ounce = 0,[14] đô-la mỗi ounce. Tương tự, chi phí mỗi miếng bánh mì là 4 đô-la : 12 (một tá) = 0,33 đô-la còn chi phí đơn vị sốt mayonaise là 10 đô-la : 128 ounce chất lỏng = 0,075 đô-la một ounce. Kích cỡ phục vụ: Đây là lượng nguyên liệu dùng cho mỗi công thức, ví dụ, mỗi chiếc burger sẽ dùng 6 ounce thịt bò xay, 1 vỏ bánh và 2 ounce mayonaise. Chi phí thành phẩm: Chi phí thành phẩm là chi phí mỗi đơn vị x kích cỡ phục vụ. Ví dụ, chi phí thành phẩm 6 ounce thịt bò xay là 0,[14] đô-la x 6 = 0,84 đô-la, chi phí mỗi vỏ bánh là 0,33 đô-la x 1 = 0,33 đô-la, và chi phí sốt mayonaise là 0,075 đô-la x 2 = 0,[15] đô-la. Phần loại bỏ: Khi đã tính ra chi phí cho một món ăn, bạn nên cộng thêm một chút để tính cả lượng nhỏ nguyên liệu bị loại bỏ trong quá trình chuẩn bị. Trong đó cũng bao gồm luôn cả các gia vị được sử dụng trong quá trình nấu vì chúng ta gần như không thể tính riêng lẻ từng món. Trong khi một số chủ nhà hàng tin rằng việc cộng thêm chi phí phần loại bỏ chỉ khuyến khích nhân viên ăn cắp cho đúng bằng số đó, tôi cho rằng việc không cộng thêm số này sẽ khiến chi phí thức ăn quá thấp so với thực tế. Phần loại bỏ không cố định. Lượng bỏ đi sẽ phụ thuộc vào hình thức nhà hàng, phương pháp chế biến và trình độ nhân viên. Tại nhà hàng của mình, tôi sẽ cộng thêm từ 10-15% tùy vào món ăn. Sử dụng số phần trăm sẽ cho phép bạn định giá thực đơn một cách cạnh tranh mà vẫn tối đa hóa được lợi nhuận. Trước khi đi vào các ví dụ xác định chi phí những món phức tạp hơn, có ba thuật ngữ bạn phải thuộc làu làu: cắt bỏ, co ngót và tỷ lệ còn lại. Cắt bỏ, co ngót và tỷ lệ còn lại
Để định giá thực đơn phù hợp, bạn bắt buộc – tôi xin nhắc lại là bắt buộc – phải hiểu được khái niệm cắt bỏ và tỷ lệ còn lại. Quá nhiều người không hiểu khái niệm này và cuối cùng tính chi phí quá thấp và đặt ra mức giá không có lãi. Cắt bỏ là lượng thực phẩm bị mất khi giết mổ, cắt hoặc làm sạch trong quá trình chuẩn bị, còn co ngót là lượng mất đi do quá trình chế biến, nấu nướng. Tỷ lệ còn lại là lượng thực tế còn lại sau khi đã trừ đi phần cắt bỏ và co ngót. Ví dụ, một miếng thịt bò New York nặng 5 pound (80 ounce) sẽ không thể đủ cho 10 phần ăn mỗi phần 8 ounce sau khi cắt bỏ và làm sạch. Sau khi cắt bỏ và làm sạch, khối lượng thực tế còn sử dụng được có thể chỉ là 64 ounce vì bạn có thể sẽ phải bỏ 16 ounce hay 1 pound mỡ thừa. Tỷ lệ còn lại của bạn trong trường hợp này là 64 ounce : 80 ounce = 0,[8] ounce. Nếu chi phí mỗi pound ban đầu của miếng thịt là 6 đô-la, chi phí thực tế hay phần còn lại sau khi cắt bỏ sẽ là 7,[5] đô-la hay bằng 6 : 0,[8]. Trong trường hợp này, thay vì dùng con số 6 đô-la mỗi pound để tính chi phí mỗi đơn vị sử dụng, bạn sẽ dùng số 7,[5] đô-la, và chi phí đơn vị sử dụng sẽ là 7,[5] đô-la : 16 ounce = 0,47 đô-la mỗi ounce. Một cách khác để tính là 64 ounce : 80 ounce = 0,[8] x 16 ounce mỗi pound = 12,[8] ounce còn lại trên mỗi pound nguyên liệu. Sau đó lấy 6 đô-la mỗi pound : 12,[8] ounce còn lại của mỗi pound nguyên liệu = 0,47 đô-la mỗi ounce. Nếu bạn chỉ đơn giản lấy 6 đô-la chia cho 16 ounce, chi phí mỗi ounce của bạn sẽ là 0,37 đô-la, và chi phí mỗi miếng bít tết sẽ bị tính thiếu 0,[1] đô-la (tức là bằng 0,47 đô-la – 0,37 đô-la). Bạn sẽ thực hiện các phép tính tương tự nếu thay vì bít tết, nhà hàng sẽ làm một món quay bị co ngót do chế biến. Bảng tính chi phí công thức 6-[2] sẽ trình bày cách tính giá một miếng bít tết với tỷ lệ còn lại là 80% .


Phần cắt bỏ không chỉ được tính cho thịt mà còn cả cá, gia cầm và rau. Tỷ lệ còn lại của cá tươi là rất thấp, ví dụ con số này cho cá hồng là 45% , cá mú đen là 40% và cá bơn là 38% . Điều này nghĩa là khi mua cả con, sau khi cắt đầu, xương, mỡ,… phần dùng được chiếm chưa đến 50% . Để minh họa, hãy cùng giả định bạn trả 3 đô-la mỗi pound cho một con cá hồng. Sau khi cắt bỏ, chi phí thực tế mỗi pound là 3 : 0,45 = 6,67 đô-lamột pound. Vì thế, không có gì ngạc nhiên khi mua cá cả con lại rẻ hơn nhiều so với cá cắt miếng.
Một nguồn rất tốt để học về cắt bỏ, co ngót và phần còn lại là cuốn The Book of Yields (tạm dịch: Cẩm nang về năng suất) của Chef Desk, trong đó ghi không chỉ phần trăm còn lại của gần như tất cả mọi món ăn mà có cả công thức tính chi phí và giá các món trong thực đơn.

Tính chi phí cho công thức phức tạp hơn
Trong bảng 6-[1], để giúp các bạn dễ dàng hiểu được quy trình tính chi phí, tôi đã sử dụng bảng có bảy cột. Tuy nhiên, khi đã quen với quy trình này, bạn có thể đơn giản hóa bảng tính và dùng ít cột hơn. Bảng 6-[3] là một ví dụ về việc tính chi phí cho công thức phức tạp hơn tại nhà hàng Seafood Newburg bằng bảng tính đơn giản hóa gồm năm cột.
Kích cỡ phần ăn và công thức
Tiêu chuẩn (cụ thể) phần ăn cho mỗi món và nguyên liệu cần dùng sẽ không chỉ đảm bảo chất lượng món ăn (mùi vị và bố cục) cùng kích cỡ mỗi phần được ổn định mà còn xác lập tiêu chuẩn để đo đếm hiệu quả hoạt động và tình hình tài chính trong tương lai. Ví dụ, nếu không có công thức và kích cỡ suất ăn chuẩn, bạn sẽ không thể xác định chi phí kỳ vọng khách quan cho các món hoặc định giá chúng sao cho hợp lý. Nếu biết chi phí kỳ vọng, bạn có thể so sánh chúng với kết quả thực tế để xem liệu mình có đạt được mục tiêu tài chính không. Ngoài ra, kiểm soát kích cỡ phần ăn và nguyên liệu sẽ cho phép bạn trực tiếp điều chỉnh chi phí đồ ăn. Các tiêu chuẩn được xác định rõ ràng cũng giúp tăng hiệu quả vì bạn có thể giao các việc lặp đi lặp lại cho nhân viên bếp có ít kinh nghiệm và tay nghề chưa cao.
Tính toán giá thực đơn dựa trên chi phí và phần trăm chi phí món ăn
Giờ đây, khi đã biết cách tính chi phí các món trong thực đơn, hẳn bạn đã sẵn sàng để thực hiện bước tiếp theo trong quá trình định giá. Hãy sử dụng hai món mà chúng ta đã xem ở phần trước. Với hamburger, chúng ta đã xác định chi phí nguyên liệu là 1,45 đô-la. Bước tiếp theo là sử dụng phần trăm chi phí món ăn mục tiêu để xác định mức giá nào có lãi. Hãy cùng giả định rằng dựa trên nghiên cứu khả thi tài chính, bạn đã xác định là để kiếm đủ lãi, mức phần trăm chi phí món ăn tối đa chỉ nên là 30% . Sử dụng công thức chi phí chia chi phí phần trăm doanh số, mức giá mục tiêu cho món burger của bạn sẽ được tính như sau:
Chi phí món ăn 1,45 đô-la
Mục tiêu phần trăm chi phí món ăn 30%
Giá thực đơn mục tiêu (1,45: 0,[3]) = 4,83 đô-la
Mức giá này sẽ được làm tròn lên thành 4,90 đô-la hoặc 4,95 đô-la để phù hợp với thông lệ đặt giá thực đơn thông thường.
Tương tự, nếu nhà hàng Seafood Newburg định phục vụ theo kiểu trang trọng với khăn trải bàn trắng, với mức chi phí món ăn mục tiêu là 25% , mức giá thực đơn mục tiêu sẽ được tính như sau:
Chi phí món ăn mỗi phần 5,[4] đô-la
Mục tiêu phần trăm chi phí món ăn 25%
Giá thực đơn mục tiêu (5,[4] : 0,25) = 21,[6] đô-la
Một lần nữa, mức giá này sẽ được điều chỉnh thành 21,95 đô-la hay 22 đô-la.
Đặt giá để tối đa hóa lợi nhuận
Trong một số trường hợp, mức giá thực đơn mục tiêu sẽ không phải mức giá cuối cùng xuất hiện trên thực đơn. Thông thường, đó chỉ là mức giá sơ bộ mà sau đó sẽ được điều chỉnh tùy vào món ăn vàhoặc mức độ nhạy cảm về giá của thị trường mục tiêu. Ví dụ, hãy xem lại trường hợp món burger mà chúng ta đã định giá. Dù giá mục tiêu trong thực đơn là 4,90 đô-la, ở phần lớn các nhà hàng bình dân phục vụ tại bàn, mức giá của nó sẽ là 5,95 hoặc 6,95 đô-la. Đó là vì ở các nhà hàng này, khách hàng thường sẵn lòng trả từ 6 đến 7 đô-la cho một chiếc burger. Khi ra giá 4,90 đô-la, bạn sẽ bỏ lỡ cơ hội tối đa hóa lợi nhuận, đặc biệt là nếu các đối thủ cạnh tranh đang đặt giá cao hơn. Điều này không có nghĩa là bạn nên lừa gạt khách hàng, mà là bạn cần ra giá để kiếm lợi nhuận trong khi vẫn đem lại cho khách hàng những giá trị xứng đáng với đồng tiền của họ. Có khả năng vẫn còn những đối thủ cạnh tranh tham lam ra giá 8 hay 9 đô-la cho cùng chiếc burger đó, và nhà hàng của bạn sẽ được khách hàng đánh giá là đáng tiền hơn.
Tương tự, việc mức giá mục tiêu của một món trong thực đơn có thể cao hơn mức mà bạn cho rằng các khách hàng mục tiêu sẵn sàng chi trả không có nghĩa là bạn không nên bán nó ở mức giá thấp hơn. Dĩ nhiên, bạn sẽ không thể kiếm được nhiều tiền như khi bán ở mức giá mục tiêu, nhưng vẫn có thể tạo ra lợi nhuận không tồi nếu bán ở giá thấp hơn một chút. Thấu hiểu khái niệm thế nào là số dư đảm phí sẽ giúp bạn hiểu lý do tại sao.
Số dư đảm phí
Số dư đảm phí của một món ăn nào đó là lượng tiền mà nó sẽ “đóng góp” vào lợi nhuận sau cùng. Hiển nhiên, số dư càng cao thì càng tốt! Nói một cách đơn giản, số dư đảm phí của một món bằng giá bán trừ đi chi phí của nó. Ví dụ, một món có giá 10 đô-la và chi phí là 5 đô-la thì số dư đảm phí sẽ là 5 đô-la.
Để minh họa tầm quan trọng của số dư đảm phí và việc định giá, hãy giả định chi phí đồ ăn mục tiêu trong nhà hàng của bạn là 30% và hai món bạn phục vụ là salad Caesar và món chính là cá hồi. Ngoài ra, dựa trên nghiên cứu thị trường, bạn đã phát hiện ra rằng với mức dịch vụ, phong cách thiết kế và bài trí của mình, 6,95 đô-la là mức giá chấp nhận được cho món salad Caesar, nhưng 17,95 đô-la là mức cao nhất có thể cho món cá hồi. Tuy thế, khi định giá món cá hồi dựa trên mức chi phí đồ ăn mục tiêu là 30% , mức giá mục tiêu phải là 19,95 đô-la (5,95 đô-la : 0,[3]). Liệu bạn có nên cứ thế bán món này với giá 17,95 đô-la? Câu trả lời là có! Bảng 6-[4] trình bày cơ chế hoạt động của số dư đảm phí và bằng cách nào mức giá 17,95 đô-la cho món cá hồi vẫn cho phép bạn đạt được các mục tiêu hoạt động đã đề ra.
Từ bảng 6-[4], bạn có thể thấy dù chi phí đồ ăn của món salad thấp hơn cá hồi, số dư đảm phí của nó cũng thấp hơn là 6,[5] đô-la (12 đô-la – 5,[5] đô-la). Nói cách khác, mức đóng góp của món salad vào lợi nhuận sau cùng là thấp so với 6,[5] đô-la. Ngoài ra, bạn cũng nên để ý rằng trong khi phần trăm chi phí đồ ăn của món cá hồi cao hơn 3% so với mức mục tiêu (33% so với 30% ), phần trăm chi phí đồ ăn của món salad lại thấp hơn 9% so với mục tiêu (21% so với 30% ), và mức chi phí đồ ăn tổng cho cả hai món là 29,7% hay gần 30% , con số vốn là mức phần trăm chi phí đồ ăn mục tiêu. Ngoài ra, bạn cũng có thể thấy rõ mình sẽ kiếm lãi đậm hơn nếu bán được nhiều món cá hồi hơn món salad Caesar, vì dù nó có phần trăm chi phí đồ ăn cao hơn, nhưng mỗi đĩa cá hồi lại đóng góp nhiều hơn vào số lãi cuối cùng.
Vậy mục tiêu của bạn khi định giá là tạo nên một hỗn hợp các điểm giá và biên lợi nhuận sao cho khi kết hợp với nhau, chúng sẽ đem lại lợi nhuận cao nhất trong khi vẫn đảm bảo giá trị tối đa cho khách hàng.
Mặc dù chiến lược giá cả của bạn ban đầu nên dựa vào phần trăm chi phí đồ ăn mục tiêu và chi phí thực tế của các nguyên liệu, những yếu tố khác ảnh hưởng đến quyết định đặt giá của bạn là:
Đối thủ cạnh tranh trực tiếp Độ nhạy cảm về giá của các món trong thực đơn Mức giá trị nhận thức về trải nghiệm trong nhà hàng: món ăn, dịch vụ, bài trí và bầu không khí Khi đã hoàn thành việc định giá các món trong thực đơn, bước tiếp theo bạn nên thực hiện là xác định xem thị trường mục tiêu linh hoạt (nhạy cảm) đến đâu để có thể chấp nhận mức giá của bạn. Nói cách khác, ở mức giá nào thì các khách hàng mục tiêu sẽ chọn đối thủ cạnh tranh? Hãy xem lại thông tin nhân khẩu học và tâm lý học mà bạn đã có được khi nghiên cứu thị trường. Ngoài ra, hãy tìm hiểu giá cả và doanh số ở các nhà hàng có hình thức tương tự như nhà hàng bạn định mở. Đừng mù quáng làm theo người dẫn đầu, nhưng hãy tìm hiểu giá cả của đối thủ và hiểu rằng chúng là một trong những yếu tố mà khách hàng sẽ tính đến. Đừng quên mục tiêu của bạn không chỉ là đặt giá một cách cạnh tranh mà còn tối đa hóa doanh số và lợi nhuận.
Đây là cơ hội tốt để lật lại lợi điểm bán hàng độc nhất của nhà hàng. Hãy nghĩ xem thị trường mục tiêu sẽ sẵn sàng trả thêm bao nhiêu cho thứ họ mong muốn. Bạn có thể tăng mức giá trị nhận thức của nhà hàng – và cả mức giá bạn có thể đưa ra – bằng cách nhấn mạnh chất lượng món ăn hoặc sự độc nhất, kích cỡ suất ăn, cách trình bày, phong cách dịch vụ, không khí và cách bài trí. Các giá trị mà bạn gán cho những yếu tố này sẽ giúp bạn xác lập khung giá mà bạn cho rằng khách hàng mục tiêu sẽ chấp nhận dựa trên nhận thức của họ về giá trị nhận được.
Sau cùng, hãy tự hỏi biên lợi nhuận bạn muốn đạt được – và có thể kỳ vọng trong thực tế – là gì. Mức biên lợi nhuận không cần phải ngang nhau cho tất cả các món. Bạn có thể muốn tạo một món độc nhất của nhà hàng – giống như món burger nấm của DB – và với món đó, bạn sẵn sàng chấp nhận lợi nhuận thấp hơn trên mỗi phần ăn vì nó giúp thực đơn trở nên đặc biệt vàhoặc đa dạng để tăng lợi nhuận chung cho món đó.
Sau khi khai trương được một thời gian, hãy kiểm tra độ hiệu quả chiến lược giá cả của bạn; bạn muốn nắm bắt mọi cơ hội để tối đa doanh số và lợi nhuận. Ví dụ, nếu bạn thấy mình đang bán nhiều món có giá cao, điều này có thể cho thấy những yếu tố khác ngoài giá đang ảnh hưởng đến quyết định chi tiêu của khách hàng, và nó đem lại cơ hội để tăng giá, hoặc theo cách đưa thêm nhiều món đắt tiền vào thực đơn, hoặc phục vụ các món đặc biệt có giá cao. Mặt khác, nếu bạn thấy phần lớn doanh số đến từ các món có giá thấp, thị trường mục tiêu rõ ràng đang rất nhạy cảm với giá và bạn nên điều chỉnh giá để tập trung thúc đẩy doanh số.
BÀI TRÍ VÀ THIẾT KẾ THỰC ĐƠN
Khi đã hoàn thành việc lựa chọn và định giá các món trong thực đơn, giờ bạn phải nghĩ xem thực đơn nên có hình thức và đem lại cảm giác như thế nào cho khách hàng. Thiết kế và bài trí trong thực đơn nên thống nhất với cách bài trí chung của nhà hàng. Hiển nhiên, nó cũng nên phù hợp hình thức nhà hàng, thị trường mục tiêu và khách hàng mục tiêu. Nếu đến một nhà hàng sang trọng và nhận được một tờ thực đơn viết tay nhầy mỡ, kỳ vọng của bạn về chất lượng thức ăn và dịch vụ có lẽ sẽ giảm thê thảm, và nó chắc chắn sẽ làm hỏng trải nghiệm ăn uống của bạn. Mặt khác, nếu đến một cửa hàng món nướng bình dân hoặc quán cóc vì muốn có trải nghiệm bình dân nhưng lại nhận được một tờ thực đơn hoành tráng viết trên giấy lụa, kèm theo cả khăn ăn nữa (như thế không có nghĩa là chuyện này có trong thực tế đâu nhé!), có lẽ bạn sẽ tập trung vào việc không làm hỏng thực đơn và khăn ăn hơn là thưởng thức các món trình bày sơ sài mà ngon lành. Tóm lại, thực đơn phải định nghĩa được nhà hàng của bạn và xác lập kỳ vọng của khách hàng.
Ngoài việc khiến thực đơn mang lại cảm giác tương thích với không khí trong nhà hàng, bạn cũng nên đảm bảo nó dễ đọc và dễ hiểu. Điều này làm dấy lên câu hỏi bạn nên dùng ngôn ngữ nào để mô tả thực đơn. Xu hướng thiên về ẩm thực quốc tế đã thay đổi không chỉ cách người Mỹ ăn và nghĩ về thức ăn, mà còn cả vốn từ họ dùng để nói về chuyện ăn uống. Đơn cử như các từ foie gras[2], crème brulee[3] và tacos[4] từ lâu đã là các món quen thuộc, nhưng từ bao lâu nay, người Mỹ đã biết mình đang gọi gì khi đặt món shumai[5] hoặc biết được sự khác nhau giữa tandoori[6] và biryani[7]? Những người sành ăn ở thành thị có thể không lấy gì làm ngạc nhiên khi đọc thực đơn có coulis[8], nhưng liệu một thực khách bình dân ở Des Moines[9] có biết đó là gì hay không? Một phần hoạt động nghiên cứu thị trường về các xu hướng ẩm thực cũng nên bao gồm cả việc làm quen với những từ mới này để bạn có thể sử dụng đúng ngôn ngữ phù hợp với khách hàng mục tiêu. Tuy vậy, khi đặt tên các món trong thực đơn, bạn nên mô tả chúng bằng những từ quen thuộc.
Vài năm trước, khi chế độ ăn Atkins còn chưa thành cơn sốt, tôi đã quyết định Zuni sẽ phục vụ món chính cho người ăn chay theo yêu cầu của khách hàng. Để làm được điều này, bếp trưởng chế ra một món ragout rau, phát âm là ragu. Những khách hàng biết món đó thì gọi ngay và rất ưa chuộng. Nhưng khi tiếp nhận ngày càng nhiều yêu cầu của khách hàng muốn có thêm đồ chay, tôi không hiểu nổi tại sao món này lại không bán được nhiều hơn. Rồi một ngày, một vị khách đến ăn trước khi vào rạp hát nhờ tôi mô tả món “rag out”[10] rau là gì. Sau khi nghe kiểu phát âm này, và nhận thấy nhiều khách hàng khác của tôi cũng thuộc diện này, tôi thấy chính mình cũng sẽ không thích món gì được “ăn diện” cả và viết thêm chữ “rau hầm” trong ngoặc kép sau chữ “ragout”, nhờ thế doanh số món này lại tăng lên rất nhiều.
Tiện thể, nếu tiếng Anh không phải ngôn ngữ mẹ đẻ của bạn, hãy đảm bảo thực đơn của bạn dễ hiểu với người Mỹ. Hãy nhờ một người bản ngữ đọc thực đơn trước khi in. Đôi khi, một số lỗi tiếng Anh có thể rất đáng yêu, nhưng chúng cũng có thể gây hiểu nhầm hoặc khiến người đọc ghê sợ!
Một số quản lý nhà hàng cao cấp và bình dân có vẻ lúc nào cũng thích dùng các từ hoa mỹ để mô tả món ăn và nhắc tên mọi thành phần dị biệt trong món nước sốt. Cách tiếp cận tối ưu khi mô tả các món phải thật đơn giản: liệt kê các món đạm hoặc nguyên liệu chính, ngũ cốc, rau, cách chế biến chúng; loại nước sốt; và bất kỳ nguyên liệu đặc biệt nào bạn muốn làm nổi bật nhưng với khách hàng chúng phải có ý nghĩa.
Hãy chọn kiểu chữ to và dễ đọc cho thực đơn. Một lần nữa, hãy nghĩ về hình thức nhà hàng và thị trường mục tiêu. Nếu khách hàng mục tiêu của bạn là những người ở thế hệ bùng nổ dân số hoặc trước đó, bạn sẽ không muốn họ phải lôi kính lão ra để đọc thực đơn. Nếu khách hàng mục tiêu là những người trẻ, năng động và hiểu biết, hãy chọn kiểu chữ có phong cách đặc biệt, lạ mắt. Dù dùng kiểu chữ nào, quy tắc chung nên tuân theo là tránh dùng ký tự đô-la, vì nó thường nhắc người ta nhớ đến giá cả và khiến thực đơn có vẻ đắt hơn thực tế.
Cách tốt nhất để nắm được cách bài trí và thiết kế thực đơn là sưu tập thực đơn ở các nhà hàng thành công có hình thức tương tự như nhà hàng của bạn, đặc biệt là các nhà hàng trong cùng khu vực thị trường. Việc các nhà hàng đó thành công nghĩa là họ đã làm đúng điều gì đó, và bạn sẽ theo đuổi một số khách hàng của họ. Giống như khi ra giá, ý tưởng cốt lõi không chỉ là bắt chước đối thủ, mà là tìm những điểm có thể cải tiến để thu hút khách hàng tới quán của mình.
Hãy đến thưởng thức các món ăn ở các nhà hàng cạnh tranh. Hỏi nhân viên ở đó về các món bán chạy nhất và xem chúng được đặt ở đâu trong thực đơn. Hãy dùng nghiên cứu, sự sáng tạo và linh cảm khi thiết kế thực đơn. Có rất nhiều phần mềm chuyên dụng trên thị trường để thiết kế thực đơn. Nếu chưa chắc chắn về khả năng sáng tạo của mình và nếu ngân quỹ cho phép, hãy tham vấn một người viết thực đơn chuyên nghiệp vàhoặc nhà thiết kế để biến tầm nhìn của bạn trở thành hiện thực.
Bạn chắc chắn nên cân nhắc việc in thực đơn tại quán, đặc biệt là nếu thực đơn của bạn thay đổi theo mùa. Có rất nhiều máy in laser và in màu rẻ tiền trên thị trường, chúng cho phép bạn thay đổi các món và in thực đơn mới nhanh chóng mà ít tốn kém. Ví dụ, nếu bạn định nấu một món đặc biệt và sau đó nó trở thành món ăn đắt hàng và sinh lợi lớn, bạn cần đảm bảo mình có thể dễ dàng đổi nó với các món khác không đắt hàng và sinh lợi nhiều bằng món đó.
Thực đơn cũng chính là công cụ bán hàng. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng một khách hàng trung bình dành ít nhất ba phút để đọc thực đơn. Đó là những phút quý giá, và bạn nên sử dụng chúng hiệu quả hết mức có thể để chi phối lựa chọn của khách, tối đa hóa doanh số và lợi nhuận, đồng thời quảng bá nhà hàng. Bạn càng đẩy được doanh số các món có số dư đảm phí và số lượng lớn, nhà hàng càng có lãi. Hãy thiết kế thực đơn để các món đó trở nên nổi bật và bắt mắt. Nghiên cứu đã cho thấy mắt người dễ tập trung vào bên phải thực đơn, sách hoặc tạp chí, và khu vực quảng cáo tốt nhất trong một danh sách hoặc cột báo là vị trí thứ nhất, thứ hai và thứ ba. Một phương pháp thường được sử dụng ở nhiều nhà hàng kiểu gia đình hoặc bình dân là khoanh ô hoặc dùng hình vẽ và màu sắc nổi bật. Vói các món đặc biệt ngoài thực đơn mà nhân viên phục vụ bàn mô tả bằng lời nói, hãy cân nhắc việc khách hàng sẽ nhớ vài món đầu tiên nghe được hơn là món sau cùng.
Cuối cùng, nếu bạn phục vụ món ăn mang đi, hãy đảm bảo bạn có một phiên bản thực đơn gập lại được có thể dễ dàng tiếp cận ở cửa vào để khách hàng lấy khi đi ngang qua hoặc khi rời khỏi quán sau bữa ăn ngon miệng.
❀ ❀ ❀
[1] . Một trong những chuỗi cửa hàng tiện lợi lớn nhất thế giới, đã xuất hiện ở Việt Nam từ năm 2017. (BTV)
[2] . Pate gan ngỗng. (ND)
[3] . Món tráng miệng có lớp kem trứng ở dưới, nước caramel cứng ở trên. (ND)
[4] . Món bánh kẹp truyền thống của Mexico. (ND)
[5] . Một món há cảo của Trung Quốc. (ND)
[6] . Các món nướng trong lò đất của Ấn Độ. (ND)
[7] . Món cơm cay của Ấn Độ. (ND)
[8] . Nước sốt đặc. (ND)
[9] . Thủ phủ của bang Iowa, là thành phố đặc biệt phát triển về tài chính và bảo hiểm. (ND)
[10] . Đọc kiểu này thì chuyển thành từ lóng có nghĩa là “ăn diện”. (ND)