Nhưng về vấn đề công dân, vẫn còn một mối hoài nghi: liệu chỉ những ai được phép tham gia vào chính quyền mới thực sự là công dân, hay những người thợ thủ công cũng được coi là như vậy? Bởi vì, nếu những ai không được phép cai trị cũng được tính là công dân, thì đức hạnh của mọi công dân không thể hoàn toàn giống nhau, đằng này họ cũng là công dân; còn nếu họ không được thừa nhận là công dân, thì họ sẽ được xếp vào đâu? Vì họ không phải là khách cư trú cũng chẳng phải người ngoại quốc! Hay chúng ta sẽ cho rằng việc họ không phải là công dân chẳng gây ra bất tiện nào, bởi họ không phải nô lệ cũng chẳng phải người được trả tự do? Điều này quả thực là chắc chắn: không phải tất cả những ai cần thiết cho sự tồn tại của một thành bang đều là công dân; cũng như trẻ em không phải là công dân theo cùng một cách như những người trưởng thành, bởi nhóm trước là công dân một cách trọn vẹn, còn nhóm sau chỉ ở những điều kiện nhất định; tóm lại, họ vẫn là công dân, dù chỉ là những công dân chưa hoàn thiện. Thuở trước, ở một số xứ sở, những người thợ thủ công vốn là nô lệ hoặc người ngoại quốc, và đó là lý do vì sao ngày nay nhiều người trong số họ vẫn ở vị thế ấy. Quả thực, những quốc gia có nền quản trị tốt nhất sẽ không cho phép một thợ thủ công làm công dân; nhưng nếu điều đó được dung thứ, chúng ta sẽ không thể quy kết thứ đức hạnh mà chúng ta vừa mô tả cho mọi công dân hay người tự do, mà chỉ dành riêng cho những ai không phải bận rộn với các công việc thấp hèn. Những ai làm thuê cho một cá nhân trong các công việc ấy là nô lệ; những ai làm vì tiền công là thợ thủ công và người làm thuê. Do đó, chỉ cần suy ngẫm đôi chút là ta có thể thấy rõ hoàn cảnh của họ, bởi những điều tôi vừa nói đã được chứng minh đầy đủ qua thực tế.
Vì số lượng các cộng đồng là rất lớn, tất yếu sẽ có nhiều loại công dân khác nhau, đặc biệt là trong số những người bị cai trị; thế nên, ở một thành bang này, việc cho phép thợ thủ công và người làm thuê trở thành công dân có thể là điều cần thiết, nhưng ở thành bang khác thì lại là điều bất khả. Điều này thể hiện rõ nhất ở thể chế đầu sỏ chính trị, nơi các tước vị danh dự được ban tặng cho đức hạnh và phẩm giá, bởi một kẻ sống cuộc đời của một thợ thủ công hay người làm thuê thì không thể nào thực hành được đức hạnh. Ngay cả trong chế độ tài phiệt, những người làm thuê cũng không được chấp nhận làm công dân, vì quyền nắm giữ chức vụ tại đó được định đoạt dựa trên tài sản; tuy nhiên, thợ thủ công lại được chấp nhận, bởi có nhiều người trong số họ rất giàu có.
Ở thành Thebes từng có một đạo luật quy định rằng không ai được phép tham gia chính quyền nếu chưa rời khỏi thương nghiệp đủ mười năm. Tại nhiều quốc gia, luật pháp chào mời những người xa xứ đến nhận quyền công dân; và ở một số nền dân chủ, con trai của một phụ nữ tự do mặc nhiên được tự do. Quy định tương đối giống cũng được áp dụng ở nhiều nơi khác đối với những đứa con ngoài giá thú; nhưng chính vì thiếu thốn những công dân sinh ra theo đúng thể thức chính thống nên họ mới phải dung túng những trường hợp như vậy. Quả thực, các bộ luật này luôn được đặt ra do tình trạng khan hiếm dân đinh; thế nên, khi dân số gia tăng, trước tiên họ sẽ tước bỏ đặc quyền này của con cái các nô lệ nam hoặc nữ, kế đến là con của phụ nữ tự do, và cuối cùng, họ sẽ chẳng chấp nhận ai ngoài những người có cả cha lẫn mẹ đều là người tự do.
Rằng có rất nhiều hạng công dân, và rằng một người được coi là công dân trọn vẹn khi anh ta được chia sẻ những vinh dự của nhà nước, là điều hiển nhiên qua những gì đã được bàn luận. Chẳng hạn như Achilles trong sử thi Homer, từng phàn nàn việc Agamemnon đối xử với chàng như một kẻ tha hương không tấc đất cắm dùi; bởi một vị khách hay người cư trú ngụ chính là kẻ không được dự phần vào vinh quang của quốc gia. Và bất cứ khi nào quyền hưởng quy chế công dân bị che khuất, ấy là vì lợi ích của chính các cư dân. Từ những điều đã được trình bày, rõ ràng là đức hạnh của một người tốt và một công dân xuất sắc có sự đồng nhất hay khác biệt; và ta nhận thấy rằng ở một số quốc gia thì chúng giống nhau, ở số khác thì không; đồng thời, điều này không ứng với mọi công dân, mà chỉ đúng với những ai nắm giữ vai trò lãnh đạo, hoặc có khả năng lãnh đạo các công việc chung của cộng đồng, dù là đơn độc hay cùng với những người khác.
