Tháng Mười Một đang dần đi những ngày cuối; tháng Mười Hai đã cận kề. Một buổi chiều, bà Mathieson cần tìm Nettie nên ra chân cầu thang gác gọi con bé, rồi bỗng khựng lại khi nghe tiếng Nettie đang hát. Đó là một giọng ca trong trẻo, tựa tiếng chim hót, và bà Mathieson đứng lắng nghe; thoạt đầu bà chưa phân biệt được rõ lời ca, nhưng rồi một điệp khúc cất lên vô cùng rõ ràng.
“Vinh quang, vinh quang, vinh quang, vinh quang,
Vinh quang thay Thượng Đế chốn tầng cao,
Vinh quang, vinh quang, vinh quang, vinh quang,
Hãy cất tiếng ca tụng Ngài khắp vòm trời;
Vinh quang, vinh quang, vinh quang, vinh quang,
Xin dâng vinh quang lên Đức Chúa Cha,
Vinh quang, vinh quang, vinh quang, vinh quang,
Hỡi muôn sinh, hãy hát ngợi khen Ngài.”
Lõi lòng bà Mathieson như thắt lại. Bà ngồi thụp xuống bậc thang thấp nhất và bật khóc, nỗi đau thắt ruột thắt gan. Thế nhưng công việc thì vẫn phải làm; [70] và khi tiếng hát đã dứt sau một hồi ngân dài, bà Mathieson bèn lấy tạp dề lau nước mắt rồi gọi lớn: “Nettie!”
“Dạ, mẹ. Con xuống ngay đây ạ.”
“Lấy chiếc áo choàng đi học xuống đây nào, con.”
Bà quay trở lại phòng, và lát sau Nettie mang chiếc áo choàng bước vào, vẻ mặt vẫn điềm tĩnh như mọi khi, nhưng xanh xao vô cùng.
“Con hát trên đó để giữ ấm phải không, con yêu?”
“Dạ, mẹ, con cũng chẳng biết có phải vì thế không,” Nettie mỉm cười đáp. “Căn gác của con vừa lúc nãy cứ ngỡ như chan hòa ánh vinh quang vậy; và con thường xuyên có cảm giác ấy, thưa mẹ.”
“Chúa cứu rỗi chúng ta!” bà Mathieson thốt lên, lại òa khóc nức nở. “Mẹ sợ rằng con sắp sửa rời bỏ cõi trần để về cõi vĩnh hằng trước mắt mẹ mất thôi!”
“Ôi mẹ ơi, mẹ lại nói gì lạ vậy chứ?” Nettie nói, nét mặt đầy vẻ lo lắng. “Mẹ biết là con không thể chết cho đến khi Chúa Jesus phán bảo con; và con nghĩ Ngài chưa định cất nhắc con đi lúc này đâu. Mẹ muốn con làm việc gì ạ?”
“Không gì cả. Con chẳng đủ sức đâu. Để mẹ tự đi làm lấy vậy.”
[71]
“Dạ con đủ sức mà. Con thích làm lắm,” Nettie nói. “Việc gì thế hả mẹ?”
“Có người phải đến cửa hàng ông Jackson—nhưng con không khỏe đâu, con yêu ạ; bữa trưa con có ăn được gì mấy đâu chớ. Con không thể sống mãi bằng cháo loãng được.”
“Con thích món đó mà mẹ; chỉ là lúc nãy con không thấy đói thôi. Nhà mình cần mua gì ở chỗ ông Jackson ạ?”
Nettie khoác áo choàng lên người, xách giỏ bước ra ngoài. Trời đã sập tối từ lâu, một cơn gió buốt giá thốc qua con đường làng, luồn lách cả vào chiếc áo choàng nâu của Nettie dẫu cô bé đã quấn thật chặt quanh người. Nhưng mặc cho cái lạnh cắt da cắt thịt và gió lùa thấu xương, tâm trí Nettie lại đang bận nghĩ về chuyện khác. Cô thừa biết mẹ mình đã phải ăn một bữa trưa vô cùng đạm bạc, nghèo nàn chẳng khác gì cô, và rằng trông mẹ thường ngày rất xanh xao, hốc hác; thế nên Nettie suýt chạnh lòng hối hận vì đã dốc đồng xu cuối cùng trong vốc tiền xu mười hai xu của mình vào hôm Chủ Nhật vừa rồi vào thùng quyên góp cho hội truyền giáo. Lúc người cha đưa cho cô đồng tiền ấy, cô từng định giữ lại để thỉnh thoảng mua quà vặt tẩm bổ cho mẹ; nhưng rồi chưa cần dùng đến ngay, [72] và cứ thế từng đồng xu một cứ vơi dần để mua các ấn phẩm truyền đạo, hoặc làm chút ít đóng góp vào quỹ gửi Kinh Thánh hay các nhà truyền giáo đến với những ai còn chưa biết cách hát khúc ca “vinh quang” như Nettie.
Lúc này tự thâm tâm, cô băn khoăn không biết mình làm thế có thực sự đúng đắn hay không; cô không tài nào ngăn được ý nghĩ rằng nếu giữ lại được dẫu chỉ một xu thôi là cô đã có thể mua được một con cá trích hun khói, đem về ăn kèm chút bánh mì và trà là thành một bữa tối ấm cúng, ngon miệng cho mẹ. Liệu cô đã làm đúng chưa? Thế nhưng, chỉ cần nghĩ đến những đứa trẻ và cả người lớn ngoài kia hãy còn chưa có cuốn Kinh Thánh trong tay,—những kẻ hoàn toàn mù tịt về thành vàng với những cánh cổng bằng ngọc trai, và chẳng cách nào xứng đáng để bước qua những lối vào thanh khiết ấy nơi mà “bất cứ điều gì ô uế” đều không thể đặt chân đến,—là Nettie lại chẳng mảy may tiếc nuối đồng xu nào mà cô đã dâng hiến để đưa họ đến đó nữa. Cô khẽ rúc người vào chiếc áo choàng, và khi bước nhanh trên những lối đi đang dần chìm vào bóng tối, thứ ánh sáng từ thành thánh kia như bừng sáng trong tim, xua tan đi cái lạnh giá bằng một thứ hơi ấm diệu kỳ. Cô thậm chí còn có phần hơi tiếc nuối khi phải đến cửa hàng của ông Jackson; [73] dạo gần đây nơi đó đã trở thành một chốn khiến cô chẳng mấy dễ chịu. Cửa hàng đông nghẹt người, y như mọi khi vào giờ này.
“Mày muốn mua gì?” ông Jackson cộc cằn lên tiếng khi đến lượt Nettie và cô bé đã thưa rõ mục đích. “Cái gì!” ông ta quát lên, “bảy cân bột mì, một cân bơ, và hai cân đường! Này, về nói với bố mày là tao muốn thanh toán dứt điểm cái hóa đơn này đi; mi thấy đấy, ta đã lập sẵn danh sách rồi, và tao không thích mở sổ nợ mới cho đến khi mọi thứ được thanh toán sòng phẳng.”
Ông ta quay phắt đi để phục vụ vị khách khác, và Nettie hiểu rằng cô đã nhận được câu trả lời. Cô đứng ngây người trong giây lát, vô cùng thất vọng, có chút bẽ bàng và trĩu nặng tâm tư. Tối nay nhà cô sẽ ăn gì đây? Và thử tưởng tượng xem khi người cha nghe chuyện này rồi nhìn thấy trên bàn chẳng có gì ngoài bánh mì với trà thì trận cuồng phong nào sẽ nổi lên. Nettie chậm rãi quay gót, lủi thủi bước đi quãng đường ngắn ngủi từ cửa hàng ra tới góc phố. Cô cảm thấy vô cùng chán nản, buồn tủi; rời khỏi cửa hàng ấm áp, luồng gió buốt lạnh thấu xương khiến cô run lẩy bẩy. Ngay tại góc đường, có ai đó đã giữ cô lại.
[74]
“Nettie!” giọng của người thợ làm bánh người Pháp vang lên, “cháu bị làm sao thế? Trông cháu không được khỏe chút nào.”
Nettie nở một nụ cười biết ơn, đáp rằng mình vẫn khỏe.
“Trông cháu chẳng giống khỏe chút nào cả,” bà Mme. Auguste nói; “cháu trông cứ như thể gió có thể thổi bay đi mất trước khi kịp về đến nhà vậy. Vào nhà ta đi—ta muốn nhìn cho rõ dưới ánh đèn.”
“Con không có thời gian đâu ạ; con phải về với mẹ đây, thưa bà August.”
“Ừ, ta biết chứ! Cháu cứ ghé vào đây trước rồi đi về nhà sẽ càng nhanh hơn ấy mà. Đã ba bốn tuần nay cháu chẳng chịu sang thăm ta rồi còn gì.”
Bà kéo Nettie đi theo; khoảng cách chỉ vỏn vẹn mấy bước chân, và Nettie lúc ấy cũng chẳng còn chút sức lực nào để kháng cự. Bà lão người Pháp đẩy cô bé vào cửa hàng trước mặt mình, bắt ngồi xuống rồi thắp một ngọn nến. Cửa hàng nhỏ nhắn, ấm áp và ngập tràn hương thơm phức của những mẻ bánh mới ra lò.
“Dạo này nhà cháu tự làm bánh mì lấy rồi ạ,” Nettie giải thích cho việc dạo này không sang cửa hàng nữa.
[75]
“Cháu tự làm mà bánh có ngon không?” Mme. Auguste hỏi.
“Không ngon bằng bánh của bà đâu ạ, thưa bà August,” Nettie mỉm cười đáp.
“Thế thì hè tới cháu hãy sang đây ở cùng ta, ta sẽ dạy cho cháu cách làm vài thứ; và cháu cũng sẽ chẳng còn trông xanh xao ủ rũ thế này nữa. Cháu đã ăn tối chưa?”
“Dạ chưa, con đang định về nhà chuẩn bị bữa tối đây. Con phải đi thôi ạ, thưa bà August.”
“Cháu cứ vào đây,” người phụ nữ Pháp bảo; “cháu là tù nhân của ta rồi. Ta thui thủi có một mình, đang muốn có người bầu bạn đây. Cháu cởi áo choàng ra nào Nettie, ta sẽ cho cháu ăn thứ gì đó để xua cái lạnh đi. Cứ nghe lời ta đi!”
Nettie cảm thấy người quá lạnh và kiệt sức nên chẳng còn thiết tha gì việc từ chối nữa, trừ khi đó là điều cấm kỵ; hơn nữa cô nghĩ chắc thời gian vẫn còn kịp. Cô buôngõ áo choàng và tháo chiếc mũ trùm đầu. Căn phòng nhỏ phía sau mà Mme. Auguste dẫn cô vào chỉ rộng hơn cái tiệm tạp hóa tí hon kia một chút; nhưng nó nhỏ bao nhiêu thì lại ấm cúng bấy nhiêu. Một chiếc lò sưởi bé xíu tỏa nhiệt khắp phòng, đồng thời giữ ấm cho cả chiếc nồi gang nhỏ và ấm đun trà đang bốc hơi nghi ngút trên bếp. Chiếc giường ngủ đặt ở một góc, được che rèm đỏ rất lịch sự; có một chiếc gương soi nhỏ, vài bức tranh lồng khung treo quanh tường; góc phòng là chiếc bàn nhỏ của bà chủ phủ khăn tím, bày biện đồ khâu vá, một chiếc đồng hồ bé xíu cùng đủ thứ đồ trang trí xinh xắn. Mme. Auguste tiến lại chiếc tủ âm tường, lấy ra vài chiếc đĩa cùng những chiếc bát nhỏ đặt lên một chiếc kệ tròn; rồi dỡ nắp chiếc nồi trên bếp, múc đầy một bát canh súp thơm phức đưa cho Nettie kèm theo một chiếc bánh mì cuộn giòn rụm đặc trưng của bà.
“Ăn đi cháu!” bà bảo. “Ta không cho cháu về nhà đâu cho đến khi cháu nuốt hết chỗ này để xua cái lạnh đi đấy. Nhìn cháu là ta thấy đóng băng cả người lại rồi đây này.”
Nói rồi bà cũng tự múc đầy bát cho mình, hào hứng dùng muỗng xúc ăn, thỉnh thoảng giữa các thìa canh lại ngước lên nhìn Nettie; và người phụ nữ tốt bụng mỉm cười mãn nguyện trong lòng khi thấy Nettie vâng lời cô dễ dáng biết bao. Bát súp thơm ngon, giản dị mà ấm áp ấy quả là món quà tuyệt vời nhất đối với chiếc dạ dày yếu ớt của cô bé suốt bao ngày qua.
[77]
“Ngon không cháu?” người phụ nữ Pháp hỏi khi bát của Nettie đã vơi đi một nửa.
“Ngon lắm ạ!” Nettie thốt lên. “Con chẳng biết là mình lại đói đến thế.”
“Giờ thì cháu sẽ đỡ thấy lạnh hơn rồi đấy,” bà cụ nói, “và sẽ về nhà nhanh hơn thôi. Cháu có thích món riz-au-gras của ta không?”
“Món gì cơ ạ, thưa bà?” Nettie ngạc nhiên.
Người phụ nữ Pháp phì cười, bắt Nettie đọc lại theo cho đến khi phát âm chuẩn từ đó mới thôi. “Giờ thì cháu thích nó rồi chứ,” bà bảo; “đó là một món ăn Pháp đấy. Cháu có nghĩ là bà Mathieson sẽ thích món này không?”
“Con chắc chắn là mẹ con sẽ thích ạ!” Nettie đáp. “Nhưng con lại chẳng biết cách làm.”
“Cháu cứ sang đây ta sẽ dạy cho. Và giờ thì cháu hãy mang một ít về cho mẹ và hỏi xem ngài có vui lòng nếm thử món ăn Pháp này để cho ý kiến không nào. Nó chẳng tốn kém gì đâu. Mùa đông ta chẳng bán được mấy bánh mì; ta toàn sống bằng những thứ chẳng tốn xu nào thôi.”
[78]
Vừa nói, Mme. Auguste vừa múc đầy một chiếc xô nhỏ món riz-au-gras, tiện thể bỏ thêm vài chiếc bánh mì cuộn vào cùng. “Phải ăn kèm bánh mì Pháp mới đúng điệu,” bà nói và trao nó cho Nettie, lúc này trông cô bé đã phơi phới hẳn lên và vô cùng biết ơn.
“Cháu là một đứa trẻ ngoan!” bà khen ngợi. “Sao lúc nào mặt mũi cháu cũng trông hạnh phúc thế nhỉ? Lúc nào cũng thấy có một vệt nắng ấm ở đây”—bà lướt ngón tay phía trên hàng mày của Nettie—“và một vệt nữa ở đây,”—ngón tay bà lướt qua đôi môi Nettie.
“Đó là vì con thấy hạnh phúc mà, thưa bà August.”
“Lúc nào cũng thế ư?”
“Dạ, lúc nào cũng thế ạ.”
“Điều gì khiến lúc nào cháu cũng hạnh phúc thế cơ chứ? Cháu vẫn y như vậy ngay cả khi đứng chịu rét mướt ngoài mùa đông lạnh giá, cho đến lúc đang thưởng thức món riz-au-gras của ta đây. Còn ta ấy à, cứ hễ trời lạnh là ta lại cáu bẳn, chẳng vui nổi đâu.”
Thế nhưng người phụ nữ Pháp chợt nhận thấy một thứ ánh sáng sâu thẳm hơn ánh lên trong đôi mắt Nettie khi cô bé đáp lời: “Đó là bởi vì con yêu mến Chúa Jesus, thưa bà August, và Ngài mang lại cho con niềm hạnh phúc.”
[79]
“Cháu ư?” bà cụ thốt lên. “Con bé ngốc này!—Cháu đang nói gì thế, Nettie? Chắc là ta nghe nhầm rồi.”
“Dạ không, thưa bà August, con hạnh phúc vì con yêu mến Chúa Jesus. Con biết Ngài yêu thương con, và Ngài sẽ đón con về ở cùng Ngài.”
“Chưa phải lúc này đâu, ta hy vọng thế!” người phụ nữ Pháp đáp. “Thôi được rồi, ta ước gì mình cũng được hạnh phúc như cháu, Nettie. Chào cháu nhé!”
Nettie chạy một mạch về nhà, lòng được sưởi ấm hơn nhờ bữa tối ngon lành, càng thêm cảm tạ ơn Chúa vì đã ban cho cô món quà ấy, và ngập tràn niềm hạnh phúc với cảm nhận về sự nhân từ của Ngài nhiều không sao kể xiết. Và cô vô cùng, vô cùng vui sướng khi cầm chiếc xô thiếc nhỏ trong tay, thứ mà cô biết mẹ mình đang rất cần. Bà Mathieson vẫn còn kịp ăn bát cháo gạo trước khi chồng bước vào.
“Bà ấy bảo sẽ dạy con cách nấu món này,” Nettie khoe, “và nó chẳng tốn kém chút nào cả.”
“Ơ hay, nó chỉ là cơm với—cái gì thế nhỉ? Mẹ chẳng nhìn ra nữa,” bà Mathieson ngạc nhiên. “Đâu phải cơm nấu với sữa.”
Nettie phì cười trước vẻ ngơ ngác của mẹ. [80] “Bà August không nói cho con biết. Bà gọi nó là reeso——con quên bén mất bà gọi là gì rồi!”
“Đúng là món ngon nhất đời mà mẹ từng thấy,” bà Mathieson thốt lên. “Nào—cất chiếc xô đi thôi. Bố con đang về kìa.”
Ông ta đang trong tâm trạng cực kỳ tồi tệ, đúng như dự đoán của hai mẹ con; và Nettie cùng mẹ đã có một buổi tối đầy buồn bã. Tình cảnh trớ trêu ấy cứ kéo dài suốt mấy ngày liền. Bà Mathieson thầm hy vọng biết đâu ông Lumber sẽ nảy ý định tìm phòng trọ ở nơi khác; hoặc ít ra thì ông Mathieson cũng cảm thấy xấu hổ mà chịu trả khoản nợ bên hàng ông Jackson; thế nhưng chẳng điều nào trong số đó xảy ra cả. Ông Lumber thấy chỗ ở hiện tại quá ư thoải mái; còn ông Mathieson thì vung vỡ quá nhiều tiền kiếm được vào hơi men nên chẳng bao giờ gom đủ số tiền cần thiết để thanh toán dứt điểm khoản nợ ở cửa hàng tạp hóa.
Kể từ dạo đó, do không thể mở sổ nợ mới được nữa, gia đình họ buộc phải sống chật vật bằng số tiền có thể trả ngay tại chỗ. Mà số tiền ấy thì hiếm khi nào đủ đầy cho nhu cầu sinh hoạt; thế nên, vì sợ hãi những trận lôi đình trút xuống mỗi khi các nhu cầu chi tiêu chạm đến sự thoải mái cá nhân của ông Mathieson, [81] Nettie và mẹ đành phải liên tục nhịn ăn nhịn mặc những thứ mà họ vô cùng cần thiết. Người lớn tuổi đôi khi có thể chịu đựng chuyện này tốt hơn đám trẻ. Nettie ngày càng trở nên mong manh, gầy gò và yếu ớt hơn qua từng ngày. Điều đó khiến người mẹ vô cùng đau lòng, lo lắng. Riêng ông Mathieson thì chẳng tài nào nhận ra điều đó. Thật ra ông ta hiếm khi có mặt ở nhà ngoại trừ những lúc về ăn uống.