Trời càng lúc càng lạnh buốt trong căn gác xép của Nettie — hoặc có lẽ vì con bé ngày càng gầy gò nên cảm thấy thấm lạnh hơn.
Nó thực sự nghĩ rằng trời đang lạnh đi. Tuyết rơi, phủ một lớp dày đặc lên mái nhà và bịt kín những khe hở trên vách ván bằng lớp “trát” trắng xóa; điều đó khiến căn phòng đỡ lạnh hơn đôi chút; thế nhưng những cơn gió thổi từ vùng đồng quê ngập tuyết lại vô cùng buốt giá.
Cả ngày của Nettie bận rộn đến mức nó chẳng có mấy thời gian để suy nghĩ, ngoại trừ lúc bước lên gác vào ban đêm; cuộn mình ở đó dưới những tấm chăn mền, ngước nhìn các vì sao, nó thường cảm thấy xót xa rằng mọi chuyện đang tồi tệ đi trông thấy. Cha nó cứ đêm đêm lại ra ngoài, và họ quá rõ nơi ông tiêu tốn thời gian ở đó. Ông vẫn chưa phải là kẻ nghiện rượu nặng; nhưng với đà này thì sẽ mất bao lâu nữa? Lại thêm cái tay Lumber cứ lôi kéo ông, bản thân kẻ đó còn nát rượu hơn, và Barry thì lóa mắt đi theo! Chẳng hề có chút suy nghĩ hay quan tâm nào đến vợ con cùng sự ấm êm của gia đình; để xin ông được chút tiền cho nhu cầu chi tiêu hằng ngày là điều vô cùng khó khăn; và để xoay sở với số tiền ít ỏi ấy, Nettie cùng mẹ phải thắt lưng buộc bụng đến cực nhọc. Hết lần này đến lần khác, Nettie lên giường với chiếc bụng đói cào, bởi nó không đủ sức khỏe để ăn cháo hay thịt lợn, trong khi đám đàn ông đã chẳng để lại món ăn nào khác cho hai mẹ con. Và chẳng ai trong hai người dám nhận phần ít ỏi hiếm hoi ấy, vì sợ người kia còn cần hơn.
Giờ đây, người mẹ đã trở nên nhẫn nại và trầm lặng hơn; không còn tuyệt vọng như vài tháng trước; và điều đó mang lại niềm vui lớn lao cho Nettie, khiến nó thường thấy biết ơn nhiều hơn là oán thán. Thế nhưng, khi nhìn mẹ lao động vất vả mà chẳng được chăm sóc chu đáo, rồi lại nhận ra chính mình cũng gầy guộc và tiều tụy khi lên giường đi ngủ; những lúc ấy, Nettie thường ngắm nhìn các vì sao và nhẩm lại những lời hứa của Chúa cùng thành phố vàng son, để rồi cuối cùng, nó chìm vào giấc ngủ trên chiếc gối của mình với cảm giác mình là đứa trẻ giàu có nhất xứ sở. “Những kẻ trông cậy nơi Ta sẽ không phải hổ thẹn” — đó là câu nói thường đọng lại lâu nhất trong tâm trí nó.
Nettie chẳng nhận được chút an ủi nào từ cha trong suốt khoảng thời gian từ Tết cho đến mùa xuân. Trừ đúng một lời.
Một buổi sáng, nó len lén tìm gặp Barry ở phòng riêng, nhờ cậu ta xách giùm một thùng nước từ suối về. Barry chẳng mảy may muốn làm việc đó.
"Sao mẹ không đi làm?" cậu ta nói, "nếu em không đi được?"
"Mẹ đang bận và không có lấy một phút rảnh rỗi. Lúc nào em cũng làm việc đó thay mẹ mà."
"Thế sao em không tiếp tục làm đi? Thấy chưa, em đã quen với việc đó rồi, còn anh thì không thích ra ngoài từ sáng sớm," Barry nói vừa vươn vai.
"Em sẽ làm, và em cũng chẳng muốn nhờ anh đâu; chỉ là, Barry à, chẳng hiểu sao dạo này em thấy mình không được khỏe lắm và gần như chẳng xách nổi cái thùng, nó nặng quá đối với em. Em cứ phải dừng lại nghỉ không biết bao nhiêu lần mới mang được nước về nhà."
"Chà, nếu em dừng lại nghỉ, anh đoán là nó cũng chẳng hại gì đâu," Barry nói. "Chính anh đây cũng muốn được dừng lại nghỉ nữa là."
Cô em gái quay đi, đành bỏ cuộc; đúng lúc ấy thì nó chạm mặt cha đang bước từ hiên nhà vào. Trông ông đỏ bừng vì tức giận.
"Con hãy xách thùng và đi lấy nước mau!" ông quát con trai; "và nghe đây! Đừng có để Nettie phải xách thêm một thùng nước nào nữa khi con ở nhà, nếu không tao sẽ đuổi cổ con khỏi cái nhà này. Đồ khốn lười biếng! Mày không xứng đáng với miếng cơm manh áo đang ăn đâu. Mày lại để em gái phải làm việc thay cho một kẻ khỏe như vâm thế này à?"
Những lời lầm bầm đáp trả của Barry vô cùng khó nghe, khiến ông Mathieson nổi giận lôi đình tiến đến với nắm đấm giơ cao; nhưng Nettie liền lao vào giữa và suýt chút nữa đã hứng trọn cú đấm vốn nhắm vào anh trai.
"Xin cha đừng ạ!" con bé kêu lên; "xin cha, đừng nổi giận. Barry không có ý — cậu ấy không..."
"Sao lại không có ý?" ông Mathieson nói. "Đồ vô lại lười biếng! Nó cần phải được cho một trận đòn."
"Ôi đừng ạ!" Nettie nói, — "cậu ấy không biết tại sao con lại nhờ, nếu không thì cậu ấy đã chẳng từ chối."
"Thế sao con lại phải nhờ nó?"
"Bởi vì xách nước làm lưng con đau quá, con không thể không nhờ đến cậu ấy."
"Con đã từng nhờ nó bao giờ chưa?"
"Thôi đi xin cha ạ!" Nettie ngọt ngào nói. "Cha đừng bận tâm đến con, và đừng giận Barry nữa. Bây giờ mọi chuyện không có gì quan trọng nữa đâu."
"Có ai thèm bận tâm đến con đâu? Mẹ con cũng chẳng màng, bằng không bà ấy đã lo chuyện này từ trước rồi."
"Mẹ không biết là lưng con bị đau. Cha biết rõ mẹ chẳng có lấy một phút rảnh rỗi, mẹ quá bận rộn để kịp chuẩn bị bữa sáng; và mẹ cũng đâu biết là con không đủ sức khỏe. Cha ơi, xin đừng nói với mẹ chuyện con nhờ Barry. Điều đó sẽ làm mẹ lo lắng lắm. Xin cha đừng nói, cha nhé."
Ông Mathieson thốt lên khi quay lưng bỏ đi: "Con lúc nào cũng nghĩ cho người khác. Đúng là một sứ giả hòa bình chính hiệu!" Nettie đứng lặng tại chỗ, vệt hồng trên má nhạt dần, bàn tay áp chặt vào mạn sườn.
"Mình là thế sao?" nó thầm nghĩ. "Mình sẽ được như thế chứ? Lạy Chúa là Đấng Cứu Độ của con, là Đấng Cứu Chuộc kính yêu của con, xin hãy ban bình an xuống chốn này!" — Nó vẫn đứng nguyên ở vị trí và tư thế ấy khi Barry bước vào.
"Công việc gì mà tệ hại thế không biết!" cậu ta thốt lên, giọng hạ thấp vì cha đang ở căn phòng bên cạnh. "Cái đường xuống suối trơn như bôi mỡ ấy — có chân cũng chẳng để làm gì vì chẳng thể đứng vững nổi. Người tôi cứng đờ cả lại vì nước bắn lên người đây này!"
"Em biết đường trơn lắm mà," Nettie nói.
"Rồi ra đến nơi cũng chẳng múc nước được nếu không bước xuống dưới — xung quanh mép bờ đầy ắp tuyết với băng. Đúng là việc khốn khổ nhất trên đời!"
"Em biết chứ, Barry," Nettie nói. "Em rất tiếc vì anh phải làm việc đó."
"Thế sao em còn bắt anh làm?" cậu ta tức giận hỏi. "Lần này em đạt được mục đích rồi đấy, nhưng cứ đợi đấy — anh sẽ trả món nợ này cho em."
"Barry à," em gái cậu nói, "xin hãy giúp em làm việc đó thêm chút ít thời gian nữa thôi, cho đến khi em khỏe lại, và đừng bận tâm nhé; ngay khi có thể, em sẽ tự làm lấy. Nhưng anh không biết cảm giác đau buốt khắp người khi phải xách thùng nước lên con đường đó khủng thế nào đâu."
"Nhảm nhí!" Barry gạt đi. Và từ đó trở đi, dù cậu ta không quên xách nước vào buổi sáng, Nettie vẫn nhận ra cậu ta vẫn để bụng và căm giận nó suốt cả ngày hôm đó. Cậu ta hầu như lúc nào cũng đi theo cha, khiến nó chẳng có mấy cơ hội để xoa dịu tâm trạng của anh mình.
Cứ thế, mùa đông chậm chạp trôi qua rồi mùa xuân cũng đến. Những tháng mùa xuân cuối cùng đã tới; và thỉnh thoảng lại xuất hiện một ngày xuân ngọt ngào, khi vạn vật trở nên dịu dàng; mặt trời chiếu những tia nắng ấm áp, chim chóc hót líu lo, không khí ngào ngạt hương thơm của những chồi non đang hé nở. Những ngày đó thật đáng yêu, và Nettie tận hưởng chúng nhiều đến mức không sao diễn tả hết. Trên con đường đi học, thật dễ chịu làm sao khi được thung thăng bước chậm rãi thay vì vội vã để trốn cái lạnh; và dạo này đôi chân của Nettie cũng chẳng còn muốn đi nhanh nữa. Thật tuyệt vời khi được lắng nghe tiếng chim sẻ cùng những loài chim nhỏ khác, và ngắm nhìn chúng với giọng hót vui tươi cùng chiếc đầu nhỏ nhắn, bận rộn và hạnh phúc. Bầu không khí dịu nhẹ ấy cũng mang lại nguồn sinh khí mới mẻ.
Rồi ở nhà, công việc cũng nhẹ nhàng hơn rất nhiều; và trong căn gác xép của Nettie, sự thay đổi thật kỳ diệu. Đã có những giờ phút nó có thể ngồi trên chiếc rương lớn bên cửa sổ để ngắm nhìn ra ngoài, hoặc quỳ xuống đó cầu nguyện mà không sợ bị cảm lạnh; thay vào đó, những làn gió xuân thoang thoảng hương thơm lùa qua khung cửa sổ, những tán cây đâm chồi nảy lộc, thảm cỏ trên đồng và trên đồi bắt đầu chuyển sang màu xanh, cùng ánh nắng vàng dịu nhẹ mờ ảo. Khoảng thời gian ấy — dù chỉ mười lăm phút — đối với Nettie cũng vô cùng quý giá. Thân hình nhỏ bé mỏi mệt của nó dường như được nghỉ ngơi, và tâm trí nó cũng được thư thái. Bởi vì những ngày đó không chỉ tràn ngập ơn phước của Chúa, mà còn chứa đựng cả lời hứa về ơn phước của Ngài. Nettie đọc những lời ấy và dâng lời tạ ơn Ngài. Mặc dù vậy, tình hình trong gia đình vẫn chẳng khá hơn chút nào.
Một buổi tối, Nettie và mẹ đang ngồi quây quần bên nhau. Họ thường ở một mình vào các buổi tối, dù hiếm khi được ngồi yên tĩnh mà không có việc gì trong tay. Nettie đang bận ôn bài học trường Chúa nhật ở một góc lò sưởi. Bà Mathieson ngồi phía bên kia lặng lẽ ngắm nhìn con bé. Một lát sau, Nettie ngước lên và bắt gặp ánh mắt của mẹ không còn nhìn mình nữa, mà đang đăm đăm hướng về phía ngọn lửa với vẻ mặt u sầu, xuyên qua đó để nghĩ đến điều gì khác. Nettie đọc được ánh mắt ấy, và đáp lại theo cách riêng của mình. Nó gấp sách lại và cất tiếng hát theo một giai điệu vô cùng ngọt ngào, da diết:
"Tôi nghe tiếng Chúa dịu dàng gọi,
Hãy đến cùng Ta để nghỉ ngơi:
Hỡi người mệt mỏi, mau dừng bước,
Hãy tựa đầu vào ngực Ta đây.
Tôi đến cùng Chúa dẫu thân xác
Mệt nhoài, đau đớn với buồn lo,
Và tìm nơi nghỉ ngơi trong Ngài,
Ngài ban cho lòng tôi chan chứa niềm vui.
"Tôi nghe tiếng Chúa dịu dàng gọi,
Ta là ánh sáng chốn trần gian;
Hãy nhìn xem Ta — mai hồng hé rạng,
Và ngập tràn ánh sáng suốt ngày dài.
Tôi ngước nhìn Chúa, và tôi thấy
Ngài là vầng thái dương, ánh sao mai;
Và trong ánh sáng thiêng liêng ấy,
Tôi bước đi trọn những ngày đường trần."
Nettie hát liền hai khổ thơ, giọng trong trẻo, vui tươi và ngọt ngào như vốn có; rồi nó dừng lại và nhìn mẹ.
"Mẹ còn chút hy vọng nào không, Nettie?" bà Mathieson buồn rầu hỏi.
"Thưa mẹ, có ạ," Nettie nhẹ nhàng đáp.
"Niềm hy vọng của mẹ có lúc bị bóp nghẹt," bà Mathieson nói, cúi gục đầu trong giây lát vào hai bàn tay. "Cha con tối nào cũng ra ngoài; và con thừa biết ông ấy đi đâu; ông ấy ngày càng ít quan tâm đến mọi thứ trên đời này ngoại trừ tiệm tạp hóa của Jackson, những thứ kiếm được ở đó, và đám bạn bè tụ tập nơi ấy. Ông ấy chẳng còn cách bờ vực phá sản là bao."
"Vâng, thưa mẹ. Nhưng Kinh Thánh dạy rằng chúng ta phải trông cậy nơi Chúa."
"Trông cậy ư! Phải, và mẹ đã trông cậy; để rồi nhìn con gầy đi như một chiếc bóng và yếu ớt như một con chuột; thế mà cha con chẳng hề hay biết; suốt cả mùa đông ông ấy vẫn để con ngủ ở cái xép lạnh lẽo trên đó chỉ để nhường chỗ cho cái tên Lumber kia! — Mẹ dám cá là hắn mang cái tên thật đúng với bản chất."
"Ôi mẹ ơi, căn gác của con giờ đẹp lắm — vào những ngày ấm áp. Mẹ không thể tưởng tượng ngoài cửa sổ phong cảnh đẹp thế nào đâu — đẹp hơn bất cứ ô cửa sổ nào trong nhà."
"Bên ngoài thì mẹ dám chắc là thế. Nhưng đó không phải là chỗ cho một con mèo ngủ!"
"Mẹ ơi, với con đó là một nơi tuyệt vời. Con chẳng cần chỗ nào tốt hơn thế. Con nghĩ chẳng ai có được một nơi chốn khiến con cảm thấy tuyệt vời đến vậy; bởi vì thưa mẹ, Chúa Jesus luôn ở đó."
"Mẹ đoán là sau này chẳng có nơi nào đủ tốt cho con ngoài thiên đường mất thôi," bà Mathieson nói với tiếng nấc nghẹn ngào. "Mẹ đang chứng kiến con héo mòn ngay trước mắt mình đây."
"Mẹ ơi," Nettie vui vẻ nói, "sao mẹ lại nói thế chứ? Con cảm thấy khỏe — trừ thỉnh thoảng có lúc mệt chút thôi."
"Phải chi cha con nhận ra được điều đó! — nhưng ông ấy chẳng thấy gì, cũng chẳng nghe thấy gì cả. Ngày mai có lễ dựng nhà đấy, Nettie ạ — chuyện đó cứ ám ảnh trong tâm trí mẹ suốt hai tuần qua, và nó làm mẹ chết mất thôi."
"Sao vậy hả mẹ?"
"Mẹ thừa biết cơ sự sẽ ra sao," bà Mathieson nói; "sau khi dựng nhà xong, họ sẽ tổ chức một chầu ăn chơi linh đình; và cha con sẽ là kẻ xông pha đầu tiên; mẹ có cảm giác như đó sẽ là dấu chấm hết cho đời ông ấy. Giá như ông ấy đổ bệnh — hay gặp chuyện gì đó để phải ở nhà thì tốt biết mấy. Họ cứ tụ tập chè chén thâu đêm suốt sáng sau mỗi lần dựng nhà như thế."
"Ôi mẹ ơi, đừng ước như thế," Nettie nói; nhưng nó bắt đầu suy nghĩ làm thế nào để có thể kéo cha ra khỏi chầu ăn chơi trác táng sẽ kết thúc công việc của ngày mai. Ông Mathieson vốn là một thợ mộc tay nghề cao; luôn có rất nhiều việc làm và rất được đồng nghiệp kính trọng.
Nettie bắt đầu suy tính xem mình có thể cố gắng ngăn cản cha sa vào những mối nguy hiểm mà ông vô cùng thích thú hay không; trước đây nó chẳng làm gì ngoài việc cầu nguyện cho ông; liệu nó có thể làm thêm điều gì nữa, dẫu chỉ là một chút hy vọng mong manh mang lại kết quả tốt đẹp? Nó cứ suy nghĩ hoài; và quyết định rằng mình phải thử xem sao. Mọi chuyện trông có vẻ chẳng mấy sáng sủa; chẳng có gì nó có thể khuyên nhủ để dụ ông Mathieson rời xa những kẻ chè chén; chẳng có gì ngoài tình cảm rụt rè của chính nó, và một thứ duy nhất khác có thể mời gọi ông — một bữa tối ngon lành. Làm sao để có được bữa tối ấy không phải chuyện dễ dàng; nhưng nó đã bàn bạc với mẹ.
Bà Mathieson bảo rằng thời trẻ bà từng biết cách làm bánh quế, và ông Mathieson luôn coi đó là món ngon tuyệt trần từng được làm ra; nay nếu bà Moss, nhà hàng xóm, chịu cho mượn chiếc khuôn làm bánh quế, và bà kiếm được vài quả trứng — bà tin rằng mình vẫn có thể làm được. "Nhưng con ơi, nhà mình làm gì có trứng," bà nói; "và mẹ không tin là có thế lực nào trên trần gian này kéo được ông ấy rời khỏi bữa tiệc tùng sau lễ dựng nhà đó đâu."
Nettie cũng chẳng tin điều đó. Nó chẳng đặt niềm tin vào bất kỳ thế lực trần gian nào. Nhưng nó phải dùng đến những phương cách của mình. Nó dễ dàng mượn được chiếc khuôn từ bà Moss. Sau đó, nó sang mượn trứng của phu nhân Auguste, người luôn có sẵn trứng vào mùa Chay; rồi với ánh mắt đượm buồn cùng vô vàn lời cầu nguyện trong lòng suốt thời gian qua, nó theo dõi từng công đoạn nhào bột và làm bánh.
"Mẹ sử dụng cái khuôn thế nào ạ?"
"À, người ta làm cho khuôn thật nóng," bà Mathieson nói, "rất nóng, rồi phết bơ lên; và khi bột nổi thì con đổ vào, kẹp chặt lại, rồi cho vào lò."
"Nhưng làm sao con đổ bột vào được hả mẹ? Con không hiểu làm sao đổ đầy cái khuôn được."
"Thì con có đổ đầy cả đâu, con chỉ đổ đầy một nửa rồi kẹp lại thôi: khi bánh nướng sẽ phồng lên và lấp đầy nửa còn lại. Con cứ đợi mà xem."
Điều đầu tiên Nettie hỏi khi tan học về vào buổi chiều là những chiếc bánh quế đã nở xốp chưa. Bà Mathieson bảo chưa bao giờ thấy mẻ bánh nào trông ngon đến thế; "nhưng mẹ quên mất, con yêu ạ, đáng lẽ chúng ta phải có quế và đường trắng để ăn kèm; — cha con từng rất thích kiểu ăn đó; thiếu đường và quế thì không còn là bánh quế nữa, mẹ sợ ông ấy sẽ chê; — nhưng mẹ không tin là con có thể lôi cổ ông ấy về nhà để mà để ý đến chúng đâu."
Bà Mathieson kết thúc câu chuyện bằng một tiếng thở dài. Nettie không nói gì; nó đi một vòng quanh phòng, dọn dẹp thật ngăn nắp; rồi bày biện bàn ăn. Khi mọi việc đãâu đáo, nó đi lên căn gác xép của mình, quỳ xuống cầu nguyện xin Chúa phù hộ và ban phó cho chuyến đi của nó. Nó phó thác toàn bộ mọi chuyện vào tay Chúa; rồi mặc áo choàng đội mũ và đi xuống gặp mẹ. Ông Mathieson đã không về ăn trưa vì bận rộn với lễ dựng nhà; thế nên họ chẳng có cơ hội để mời ông, và giờ Nettie đang trên đường đi tìm ông đây.
"Trời chiều nay chuyển gió rồi; mẹ sợ thời tiết này không hợp cho con ra ngoài đâu, Nettie ạ."
"Con không sao đâu," Nettie nói. "Biết đâu con sẽ mua được ít đường và quế, thưa mẹ, trước khi con quay về."
"Thế con có biết chỗ dựng nhà ở đâu không? Nó nằm ở đường Shallonway, tít phía bên kia nhà bà August một đoạn khá xa."
Nettie gật đầu rồi bước ra ngoài; và khi cánh cửa khép lại trước gương mặt nhỏ nhắn đượm buồn và dịu dàng của nó, bà Mathieson cảm thấy lồng ngực mình thắt lại đau đớn. Bà rất muốn giải tỏa bằng những giọt nước mắt, nhưng nỗi đau khô khốc ấy chẳng thể trào dâng thành lệ. Bà bước ra cửa sổ, nhìn ra ngoài trời.