“Hãy sống chậm lại, không phải về tốc độ hay lời nói, mà là trong chính tâm trí…”
— John Steinbeck
Bạn không thể nào tập trung đúng mức vào cuộc sống của mình nếu đang chạy đua với nhịp sống hối hả của thế giới. Việc của bạn là phải nhìn thấy những thứ người khác không để tâm, vậy nên, bạn phải sống chậm lại để thực sự quan sát.
Trong thời đại bị ám ảnh bởi tốc độ, việc sống chậm lại đòi hỏi quá trình rèn luyện đặc biệt. Sau khi nhà phê bình nghệ thuật Peter Clothier khám phá ra thiền, ông mới nhận ra góc nhìn đối với nghệ thuật của mình bó hẹp đến thế nào: “Tôi nhận ra mình thường dành nhiều thời gian đọc phần nội dung giải thích hơn là bức tranh mà tôi đáng lẽ phải ngắm nhìn!”. Lấy cảm hứng từ phong trào “ăn chậm” (slow food) và “nấu chậm” (slow cooking), ông quyết định khởi xướng kế hoạch hành động “một giờmột bức họa” tại các phòng tranh và bảo tàng. Clothier mời những người tham gia ngắm nhìn một tác phẩm nghệ thuật trong đúng một tiếng. Việc chậm rãi ngắm nhìn cũng dần trở nên phổ biến; một số bảo tàng thậm chí còn tổ chức sự kiện Chiêm ngưỡng chậm rãi. Điểm đặc biệt của chương trình được tóm tắt trên trang web của Slow Art Day: “Chỉ khi chậm rãi ngắm nhìn, mọi người mới thực sự có những khám phá bất ngờ.”
Chiêm ngưỡng chậm rãi là một hành động tuyệt vời, nhưng tôi nghĩ bản thân cần phải làm một điều gì đó bằng chính bàn tay mình. Theo đó, vẽ vời là công cụ yêu thích để tôi buộc mình phải sống chậm lại và nghiêm túc nhìn ngắm cuộc sống. Con người đã bắt đầu vẽ từ hàng nghìn năm trước – đó là một phương tiện thể hiện suy nghĩ cổ xưa có thể được thực hiện bằng các công cụ sẵn có dành cho tất cả mọi người. Bạn không cần phải là họa sĩ mới có thể vẽ. Bạn chỉ cần có đôi mắt ngắm nhìn thế giới.
“Vẽ chỉ đơn giản là cách biểu đạt khác của việc quan sát, hành động mà người lớn chúng ta không thường thực hiện,” tác giả truyện tranh Chris Ware từng nói như vậy. Theo ông, con người chúng ta cứ không ngừng mò mẫm “trong mây mù hồi ức và lo âu”, và “vẽ” sẽ giúp chúng ta sống trọn từng khoảnh khắc cũng như tập trung vào những gì ngay trước mắt.
Vẽ thực chất là một hoạt động quan sát, vậy nên dù vẽ rất xấu, bạn vẫn học hỏi được nhiều điều từ hoạt động này. Trong một bài đăng lý giải tại sao mình lại xây dựng thói quen phác họa, nhà phê bình phim Roger Ebert đã viết: “Việc ngồi ở đâu đó và phác họa cái gì đó buộc tôi phải thực sự ngắm nhìn nó.” Ông cũng nói thêm rằng những bức vẽ của mình là “phương tiện để cảm nhận một địa điểm hoặc một khoảnh khắc nào đó một cách sâu sắc hơn”.
Vẽ không chỉ giúp bạn nhìn rõ hơn, nó còn khiến cho bạn cảm thấy tốt hơn. “Người nghệ sĩ sử dụng tập vẽ phác thảo lúc nào cũng trông rất hạnh phúc,” Ebert đã quan sát và đưa ra kết luận. “Nó thực sự tuyệt diệu,” tác giả Maurice Sendak từng nói. “Đó thực sự là khoảng thời gian kỳ diệu, thời điểm mà tất cả điểm yếu trong con người bạn, góc tối trong tính cách hay bất cứ điều gì khiến bạn đau khổ, sẽ dần biến mất và không còn là vấn đề đáng suy ngẫm nữa.”
Máy ảnh điện thoại là công cụ tuyệt vời để ghi lại mọi thứ khi chúng ta vi vu ngoài kia, nhưng vẽ vẫn đem đến điều gì đó đặc biệt. Hồi những năm 1960, nhiếp ảnh gia Henri Cartier-Bresson, với tác phẩm ghi lại những khoảnh khắc đời thường của cuộc sống mang tên “Thời khắc quyết định”, đã trở lại với mối tình đầu: vẽ tranh. Ông từng miêu tả về sự khác biệt giữa hai tình yêu của mình trong cuốn sách The Mind’s Eye (tạm dịch: Con mắt của tâm trí) như sau: “Nhiếp ảnh là hành động tức thời, còn vẽ giống như hành thiền.” Năm 2018, Bảo tàng Anh bắt đầu cung cấp thêm bút chì và giấy vẽ cho khách tham quan, sau khi nhận thấy ngày càng có nhiều người hứng thú với việc phác họa. Một trong những giám tuyển tại đây đã ghi nhận: “Bạn sẽ chìm đắm vào không gian nghệ thuật của tác phẩm trưng bày nhiều hơn nếu có trong tay tờ giấy và cây bút chì.”
Để sống chậm lại và tập trung vào thế giới của riêng mình, hãy cầm cây bút chì và một mảnh giấy rồi vẽ lại những gì bạn thấy. (Đặc điểm nổi bật nhất của cây bút chì là không làm gián đoạn sự tập trung của bạn với tin nhắn hoặc thông báo.) Bạn sẽ nhận ra điều này giúp bạn có cơ hội khám phá vẻ đẹp mà mình đã bỏ lỡ.
“Khi bạn vẽ,” họa sĩ truyện tranh E. O. Plauen nói, “thế giới trở nên tươi sáng và đẹp đẽ hơn rất nhiều.”
“Vẽ giúp tôi không ngừng khám phá thế giới. Tôi nhận ra rằng những gì tôi chưa vẽ là những điều tôi chưa bao giờ thực sự chú tâm nhìn ngắm, và chỉ khi bắt đầu vẽ một điều bình thường, tôi mới nhận ra nó phi thường biết bao, kỳ diệu biết bao.”
— Frederick Franck