“Dù lịch sử của nghệ thuật huy hoàng đến nhường nào, cuộc đời của người nghệ sĩ lại là một câu chuyện khác.”
— Ben Shahn
Tôi muốn đề cử bình luận viên Andy Rooney của chương trình 60 minutes cho giải thưởng phát ngôn ngớ ngẩn nhất, với lời phát biểu về Kurt Cobain, trưởng nhóm Nirvana, sau khi anh này tự sát: “Chẳng có thứ nghệ thuật nào giá trị hơn chính người đã tạo nên nó.”
Hãy lướt nhanh qua hàng nghìn năm lịch sử của nghệ thuật, rồi bạn sẽ nhận thấy, thực ra mọi thứ không phải lúc nào cũng như vậy. Rất nhiều tuyệt tác được sáng tạo bởi những tên khốn, những kẻ xấu xa, máu lạnh hay lũ biến thái. Theo một thuật ngữ trích từ cuốn Dept. of Speculation (tạm dịch: Bộ phận đầu cơ) của Jenny Offill, những kẻ này được gọi là “Nghệ sĩ quái vật”.
Có thể sẽ rất khó khăn và khó chịu khi nghĩ rằng những người có cuộc sống cá nhân tồi tệ lại tạo nên những tác phẩm nghệ thuật đẹp đẽ, giàu xúc cảm hoặc hữu ích cho chúng ta. Cách chúng ta tiếp nhận, xử lý thông tin đó và lựa chọn phương hướng phát triển của bản thân là phần việc chúng ta cần làm.
Chúng ta đều có con quái vật nghệ sĩ trong mình.
Chúng ta đều vướng bận nhiều rối rắm. Chúng ta cũng đều có những thiếu sót riêng. Dưới một góc độ nào đó, mỗi người chúng ta đều có một phần kỳ dị. Nếu chúng ta không tin bản thân có thể làm nghệ thuật tốt hơn so với những gì ta làm trong cuộc sống, vậy thì mục tiêu đích thực của nghệ thuật là gì?
Theo tôi, điều đáng quan tâm lúc này, đó là văn hóa ứng xử với nghệ sĩ quái vật của chúng ta. Những câu chuyện hoang đường tồi tệ về việc trở thành vị phụ huynh vô trách nhiệm, kẻ lừa lọc, ưa lăng mạ, nghiện ngập là điều kiện cần hay cái cớ tạo nên những tác phẩm tuyệt vời đang dần bị xé tan. Cái thời chỉ cần sáng tạo nên tác phẩm nghệ thuật tuyệt vời là có thể giúp ai đó lấy được tấm “kim bài miễn tử” dù có những hành vi tệ hại ra sao, tôi cho rằng cũng không còn nữa. May phước là tình trạng đó thật sự không còn nữa. Những nghệ sĩ quái vật không cần thiết cũng chẳng đẹp đẽ và chúng ta không cần phải dung túng, thứ lỗi hoặc tranh đua với họ.
Những nghệ sĩ tuyệt vời giúp mọi người nhìn vào cuộc sống của mình với đôi mắt tươi mới và tràn trề hy vọng. “Mục đích của việc trở thành một nhà văn nghiêm túc là giúp mọi người thoát khỏi đáy vực tuyệt vọng,” Sarah Manguso viết. “Nếu mọi người đọc tác phẩm của bạn, và vì thế chọn tiếp tục sống, thì bạn đang làm đúng công việc của mình.”
Cũng khá đơn giản thôi: Nhiệm vụ của nghệ thuật là phục vụ cuộc sống của con người.
Điều này đúng với việc làm nghệ thuật cũng như với chính nghệ thuật. Nếu việc làm nghệ thuật của bạn đang hủy hoại cuộc sống của bất cứ ai, kể cả của riêng bạn, thì nó không đáng.
Nhà văn, nhà tâm lý học Adam Phillips đã nói: “Những người đau khổ luôn bị cám dỗ với niềm tin rằng trở thành một nghệ sĩ sẽ là giải pháp nhưng trên thực tế, nó còn có thể gây ra nhiều vấn đề hơn. Có một số người thực sự là nạn nhân của chuyện hoang đường với cái danh nghệ sĩ. Họ thực sự nên làm một điều gì đó khác thay vì làm nghệ thuật.”
Có thể bạn không nên làm một nghệ sĩ. “Có thể bạn phù hợp làm giáo viên toán hoặc quyên tiền cho một tổ chức từ thiện hoặc thành lập một công ty sản xuất các khối rubik cho trẻ em,” diễn viên hài Mike Birbiglia từng viết như vậy. “Đừng ngăn bản thân từ bỏ. Sẽ có một khối lượng công việc khổng lồ phía trước, và thời gian của bạn có thể được sử dụng tốt hơn ở một nơi khác.”
Nếu việc làm nghệ thuật của bạn cuối cùng lại gây thêm đau khổ cho thế giới, hãy từ bỏ và làm một việc khác. Dành thời gian cho một việc khác, một việc gì đó đem đến những điều tích cực cho bạn và mọi người xung quanh.
Thế giới không thực sự cần thêm những nghệ sĩ vĩ đại. Nó cần những con người tử tế hơn. Nghệ thuật là vì cuộc sống, không phải ngược lại.
“Tôi làm việc vì thứ nghệ thuật mà từ đó người ta giúp các bà cụ băng qua đường.”
— Claes Oldenburg
“Thử nghiệm trí thông minh hạng nhất là khả năng giữ hai ý tưởng trái ngược nhau trong tâm trí cùng một lúc, đồng thời vẫn có thể làm việc. Ví dụ, một người có thể thấy rằng mọi thứ là vô vọng nhưng vẫn quyết tâm khiến nó trở nên khả thi.”
— F. Scott Fitzgerald