Những con quỷ ở bên ngoài mà tôi đề cập trong chương trước – những kẻ muốn sẵn sàng hủy diệt hành tinh này chỉ vì lợi ích của bản thân – họ không thể tồn tại vĩnh viễn. Bọn họ rồi cũng sẽ rời khỏi Trái đất này giống như chúng ta. Bọn họ cũng có thể đưa chúng ta đi theo, hiển nhiên rồi. Nhưng tất cả chúng ta đều có cùng một điểm kết thúc. Dù có chuyện gì chăng nữa, điều này rồi cũng sẽ tiêu biến, còn bọn họ rồi cũng sẽ ra đi. Và tôi hoàn toàn cảm thấy thoải mái với điều này.
Ngôi nhà mà tôi đang sống đã hơn 40 năm tuổi. Nó nhìn chung thì không cũ kỹ như số tuổi tôi vừa nêu, nhưng cái cây mà lũ trẻ nhà tôi thường leo trèo đùa nghịch thực tế đã có từ thời Nixon cầm quyền. Nhờ nói chuyện với những người hàng xóm tôi gặp khi đi dạo buổi sáng, tôi biết người vợ của gia đình xây ngôi nhà này rất thích làm vườn. Vợ tôi cũng thích làm vườn: cô ấy đã nhận được “quả ngọt” từ người chủ trước.
Cửa sổ phòng tắm của chúng tôi nhìn ra sân sau. Khi bế tắc, tôi sẽ ngừng viết và nhìn ra cửa sổ xem vợ tôi đào đất, chỉ cho lũ trẻ các loài cây khác nhau, cho chúng nếm thử những thứ ăn được. Khi ngắm nhìn khung cảnh đó, ngay cả khi ngày hôm đó tồi tệ thế nào thì tôi cũng thấy tràn đầy hy vọng.
Việc làm vườn đòi hỏi rất nhiều kiên nhẫn và tập trung, vậy nên người làm vườn thường có một góc nhìn độc đáo về thời gian.
Khoảng thời gian trước khi Thế chiến II nổ ra là giai đoạn khủng khiếp nhất trong cuộc đời của Leonard và Virginia Woolf, khi họ “bất lực và vô vọng” chứng kiến mọi thứ. Leonard cho biết một trong những điều kinh khủng nhất là nghe những lời tán tụng Hitler trên ra-đi-ô – “sự hung hãn và điên cuồng của một kẻ yếu thế đầy thù hận, người đột nhiên cho rằng bản thân mình là đấng toàn năng”.
Một buổi chiều, ông đang trồng hoa diên vĩ tím dưới gốc cây táo. “Tôi bỗng nghe thấy tiếng Virginia réo gọi từ cửa sổ phòng khách.”
Hitler đang đọc một bài diễn văn khác.
Nhưng Leonard đã chịu quá đủ rồi.
“Anh không vào đâu!” ông hét to đáp lời Virginia. “Anh đang trồng hoa và chúng hẳn sẽ ra hoa lâu hơn cả vòng đời của ông ta.”
Ông ấy đã đúng. Trong cuốn hồi ký Downhill All the Way (tạm dịch: Một đường xuống dốc) của mình, Leonard Woolf đã nhấn mạnh rằng 21 năm sau khi Hitler tự tử, những đóa hoa diên vĩ vẫn đang nở hoa dưới gốc cây táo.
Tôi không biết mình sẽ trồng loài hoa gì, nhưng tôi đang có dự định đấy, và bạn cũng nên làm vậy.
Mỗi ngày đều là một hạt giống mà chúng ta có thể vun trồng nên một điều gì đó đẹp đẽ. Đừng sống mãi trong u uất, tuyệt vọng. Nhà thơ Mark Strand từng nói: “Điều may mắn nhất là việc ta được sinh ra trên cõi đời này. Xác suất ấy chỉ có trời mới biết.” Không ai biết được bản thân sẽ sống bao nhiêu ngày, vì vậy thật đáng tiếc nếu phải lãng phí những thứ ta nhận được.
“Đây chính xác là thời điểm mà các nghệ sĩ làm việc. Không có thời gian để tuyệt vọng, không có chỗ cho lòng tự thương hại, không cần im lặng và không có khoảng trống cho sợ hãi.
Chúng tôi nói, chúng tôi viết, chúng tôi sáng tạo ngôn từ. Đó là cách những nền văn minh được hàn gắn.
Tôi biết thế giới này đã bị tổn thương và đổ máu, nhưng dù không thể phớt lờ nỗi đau này, chúng ta vẫn không được từ bỏ cuộc chiến chống lại ác ý của nó.
Giống như thất bại, sự hỗn loạn chứa đựng những thông tin có thể mang đến cho ta kiến thức – thậm chí cả sự thông thái. Và nghệ thuật cũng vậy.”
— Toni Morrison
Bất cứ khi nào cuộc sống khiến bạn cảm thấy quá tải, hãy quay lại Chương 1 của cuốn sách này và suy nghĩ về những ngày tháng của mình. Cố gắng lấp đầy chúng theo những cách giúp bạn đến gần hơn với vị trí bạn muốn. Cứ thả lỏng bản thân và chậm rãi thôi. Đừng quá lo lắng về việc phải hoàn thành toàn bộ công việc. Hãy suy nghĩ nhiều hơn đến những điều đáng phải làm. Đừng quá lo lắng làm sao để trở thành một nghệ sĩ tuyệt vời. Hãy để tâm nhiều hơn đến việc trở thành một người tốt làm nghệ thuật. Đừng quá lo lắng về việc tạo dấu ấn. Hãy cố gắng tạo nên những thứ tốt đẹp hơn so với khi bạn tìm thấy chúng.
Hãy cứ làm việc. Hãy cứ chơi. Hãy cứ vẽ. Hãy cứ nhìn. Hãy cứ lắng nghe. Hãy cứ suy nghĩ. Hãy cứ mơ ước. Hãy cứ hát. Hãy cứ nhảy. Hãy cứ khắc gọt. Hãy cứ thiết kế. Hãy cứ sáng tác. Hãy cứ diễn kịch. Hãy cứ nấu ăn. Hãy cứ tìm kiếm. Hãy cứ đi dạo. Hãy cứ khám phá. Hãy cứ cho đi. Hãy cứ sống. Hãy cứ chú tâm.
Hãy cứ thực hiện những động từ, dù chúng là gì đi chăng nữa.
Đừng bao giờ dừng bước.