Một người lạ hoàn toàn khi đi từ London đến Edinburgh thì việc họ hỏi trước khi lên đường xem cách York bao nhiêu dặm—nơi khoảng chừng nửa quãng đường—là chuyện tự nhiên; cũng chẳng ai lấy làm lạ nếu người đó hỏi thêm cả về hội đồng thị chính, v.v.

Cũng tự nhiên y như vậy, bà Wadman, người có người chồng đầu tiên suốt đời phải chịu chứng đau dây thần kinh tọa, lại muốn biết khoảng cách từ hông đến bẹn là bao xa; và liệu bà có phải chịu đựng nhiều hay ít hơn trong cảm xúc của mình ở trường hợp này so với trường hợp kia.

Vì thế, bà đã đọc cuốn giải phẫu học của Drake từ đầu đến cuối. Bà cũng đã liếc qua cuốn bàn về não bộ của Wharton, và mượn[45] cuốn của Graaf viết về xương và cơ bắp; nhưng chẳng hiểu mô tê gì cả.

Bà cũng đã suy luận dựa trên năng lực của chính mình——đặt ra các định lý——rút ra các hệ quả, và rốt cuộc chẳng đi đến kết luận nào.

Để làm sáng tỏ mọi chuyện, bà đã hai lần hỏi bác sĩ Slop, “liệu tội nghiệp đại úy Shandy có khả năng bình phục vết thương đó không——?”

——Ông ấy đã bình phục rồi, bác sĩ Slop thường nói——

Sao! Hoàn toàn rồi ư?

Hoàn toàn: thưa bà——

Nhưng ý ông thế nào là bình phục? Bà Wadman lại hỏi.

Bác sĩ Slop là kẻ tệ nhất trần đời trong việc đưa ra các định nghĩa; thế nên bà Wadman chẳng thu lượm được chút kiến thức nào: tóm lại, chẳng còn cách nào để rút ra thông tin đó, ngoại trừ việc hỏi chính chú Toby của tôi.

Trong kiểu dò hỏi này có một giọng điệu nhân văn khiến cho SỰ NGHI NGỜ phải ngủ yên——và tôi nửa tin rằng con rắn đã sử dụng giọng điệu đó khá thành thục trong cuộc trò chuyện với Eva; bởi khuynh hướng muốn được tán tỉnh của phái nữ không thể lớn đến mức khiến bà ta đủ táo bạo để trò chuyện với quỷ dữ nếu không có cái giọng điệu ấy——Nhưng quả thực có một giọng điệu nhân văn——tôi phải mô tả thế nào đây?—đó là giọng điệu che đậy bộ phận đó bằng một lớp áo, và cho phép người dò hỏi cái quyền được quan tâm đến nó một cách kỹ lưỡng, y như một bác sĩ phẫu thuật cơ thể của bà vậy.

“——Nó có đau liên hồi không?— “——Trên giường có đỡ hơn chút nào không? “——Chú có nằm được cả hai bên như nhau với vết thương đó không? “——Chú có cưỡi ngựa được không? “——Vận động có làm nó tệ hơn không?’ vân vân, những câu hỏi này được thốt ra đầy dịu dàng, và nhắm thẳng vào trái tim chú Toby của tôi, khiến từng câu từng chữ thấm sâu vào đó gấp mười lần nỗi đau thực sự——nhưng khi bà Wadman vòng qua ngả Namur để tiếp cận vùng bẹn của chú Toby tôi; và lôi cuốn chú vào cuộc tấn công điểm then chốt của tường ngoài công sự, rồi cùng người Hà Lan ào ạt tấn công để chiếm lấy tường chắn của St. Roch bằng gươm tuốt trần—rồi sau đó, với những lời lẽ dịu dàng rót vào tai chú, bà dắt tay chú khi máu chảy ròng ròng ra khỏi chiến hào, lấy khăn lau mắt khi chú được đưa về lều——Trời! Đất! Biển!—tất cả như chấn động—những suối nguồn tự nhiên dâng trào vượt ngưỡng—một thiên thần nhân từ ngồi bên cạnh chú trên ghế sofa—trái tim chú bừng lên ngọn lửa—và dù chú có sở hữu cả ngàn trái tim, chú cũng đã trao hết thảy cho bà Wadman.

—Và thưa ông thân mến, bà Wadman hỏi, giọng có chút dứt khoát, ông lãnh cú đòn bi kịch đó ở đâu?——Khi đặt câu hỏi này, bà Wadman liếc nhẹ về phía cạp quần nhung đỏ của chú Toby tôi, tự nhiên mong đợi, như một lời đáp ngắn gọn nhất, là chú Toby sẽ đặt ngón trỏ vào đúng chỗ đó——Nhưng sự việc lại diễn ra theo cách khác——vì chú Toby của tôi đã bị thương trước cổng thành St. Nicolas, trong một đường hào chéo đối diện với góc nhô của pháo đài St. Roch; nên bất cứ lúc nào chú cũng có thể cắm một cây kim vào đúng điểm đất nơi chú đứng khi hòn đá đập vào người chú: điều này lập tức tác động lên bộ não của chú Toby tôi——và cùng với nó, đánh thức tấm bản đồ lớn về thị trấn và thành trì Namur cùng vùng phụ cận, thứ mà chú đã mua và dán lên tấm bảng, với sự giúp đỡ của hạ sĩ, trong suốt thời gian dài bị ốm——nó đã nằm cùng với những đống đồ quân sự lỉnh kỉnh trên gác mái kể từ đó, và thế là người hạ sĩ được phái lên gác mái để lấy nó xuống.

Chú Toby của tôi đo ba mươi toise bằng chiếc kéo của bà Wadman, từ góc ngoặt trước cổng St. Nicolas; và với sự khiêm nhường trinh nguyên, bà đặt ngón tay vào cái chỗ đó, đến nỗi nữ thần Đoan trang, nếu lúc đó còn tại thế—nếu không, thì cũng là linh hồn của bà—đã lắc đầu, và với ngón tay quơ qua đôi mắt—ngăn bà giải thích về sai lầm đó.

Khổ thân bà Wadman!

——Vì chẳng gì có thể khiến chương này kết thúc một cách đầy hứng khởi nếu thiếu đi một lời cảm thán dành cho bà——nhưng lòng tôi bảo rằng, trong tình cảnh ngặt nghèo này, một lời cảm thán chỉ là sự sỉ nhục trá hình, và trước khi tôi dành điều đó cho một người phụ nữ đang gặp nạn—thà để chương này xuống địa ngục còn hơn; miễn là gã phê bình khốn kiếp nào đó chịu khó mang nó theo cùng.

[45] Đây hẳn là một sai sót của ông Shandy; vì Graaf viết về dịch tụy và các cơ quan sinh sản.