Hỡi Linh hồn dịu dàng của sự hóm hỉnh ngọt ngào, ngươi kẻ trước đây từng ngự trên ngòi bút thong dong của CERVANTES yêu dấu của ta; chính ngươi, kẻ ngày ngày lướt qua song cửa sổ của ông, biến cảnh hoàng hôn ảm đạm trong ngục tù thành ánh sáng rực rỡ giữa trưa bằng sự hiện diện của mình——ngươi đã điểm xuyết chiếc bình nước nhỏ của ông bằng mật hoa từ thiên đàng, và suốt quãng thời gian ông viết về Sancho cùng chủ nhân của y, ngươi đã khoác tấm áo nhiệm màu lên cánh tay cụt của ông[44], rồi dang rộng nó che chở cho tất cả những nỗi bất hạnh trong đời ông——

——Xin hãy ghé lại nơi đây, ta khẩn cầu ngươi!——hãy nhìn chiếc quần này xem!——đây là tất cả những gì ta có trên đời——vết rách tội nghiệp ấy xảy ra khi ta ở Lyons——

Còn những chiếc áo sơ mi của ta! Xem cái sự chia ly chết chóc nào đã xảy ra với chúng kìa—bởi lẽ phần vạt áo thì đang ở Lombardy, còn phần còn lại thì ở ngay đây—ta vốn chỉ có sáu chiếc, thế mà một mụ đàn bà gypsy tinh quái làm nghề giặt ủi ở Milan đã cắt mất phần vạt trước của năm chiếc—Nói công bằng thì mụ cũng làm thế một cách có cân nhắc—vì lúc đó ta đang trên đường rời khỏi Ý.

Ấy vậy mà, mặc cho tất cả những điều đó, cùng với một cái hộp đánh lửa súng lục hơn nữa lại còn bị chôm mất ở Sienna, và hai lần ta phải trả năm đồng Paul cho hai quả trứng luộc cứng, một lần ở Raddicoffini, lần thứ hai ở Capua—ta không nghĩ một chuyến du hành qua Pháp và Ý lại là một điều tồi tệ như một số người muốn làm bạn tin: đời phải có lúc thăng lúc trầm, nếu không thì làm sao chúng ta có thể đặt chân vào những thung lũng nơi Thiên nhiên dọn ra biết bao bàn tiệc đãi khách cơ chứ.—Thật vô lý khi tưởng tượng rằng họ sẽ cho bạn mượn xe ngựa để rồi bị xóc đến tan tành mà chẳng vì lý do gì; và trừ khi bạn chịu trả mười hai xu để bôi trơn bánh xe, bằng không thì người nông dân nghèo kia lấy đâu ra bơ để ăn với bánh mì?—Chúng ta thực sự đòi hỏi quá nhiều—còn cái khoản một hoặc hai livre tính thêm cho bữa tối và chỗ ngủ của bạn—cùng lắm cũng chỉ là một shilling và chín xu rưỡi——ai lại đi làm rối rắm triết lý của mình vì điều đó cơ chứ? Vì trời đất và vì chính bản thân bạn, hãy trả tiền đi——hãy trả với cả hai bàn tay rộng mở, còn hơn là để nỗi Thất vọng ngồi ủ rũ ngay trước mắt cô chủ quán xinh đẹp của bạn và những nàng hầu ở cổng vào, khi bạn rời đi—và hơn thế nữa, người anh em thân mến à, bạn còn nhận được một nụ hôn chị em từ mỗi người trong số họ, đáng giá cả một bảng Anh đấy——ít nhất là ta đã nhận được như vậy——

——Vì chuyện tình của chú Toby cứ quanh quẩn trong đầu ta suốt dọc đường, chúng có cùng tác động lên ta như thể chính chúng là chuyện của ta vậy——ta đang ở trong trạng thái hào phóng và thiện chí hoàn hảo nhất; và cảm thấy sự hài hòa êm ái nhất đang rung động bên trong mình, cùng nhịp với mỗi lần chiếc xe ngựa lắc lư; đến nỗi dù đường sá gập ghềnh hay bằng phẳng, điều đó cũng chẳng hề gì; mọi thứ ta nhìn thấy hoặc đụng chạm tới, đều chạm vào một sợi dây thầm kín nào đó, hoặc là của cảm xúc, hoặc là của sự ngất ngây.

——Đó là những nốt nhạc ngọt ngào nhất mà ta từng được nghe; và ta lập tức hạ cửa kính phía trước xuống để nghe cho rõ hơn——Là Maria đó; người đánh xe nói, quan sát thấy ta đang lắng nghe——Maria tội nghiệp, anh ta tiếp tục (nghiêng người sang một bên để cho ta thấy cô ấy, vì anh ta đang ngồi chắn giữa chúng ta), đang ngồi trên một bờ đất chơi những bản thánh ca chiều bằng cây sáo, bên cạnh là con dê nhỏ của cô.

Chàng trai trẻ thốt ra điều này với một âm điệu và ánh nhìn hòa điệu hoàn hảo đến mức làm rung động một trái tim đa cảm, khiến ta ngay lập tức thề rằng, mình sẽ tặng cho cậu ta một đồng bốn mươi tư xu khi đến Moulins——

——Và Maria tội nghiệp là ai? Ta hỏi.

Là tình yêu và lòng sùng kính của tất cả những ngôi làng quanh đây; người đánh xe đáp——mới chỉ ba năm trước thôi, mặt trời chưa từng chiếu rọi một cô gái nào xinh đẹp, lanh lợi và đáng mến đến thế; và Maria đáng lẽ đã có một số phận tốt đẹp hơn, chứ không phải bị cấm đăng ký kết hôn, bởi những âm mưu của gã cha xứ trong giáo xứ, người đã công bố điều đó——

Anh ta đang định nói tiếp thì Maria, người vừa tạm dừng một chút, đặt cây sáo lên môi và bắt đầu lại giai điệu——đó vẫn là những nốt nhạc ấy;——nhưng lại ngọt ngào gấp mười lần: Đó là buổi lễ chiều dâng lên Đức Mẹ, chàng trai trẻ nói——nhưng ai đã dạy cô ấy chơi bản nhạc đó—hoặc cô ấy lấy cây sáo ở đâu ra, không ai biết cả; chúng tôi nghĩ rằng thiên đàng đã phù hộ cho cô ấy trong cả hai điều đó; vì kể từ khi tâm trí cô ấy không còn ổn định, dường như đó là niềm an ủi duy nhất của cô ấy——cô ấy chưa từng rời cây sáo khỏi tay lần nào, mà chơi bản nhạc ấy trên đó gần như suốt đêm ngày.

Người đánh xe kể lại điều này với sự kín đáo và khả năng hùng biện tự nhiên đến mức ta không khỏi giải mã được một điều gì đó trong gương mặt anh ta, vượt xa thân phận của anh, và hẳn ta đã gặng hỏi về cuộc đời anh, nếu Maria tội nghiệp không hoàn toàn chiếm lấy tâm trí ta.

Đến lúc này chúng ta đã đi lên gần đến bờ đất nơi Maria đang ngồi: cô mặc một chiếc áo khoác trắng mỏng, mái tóc, ngoại trừ hai lọn xõa xuống, đều được vén gọn vào một chiếc lưới lụa, với vài chiếc lá ô liu được cài lên một cách hơi tùy hứng ở một bên——cô thật xinh đẹp; và nếu có bao giờ ta cảm thấy toàn bộ sức nặng của một nỗi đau lòng chân thật, thì đó chính là khoảnh khắc ta nhìn thấy cô——

——Chúa giúp cô ấy! Nàng thiếu nữ tội nghiệp! Hơn một trăm thánh lễ, người đánh xe nói, đã được cử hành tại các nhà thờ giáo xứ và tu viện xung quanh vì cô,——nhưng chẳng có kết quả gì; chúng tôi vẫn hy vọng, vì cô ấy vẫn tỉnh táo trong những khoảng thời gian ngắn, rằng Đức Mẹ cuối cùng sẽ khôi phục lại tâm trí cho cô; nhưng cha mẹ cô, những người hiểu cô nhất, thì hoàn toàn tuyệt vọng về điều đó, và nghĩ rằng cô đã mất trí vĩnh viễn.

Khi người đánh xe nói điều này, MARIA tạo ra một nhịp điệu thật sầu thảm, thật dịu dàng và ai oán, đến nỗi ta nhảy ra khỏi xe ngựa để giúp cô, và nhận ra mình đang ngồi giữa cô và con dê của cô trước khi kịp tỉnh lại khỏi niềm say mê của mình.

MARIA nhìn ta một hồi lâu đầy khắc khoải, rồi nhìn con dê của cô——rồi lại nhìn ta——rồi lại nhìn con dê của cô lần nữa, cứ thế, luân phiên——

——À, Maria, ta khẽ nói——Cô thấy có điểm gì tương đồng?

Ta tha thiết cầu xin người đọc sáng suốt hãy tin ta, rằng chính từ sự thấu hiểu khiêm nhường nhất về việc con người là một loài Thú vật đến nhường nào,——mà ta đã đặt câu hỏi đó; và rằng ta sẽ không bao giờ buông ra một lời bông đùa không đúng lúc trước sự hiện diện đáng kính của Nỗi đau khổ, dù có được nhận tất cả sự thông tuệ mà Rabelais từng gieo rắc——thế mà ta thú nhận trái tim ta đã tự trách móc, và ta cảm thấy đau nhói chính tại cái ý nghĩ đó, đến mức ta thề rằng mình sẽ giả làm người Khôn ngoan, và thốt ra những câu nói nghiêm túc suốt những ngày còn lại của đời mình——và không bao giờ——không bao giờ thử một lần nữa đùa cợt với đàn ông, đàn bà, hay trẻ nhỏ, trong suốt quãng đời còn lại của ta.

Còn việc viết những điều nhảm nhí cho họ——ta tin là vẫn có một sự dè chừng—nhưng điều đó ta để cho thế giới phán xét.

Tạm biệt, Maria!—tạm biệt, nàng thiếu nữ tội nghiệp bất hạnh!——một lúc nào đó, nhưng không phải lúc này, ta có thể nghe nàng kể về nỗi đau của mình bằng chính đôi môi nàng——nhưng ta đã lầm; vì ngay khoảnh khắc đó cô ấy cầm cây sáo lên và kể cho ta nghe một câu chuyện đau buồn bằng chính âm thanh của nó, đến nỗi ta đứng dậy, bước đi nhẹ nhàng với những bước chân đứt quãng và không đều về phía xe ngựa của mình.

——Quả là một quán trọ tuyệt vời ở Moulins!

[44] Ông bị mất bàn tay tại trận chiến Lepanto.