• TÊN PHUN-RÔ CHÂN NÚI NGỌC LĨNH RUA

Rời làng Xồ Man của anh Đam Bơ, chị Y Lúi, anh em Hạnh lên đường, thì mùa hạ đã bớt cái nắng gay gắt. Trời dịu dần và hai bên những đoạn đường heo hút, những cánh rừng đã lác đác có lá vàng.

Hết những dải rừng thưa, lại bắt đầu những khu rừng rậm rạp, đường đi trở nên khó khăn hơn, anh Thành chặt một khúc cành táo, đẽo gọn gàng thành hai chiếc gậy và đưa cho Hạnh một:

- Cho em. Ta phải dùng đến “người bạn đường” này. Sẽ còn phải lội suối nữa đấy!

Hạnh ngước nhìn đỉnh một ngọn núi tưởng như ngang tầm mắt, nhưng cao chót vót và xanh đậm, hỏi anh:

- Chóp núi nào mà cao vậy, anh?

Ngọc Lĩnh Rua. Chúng ta đang ở vùng cao 1.800 mét so với mặt biển. Nhưng nếu đứng trên đỉnh núi kia, sẽ là 2.598 mét, một trong những ngọn núi cao. Anh em ta chỉ có thể đi ven sườn thôi...

- Chiều nay ta đến đó phải không anh?

Anh Thành cười, lắc đầu. Cái chóp núi ngay ngang tầm nhìn của Hạnh, có ngờ đâu đến đó lại lâu đến thế. Một ngày rưỡi đường, hai anh em mới đến chân Ngọc Lĩnh Rua. Những đồi thông như bát úp đã lùi lại phía sau. Trước mắt hai anh em chỉ còn những vạt rừng rậm um tùm cây xoè tán, những hốc đá lô nhô và những đám đất ẩm ướt loang lổ bên những cây dại nhằng nhịt.

Ngọc Lĩnh Rua? Ngọn núi nổi tiếng từ hai chục năm nay, nhưng đối với Hạnh đâu có hấp dẫn gì ! Hạnh vụt nhẹ chiếc gậy đi đường vào đám cây lúp xúp, mệt mỏi nói với anh trai.

- Em tưởng đây là núi ngọc chớ đâu cũng hoang dại thế này!

Anh Thành nheo nheo mắt:

- Chờ đó em ạ! Đi một quãng nữa...

Nhưng anh Thành chưa dứt câu một giọng nói ồm ồm đã phát ra từ một lùm cây rậm ven đường:

- Không được đi tiếp!

Hạnh giật mình quay lại. Một người đứng tuổi, mang khố đen, xách một khẩu súng chĩa về phía hai anh em. Người lạ mặt nhìn đau đáu anh Thành, giọng vẫn ồm ồm:

- Phun - rô hả?

Anh Thanh cười:

- Không phải Phun - rô đâu. Người tốt thôi!

- Không hiểu đây là khu vực cấm, mà vào đây?

Anh Thành vẫn bình tĩnh:

- Không biết đâu. Anh em tôi đi tìm cây thuốc chữa bệnh đó!

Người lạ mặt lắc đầu:

- Ta không tin. Tìm lá thuốc sao trông mệt mỏi như vậy? Chỉ có Phun - rô ở lâu trong rừng, đói khát về tìm cái ăn thôi.

Anh Thành cho tay vào túi. Người lạ mặt bỗng quát:

- Không được lấy súng!

- Đâu có súng. Tôi lấy cái giấy cho bác xem. Là cán bộ y tế thật mà!

Người lạ mặt vẫn ngờ vực:

- Về lán của bảo vệ Trinh, sẽ đưa giấy. Đi trước ta dẫn về bảo vệ Trinh.

- Tốt quá. Bác dẫn tôi vậy.

Người lạ mặt vẫn lầm lì bước sau hai anh em. Đường mòn càng đi vào sâu, càng rậm rạp. Anh Thành đặt tay lên vai Hạnh:

- Em xem, những vạt đất bên đường đó...

Hạnh ngó sang:

- Có gì đâu hở anh?

- Những tán cây có hoa trắng ngả vàng đấy!

- Cây gì vậy, anh?

- Cây sâm. Sâm Ngọc Linh đó. Đây là loại sâm quý đặc biệt, cùng dòng họ với nhân sâm nổi tiếng ở Triều Tiên và sâm tam thất. Em có nghe các cụ hay nói: “Sâm, nhung, quế, phụ” không? Sâm đứng hàng đầu các loại thuốc quý. Thời phong kiến, bọn vua quan lúc chết vẫn còn cho ngậm miếng sâm để mang chôn theo người...

Người lạ mặt vẫn lầm lũi theo sau hai anh em. Bác ta bỗng chúi mũi súng xuống đất, rồi lại khoác dây lên vai:

- Anh đúng là thầy thuốc phải không?

Anh Thành quay đầu lại, vui vẻ:

- Bác tưởng tôi là Phun - rô thật à?

- Bọn Phun - rô thỉnh thoảng đói, mò về buôn cướp của, cướp đồ ăn và ăn trộm sâm xuống chợ đổi lấy gạo, lấy thịt mà.

- Bác cũng là bảo vệ ở đây, phải không?

- Không. Ta đi rừng giúp cho cán bộ Trinh thôi. Em ta đó mà. Nó cũng là bộ đội dưới xuôi, ở với ta từ hồi thẳng Mỹ. Ta cắt máu uống rượu thề với nó...

- Tên bác là gì?

- Y Buốc.

* *

Anh Trinh đón anh em Hạnh đến chiếc lán nhỏ của mình hết sức vui vẻ. Anh vồn vã như gặp người quen cũ:

- Anh có dao cạo râu không? Xem này, tôi mới có nửa tháng không có dao cạo, mà đám râu cằm phát triển vô tội vạ như Trương Phi rồi.

Hạnh bỗng bật cười. Anh Trinh cởi mở thật. Đôi hàng răng trắng lóa của anh luôn luôn cười, lấp ló sau đám râu xồm xoàm. Anh giơ tay nhận con dao cạo, rồi quay sang bác Y Buốc:

- Anh Y Buốc mời khách nước sâm giúp tôi, rồi anh đi kiểm tra nốt khu rừng săn phía tây đi. Đêm qua tôi nghe có tiếng voi về, e rằng nó phá đấy!

Y Buốc đi rồi, Hạnh uống bát nước màu nâu nhạt. Bát nước mát lạnh, làm Hạnh tỉnh hẳn người. Nỗi mệt nhọc dần dần như tan biếu đi đâu mất. Hạnh quay lại, thấy anh Thành đang chăm chú nhìn mình:

- Em thấy thế nào?

- Như nước vối có lần mẹ mua về, anh ạ!

Cả anh Thành và anh Trinh đều cười nức lên. Anh Trinh bảo:

- Quý hơn nước vối nhiều? Nước... chống mệt đó!

Rồi anh Trinh đặt lưỡi dao cạo râu xuống bàn. Anh vỗ vai Hạnh:

- Chiều nay, anh em mình sẽ đi thăn “vườn” sâm của anh. Tuyệt lắm...

Nhưng kế hoạch của anh Trinh không thực hiện được. Bác Y Buốc đã quay trở lại ; mang về cho anh Trinh tờ giấy nho nhỏ.

Anh Trinh đọc, rồi buồn rầu nói:

- Giấy bảo mình đi họp ở huyện, bàn về vụ thu hoạch mới và kế hoạch mở thêm mấy khu trồng sâm mới. Hay hai anh em ở lại với Y Buốc đợi mình về. Ở đây, quanh năm ít người qua, mình thèm có khách quá!

Anh Thanh ôm lấy anh Trinh:

- Cảm ơn anh. Bọn tôi cũng phải đi thôi. Em Hạnh sắp hết đợt nghỉ rồi, mà tôi còn mắc một số việc phải làm tiếp. Có dịp, tôi sẽ về ở với anh nửa tháng... Tôi cũng thuộc dân “du mục” trên rừng mà...

Sau bữa cơm trưa, bác Y Buốc gói cho hai anh em một bọc củ sâm nho nhỏ làm quà tặng. Bác cười:

- Đừng giận mình bữa sáng nhé...

- Y Buốc tốt lắm mà. Không giận đâu. Y Buốc làm việc đúng, việc tốt, bảo vệ rừng sâm cho Nhà nước, làm sao lại giận?

Anh Trinh bảo Hạnh:

- Lần sau có thời giờ, anh sẽ kể cho em nghe về anh Y Buốc đánh bọn Mỹ ra sao. Hấp dẫn “hết xảy” nghe! Nào, bây giờ ta uống một chầu nước sâm nữa, rồi cùng lên đường. Tiếc rằng không đi với nhau cùng đường, mình lại phải ngược phía bắc, mà hai anh em lại xuôi...

Trường Sơn chưa vào mùa thu, nhưng lốm đốm bên đường hoa cúc dại nở vàng rực rỡ, hoa đùm đũm trắng thơm ngan ngát mà các thầy thuốc thường thu hái lá cành của nó làm thuốc bổ cho người đau ău ăn uống chậm tiêu... Đàn ong mật hối hả đi tìm những vùng hoa xa xôi để tích mật cho mùa thu hiếm hoa sắp đến.

Những chóp núi vút lên cao ngất, buổi sớm ẩn sau dải mây trắng từ biển trôi về, buổi trưa hiện ra lố nhố trong nắng vàng diệp. Dọc đường, sau mỗi đợt đi nóng nực, anh em Hạnh lại gặp một dải thác nước đổ trắng xoá, dội vang ầm ầm. Hoa ngâu bên dòng suối chân thác cũng nở vàng hoang dại, chẳng ai thu hái, tuy đó là vị thuốc chữa sốt. Vui nhất là trên đường gặp những người Ba Na, Ê Đê, Gia Rai... đi chợ miền núi hay vào rừng hái cây thuốc, đi đặt bẫy thú. Những cô gái địu gùi mây nâu bóng chất đầy những ống mật ong sóng sánh hay những xâu nấm mèo béo mập, nõn nà. Các cụ già còn nhanh nhẹn leo đèo, lội suối, tay vẫn cầm điếu và nhả khói ung dung, cần điếu rung rinh vắt vẻo.

Rừng cứ mở ra rồi khép lại, mở ra trên đường anh Thành và Hạnh đi. Rừng mênh mông, bạt ngàn. Mỗi bận qua một cánh rừng mới, anh Thành lại giới thiệu tỉ mỉ cho Hạnh biết. Hạnh đã dần dần hiểu được các loại gỗ quý mà trước đây mình chỉ biết ít ỏi. Gỗ kép vân như mây trời vần vụ, gỗ mun đen nhánh như huyền, gỗ gụ ánh vàng màu đỏ tươi, gỗ giáng hương thơm ngào ngạt, gỗ trắc, ca - le cứng như thép, gỗ chò chỉ, bằng lăng bền và chắc. Rồi quế chữa cảm mạo, sa nhân chữa ăn không tiêu, hà thủ ô làm thuốc bổ...

Cuốn sổ ghi chép của anh Thành đã kín đầy những trang ghi mới. Một buổi, hai anh em đang nghỉ trưa trên nệm lá khô êm dày ở rừng dẻ gai, một chị người Mơ Nông còn trẻ đi qua. Chị có vẻ tất bật nhưng vẫn không bớt phần duyên dáng. Chiếc váy đen bóng, ống váy nổi lên một viền đỏ tươi chạy ngang. Ở búi tóc chị thả xuống một chùm chỉ đỏ. Phía trên trán, áp lấy mái tóc mượt mà, trang điểm một vòng hạt cườm nhiều màu. Cổ tay chị cũng đầy những vòng hạt cườm rủng rẻng. Chị dừng lại bảo anh Thành:

- Cán bộ không ở đây được đâu, ở đây nguy hiểm đó!

Anh Thành ngạc nhiên:

- Chị nói sao?

- Hổ về làng sao?

- Không có hổ đâu. Nhưng đêm hội đua voi sắp về làng đó. Ở đây, voi đàn đi qua, thấy người lạ sẽ hung dữ đó. Cán bộ theo tôi về làng dự hội thôi.

Anh Thành buộc ba lô:

- Chị tên là gì?

Chị Mơ Nông nhoẻn miệng cười rất tươi:

- Tên là Nai Ngọc đấy.

- Hội đua voi ở làng Nai Ngọc chắc vui lắm phải không?

- Vui lắm. Mùa săn voi năm ngoái, đám thợ săn bắt được thêm năm con voi mới. Một con mới đã giật giải trong cuộc thi, nhưng nó còn dữ lắm. Phải để ông Pơ Rum chăn giữ mới nổi đó. Cán bộ không biết Ống Pơ Rum đâu. Ông giỏi nhất làng, mùa săn nào cũng mang về hươu, nai, voi, cả gấu đó. Tháng ba vừa rồi, ông Pơ Rum còn săn được tê giác nữa.

Chị Nai Ngọc vừa uyển chuyển bước đi. Vừa đon đả nói:

- Cán bộ cũng không biết được ông Pơ Rum có cái chén làm bằng sừng tê giác đâu. Cái chén quý lắn. Cho thuốc vào chén uống khỏi nhiều bệnh. Thuốc độc đựng trong chén cũng biết ngay thôi... Chỉ có mình ông Pơ Rum có chén quý. Ai ốm đau đều đến nhờ ông cả...

Câu chuyện chị Nai Ngọc kể làm anh Thành háo hức lạ thường. Anh càng bước rảo theo chị. Đường về làng mỗi lúc một rộng hơn và đỡ gập ghềnh. Những con voi thong thả về làng bằng nhiều lối từ các hẻm rừng. Cuộc đua voi đã kết thúc từ lâu. Anh Thành tiếc rẻ:

- Hạnh ơi, nếu anh em mình đến sớm, chắc em được xem trận đua voi vui lắm. Voi ở đây khéo léo chẳng khác gì ở rạp xiếc của Hà Nội đâu.

Chị Nai Ngọc xen vào:

- Nhưng voi ở miền này cũng dữ lắm. Em dẫn anh cán bộ đến nhà ông Pơ Rum nhé! Để ánh xem chiếc chén tê giác mà.

- Vâng, chị Nai Ngọc dẫn đường, anh em theo liền.

Ông Pơ Rum chưa già, tóc rậm rạp. Một chòm râu lòa xòa che kín cằm và má. Ông đang cho con voi vừa thắng cuộc đua tài của mình ăn. Một bó mía lớn ngồn ngộn, những ống đường vàng bày la liệt bên con voi. Đấy là quà của làng thưởng cho nó. Con voi nhai thong thả những thân mía ngọt ngào, cái đuôi đập lên đập xuống khoái trí. Đám trẻ con trong làng bu kín quanh chú voi cao lớn. Ông Pơ Rum ném cho con voi, một gióng mía dài, ông kiêu hãnh nhìn chiếc vòi voi dẻo mềm quấn lấy gióng mía đưa lên miệng nó. Mấy đứa trẻ giục giã:

- Bác Pơ Rum cho voi múa đi!

- Bác Pơ Rum bảo voi quỳ một cái xem nào.

Ông Pơ Rum cười hiền lành. Ông khẽ đập đập tay vô chân con voi. Con voi lừ đừ đi một vòng tròn. Nó khéo léo tránh xa bọn trẻ đang luẩn quẩn bên chân, rồi quỳ hai chân sau, cái đầu vươn cao về phía trước. Hai chân trước của voi dạng thẳng lên, cái vòi uốn một vòng, hai vòng như điệu múa. Đám trẻ con reo hò thích chí. Một chú bé tung thêm cho voi một tấm mía. Con voi khụy vòi, chộp nhẹ nhàng lấy tấm thía, đưa gọn vào miệng. Nó gật gật cái đầu như một điệu chào. Một cô bé từ đám đông chạy đến bên voi, chìa ra quả chuối chín vàng. Chiếc vòi voi lại khéo léo đón lấy.

Chị Nai Ngọc dẫn hai anh em Thành đến bên ông Pơ Rum:

- Bác Pơ Rum ơi, cháu dẫn khách đến cho bác đây.

Ông Pơ Rum đang còn thích thú vì con voi giỏi giang của mình, ông niềm nở:

- Chào anh, chào cháu. Con voi của tôi vừa được làng thưởng chạy nhanh nhất đó.

- Mừng cho bác Pơ Rum có được voi quý! Mừng cho đôi tay mạnh khỏe, con mắt tinh tường của bác Pơ Rum để mỗi mùa săn thêm nhiều voi, nhiều hươu nai, nhiều gấu rừng...

Bác Pơ Rum cười lớn:

- Lời chúc của anh cán bộ tốt lành như nước suối rừng buổi sớm. Bữa mai, tôi đi bắt gấu con đây.

Anh Thành mừng rỡ, nói vui:

- Vậy a? Anh em tôi gặp may rồi.

Chị Nai Ngọc quay sang:

- Anh Thành cũng biết săn gấu sao?

- Chưa biết đi săn đâu. Nhưng muốn đi theo bác Pơ Rum đã học cách săn đó.

Bác Pơ Rum cầm tay anh Thành, vồn vã:

- Được, nếu anh muốn đi cùng tôi cũng được. Nhưng hôm nay anh phải ở cùng tôi, uống chung ché rượu, có ưng không?

Bác dẫn anh Thành, Hạnh và chị Nai Ngọc vào nhà. Con Vện Ốc đã quen dần với người bạn khổng lồ của nó. Vện Ốc chạy loăng quăng bên chân con voi đang nhởn nhơ nhai mía. Đôi mắt voi hiền lành ngố xuống chú Vện Ốc nhỏ bé, thận trọng co một chân lên, rồi lại hạ xuống bên người bạn nhỏ. Thấy chủ Vện Ốc cứ nghếch mắt nhìn lên, con voi quơ chiếc vòi, quắp ngang thân Vện Ốc, nâng bổng lên đầu mình. Chú Vện Ốc hốt hoảng nằm áp bụng trên đầu voi, bốn chân toài ra quặp lấy đầu voi. Con voi vẫn đứng im lặng, cái vòi đun đun nhẹ lên lưng Vện Ốc. Hết cơn sợ, Vện Ốc nhồm lên, từ từ bò ngược về phía lưng voi, rồi bỗng nhiên nó đứng lên, sủa một hồi vui tính. Vện Ốc ngó nghiêng xuống đám trẻ đang reo đùa phía dưới, ngoe nguẩy cái đuôi cũn cỡn.

Chị Nai Ngọc rời nhà bác Pơ Rum thì bác và anh Thành đã cạn một lượt rượu với thịt trăn. Câu chuyện giữa hai người mỗi lúc một đậm đà. Hạnh đứng ngây người mãi mê ngắm những chiếc sừng thú của bác Pơ Rum. Bác đúng là thợ săn giỏi. Chỉ nhìn những chiếc sừng hươu, những ngà voi treo la liệt trên phên nữa, cũng thấy bác Pơ Rum chắc chẳng vắng mặt mùa săn nào. Trong bóng chiều chạng vạng, một đôi ngà voi trắng toát, dài đến hơn một mét, cong vút. Hạnh sờ vào thân ngà, một cảm giác mát lạnh truyền vào lòng bàn tay.

Tiếng bác Pơ Rum vẫn trầm trầm ở một góc nhà. Bác Pơ Rum vốn hay nói chuyện. Con Vện Ốc đã chạy vào nhà từ lúc nào. Nó nằm phủ phục bên chân anh Thành. Bác Pơ Rum cho thêm vào bếp lửa một cảnh củi, rồi ném cho Vện Ốc miếng thịt trăn. Vện Ốc chậm rãi thưởng thức món ăn lạ miệng một cách thích thú. Hạnh rời khỏi bức phên nứa, đến ngồi cạnh chú Vện Ốc, tay xoa nhẹ trên bộ lông dầy ấm của nó. Chú Vện Ốc buồn buồn trên lưng, nằm lăn ra sàn nhà, chổng bốn chân lên khua khua một cách nghịch ngợm.

Bác Pơ Rum vẫn say mê kể:

- Cái mùa săn lâu lắm rồi, tôi bắt được con tê giác một sừng, cũng là hồi lũ làng tôi giết lão tù trưởng đó. Hồi ấy, con thác Búc Sô còn chia đôi làng Pút Sia và làng Pút Pôm. Con trai con gái hai làng thương nhau, chỉ dám đến thác Búc Sô ngắt hoa dành dành tặng nhau, mà chẳng lấy được nhau. Lão tù trưởng muốn thế. Lão tù trưởng cũng bắt dân hai làng đi săn chỉ được chọn cánh rừng nào của mình để săn bắt con thú. Sang cánh rừng khác, dù bắt được hổ dữ cũng phải thả ra. Một buổi, lão bắt dân làng đến thác Búc Sô nở đầy hoa dành dành, lão vừa nhảy lên vừa la thét:

- Ta là tù trưởng của các người. Các người nghe ta đây. Muốn sống, mỗi làng phải nộp cho ta một lọ mắm thật ngon. Mắm nào tốt, ta sẽ cho săn, cho cho bắt thú cánh rừng to, nhiều con thú. Đứa nào to gan lớn mật chống lệnh ta, ta ăn tươi, nuốt sống.

Dân làng Pút Sia tới nộp cho lão tù trưởng lọ mắm tốt càng ngày hẹn với làng Pút Pôm. Mấy tên người nhà lão tù trưởng mở lọ mắm làng tôi nếm thử rồi khen: “Ngon!”, nhưng mở đến lọ của làng Pút Pôm, lại kêu Tên: “Lọ này còn ngon hơn, thưa tù trưởng!”. Lạ là bọn chúng chẳng nếm gì mà đã cho làng Pút Pôm thắng cuộc. Lão tù trưởng lại nhảy lên gầm thét dữ tợn:

- Lũ làng Pút Sia làm mắm cho con hổ, con chồn ăn được thôi! Từ nay, thợ săn của Pút Sia không được vào rừng sâu săn thú nữa!

Dạo ấy, tôi còn trẻ. Đêm về, tôi lội qua thác Búc Sô, lẻn vào nhà tù trưởng đang ăn uống linh đình. Bọn người nhà kháo nhau: “Tù trưởng hôm nay sướng cái bụng lắm. Lọ mắm của làng Pút Pôm toàn là vàng, là bạc quý ở trong”. Tôi về nói với dân làng tòi, không chịu nghe theo lệnh lão tù trưởng, cứ lên rừng săn bắn. Tôi đi thật sâu vào rừng, lên tận các ngọn núi cao ngất, lối đi chằng chịt dây rừng phủ kín...

Bác Pơ Rum đang kể, bỗng dừng lại:

- Lặng yên. Giàng ơi, nó về đó...

Anh Thành và Hạnh ngây người, ngạc nhiên nhìn dáng điệu của bác Pơ Rum. Bác nghiêng đầu, lắng nghe. Có tiếng rống trần trầm ngoài sân vọng vào. Bác Pơ Rum bật nhổm dậy, ra cửa nhìn vào trong màn đêm đã phủ dày đặc. Đoạn, bác quay lại, vẫy tay:

- Ra đây. Ra đây! Người bạn cũ của tôi về thăm nhà...

Hạnh líu ríu theo sau anh Thành. Cả hai bước vội ra sân. Tối quá, chẳng còn nhìn thấy gì ngoài một con vật to lù lù, trắng nhờ và bóng bác Pơ Rum đang đi vào trong rảo bước về phía nó, Bác Pơ Rum kêu lên:

- Đừng sợ! Con voi già của tôi đó. Nó từ rừng về với tôi.

Con voi to kềnh, cái vòi uốn lên uốn xuống, nhẹ nhàng kề sát vào vai bác Pơ Rum. Bác bỗng khóc nức lên một hồi. Bác nói những câu nhỏ nhẹ, vội vã với con vật hiền lành đang đứng bên bác. Nghe tiếng bác Pơ Rum, voi quỳ phục bốn chân xuống, cái tai vẫy nhè nhẹ. Hạnh lạ lùng nhìn cái cảnh bác thợ săn và coi voi lạ cứ quấn quýt bên nhau và khóc nức trong đêm. Một hồi lâu lắm, bác Pơ Rum mới quay lại:

- Đây là con voi già của tôi, tôi thả về rừng đã hơn một mùa rẫy. Nó yếu lắm rồi. Nó ở với tôi gần một chục mùa rẫy, nên tôi cho nó về rừng để nghỉ ngơi. Nó nhớ đến nhà cũ, nó về thăm tôi mà.

Bạc Pơ Rum gạt nước mắt, nhanh nhẹn hẳn lên:

- Mải vui vì nó, tôi quên mất.

Bác ra góc sân, ôm một bó mía còn lại lúc chiều, thả xuống trước con voi già thân thiết. Con voi từ từ quơ lấy một thân cây mía, nhai sột soạt. Anh Thành đến bên con voi lạ:

- Bác Pơ Rum này, da voi làm thuốc chữa vết loét lâu ngày không lành tốt lắm đó. Ngà voi cũng dùng làm thuốc tiêu độc. Nhưng tôi nghe nói voi rừng trước khi thấy không sống nổi, chúng thường tìm về nơi đã ra đi, về với đàn để chết, có phải không?

- Đúng đấy. Ngay voi nhà cũng vậy. Nó ở với mình, đi lấy gỗ, sống cả đời nên khi già yếu, dân làng không giết thịt đâu, mà thả về rừng. Nó cố lần về đàn, về rừng sâu để chết, chứ không chịu nằm chết dọc đường. Con voi này ngày xưa đi cùng tôi đi săn tê giác đó. Con voi này cũng cùng tôi và dân làng đi giết lão tù trưởng đó.

Bác Pơ Rum lại âu yếm chất thêm cho con voi già một nải chuối chín, một ống đường đầy ắp. Bác đến bên con voi đang phủ phục, ấp tay rồi áp cả má lên lưng nó. Bác đứng yên lặng hồi lâu. Con voi thong thả nhai những quả chuối mập mạp, thỉnh thoảng lại kêu lên những tiếng nhỏ hơn trước. Chiếc vòi lại quơ về sau, hít hít mãi cái hơi quen thuộc của bác Pơ Rum. Khi bác Pơ Rum quay lại thì con voi cũng đứng lên. Nó lẽo đẽo đi vòng quanh sân, rồi vòng quanh ngôi nhà cũ. Đến bên một chiếc cột nhà, nó cọ nhè nhẹ một bên lưng vào cột, rồi lại rống lên những tiếng trầm trầm. Nó lùi lũi đến bên bác Pơ Rum, chiếc vòi vươn ra, hít hít trên vai áo bác. Bác Pơ Rum ôm lấy vòi voi, xoa nhẹ trện vòi nó. Con voi thong thả co vòi lại, đi nửa vòng quanh kho, rồi cứ thế nó bước chậm chạp ra khỏi sân, chậm chạp ngược con đường đã dẫn nó đến phà bác Pơ Rum. Bác Pơ Rum thốt lên:

- Ở lại đến mai thôi, voi yêu voi quý của ta. Sao mày bỏ về rừng ngày thế?

Nhưng con voi vẫn nhúc nhắc đi. Đầu nó cúi xuống, chiếc vòi dung đưa qua lại, cái đuôi vắt lên vắt xuống khẽ khàng.

Bác Pơ Rum đứng mãi nhìn theo bóng con voi khuất dần vào màn đêm. Lát sau, đưa hai bàn tay lên ôm lấy mặt. Những giọt nước mắt lại ứa ra chảy đẫm kẽ tay.

Thành và Hạnh vào nhà từ lâu, bác Pơ Rum mới quay vào. Bác lặng lẽ uống những ngụm rượu đầy tràn. Qua ánh lửa, nhìn rõ đôi mắt bác buồn bã hẳn đi.

Một con gà rừng gáy te te từ xa vọng đến. Con mang kêu bên đầu xóm. Bác Pơ Rum ngồi ngất ngư dần, vẫn im lặng. Hạnh muốn ngủ lắm. Cả một ngày đi rừng đã mệt, Hạnh chỉ muốn nằm lăn ra bên bếp lửa hồng, những câu chuyện về con tê giác, con voi già vẫn làm Hạnh say mê, thèm nghe bác Pơ Rum kể. Giấc ngủ chập chờn đến. Tiếng bác Pơ Rum lại cất lên, như gần nhau xa. Đôi mắt Hạnh đã nhíp lại, nhưng đôi tai vẫn nghe đều đều câu chuyện kỳ lạ của bác Pơ Rum. Giọng bác không vui như chập tối, mà buồn buồn. Cuộc thăm lại nhà cũ của con voi gia làm bác nhớ về những ngày đã xa xôi lắm …

.. Lệnh của lão tù trưởng độc ác và gian dối không ngăn cản được Pơ Rum và dân làng Pút Sia. Pơ Rum đang thuở sung sức, tính nóng như lửa, khi đi săn là phải đến những vùng hiểm trở nhất, nhiều thú dữ nhất. Bữa đó, nghe dân làng kháo nhau ở trảng rừng A Ngơi có con tê giác một sừng hung dữ mới về, Pơ Rum rủ Ki Ron, người bạn săn, đi bắt tê giác ngay. Hai anh em vượt thác Búc Sô, ngược mãi qua những cánh rừng rậm, những khe núi đá cheo leo, đến một khu rừng vầu xanh tốt xen kẽ những bụi mây um tùm. Sau cảnh rừng vầu, một trảng cỏ dầy đặc, lác đác những vùng lầy thụt, nơi lũ lợn rừng thường đến đầm mình ngụp tắm.

Hai anh em Pơ Rum và Ki Ron lang thang nửa buổi trong rừng vầu, vẫn chưa thấy bóng thú định săn. Đêm xuống họ ở lại khu rừng vầu heo hút. Mỗi cơn gió thổi, nhưng cây vầu cựa mình cót két, lá rụng rào rào mưa. Gần về sáng, Ki Ron bỗng kéo tay Pơ Rum:

- Nó đến đấy, Pơ Rum à...

Một con thú to như trâu rừng, nặng nề, đang đi về phía trảng cỏ. Đúng là loài tê giác một sừng rồi. Pơ Rum lặng theo dõi con tê giác chỉ cách anh độ hai chục bước chân. Con tê giác lúi húi bước đến một mô đất thưa cỏ, chúc sừng xuống cày lên đám đất. Ki Ron thầm thì:

- Tiếc quá, giá đặt bẫy ở kia thì thật hay. Sao bọn mình lúc chiều không phát hiện ra đống phân của nó nhỉ?

Pơ Rum nằm chặt cây nỏ trong tay. Pơ Rum cũng tiếc đầy trong bụng. Pơ Rum biết rõ thói quen của tê giác là ban ngày thường để lại phân, nhưng đêm đến bao giờ cũng trở lại dùng sừng đánh tan đống phân cho đến khi không còn dấu vết. Con tê giác một sừng vẫn hì hụi với đống phân đã trộn nát cùng đất. Pơ Rum và Ki Ron đều không nghĩ đến chuyện bắn nỏ. Da tê giác dày, chỉ có thể hạ con vật nếu bắn trúng chỗ ức cổ hoặc ở háng. Đêm tối thế này, điều đó thật khó với hai người thợ săn. Pơ Rum cũng hiểu rõ con tê giác một sừng chỉ cần nghe tiếng dây nỏ bật lên, sẽ nhanh chóng lao về phía mình với một sức mạnh như hổ, như báo.

Con tê giác đã bỏ đi về phía trảng cỏ rậm. Cả đêm nó không trở lại chỗ Pơ Rum và Ki Ron lần nào nữa. Buổi sáng, Pơ Mua cùng Ki Ron lần theo vết chân tê giác, qua trảng cỏ, đến một cánh rừng xoài, Pơ Rum ngồi xuống một gốc xoài rợp bóng:

- Ta đón con thú ở đây thôi, Ki Ron ạ!

Ki Ron ngồi vắt vẻo trên một cành cây xoài ngả toài ra gần sát mặt đất. Anh rít một điếu thuốc, vui vẻ:

- Không biết con tê giác này có trở lại nữa không? Mình nghe đám thợ săn làng Pút Pôm nói lão tù trưởng đặt thưởng một ché bạc cho ai mang về cho lão chiếc sừng tê giác đó.

- Lão tù trưởng cần sừng tê giác làm gì?

- Sừng tê giác chữa được cái cơn sốt cao mê hoảng, chữa được thổ huyết hoặc đổ máu cam đấy. Đám thợ săn ở Pút Pôm đã lùng miệt mà chẳng bẫy được con tê giác này đâu. Chắc gì anh em mình săn được nó hả Pơ Rum?

Pơ Rum đăm chiêu:

- Đừng nản cái bụng, Ki Ron à! Săn được con thủ quý, chúng ta cũng chẳng đổi ché bạc cho tù trưởng đâu. Mình thù tù trưởng đó!

Pơ Rum chưa nói hết câu, Ki Ron bỗng nhảy xuống đất:

- Có voi rừng, ơi Pơ Rum!

Pơ Rum đứng bật dậy. Nhưng anh đã cười:

- Không phải voi rừng, voi của mình đó. Sao nó lên tận đây được nhỉ? Nó đi tìm mình mà...

Con voi thong thả đến với Pơ Rum. Lưng voi ướt đẫm sướng đêm. Nó rống lên một tiếng mừng rỡ. Có lẽ voi đi suốt đêm qua. Pơ Rum vuốt ve chiếc voi mập mạp của con voi yêu quý nhất của mình. Pơ Rum sung sướng quay lại với Ki Ron :

- Thêm con voi, nhất định săn được con tê giác đó.

Con voi hình như hiểu được ý chủ, nó ngoan ngoãn lùi dần vào đám lá rậm rạp, ngồi quỳ phục xuống, chiếc vòi vươn ra, quơ một đám cỏ tươi. Pơ Rum trèo lên lưng voi, nằm ngửa mặt nhìn lùm lá xoài đang đu đưa trong gió nhẹ. Những chấm nắng chiếu thành muôn nghìn vệt sáng xiên chéo trong rừng xoài buổi sớm. Tiếng chim rừng ríu rít thật vui. Pơ Rum nằm thiu thiu trong tiếng chim rộn rã.

Hết buổi sáng, qua buổi trưa, rồi đến xế chiều, con tê giác một sừng mới trở lại con đường đêm đã đi qua. Pơ Rum không kịp nhìn kỹ con thú đang thấp thoáng đi từ lối hẻm đến gần, anh đập nhẹ lên lưng voi, rồi lẩn ra một gốc xoài cổ thụ. Bên kia đường, Ki Ron cũng đã lên dây nỏ sau một gốc xoài lớn.

Con tê giác vẫn đủng đỉnh đến gần. Nó dũi tìm những quả rụng bên đường, thơ thẩn ngó nghiêng vào những bụi cây loà xoà trên mặt đất. Chiếc sừng nhọn hoắt trên mũi chìa ra phía trước. Những nếp nhăn sâu hoắm thành nhiều lớp trên mặt trên bụng của con thú. Bộ lông tê giác rậm rạp, xám đậm như lông lợn rừng. Pơ Rum nhìn xoáy vào chỗ ức cổ con vật. Dây nỏ vừa bật lên, con tê giác đã hộc lên một tiếng, quay ngoắt về phía tiếng động. Nó mang cả mũi tên lao về phía Pơ Rum. Nhưng bên kia, Ki Ron cũng bắn rồi. Mũi tên độc thứ hai cắm trên mông con thú. Tê giác lại rống lên một tiếng dữ dội, vòng trở lại chỗ Ki Ron nấp. Pơ Rum đã kịp lắp thêm mũi tên mới, anh nảy mạnh dây nỏ. Mũi tên đi như ánh chớp, xuyên ngập vào bụng con tê giác đang lồng lộn giận dữ. Đôi mắt con thú đục ngầu. Nó bước chệch một cái như bị hẫng, rồi quay mình, chúc cái đầu có chiếc sừng như ngọn giáo, lại phóng về phía Pơ Rum. Pơ Rum vội vòng phía sau thân cây xoài. Khoảng cách giữa con thú bị thương với Pơ Rum đã gần lắm, nhưng con tê giác không đuổi kịp được Pơ Rum. Một tiếng rống khủng khiếp đã cất vang trên đầu nó. Con voi của Pơ Rum đã ào tới như một cơn dông. Chiếc vòi voi luồn mạnh vào bụng tê giác, nâng bổng nó về một bên, và đôi ngà nhọn hoắt đã trổ mạnh vào lườn tê giác bằng một sức mạnh khiến con tê giác trong trạng thái bất ngờ, ngả nghiêng trên mặt đất.

Ki Ron lại bật một mũi tên giữa họng con thú dữ. Tê giác bắt đầu ngấm thuốc độc, giãy lên một cái thật mạnh. Nó quỵ hẳn xuống, chiếc mõm ngoác ra đau đớn.

Khó khăn lắm, Ki Ron và Pơ Rum mới cho được xác tê giác lên lưng voi.

Câu chuyện Pơ Rum và Ki Ron săn được tê giác một sừng từ làng Pút Sia lan sang làng Pút Pôm như một trận bão rừng. Buổi sáng hôm sau ngày Pơ Rum bắn tê giác, lão tù trưởng cùng bọn gia nhân ào ào lội qua thác Búc Sô, đến nhà Pơ Rum. Pơ Rum đang còn ở trong rừng sâu. Lão đạp đổ giậu sân, trợn đôi mắt :

- Pơ Rum người làng Pút Sia mà vào rừng sâu của làng Pút Pôm săn tê giác. Tao phải lấy cái sừng tê giác thôi.

Tù trưởng vào nhà, giật đám sừng thú ném ra cửa, giật bộ lông chồn, bộ da báo vứt ra sân. Lão vồ lấy chiếc sừng tê giác còn tươi nguyên. Chiếc sừng bện bằng ống lông dày đặc, cứng như đá, màu đỏ nâu. Phía trong, bao phủ quanh một lõi đen là đám lông màu đỏ ngả vàng nhạt. Lão tù trưởng thu chiếc sừng tê giác vào tay áo, khệnh khạng bước ra cửa, lại quát ầm ĩ:

- Thằng Pơ Rum này láo, ta tha cho không phá nhà nó. Lũ làng Pút Sia về báo cho nó phải mang ché rượu tốt lên biếu ta trong đêm nay, để ta thử cốc quý làm bằng sừng tê giác này.

Pơ Rum về đến nhà, anh nằm một đêm, một ngày, rồi đứng dậy mài lưỡi giáo thật sắc. Anh đến nhà Ki Ron :

- Ta đi giết tù trưởng. Ki Ron có đi cùng không?

Ki Ron hốt hoảng:

- Tù trưởng ác lắm. Nhà nó đông, giết sao nổi hở Pơ Rum?

Pơ Rum cắm ngập lưỡi mác vào thân cây trước cửa nhà Ki Ron:

- Nó mạnh, ta cũng mạnh. Ta phải giết nó. Ki Ron sợ nó, ta đi một mình.

Pơ Rum đi một mình thật. Ki Ron vội lao vào nhà, xách một ngọn giáo dài, chạy lên mô đất cao, kêu lớn:

- Bớ lũ làng! Pơ Rum đi giết tù trưởng đòi sừng tê giác, đòi cho thợ săn làng Pút Sia được vào rừng sâu săn con hổ, con nai. Ai theo Pơ Rum thì đi cùng ta.

Một vài anh trai làng vội vã chạy đến với Ki Ron. Người cầm giáo, người cầm mác, người mang nỏ thuốc độc. Đến bên thác Búc Sô, thì người theo Ki Ron đã đông. Ki Ron mang theo cả con voi của Pơ Rum, ào ào lội qua thác. Những trái sung trôi đỏ theo dòng nước chân thác. Ki Ron gọi vang đầu núi:

- Ơi Pơ Rum, chờ bọn ta đi cùng. Chúng ta đi đòi tù trưởng trả sừng tê giác cho Pơ Rum!

Lão tù trưởng độc ác bị giết chết trong cuộc nổi dậy đó của dân làng Pút Sia. Pơ Rum lấy lại chiếc sừng tê giác. Chiếc sừng đã bị tiện một nửa. Một nửa, lão tù trưởng đã cho gia nhân tiện chiếc chén riêng để uống rượu.

Chuyện Pơ Rum giết lão tù trưởng đã lâu rồi. Con voi già đêm nay về thăm bác, lúc đó còn khoẻ lắm. Nó đã lên rừng săn tê giác, đã cùng Pơ Rum đi đánh tù trưởng. Nó đã sống cả cuộc đời gần gũi với bác Pơ Rum. Nhớ đến nó, bác thợ săn Pơ Rum lại nhớ đến những ngày còn trai tráng của mình, của anh Ki Ron. Bác đã khóc khi gặp lại con voi thân thiết của mình.

Anh Thành nâng chiếc chén làm bằng sừng tê giác lên, cười với bác Pơ Rum:

- Tôi cũng nghe từ lâu rồi, sừng tê giác là thứ quý nhất đó. Hồi xưa, một số nước dùng da tê giác để làm mộc cho người ra trận. Giáo, mác, tên đều không đâm thủng. Nhưng người ta thích chiếc sừng hơn. Chuyện cổ tích cũng kể những chàng trai cầm sừng tê giác có thể lặn sâu dưới nước, có thể bước vào lửa. Có người bảo: chén bằng sừng tê giác này, nếu đổ rượu có thuốc độc vào, rượu sẽ sủi bọt. Nhưng tôi chưa được nhìn thấy lần nào.

Bác Pơ Rum rót rượu vào chiếc chén quý:

- Lão tù trưởng chết rồi, nó chẳng mang được cái chén này theo để uống rượu đâu. Nó cũng không cấm nổi thợ săn làng Pút Sia vào rừng săn thú nữa. Bây giờ, con thác Búc Sô vẫn còn, nhưng dân làng Pút Sia và Pút Pôm đi lại với nhau như một. Con rể bác Ki Ron ở bên làng Pút Pôm cũng là thợ săn giỏi giang đó.

... Hạnh tỉnh dậy, thì trời đã sáng. Bác Pơ Rum và anh Thành đang chuẩn bị đi bắt gấu con. Chiếc giáo nhọn hoắt xuyên qua một cái rọ tòn ten trên vai bác. Bác Pơ Rum hỏi:

- Cháu Hạnh có đi cùng không nào?

Hạnh mừng quá. Con Vện Ốc cũng nhảy cỡn lên. Nó biết lại sắp được vào rừng với chủ. Bác Pơ Rum đưa cho anh Thành một cây mác, cho Hạnh một ngọn giáo ngắn hơn, rồi vừa đi vừa kể:

- Ổ gấu con này tôi đã tìm thấy hơn một tháng nay. Bây giờ bắt là vừa.

Hạnh quay sang bác Pơ Rum:

- Sao bác không bắt chúng từ nhỏ, bác Pơ Rum?

Bác Pơ Rum cười khà khà:

- Không bắt được. Gấu mẹ sau khi đẻ, trong tháng đầu, thường quẩn quanh nơi ở của con, ít khi rời đi xa kiếm ăn. Nó còn lo cho con bú. Bắt gấu con lúc này nguy hiểm lắm. Gấu mẹ bảo vệ gấu con rất chặt, nó trở nên hung dữ gấp bội nếu biết thợ săn đến bắt con mình. Nhiều thợ săn bị gấu mẹ cào cấu chết, chính là gặp nó thời kỳ mới đẻ. Vả lại, bắt gấu mới đẻ được chục ngày, nuôi cũng khó khăn hơn. Cứ để gấu mẹ đi kiếm quả chín, kiếm tầng ong về nuôi con.

- Hang gấu có to không, bác Pơ Rum?

- Tuỳ từng con. Có khi nó ở hang đá hoặc hang đất. Có con làm ổ ngay đồi gianh. Nhưng ổ gấu hôm nay bác cháu mình đi bắt, lại ở trong rừng trên cây đấy.

Anh Thành đang bước nhanh, bỗng dừng lại:

- Bác nói sao, ổ gấu ở trên cây ư?

- Phải, con gấu mẹ này khôn lắm. Tôi chưa mấy khi gặp loại ổ gấu nào như vậy.

Khoảng rừng vắng vẻ, những chùm nắng rải dịu dàng trên mặt đất. Bác Pơ Rum dặn Hạnh:

- Cháu đứng đây, canh chừng gấu mẹ. Giờ này gấu mẹ đi kiếm ăn rồi. Nếu thấy bóng nó, phải chạy đến báo cho bác.

Rồi bác Pơ Rum vui vẻ:

- Không được chậm trễ nhé! Cháu tuy có giáo nhọn, nhưng không chịu nổi một cái cào của nó đâu! Đừng cho con Vện Ốc sủa ầm lên, gấu mẹ nghe tiếng động trở về đó!

Bác Pơ Rum cùng anh Thành đến dưới ổ gấu con. Ổ gấu nằm trên một giàn chằng chịt dây rừng đan kín. Mấy chiếc cành cây vít xuống đỡ gọn đám dây rừng và hai chiếc ổ rêu lẫn vỏ cây khô dầy đặc. Bác Pơ Rum đang ra hiệu cho anh Thành. Hạnh chỉ thấy anh gật gật đầu, chống lưỡi mác bên cạnh mình. Bác Pơ Rum nhanh nhẹn nhẩy lên cành ngang bên ổ gấu con. Hạnh bỗng thấy lạnh ở sống lưng, mong cho gấu mẹ đừng quay trở về lúc này. Nếu nó về, trời ơi, con gấu chắc hung dữ lắm. Hạnh đâm sợ, bất giác nắm chặt cây giáo, ngó nghiên con đường mòn rậm rạp đằng sau.

Chú Vện Ốc bỗng sủa lên một tiếng. Hạnh giật thót người, vội vàng xuỵt con chó và phát vào lưng nó một cái. Vện Ốc im thít, ngạc nhiên nhìn cậu chủ đang bực mình. Nó gục gặc cái đầu, nhìn ra xa giận dỗi.

Bác Pơ Rum vẫn bình tĩnh mở chiếc rọ, đặt trên chạc cây rừng. Bác từ từ buộc mõm một chú gấu con. Chú gấu màu nâu hung, mở tròn mắt nhìn người lạ. Bác Pơ Rum đặt chú gấu vào chiếc rọ, rồi tóm gáy chú thứ hai. Con gấu toài mình khỏi tay bác, gừ gừ một tiếng nhỏ. Nó biết không phải mẹ nó về cho quả rừng như mọi bận. Nhưng bác Pơ Rum lại nhanh nhẹn ấp một túi cám vào miệng gấu, buộc lại. Bác nhấc chú gấu con, bỏ nốt vào rọ, cài lại.

Bác Pơ Rum nhảy từ trên cành cây xuống, giục anh Thành:

- Đi nhanh lên thôi. Tôi đi trước, anh đi sau cùng, đề phòng gặp gấu mẹ đuổi theo đó.

Nhưng gấu mẹ vẫn chẳng thấy xuất hiện. Bác Pơ Rum cùng anh em Hạnh về đến làng Pút Sia thì mặt trời đã đứng giữa đầu. Đám trẻ con trong làng biết tin bác Pơ Rum mang gấu về, chạy ầm ầm đến xem. Rồi cả người lớn người già cũng đổ ra đường làng. Bác Pơ Rum huơ huơ ngọn giáo, kêu to:

- Tránh ra! Tránh ra! Đừng làm gấu con sợ!

Mọi người không nghe, vẫn hò reo inh ỏi, chen lấn nhau đến xem đôi gấu nhỏ xíu. Bác Pơ Rum cười dễ dãi:

- Để tôi tháo bọc bịt mõm gấu đã. Con gấu đẹp không nào?

Đôi gấu mở tròn mắt nhìn Chúng bò trong chiếc rọ sợ hãi thấy đám trẻ bu bíu chung quanh. Một cậu bé tuồn cho gấu con một quả chuối đã bóc sẵn. Con gấu quờ tay nắm lấy, cho vào mồm nhai ngon lành. Bác Pơ Rum bằng lòng lắm, bác vỗ vai cậu bé:

- Mày có sợ gấu không, hả cháu?

Cậu bé nhe hàm răng sún ra cười, rồi nắm lấy cái giáo của bác Pơ Rum:

- Tôi không sợ! Lớn lên, tôi cũng đi săn gấu. Y tá làng mình bảo: "Cái mật gấu chữa đau dạ dày, chữa sưng đau khi bị ngã hay bị thương tốt lắm đó". Tôi biết bắn nỏ rồi, bác Pơ Rum ạ!

- Ờ mày lớn lên, thì bác đã già. Chúng mày đi săn hổ, săn gấu thay cho bọn tao thôi!

- Lần này có đi săn, bác cho tôi đi cùng, bác Pơ Rum nhớ?

Bác Rum cười lớn:

- Mày nói nghe cũng giỏi đấy! Để hôm nào tao cho đi cùng, xem cái gan có to bằng con thú không. Thôi, để bác mang đôi gấu về. Đứa nào có bộng mật có hoa quả cứ đem đến cho gấu con. Bác cháu ta nuôi chung, chúng mày có ưng không

Đám trẻ lại reo lên vui vẻ, theo bác Pơ Rum về nhà.

* *