• VỊ THUỐC QUÝ LỌT VÀO HOÀNG CUNG SÁC-LƠ

Từ biệt cái làng nhỏ có Đru, có ông già Kơ Bua, anh Hơ Bia, anh Kơ Vây và những câu chuyện săn hưu, săn hổ thật kỳ lạ. Hạnh cũng buồn một chút. Những con đường anh Thành đã vạch ra từ trước, còn biết bao đoạn mà Hạnh chưa biết, chưa đến, làm Hạnh háo hức hẳn lên.

Ông Kơ Bua đã suốt đếm ngồi kể cho anh em Thành câu chuyện con hổ xám ghê gớm trong đời ông. Anh Hơ Bia cũng kể cho anh em Thành những ngày ông Kơ Bua buồn bã ra sao. Trong ánh lửa đêm bập bùng, câu chuyện càng huyền ảo và hấp dẫn, cùng rùng rợn như cảnh núi rừng những đêm không trăng mênh mông và đầy những bí mật của một thế giới các con thú đi kiếm ăn nhộn nhịp.

Anh Thành bỗng dừng lại:

- Em coi, đây là thung lũng canh-ki-na.

- Chao ôi, đẹp quá, anh à!

Những tán cây rừng như thưa hẳn ra và đột ngột mở rộng một thung lũng xanh mơn mởn. Một mùi thơm dịu dàng quyện trong không gian lúc thoang thoảng, lúc ngào ngạt. Anh Thành phủi bụi đất trên một tảng đá trắng, ngồi xuống:

- Anh em ta nghỉ lại ăn uống đã. Buổi trưa, chúng ta sẽ vào làng, còn bây giờ chưa vội. Em có nhìn thấy mấy chùm hoa, chỗ thì trăng trắng, chỗ lại phơn phớt hồng sót lại kia không? Hoa canh-ki-na đó. Có lẽ chưa bao giờ em thấy một “rừng” cây canh-ki-na như thế này phải không? Ờ, mà thành phố mình kiếm đâu ra. Chỉ có mấy... cái nhãn hiệu “canh-ki-na” trên vỏ chai rượu thôi. Anh thì chỉ chú ý đến cái chất thuốc chữa bệnh ở cây quý này ... Người ta coi vỏ cây canh-ki-na là vua các loại vỏ cây mọc trên hành tinh chúng ta đó. Từ hồi đầu thế kỷ thứ 17, có một người da đỏ ở châu Mỹ đã cứu sống một ông thầy tu trên đường đi giảng đạo bị sốt rét nặng, bằng cách cho uống bột vỏ cây canh-ki-na. Tám năm sau, hoàng hậu nước Pê-ru cũng lên cơn sốt rét. Người ta gửi bột vỏ cây quý này đến hoàng cung. Nhưng đấy là chuyện ở châu Mỹ, còn ở châu Âu, mới hay...

Chú chó Vện Ốc thôi không chạy loăng quăng nữa, mà ngồi ngay cạnh bên anh Thành, ghếch cổ lên nghe ngóng. Đôi mắt nó đen lay láy, nhìn theo những đàn bướm vàng rực bay chập chờn dưới thung lũng canh-ki-na. Thỉnh thoảng, con Vện Ốc lại sủa một tiếng. Nó muốn chạy đi vờn chơi với đàn bướm, nhưng lũ bướm bay cao quá, làm sao nó vươn tới được.

Giọng anh Thành vẫn say mê:

- Em chưa hiểu hết giá trị của loại cây quý này đâu. Vào năm 1679, vua nước Anh là Sác-lơ đệ nhị bị từng cơn sốt rét nặng nề hành hạ. Cả đô thành lo lắng. Hoàng hậu ra lệnh bịt kín bằng những tấm thảm dày đặc lên tất cả các cửa ra vào. Những lò sưởi đốt lên rừng rực liền mấy tiếng đồng hồ. Dạo ấy đang mùa hè. Trời nóng đến thế, nhưng vua Sác-lơ vẫn run lên bần bật. Mấy lão quan cận vệ béo phì thật khổ sở, người lúc nào cũng đẫm mồ hôi như ở dưới nước lên, mà bị lệnh cấm được quạt, dù chỉ phe phẩy vài cái. Vua nổi gai óc, sợ gió, sợ rét. Có một lão hầu len lén vào góc hậu cung, mở khuy cổ ra, lấy cái quạt lông phất phất vài cái, bị mang ra xử trảm liền. Cái đầu lão ta lăn lông lốc trên pháp trường, mà còn đẫm mồ hôi đầy trán, đầy mắt.

Hoàng cung sống những ngày âm u và nóng lửa như vậy.

Cơn sốt rét của vua Sác-lơ vẫn kéo dài. Triều đình ra lệnh đốt thêm những đống lửa thật to quanh cung vua để tìm chút hơi ấm. Hoàng hậu, hoàng tử, công chúa và các quan trưởng phát điên lên vì nóng. Ôi chao là nóng. Nhưng cơn sốt rét vẫn hành hạ nhà vua ngày càng dữ dội.

Một hôm, có thầy thuốc đến kinh đô, ra mắt nhà vua.

Vua Sác-lơ nằm trên đệm bông ba tầng, hàng đống chăn chất lên người mà vẫn run bần bật. Vua phều phào:

- Thầy thuốc tên là gì?

- Bẩm, Ta - bo.

- Ta chưa nghe tên nhà ngươi. Nhưng nếu ngươi chữa cho ta khỏi cái bệnh quỷ dữ này, ta sẽ trả công lớn.

Thầy thuốc Ta - bo lặng lẽ nấu trong ấm bạc một thứ bột nâu hung hung và dâng lên vua Sác-lơ.

Chỉ một buổi chiều, nhà vua dứt khỏi cơn sốt rét. Vua kêu với hoàng hậu:

- Nóng quá! Sao lại đốt lửa rừng rực trong lò? Sao không mở cửa cho ta thoáng hơi?

Hoàng hậu nở nụ cười thật tươi. Còn các quan, tuy béo phệ, cũng trở nên nhanh nhẹn chạy đi kéo rộng những tấm màn nhng cho khí trời lùa vào cung cấm.

Vua Sác-lơ khỏi bệnh sốt rét như có phép thần. Nhà vua tuyên bố:

- Từ nay, Ta - bo sẽ là thầy thuốc của trẫm.

Vua nước Pháp là Lu - y 14 có cậu hoàng tử cưng cũng đột ngột bị bệnh sốt rét liên tục, phải cho sứ sang cầu khẩn vua Anh cho “mượn” Ta - bo. Thầy thuốc Ta - bo vừa đến Pa - ri, vào trong cung cấm, xem bệnh cho hoàng tử, sau đó đã được Xê - vi - nhê, một cận thần của vua Lu - y, “mặc cả” luôn:

- Ông cần bao nhiêu ngày để chữa khỏi bệnh cho hoàng tử?

- Bốn ngày là đủ.

- Được. Nếu bốn ngày hoàng tử không khỏi bệnh hiểm nghèo, ta sẽ cho quẳng ông qua cửa sổ từ lầu cao xuống; còn nếu bệnh rút, ta cho xây đền thờ sống ông ở ngay trong hoàng thành này.

Chỉ mới ba ngày, bệnh sốt rét của hoàng tử đã khỏi. Xê - vi - nhê thực hiện đúng lời giao hẹn. Còn vua Lu - y thì mua phương thuốc chữa bệnh của Ta - bo với giá 2.000 bảng Anh. Và vua Lu- y phong cho Ta - bo là “kỵ sĩ” Ta - bo.

Hồi ấy, chức “kỵ sĩ” của triều đình là danh hiệu cao quý lắm để thưởng cho những người có công trạng đặc biệt.

Khi Ta - bo từ trần, vua Lu - y 14 đã cho công bố thứ thuốc quý chuyên chữa bệnh sốt rét cho toàn dân. Đó là: bột cây canh-ki-na ngâm trong ... rượu vang! Ngày nay, thì chả cứ ở Pháp, ở Anh, loài người đã biết trong vỏ cây canh-ki-na có chất ký ninh, vị đắng, có tác dụng chữa sốt rét.

Thật ra thì canh-ki-na nguồn gốc ở châu Mỹ, sau mới lan ra các nước khác. Ngoài việc dùng để làm thuốc chữa bệnh sốt rét, nó còn là nguyên liệu chế thuốc bổ, sản xuất những loại rượu khai vị trước bữa ăn.

Anh Thành giở túi thức ăn ra, đùa vui:

- Nhưng bây giờ, anh em ta phải chén đã. Tuy chẳng có rượu canh-ki-na để khai vị, nhưng em đã có câu chuyện anh vừa kể, chắc ăn sẽ ngon hơn.

Bữa cơm chặng đường leo dốc, xuống khe, trở nên ngon miệng lạ. Nửa chừng, bỗng Hạnh kéo tay anh Thành:

- Anh ơi, chỗ đầu khe suối kia có cây gì trông lạ quá!

Anh Thành ngó lại:

- Ồ! Cây bảy lá một hoa đó!

- Nghe tên cũng hay thật. Có đúng bảy lá không anh?

- Em ngắm kỹ xem nào. . .

Từ thân rễ mập mạp mọc lên một thân cây thẳng đứng, cao đến một mét. Thân cây ngả màu tím nhạt, mang bảy chiếc lá to, mọc xoè chung quanh. Giữa vòng bảy chiếc lá, nở bừng một bông hoa có những lá dài màu xanh tươi. Bảy cánh hoa hình sợi chỉ, vàng rực xen lẫn các sợi nhị với bao phấn nâu nhạt. Nhuỵ hoa nổi lên màu tím đỏ. Chiếc cuống hoa vươn ra, dài tới nửa mét.

Hạnh say sưa ngắm bông hoa kỳ lạ, hỏi anh trai:

- Sao anh biết nhiều thứ cây thế? Ở Hà Nội, em chẳng bao giờ nhìn thấy loại bảy lá một hoa này ...

- Nghề thu cây thuốc của anh mà. Cây này độc đáo là chữa được rắn độc cắn đấy. Người miền núi dùng cây này để đi rừng phòng rắn độc. Các cụ ngày trước có câu:

Trong nhà mà có cây bảy lá một hoa

Rắn độc không dám đến

- Chuyện chữa rắn độc cắn, chuyện nuôi rắn cũng nhiều điều hấp dẫn lắm. Có dịp đi nào thuận tiện, anh sẽ dẫn em vào xem trại nuôi rắn hoặc gặp một ông già bắt rắn giỏi nhất Trường Sơn này. Còn bây giờ, em có nhìn thấy mấy ngôi nhà thấp thoáng ở sau bìa rừng kia không?

- Nhà ai hở anh?

- Làng “canh-ki-na” đó!

- Ô...

- Anh em mình đến đó. Năm ngoái, anh đã ở đây nửa tháng. Hồi ấy, trong làng còn nhiều người bị sốt rét, tuy rằng có thung lũng canh-ki-na ở bên cạnh. Xem giờ đây, còn bệnh đó không nào?

* *

Anh chủ tịch Uỷ ban xã ở ngay ngôi nhà mà anh Thành vừa chỉ tay. Anh chạy ù ra đón anh Thành:

- Anh “Ta - bo” tưởng quên hẳn làng tôi rồi! Sao lâu nay anh không lên?

Anh Thành cũng vui vẻ:

- Tôi bận quá. Anh Pôộng ơi, bữa nay tôi mang cả thằng em trai theo đó!

- Em trai hả? Mấy tuổi rồi? Nó giống anh “Ta - bo” như hai quả núi đầu làng. Hai anh em ở đây cả tháng với bọn tôi, rồi ta vào rừng đi săn. Mùa săn về rồi, anh “Ta - bo” ơi!

- Cứ từ từ đã. Dạo này làng anh Pôộng còn bệnh sốt rét không?

- Cái cây quý “Ta - bo” bày cách chữa bệnh, lành bệnh sốt rét hết rồi. À, tháng trước có một người thợ săn đi rừng quen ngủ đêm trên rẫy, bị mắc bệnh, nhưng cũng khỏi rồi đó. Bà con trong làng ta biết ơn “Ta - bo” nhiều. Ai cũng hỏi đến “Ta - bo” sao dạo này ít về chơi. Bà con trong làng mong “Ta - bo” về lắm, muốn nhờ “Ta - bo” chữa bệnh lắm.

Anh Thành cười:

- Sao anh Pôộng nói hết bệnh sốt rét rồi, còn muốn tôi chữa cái bệnh gì?

- Ối! Không hiểu sao hết sốt rét thực, nhưng có số nhà cứ ốm đau luôn nhiều nhiều ở đám trẻ con. Không mau được mà. Chân tay cứ quắt lại như cây khô mà. Ăn không ngon, xanh xao như lá rừng úa đỏ. “Ta - bo” có thứ thuốc chi cho người làng ta. Cô y tá làng cũng không biết làm thế nào chạy chữa nổi cho bọn trẻ con đâu! Để ta đi bảo cho các nhà mang lũ trẻ đến cho “Ta - bo” xem nhé.

Anh Thanh cười:

- Không phải ốm nặng thì cứ từ từ. Anh Pôộng vẫn có cái tính nóng như năm trước rồi.

Chủ tịch Pôộng bỗng phì cười:

- Ờ ờ! “Ta - bo” nói làm ta nhớ rồi. Ta gặp “Ta - bo” mừng quá, vội vã quá. “Ta - bo” còn nhớ cái chuyện năm ngoái à?

- Nhớ. Dạo ấy anh Pôộng mới làm chủ tịch xã . . .

Dạo ấy làng của Pôộng có đến một nửa bị sốt rét. Dịch sốt rét cứ loang ra. Nhà nào cũng đầy người ốm. Lão thầy lang thắp đèn cúng suốt ngày đêm. Đùi lợn, thịt gà kìn kìn đến nhà lão ăn không hết lão sợ Uỷ ban phê bình phải giấu giếm ban đêm mang đi chôn. Chủ tịch Pôộng cũng sốt rét nặng. Hôm anh Thanh đến nhà Pôộng đang nằm sóng soài bên bếp lửa. Anh Thành cho Pôộng uống bát thuốc nước canh-ki-na đến chiều cơn sốt dứt mới ngồi dậy nổi.

Câu chuyện ông thầy thuốc Ta - bo chữa bệnh cho vua Anh, hoàng tử Pháp anh Thành kể cho Pôộng cũng vào hôm ấy. Anh Pôộng cười:

- Thế anh cũng là thầy thuốc “Ta - bo” rồi. Từ nay ta gọi anh như vậy nhé! Còn lão thầy lang ta sẽ đến phá nhà nó.

- Ấy, như vậy sao được!

Câu chuyện giữa anh thầy thuốc “Ta - bo” và anh chủ tịch xã vui vẻ suốt đêm. Và ché rượu cần vợi đi một nửa. Sang hôm sau, chủ tịch Pôộng mang thuốc quý của anh Thành đi từng nhà, bắt phải uống. Tính anh Pôộng nóng như lửa. Người bị sốt rét mà còn chần chừ tin vào thầy lang, không chịu uống thứ thuốc Pôộng đưa, bị anh quát tháo ầm ĩ ngay ở nhà họ.

Một ngày. Hai ngày.

Bệnh sốt rét đã dịu đi một chút.

Giữa lúc ấy, lão thầy lang lại lăn ra vì bệnh sốt rét. Anh Pôộng mang thuốc bột vỏ canh-ki-na đến, nhưng lão già một mực không chịu dùng.

Trận cãi nhâu thật lớn. Lão thầy lang kiêm thầy cúng đang cơn sốt rét hạnh hạ, vẫn nhảy lên đùng đùng. Chủ tịch Pôộng đập mạnh vào chân bàn đựng đầy đồ cúng của lão. Chiếc bàn đổ dụi xuống. Cái thủ lợn lăn lông lốc vào tận góc nhà.

Sau lần đó, chủ tịch Pôộng bị phê bình thật gay gắt. Nhưng trong làng, mọi người đều chịu uống thuốc quý do chính chủ tịch và anh Thành mang đến.

Thung lũng canh-ki-na trở nên khu thuốc quý. Những cây canh-ki-na mọc um tùm trong thung lũng được chăm sóc chu đáo; mùa hoa canh-ki-na nở, thơm lựng một vùng.

Anh Pôộng kể:

- Từ dạo đó, ta vận động lũ làng không được phá cây ở thung lũng canh-ki-na. Bữa trước, có một đoàn cán bộ ở huyện lên, đặt mua một số vỏ cây về làm thuốc. Ta họp lũ làng, mọi người đều ưng cái bụng chỉ bán cây thuốc cho Nhà nước thôi. Ồ, mãi vui câu chuyện ta quên. Để ta làm cơm cho anh em “Ta - bo” nhé:

Anh Thành xách tải:

- Mình ăn rồi. Bây giờ, anh Pôộng dẫn anh em mình đến mấy nhà có người ốm. Được không?

- Được mà.

Con chó Vện Ốc nhảy ra trước nhà, ủng oẳng mấy tiếng sủa vui vẻ.

* *

Tối hôm ấy anh Thành ngồi viết gì rất lâu, nét mặt trở nên đăm chiêu. Con Vện Ốc chui vào góc nhà, khoanh tròn nằm ngủ gà ngủ gật. Hạnh ngó anh Pôộng đang cho thêm củi vào bếp. Ngọn lửa hồng lên, soi sáng căn nhà rộng thênh thang. Anh Pôộng quay lại, vẫn thấy anh Thành ghi ghi chép chép mãi mà chưa ngẩng lên, liền hẵng giọng:

- Anh Thành chưa tìm ra bệnh cho trẻ con lũ làng mình ư?

- Tìm ra chớ. Nhưng phải có thuốc chữa. Anh Pôộng còn nhớ con suối Lung mùa này có nhiều cá, nhiều rùa không?

- Mấy trận mưa vừa rồi lớn lắm, suối dâng đầy, có đủ cá, đủ rùa đấy.

Anh Thành cười, vui vẻ trở lại:

- Thế thì được. Để mai chúng ta đi, kiếm ít cá, ít rùa đã.

Chủ tịch Pôộng thấy anh Thành xởi lởi, cũng vui lây.

- Vậy “Ta - bo” định kiếm cá suối về làm thuốc phải không?

- Cũng gần như vậy thôi . . .

- “Ta - bo” giỏi thật đó. “Ta - bo” bày cách cho cô y tá làng mình giỏi như “Ta - bo” để cô ấy cũng chữa được bệnh cho dân làng đi.

Anh Thành cười to:

- Được chứ! Cây thuốc rừng, thú rừng đầy ra đó, bệnh gì không chữa nổi . . .

Tuy nói vui với chủ tịch Pôộng, nhưng anh Thành vẫn lo lắng lắm. Chiều ấy cùng chủ tịch Pôộng đi thăm đến chục nhà trong làng, anh bỗng thấy thương hại mấy đứa trẻ quá. Hơn hai chục đứa bé đang thời kỳ lớn, mà bị còi xương, cẳng chân, cẳng tay gầy như que củi. Có em đầu to quá khổ. Có em chậm mọc răng, xương hàm biến dạng, chân cong. Lại có em lồng ngực nhỏ khác thường, dễ bị mắc chứng ho suyễn lắm.

Cả đêm, hình dáng những em nhỏ trong làng cứ chập chờn trong giấc ngủ của Thành. Buổi sáng, trời thật mát. Những đám mây trắng trôi bồng bềnh giữ vùng da trời xanh ngắt. Chủ tịch Pôộng vươn vai, nhìn trời:

- Bữa nay nắng to đây “Ta - bo” à . . .

- Mình đang chờ cái nắng này. Nào, Hạnh, dậy chớ! Có đi tắm suối với anh không? Cho cả con Vện Ốc đi, nó sẽ được bữa no cá tươi đó!

Đường đến con suối Lung phải qua thung lũng canh-ki-na, ngược lên một khe núi đá cheo leo, rồi lại xuôi xuống chân núi. Con suối Lung rộng thênh thang, đầy những hốc, những khe tua tủa hai bên bờ. Nước suối sủi bọt trắng từ những lùm cây rậm rạp, chạy lúp xúp che mát lòng suối. Đến một đoạn nước bằng lặng hơn, chủ tịch Pôộng đứng lại:

- Chỗ này lắm cá, dừng lại thôi, thầy thuốc “Ta - bo”.

- Chưa được, phải tìm đến hang rùa, mình cần rùa hơn.

- Vậy, đi một đoạn nữa.

Hạnh kéo tay anh Thành:

- Ở núi cũng có rùa hở anh?

- Có. Nhiều là khác.

- Dễ bắt chứ, anh?

- Không dễ, cũng không khó. Rùa ẩn trong khe đá, chiều chiều mới bắt đầu đi kiếm ăn. Nhưng hôm nay trời nóng, nó sẽ ra sưởi ấm, nên anh em ta đi lúc này cũng được.

Con Vện Ốc tung tăng khi chạy đằng tước, lúc lùi lại sau. Có đoạn nhảy ào xuống suối, đôi chân khoả nước như đứa trẻ. Dòng nước suối lặng lẽ trôi, cuốn theo mấy bông hoa dập dờn. Mấy con cá động mồi, đuổi theo cành hoa và đớp liên hồi đến tận cuối dòng suối xa.

Chủ tịch Pôộng khoát một vòng tay:

- Tất cả đoạn suối này, thầy thuốc muốn bắt bao nhiêu rùa cũng có đó. “Ta - bo” coi kìa...

Đúng là “nhà rùa” sống ở đây. Theo tay chủ tịch Pôộng chỉ, anh Thành và Hạnh đều reo lên khe khẽ. Có đến bốn chú rùa đang chậm chạp bò bên một hốc đá trên cạn. Một chú to hơn đang leo lên tảng đá xù xì. Anh Thành xách cái rọ thật lớn, đến bên hốc đá:

- Tốt lắm. Đây là loại rùa “bốn mắt”.

Hạnh đè chặt bàn chân lên mu một chú rùa nhỏ. Chú rùa cứ trườn đi. Hạnh quay sang anh Thành:

- Em chưa thấy bốn mắt nó đâu …?

- Hai mắt giả thôi. Nhưng người ta gọi như vậy để phân biệt với loại khác - anh bảo - . Lật ngửa nó ra, khéo nó cắn đấy.

Con “rùa bốn mắt” rực rỡ màu sắc. Ở gáy rùa, là hai khoang tròn màu vàng tươi, tâm đen như nhung. Cổ chú ta lại có những sọc sáng, sọc đỏ nhạt. Chiếc mai cứng, bóng nhẫy, đầy vân xanh đen. Anh Thành bắt liền năm con rùa cho gọn vào rọ, giục Hạnh:

- Em xem các hốc đá khác còn chú nào không. Anh và anh Pôộng xuống suối bắt ít nữa.

Con Vện Ốc biến đi từ lúc nào. Khi Hạnh đang dòm ngó ngó các ngách đá, thì bỗng nghe Vện Ốc sủa một tiếng, rồi mấy tiếng tiếp theo. Hạnh ngẩng lên. Cừ quá! Vện Ốc đang nhảy choi choi chung quanh một chú rùa to kềnh, vừa nhảy vừa sủa. Con rùa hấp tấp bò xuống phía mép nước, nhưng Vện Ốc đã xô đến chắn đường. Vện Ốc đớp nhẹ một cái vào đầu rùa, chiếc đầu thụt nhanh vào mai. Con chó tinh khôn đứng ngẩn ra, nó lượn một vòng chung quanh chú rùa, cố tìm xem cái đầu rùa trốn đi đâu. Vẫn chẳng thấy. Vện Ốc tì mõm vào một bên mai rùa, hai chân trước quờ quờ vào bên kia, lật ngửa con rùa ra. Mấy cái chân rùa bé xíu ngọ nguậy và cũng co rụt lại. Vện Ốc lại sủa lên một hồi nữa gọi Hạnh.

Dưới lòng suối, chủ tịch Pôộng đang đuổi theo một con rùa khác. Đôi tay nâu đậm của anh Pôộng nhanh nhẹn khoát một vòng nước, rồi anh lặn chúi đầu xuống khe sâu. Khi anh nhô lên, những đám rong suối phủ đầy vai, đầy cánh tay. Anh giơ cao chú rùa còn ướt loáng nước, ném mạnh lên bờ. Anh Thành cũng bắt thêm được một con nữa. Nhưng anh chưa cho vào rọ, mà xoay ngang xoay dọc chú rùa một hồi. Anh gọi Hạnh:

- Lại đây, em. Đó là con rùa hộp, còn gọi là rùa nịt. Loại này hiếm. Em xem, nó chẳng có chân, chẳng có đầu, phải không?

- Thế nó ăn bằng gì?

- Bằng động vật nhỏ, thực vật nhỏ. Em nhìn kỹ xem, cái yếm có kỳ không, nó phủ kín cả mai rùa đấy. Đó, cái yếm có hai mảnh, mở ra khép vào được là nhờ … cái cái bản lề ở giữa yếm mà. Chỉ khi yếm mở, đầu và chân nó mới thò ra hoạt động thôi.

- Anh làm nó thò cổ ra được không?

- Đưa cho anh bao diêm ở đống quần áo.

Anh Thành xoè bao diêm, gí ngọn lửa vào đít con rùa. Yếm rùa rung rinh nhẹ. Mai rùa lộ dần, rồi cái đầu cũng thò ra, bóng nhẫy.

Gần hai giờ liền, anh Thành và anh Pôộng bắt thêm được chín con rùa nữa. Cả một rọ rùa nặng trĩu. Anh Thành quấn một điếu thuốc, quay sang chủ tịch Pôộng:

Có lần, ở Đồ Sơn dưới biển, mình được xem dân chài đánh được một con rùa mới to làm sao. Đem cân lên, nó nặng 380 ki - lô - gam, dài đến một mét bảy mươi ba phân, bề ngang đo được một mét ba mươi hai phân. Mai rùa màu đen như sừng, nổi lên một số chấm trắng mờ mờ. Lưng nó có bảy hàng gờ gai chạy dọc đến tận đuôi. Anh Pôộng có biết tên loại rùa ấy là gì không?

Chủ tịch Pôộng rít một hơi thuốc thật dài, rồi ngửa mặt thở đám khói lên trời:

- Mình chỉ biết đây là con rùa thôi. Thầy thuốc mới biết được nhiều loại, gọi tên nó ra được, giỏi hung!

Anh Thành lắc đầu:

- Kể về các loại rùa, mình cũng không biết hết, mà chỉ biết vài loại. Ở miền trung du có rùa to đầu, bơi rất giỏi, leo trèo cũng nhanh. Rùa vàng lại có nhiều ở vùng cao; khi gặp nguy hiểm, nó thường kêu rít lên từng tiếng. Còn loại rùa nâu thì chuyên bò lên cạn kiếm nấm để ăn.

- Nhưng “Ta - bo” bảo rùa chữa được cái bệnh yếu xương của trẻ con làng ta à?

- Được thôi mà. Vì vậy nên chúng mình mới đi bắt nhiều rùa về làm thuốc đấy!

- Ăn thịt rùa chớ?

- Không. Cả con rùa, chỉ quý nhất cái yếm thôi. Yếm rùa để nấu cao. Vùng xuôi gọi là cao quy bản, dùng chung với nhiều lòng đỏ trứng gà hay nấm hương để trị bệnh còi xương cho trẻ con.

- “Ta - bo” có biết nấu yếm rùa không?

- Biết rồi. Mình về nhà là nấu ngay, chủ tịch Pôộng giúp mình được không?

Anh Pôộng ô ô lên một hồi, rồi cười lớn:

- Sao lại giúp? Mình sẽ bảo cô y tá làng ta đến để học cách làm thuốc nữa đấy, để khi “Ta - bo” rời làng, mình có thể nấu cao cho trẻ con còi xương uống mà.

Anh Thành đập nhẹ tay lên vai tần của anh Pôộng:

- Làm chủ tịch rồi, lại làm cả nghề chữa bệnh sao?

- Cả hai cũng tốt, “Ta - bo” à! Ở đây xa huyện, xa miền xuôi, hiếm thuốc chữa bệnh, lại khó có dịp thầy thuốc lên như “Ta - bo” đâu!

Anh Thành nhấc rọ rùa lên cho Pôộng, dặn:

- Nhưng cao rùa, trứng gà, nấm hương cũng chưa đủ, Pôộng à. Trẻ con còn phải ở nhà thật thoáng mát, phải thường xuyên ra tắm nắng, mới chóng khỏi bệnh, mới mập lên đó.

- Cái đó, ở làng ta thì có nhiều. Nhà rộng này, ông mặt trời này, suốt ngày cứ rừng rực trên đầu mọi người, sao “Ta - bo” lại sợ thiếu?

- Không phải sợ thiếu. Nhưng khi trẻ con bị còi xương, ốm đau thì lười đi lại, cứ nằm trong nhà tối tăm thôi. Chủ tịch Pôộng phải nói cho mọi người hiểu điều hay, cho trẻ con chạy nhiều ra ngoài sân, lúc ông mặt trời vừa mọc, mới khoẻ lên được. Thôi chúng mình về nhà được rồi.

Hạnh hốt hoảng từ chỗ bụi cây phía đầu suối chạy lại:

- Anh Thành, con Vện Ốc vẫn chưa thấy về!

- Nó chạy đi đâu?

- Nó săn được con rùa, rồi lại đi sục tìm nữa. Em gọi mãi mà không thấy.

Chủ tịch Pôộng cười:

- Con chó đó khôn như đẻ ở trên rừng đó. Không sợ lạc đâu, Hạnh à!

- Nhưng nó đi đâu hả anh Pôộng? Nó chẳng biết đường...

Nhìn nét mặt lo âu của Hạnh, anh Pôộng đặt rọ rùa xuống đất, chạy lên phía đầu suối, trèo lên một mỏm đá. Chủ tịch Pôộng khum khum lòng bàn tay, nhìn chăm chú vào phía xa. Con Vện Ốc vẫn biệt tăm. Chủ tịch Pôộng hú một tiếng dài, tiếng hú vọng vào vách đá, chuyển thành những tiếng hú khác nối đuôi nhau mãi mới tắt về phía rừng xa. Anh Thành cũng lo lắng:

- Ta chờ Vện Ốc một lát.

Anh Pôộng nhảy khỏi mỏm đá, đi vào trong rừng sâu. Bóng anh thấp thoáng sau những lùm lá xanh đậm, rồi mất dần. Hạnh dựa vào gốc cây giâu gia rừng, lòng nóng như lửa. Con Vện Ốc có khi nào bỏ đi xa vậy đâu? Nó đi theo Hạnh từ Hà Nội lên đây, biết bao đoạn đường. Vừa lúc nãy thôi, nó còn nghịch ngợm, còn chạy nhảy tung tăng đến thế. Vện Ốc ơi, mày ở đâu nhỉ? Hạnh sờ tay vào túi. Lúc nãy, Hạnh đã vớ được mấy con ốc suối thật béo, định sẽ thưởng cho Vện Ốc. Mấy con ốc xào xào co vỏ vào nhau trong túi Hạnh. Hay rắn độc đã giết Vện Ốc? Hay sói rừng đã cắp Vện Ốc đi rồi? Cứ nghĩ như vậy, Hạnh đã thấy sợ hãi

Chủ tịch Pôộng trở lại chỗ anh em Hạnh, phân vân:

- Không thấy con chó đâu cả!

Anh Thành cố gượng cười, an ủi Hạnh:

- Thôi, ba anh em cứ về đã. Con Vện Ốc sẽ tìm được lối về. Giống chó này không lắm. Có lẽ chỉ chiều nay là cu cậu lại sủa ầm lên trước ngõ nhà thôi mà!

* *

Một ngày nữa trôi qua. Vện Ốc vẫn không trở về. Anh Thành bận bịu với việc hướng dẫn chủ tịch Pôộng và cô y tá Y Nai nấu cao yếm rùa chữa bệnh còi xương cho đám trẻ con trong làng, nên tạm quên chuyện con Vện Ốc.

Nhưng Hạnh thì cồn cào và buồn suốt ngày. Hạnh chỉ đứng xem nhóm anh Thành làm thịt rùa một lúc, rồi tha thẩn trở lại con đường qua thung lũng canh-ki-na vắng vẻ. Tiếng con chim chìa vôi hót trong bụi rậm từng hồi. Một con gà lôi lững thững đi trên con đường mòn đất đỏ như son. Con gà lôi tía nghiêng bên trái, bên phải, cái đầu chăm chú tìm mồi trong đám cỏ rậm. Đám da trần rộng, màu xanh thẫm điểm những chấm đỏ trước cổ. Đôi cánh gà lôi thỉnh thoảng lại xoè ra, đập mạnh vào không khí như múa. Một chú chèo chẹo từ cành cây canh-ki-na hót lên một tiếng chói tai, rồi bay liệng ngay trước con gà lôi. Con gà lôi lại xoè cánh rồi nhảy ba bước lao về phía chú chèo chẹo. Chú này nhảy loi choi như vờn với gà lôi, rồi bất thình lình cất cánh vụt lên ngọn cây canh-ki-na cao ngất.

Hạnh đi qua sát bên con gà lôi, nó cũng chẳng chạy đi, còn nghiêng đôi mắt xinh xắn nhìn Hạnh. Qua thung lũng canh-ki-na, đường dốc gập ghềnh đưa Hạnh về phía cuối nguồn con suối, chỗ nó chảy ngầm vào những hẻm đá sâu.

Con Vện Ốc vẫn vắng bóng.

Hạnh đứng bên bờ con suối đang chảy xiết. Giữa lòng suối, đôi ba mỏm đá nhô lên, sóng nước đập vào tung bọt trắng xoá. Chỗ lòng suối này trước lúc đổ vào ngầm sâu, sóng cuộn dữ dội. Hàng trăm đỉnh sóng ào ạt cao vọt lên rồi cuồn cuộn kéo phăng tôm cá và rong rêu chảy theo vào lòng.

Hạnh ngẫn ngơ nhìn theo dòng suối.

Một tiếng hú cất lên từ bức tường cây phía sau. Hạnh quay ngoắt người lại, kịp nhìn thấy bóng một người cao lớn, đóng khố, mình trần, da đen bóng, đang lẩn vào phía sau những thân cây cổ thụ. Người làng của chủ tịch Pôộng hay sao? Không phải rồi! Nếu là người trong làng, thì sao phải lẩn trốn như vậy? Hay bọn phỉ trên rừng? Sống lưng Hạnh bỗng thấy ớn lạnh. Hạnh dựa vào một thân cây giâu gia cổ thụ ven suối, nhìn đau đáu về phía cánh rừng. Không còn bóng người ban nãy nữa. Một tiếng rít nhẹ trong không khí. Hạnh giật nảy mình. Một mũi tên vun vút bay tới và cắm phập vào thân cây giâu gia già nua, chỉ cách đầu Hạnh một sải tay.

Không còn kịp nhìn kỹ mũi tên, Hạnh phóng ngược trở lại con đường cũ. Chưa bao giờ Hạnh chạy nhanh đến thế. Những cạnh đá sắc, những vụn đá lô nhô trượt rào rào dưới chân Hạnh.

Thung lũng canh-ki-na đây rồi.

Hạnh ngó lại sau. Không có ai đuổi theo mình cả.

Hay Hạnh mơ ngủ? Không. Mũi tên cắm vào thân cây giâu gia, cách trên đầu Hạnh độ một sải tay thôi, Hạnh đâu có quên!

Chủ tịch Pôộng đang bước lên nhà rông, nhìn thấy Hạnh mặt tái mét, liền dừng lại:

- Đi tìm con chó hả?

- Anh Pôộng, có bọn phỉ về làng!

Chủ tịch Pôộng cười:

- Không có phỉ đâu. Ở làng này, hàng chục năm nay đã hết phỉ rồi.

- Đúng mà. Nó bắn em đó!

Chủ tịch Pôộng nhảy từ ba nấc thang xuống, tròn mắt:

- Ai bắn? Bắn vào đâu?

Anh Thành, cô Y Nai từ đầu nhà cũng chạy lại quây lấy Hạnh:

- Phỉ ở đâu? Nó về rồi à?

Hạnh thở hổn hện, kể lại câu chuyện đi tìm con Vện Ốc vừa rồi và bóng người trong rừng cây. Anh Pôộng thở phào:

- Không phải phỉ rồi. Nếu phỉ, nó đã ồ ra bắt Hạnh. Nhưng thiệt lạ, ai lại trêu Hạnh nhỉ?

Y Nai an ủi:

- Em Hạnh đừng lo. Chủ tịch Pôộng sẽ tìm ra người bắn mũi tên đó. Chủ tịch Pôộng giỏi nhất làng đó!

Tiếng chị Y Nai thánh thót, làm hai anh em Hạnh vợi hẳn nỗi ngại ngùng trong lòng.