• CHÚ TƯỞU NGỘ, MÓN QUÀ BẤT NGỜ CỦA ÔNG GIÀ BÁN THUỐC

Chưa bao giờ Hạnh được biết một đám hội vui đến thế, rộn rã đến thế.

Từ đằng xa qua núi rừng, tiếng trống, tiếng cồng nghe vọng lại thấy quạnh quẽ, nhưng khi bước vào đám hội lại thật vui.

Tiếng trống trầm và đục, rộn lên từng hồi. Còn tiếng chiêng lại vang vọng mãi ra xa, có lẽ đến tận những ngọn núi xa mờ xanh thẫm. Một tốp đến hai chục anh con trai, trán quấn dải khăn đỏ, khăn đen tỏa bên má. Những chiếc lông chim rừng sặc sỡ cao vút, cắm tua tủa vào mép khăn. Những chiếc khố sọc vàng, sọc xanh, sọc đen lấp ló sau tấm áo choàng đỏ rực như lửa. Anh nào cũng đeo một chiếc trống nhỏ trước bộ ngực nở nang, tay vỗ đều trên mặt trống, chân bước dẻo theo hồi trống.

Tiếng trống thong thả, chân nhún lên nhún xuống theo nhịp đều đặn. Tiếng trống thôi thúc, các anh xoay tít người, quay rộn rã. Tiếng chiêng hòa theo.

Nhưng dịu dàng hơn là các cô gái. Các cô đang uyển chuyển uốn người theo tiếng trống, những cánh tay dẻo dang theo vòng lượn. Những dải dây ngũ sắc rung rung trùm lên khắc người các cô, lượn lờ theo các điệu múa. Trên những cổ tay trần, những vòng cườm nhiều màu bóng lộn, rực rỡ lạ thường.

Anh Thành cùng Hạnh đến bên mấy cụ già đang ngồi bên hũ rượu cần. Anh vui vẻ chào to:

- Chào các già làng kính mến! Làng ta hội vui quá, cho cháu được dự cuộc vui chung, được uống rượu chung với làng…

Các cụ già ồ lên cưới. Một ông già có bộ râu bạc phơ, nhưng đôi mắt còn tinh anh, đứng lên:

- Làng ta rộng, chim bay mỏi cánh. Tiếng trống vọng bảy núi ba đèo. Lòng dân làng cũng rộng như thế. Khách đường xa có lòng, ở với làng ta từ hội này đến hội mừng lúa năm sau cũng được. Rượu cần đây, khách uống với dân làng…

Anh Thanh đặt chiếc ba - lô xuống đầt, ngồi luôn xuống cạnh ông già quý khách. Ngót một đợt rượu, anh quay sang những nét mặt ân cần đang chăm chú nhìn anh. Anh cười:

- Rượu làng ta thơm mùi lúa rẫy tháng năm, tháng mười, làm ấm bụng, muốn nhảy múa, muốn vào hội vui đó…

Ông già ngồi cạnh hoan hỉ:

- Khách đường xa nói đúng cái bụng dân làng Ba Na ta, là khách quý làng ta rồi. Hôm nay, làng có đám cưới đó. Tiếng trống, tiếng chiêng đã dẫn khách quý về làng là thêm vui.

- Đúng vậy đó, các già làng đoán không sai đâu. Tôi đã theo tiếng chiêng mà đến. Chiêng của làng ta làm cho “con cọp quên vồ mồi; heo, mang quên phá rẫy” mà.

Các cụ già lại ồ lên thích thú:

- Khách quý biết được cả câu hát của dân tộc Ba Na ta nữa. Đêm nay, khách quý phải thức suốt sáng vui với dân làng, với đôi trẻ mới cưới thôi. Rồi khách quý kể chuyện đường xa cho dân làng Xô Man ta nghe…

Nhà rông làng Xô Man thật rộng. Đêm nay, nhà rông lại được dựng lên một giàn hát cao. Ở phía sau giàn hát, một tấm phên nứa treo la liệt những bộ da hổ, những chiếc ngà voi dài và cong vút, những bộ lông chồn dày mượt. Hạnh ngắm mãi không chán mắt. Có những bộ lông thú, những gạc sừng hươu tua tủa như một cành cây rậm nhiều nhánh chạc thật đẹp. Phía góc phên, gài đầy những loại lông chim quý, đủ màu sắc, óng a óng ánh trong ánh lửa đêm.

Ba đống lửa lớn đã được đốt lên, cháy rừng rực. Khi các đống lửa được đốt sáng, tiếng reo hò càng ồn ĩ. Hạnh nhìn xuống phía đám sân rộng trước nhà rông, một đám người đang vừa đi vừa múa vừa hát vui vẻ đã tập trung đến từ bao giờ. Một anh trai làng mắt sáng như sao, đứng cạnh Hạnh:

- Em có muốn đi xem đám cưới với anh không?

Đoán được cái nhìn ngạc nhiên của Hạnh, anh trai làng cười:

- Anh là Đam Bơ, anh trai của Y Lúi đó!

Hạnh bỗng reo lên:

- Thảo nào, em trông quen quá. Anh giống chị Y Lúi ghê!

Hạnh vui lắm, bước xuống thang nhà rông theo anh Đam Bơ. Một tốp mấy anh con trai khác đang nói chuyện vui vẻ quay sang:

- Đam Bơ tối nay kể chuyện “Tam Bia Bát giết đại bàng” nữa phải không?

Anh Đam Bơ lắc đầu cười. Anh dẫn Hạnh lách qua đám đông, rảo bước theo đám hội đang nhộn nhịp đi vào con đường làng. Hạnh chạy theo anh Đam Bơ, cố ngó về đám hội. Một chàng trai khỏe mạnh, lưng thắt dây bạc, đầu cắm mấy chiếc lông chim thật dài vừa đi vừa múa và vỗ trống dẫn đầu đám rước. Tám cụ già đi sau, tay cầm chiếc gậy múa tít. Những bắp thịt cuộn trên cánh tay trần. Một đoàn thiếu nữ đi sau áo váy rực rỡ những dải lụa màu. Đó là những cô gái Hạnh đã thấy trong cuộc múa hát ban chiều. Các cô vừa múa vừa hát những bài ca thật êm. Rồi đến cô dâu, chú rể và bạn bè. Đám cưới đi hết một vòng trong làng. Trẻ con vây chung quanh, hò reo và cười đùa thật ồn ào.

Đám cưới quay trở lại nhà rông, cũng là lúc mở đầu đêm hội kể chuyện và hát thi của dân làng. Ông già ban chiều ngồi cạnh anh Thành đứng dậy:

- Bây giờ, đến lượt Đam Bơ lên kể chuyện. Đam Bơ đâu, ra mắt dân làng, ra mắt khách quý ngay đi.

Anh Đam Bơ quay lại nhìn Hạnh đứng bên cạnh, mỉm cười, rồi lách bên mọi người, lên giàn cao. Đến bây giờ, Hạnh mới chăm chú nhìn anh. Đam Bơ mặc chiếc áo dệt ngũ sắc, cái tay đeo những vòng thật đẹp. Anh nhìn bao quát chung quanh, rồi cất giọng.

Cả nhà rông bỗng im lặng. Tiếng Đam Bơ lúc trầm, lúc bổng. Câu chuyện hay quá. Giọng Đam Bơ lại trong trẻo và mềm mại. Các cụ già gật gù với câu chuyện từ xa xưa. Các cô gái mở tròn đôi mắt ngó nhìn Đam Bơ đang vung lên vung xuống.

Đam Bơ cũng say sưa theo câu chuyện chính mình đang kể.

“Ngày ấy, đã xa xôi lắm. Hai mẹ con một cậu bé nghèo đến xin việc chủ làng. Chủ làng giàu có, đủ các loại chiêng loại ché. Trâu của chủ làng đông như kiến cỏ, nhưng gầy trơ xương. Chủ làng giao hẹn:

- Nếu thằng bé chăn trâu cho trâu tao thành béo tốt, đoạt nhất cuộc thi của các chủ làng, thì cả hai mẹ con được sống sung sướng, ngược lại sẽ chết.

Mẹ thương con, không ưng nhưng cậu bé nằng nặc được đi chăn trâu. Gần đến ngày thi trâu, mà trâu cứ gầy trơ xương sườn, xương sống. Một bầy tiên đã cho cậu bé ngọn cỏ non, mỗi lần thổi, tiếng kèn sẽ cất lên, là có phép lạ.

Cậu bé thổi một tiếng kèn. Đàn trâu cúi đầu gặm cỏ, trở nên béo tốt, lông đen nhẫy.

Về nhà, cậu bé thổi tiếng nữa. Lúa, gạo nhà em đầy bồ. Mẹ cậu bé trở nên khỏe mạnh và trẻ ra.

Sau hội thi trâu, chủ làng được giải nhất. Chủ làng lại tụ tập các chủ làng, tù trưởng giàu có, bắt cậu bé thổi kèn để mong trẻ ra và người nghèo thì già đi.

Nhưng cậu bé thổi kèn cỏ với mơ ước khác. Cả bầy chủ làng, tù trưởng tự nhiên ngứa ngáy khó chịu. Chúng gãi đầu gãi tai, gãi sột soạt khắp mình. Một chốc, lông lá mọc dài ra. Tất cả đã biến thành một bầy khỉ. Dân làng thấy vậy, vác gậy, cầm roi xông vào đánh. Đàn khỉ sợ quá chạy vào rừng”.

Đam Bơ vui vẻ:

- Vì vậy, bên làng Xô Man ta có “làng khỉ” đến tận ngày nay đó, thưa dân làng.

Tiếng cười vui lại nhộn nhịp hẳn lên.

Tiếng cười khen ngợi Đam Bơ theo bước đi của anh từ giàn cao, lẫn vào đám dân làng.

Đam Bơ lại đến bên Hạnh. Má anh đỏ hồng như hơi lửa ấm. Hạnh níu tay anh:

- Làng khỉ có thật không anh?

- Thật chớ. Mai mốt anh phải theo phường đi săn một chuyến xa. Anh sẽ bảo chị Y Lúi dẫn em vào xem làng khỉ. Ở cách đây nửa ngày đường thôi, Hạnh à.

Chị Y Lúi y hẹn, dẫn anh Thành và Hạnh kéo theo cả con Vện Ốc vào chợ làng giữa lúc đang đông. Chợ miền núi họp từ sáng sớm, trên một khoảng đất đỏ rộng, nằm chơ vơ bên bờ vực. Không có lều và quán như chợ ở miền xuôi, nhưng phiên chợ cũng náo nức và ồn ĩ. Lác đác có một số cán bộ địa chất, thợ rừng đi chợ, còn phần lớn người Ba Na, người Ê Đê đến đổi, bán hàng lâm thổ sản.

Anh Thành đứng lâu nhất ở chỗ hàng, bày những sản phẩm từ các con thú. Hạnh chẳng lạ gì tính anh trai mình. Đi đâu, anh cũng chỉ mê mải với những vị thuốc. Trong túi anh, có quyển sổ dày cộm, anh ghi ghi chép chép lại bất cứ lúc nào.

Anh Thành ngồi bên một ông bán thịt trăn rừng. Ở chạc một cọc cây, người ta treo một chú trăn đã lột da, toàn thân thịt trăng hếu. Một anh công nhân đẵn gỗ mua hẳn một khúc thịt trăn, y như khúc gió mạc. Da con trăn mới hong khô, bay bay theo gió nhẹ trên chạc cây. Hàng tắc kè bên cạnh ông bán thịt trăn cũng thật phong phú. Những con tắc kè còn sống và những xác con kỳ đà bày la liệt. Những chiếc vảy kỳ đà óng ánh như sừng. Bộ xương sống kỳ đà nhấp nhô làn sống. Phía sau bộ xương kỳ đà, một dây dài treo một dãy gạc hươu và nai. Anh Thành cầm xem một chiếc gạc hươu hãy còn phần đế dài, màu trắng ngà, bảo với Hạnh và Y Lúi đứng cạnh:

- Đây là loại gạc hươu tự rụng. Tháng sáu, đến mùa gạc hươu già, cứng lên, nó cọ đầu vào cây cho gạc rụng đi. Đem cưa gạc này thành những khúc ngắn, tầm với mật sao vàng, tán nhỏ, thành vị thuốc bổ, dùng trong các trường hợp mệt nhọc, thần kinh suy nhược.

Y Lúi cười, có hai lúm đồng tiền sâu tròn:

- Ô! Ở làng em, mùa hươu rụng gạc đi gặp luôn đó. Phường săn chỉ thích lấy được nhiều sừng hươu từ con săn được thôi!

Anh Thành treo chiếc gạc trả lại chỗ cũ, vỗ vai Hạnh.

- Kìa chủ xem...

Con Vện Ốc láu lỉnh, từ lúc nào đi chui vào ngồi giữa một bầy bốn năm chú khỉ nhỏ. Những con khỉ buộc vòng ở cổ ; cột dây vào chiếc cột ở quầy trước hàng gạo hươu, đang nhảy choi choi quanh Vện Ốc. Vện Ốc cũng đang đùa nghịch với chúng một cách say mê lạ thường. Một chú khỉ chìa cho Vện Ốc bắp ngô vàng ươm. Vện Ốc đớp một đầu, chú khỉ kéo một đầu, giằng co nhau chi chóe.

Người bán hàng là một ông già vui tính. Ông ta vỗ tay, cười với Hạnh:

- Con chó của cháu nó muốn về ở với đàn khỉ rồi đó. Cháu có muốn một con khỉ xinh nhất không?

Hạnh cũng cười. Trông con khỉ ngộ nghĩnh quá. Anh Thành quay lại với ông già:

- Bác nấu được cao khỉ không?

- Nấu được. Khỉ trên rừng thì nhiều, nhưng chỉ nấu cao được ít thôi. Cán bộ muốn dùng à? Cao tốt lắm đó...

Ông giả giở ra một bọc cao đen nhánh. Anh Thành chọn mua một miếng cao nhỏ cho ông già vui lòng. Khi Y Lúi cùng anh Thanh và Hạnh đi về phía giữa chợ, ông già bán cao khỉ bỗng ôm chú khỉ con đuổi theo ba người. Ông dúi chú chỉ vào tay Hạnh:

- Cho cháu bé đó. Con khỉ vui lắm mà!

Hạnh chưa kịp cảm ơn, ông già bán cao khỉ đã quay lưng trở về quầy hàng của mình. Chú khỉ trong tay Hạnh thật nhỏ nhắn. Đôi mắt nó thô lố, đen nháy, đảo đi đảo lại. Nó cúi xuống. Thấy Vện Ốc đang nhảy lũn cũn bên chân Hạnh, khỉ con bỗng kêu một tiếng “khạch khạch”. Anh Thành nói vui:

- Thế là chúng ta thêm một bạn đồng hành. Phải đặt tên cho chú khỉ con này. Hạnh ạ.

Chị Y Lúi nghe vậy, cũng thích lắm. Đang đi, chị dừng lại, ngó Hạnh, ngó cả chú khỉ con đang cựa quậy trên tay Hạnh. Giọng chị líu ríu như chim hót:

- Đặt tên cho con khỉ này a. Tên chi vậy anh Thành?

Hạnh nhìn chú khỉ nhỏ. Hàm răng trắng ởn của nó nhe ra như cười. Cái mõm nhô ra, luôn tóp tép nhai gió. Vành tai bé xíu, xinh xinh, động đậy, ngó nghiêng theo chiếc đầu. Còn đôi tay khỉ thì không lúc nào ngơi nghịch ngợm, quào bên nọ, béo bên kia. Cổ chú khỉ đeo một chiếc vòng cườm lúc lắc những hạt cườm vàng, cườm đỏ chon chót.

Hạnh reo lên thích thú:

- Em nghĩ ra rồi. Đặt tên con khỉ này là “Tườu Ngộ”, được không chị Y Lúi, anh Thành?

Anh Thành ngạc nhiên:

- Sao lại Tườu Ngộ?

- Giống Tôn Ngộ Không mà!

- Cũng được. Nhưng về nhà Hạnh phải kể chuyện Tôn Ngộ Không cho chị Y Lúi nghe, chị mới hiểu chớ!

Chợ mỗi lúc một đông. Những cô gái Ba Na, Ê Đê mặc váy dân tộc, tay mang vòng rủng rẻng, gùi những gùi cam, chuối, dứa, tấp nập vào chợ. Một anh con trai da xám bóng, ngất nghểu trên mình chú voi, cổ đeo đầy vòng răng và móng cọp trang điểm, thong thả vào chợ. Đến nột bãi trống, chú voi quỳ hai chân trước và phục nốt hai chân sau. Anh con trai từ lưng voi trèo xuống, ném một cây mía tím cho voi, rồi bước vào chợ. Ở dãy chợ bên, nhưng sạp chăn, khố mầu sắc thật rực rỡ tươi lên trong nắng. Những cô gái Ê Đê ngồi sau những gùi sa nhân, quế, hà thủ ô, những chai mật ong thơm lựng. Thấy Y Lúi quanh quẩn mãi với những hàng mật ong, anh Thành đùa:

- Y Lúi mê đàn ong quá. Y Lúi nay mai xuống xuốn xin vào làm trại ong của Nhà nước thôi.

Y Lúi đỏ ửng mặt:

- Em phân biệt xem những loại mật ong gì đấy.

- Y Lúi biết được các loại mật khác nhau sao?

- Ôi, biết chớ. Con ong trên rừng hay hút mật hoa gì, có mùi vị thơm hoa ấy. Trên rừng thiếu gì hoa. Hoa ê - pang nở trắng, hoa ê - đắp nở đỏ, hoa doa - rơ nở vàng, hoa guôn - lơ nở hồng, còn kơ - đô nở tím.

Anh Thành kêu lên:

- Lúi thuộc các loài hoa rừng đẹp quá. Hôm nào, Y Lúi chỉ cho tôi các loài hoa đó, được không?

- Vậy anh Thành với em Hạnh phải ở hết mùa làm rẫy sang năm. Mà anh Thành còn phải đi tìm các cây thuốc, các con thú làm thuốc cơ mà. Sáng mai, anh Thành có lên “làng khỉ” không?

- Lên chớ. Mình lên đây chỉ nhằm mục đích chính là thăm “làng khỉ” đó. Làng khỉ là anh Đam Bơ hát kể chuyện đêm trước, nghe thật hay, bụng muốn lên ngay thôi!

* *

Làng khỉ ở trên một khoảnh rừng hẻo lánh, trên một sườn núi đá đầy cây cao, mọc thành từng tầng. Từ sườn núi, nhìn xuống là con suối đầy ắp nước. Vượt qua con suối, lác đác mấy mảnh rẫy ngô, rẫy lúa xơ xác, nằm lọt thỏm trong thung cây cối rậm rạp.

Y Lúi cùng hai anh em Thành từ sớm đã núp kín trong một bụi mưa um tùm. Những giọt sương rơi lộp bộp trên lá, trên tóc. Mùi hoa mua ngan ngát chung quanh ba người. Con Vện Ốc thấy chủ ngồi lặng lẽ, cũng nép mình bên chân Hạnh, đôi mắt ướt rượt nhìn ra ngoài bụi hoa mua.

Cả một xã hội loài khỉ nhộn nhịp trong buổi sáng.

Đầu đàn là một con khỉ khổng lồ, cao và to gấp đôi khỉ thường. Nó ngồi trên một hòn đá, đôi mắt lồi hau háu nhìn về phía mấy rẫy ngô dưới chân núi. Chung quanh khỉ đầu đàn, những gia đình khỉ khác đông đảo đùa giỡn nhau, đuổi bắt nhau, kêu lên những tiếng choe choé. Một bà mẹ khỉ ngồi gãi gãi, mà mắt vẫn đảo lên đảo xuống nhìn đàn con nô đùa chung quanh. Trên những cành cây vươn ra chơi vơi bên sườn núi, những chú khỉ thích leo trèo cũng bắt đầu hoạt động. Mấy con khỉ ngồi vắt vẻo ở một cành cây um tùm, tay liên hồi âu yếm vuốt lông cho nhau. Một con đại bàng non từ phía sau núi đột ngột lượn vòng và bay lướt qua chỗ cành cây có những chú khỉ ngồi. Từ đám khỉ đó, những tiếng kêu thất thanh nổi lên. Đàn khỉ nhốn nháo hướng về phía cành cây cao. Con đại bàng non bay vụt lên, mấy chiếc lông cánh rơi lả tả. Ba bốn chú khỉ bu lại một chỗ trên cành, đang la hét ầm ầm.

Con đại bàng đã bay xa, chỉ còm một chấm nhỏ rồi mất hút ở phía đầu cánh rừng, đàn khỉ mới yên tĩnh trở lại. Từ phía sườn núi, một con thú bốn chân như con hươu nhảy nhót chạy đến. Con thú có cặp gạc mở rộng trên trán, xoè ra như các ngón tay. Gáy con thú nổi lên chiếc bờm, cả bộ da lông nâu sẫm. Con thú cứ hồn nhiên chạy bổ vào giữa đàn khỉ đang lúc tập trung đông đúc.

Anh Thành chăm chú nhìn con thú, rồi quay sang Hạnh nói nhỏ:

- Ôi, con cà tong đẹp quá!

Anh vừa dứt lời Hạnh đã thấy đàn khỉ lại ồn ĩ hẳn lên. Một chú khỉ khỏe mạnh, má bạc trắng thành hai khoanh tròn như trôn bát, ngồi nhìn không chớp mắt con cà tong. Đợi cà tong vừa lướt qua, nó bỗng tung mình, nhảy phắt lên lưng con vật đang hốt hoảng bỏ trốn. Con khỉ bạc má thích thú, tay nắm chặt lấy hai chạc gạc, nhoài người cưỡi cà tong. Cà tong chúi mình, bốc người lên, hai chân sau đá hậu một cái, vọt lên chạy. Khi bạc má vẫn ung dung trên lưng cà tong, kêu lên những tiếng khẹc khẹc. Cà tong chạy một vòng quanh tảng đá chỗ khỉ đầu đàn ngồi, rồi phóng thẳng qua một bụi cây um tùm. Chú khỉ bạc má đâm hoảng, rời tay khỏi cặp gạc, đu người nhảy lên bịn lấy một cành cây vắt ngang đường. Nhưng con cà tong còn sợ hãi hơn. Nó vụt qua bụi rậm, và cứ vậy lao về phía sườn núi dựng đứng, bổ chửng xuống vực hun hút sâu.

Cả đàn khỉ nhao nhác chạy ra bờ vực. Những tiếng kêu chí chóe lại vang lên.

Y Lúi nhắm mắt lại, kên:

- Con cà tong đẹp quá! Nó chết mất.

Anh Thành an ủi:

- Y Lúi đừng lo. Giống cà tong có thể nhảy từ rất cao. Không chắc nó chết đâu. Y Lúi nhìn con khỉ đầu đàn kia.

Con khi đầu đần vẫn ngồi im trên tảng đá. Nó không tham gia vào trò nghịch ngợm của con bạc má. Nó đang ngủ ư? Không! Nó chỉ lim dim đôi mắt như nghĩ ngợi điều gì rồi bỗng choàng dậy khi trước mắt nó có một con lưng vàng hoe đang lao đến. Khỉ lông vàng đến trước con đầu đàn kêu lên những tiếng kỳ lạ, tay vung vẩy tứ tung. Hạnh kéo anh Thành.

- Nó múa hả anh?

- Không phải đâu. Đấy là những chú khỉ trinh sát đó. Khỉ trinh sát báo tin cho khỉ đầu đàn. Để chờ xem, vui lắm, Hạnh à.

Đúng như anh Thành nói, con khỉ đầu đàn bỗng đứng lên, rít lên một tiếng chói tai. Cả đàn khỉ đang đứng trên bờ vực, rồi những con còn leo trèo trên cây, cả những khỉ mẹ vội ôm chầm lấy những khỉ con, đều ào ào chạy đến chỗ khỉ đầu đàn.

Con khỉ đầu đạn đợi đàn khỉ đông đến hơn năm chục con đến đủ, mới nhảy đi. Cả đàn khi cũng chạy nhảy theo xuống núi.

Khoảng trống sân làng khi bỗng trở nên vắng vẻ.

Đàn khỉ vượt qua con suối chảy ồ ạt. Có con lội, con bơi, con chuyền cành cây, đổ về phía rẫy ngô tít đằng xa.

Khi ba người xuống đến chân núi thì một cảnh lạ lùng diễn ra. Đàn khỉ đang đánh nhau với một đàn khỉ lạ ở đâu đến. Y Lúi vốn hồn nhiên, đứng rủ ra cười. Con Vện Ốc từ xa đứng xem, thỉnh thoảng lại nhảy cỡn lên sủa oăng oẳng, chỉ muốn chạy lại chỗ đám khỉ đang xông vào cào xé nhau. Hạnh ngồi xuống một gốc cây, cũng nó nhìn không chớp mắt.

Những con khỉ đực vật nhau, tóm lông, xô đẩy nhau, phát ra những tiếng tức giận. Đàn khỉ con chạy chờn vờn chung quanh. Tốp khỉ cái nhặt đá, nhặt đất ném rào rào. Trận ẩu đả mỗi lúc một dữ dội. Có con dùng cả bắp ngô ném vào nhau. Có con đuôi nhau tít lên những cành cây cao.

Hai con khi dầu đàn không đánh nhau, mà đứng ngoài chỉ huy, chúng rít lên lảnh lót khắp khu rừng vắng.

Hai đàn khỉ đánh nhau có đến nửa tiếng đồng hồ. Hạnh rối mù, chẳng biết con nào thuộc đàn nào mà sao chúng đánh nhau dữ dội vậy. Đột nhiên, con đầu đàn khỉ lạ hú lên một tiếng, chạy luôn. Một loạt khỉ khác chạy theo nó. Đàn kì lạ đến cũng như chạy, thật nhanh. Chúng chuyền lên những cành cây rào rào như trăn gió chuyển mình. Anh Thành vội kéo Y Lúi và Hạnh:

- Lui vào bụi cây mau. Đàn khỉ thắng trận sẽ đi qua đây mất!

Nhưng những con khỉ vừa đuổi được đàn khi lạ vẫn còn đứng lại. Có hai con chết trận, nắm sóng soài trên đất. Vài con bị thương, rên ư ử. Một con khỉ mẹ bỗng rít lên, chạy đến con khỉ con bị chết, ôm chầm lấy. Nó dũi dũi mặt vào xác đứa con. Mấy chủ khỉ khác bu lấy quanh khỉ mẹ, cũng kêu lên những tiếng rền rĩ. Con khỉ đầu đàn đi vòng quanh bãi đánh nhau một lượt rồi nó đến bé khỉ mẹ có con chết, ngó nghiêng. Đoạn khỉ đầu đàn ra bên đầu bãi. Đôi mắt nó thật hung dữ. Nó đến bên cạnh con khỉ lưng vàng hoe, đó là con khỉ trinh sát buổi sáng. Nó túm lấy lông đầu con khi trinh sát, tay cào vào mặt, vào đầu. Ba bốn con khỉ khác cũng ập đến đánh con trinh sát như khỉ đầu đàn.

Anh Thành đăm chiêu:

- Hạnh và Y Lúi xem. Khỉ đầu đàn trừng phạt con khỉ không hoàn thành nhiệm vụ đó. Không biết con lông vàng này có lỗi gì. Chắc nó không phát hiện sớm đàn khỉ lạ đến tranh ăn. Giống khỉ có kỷ luật nghiêm nổi tiếng đấy chứ!

Hạnh cười:

- Anh Thành nói về chúng như người ấy, chị Y Lúi à!

- Anh không đùa đâu. Tính tổ chức trong đàn khỉ rất chặt chẽ. Khỉ đầu đàn được cả bầy tuân theo, con nào trong đàn làm sai bị phạt rất nghiêm đấy.

Con khỉ đầu đàn đã thôi đánh chú khỉ lông vàng. Nó bỏ đi về phía núi, đôi mắt vẫn dữ tợn. Đàn khỉ theo sau nó. Khác với lúc đi, đàn khỉ lầm lì, con ôm đống ngô, con khênh con chết. Chỉ có đàn khỉ con còn chí chóe đuổi nhau.

Đàn khỉ hung dữ vô tình tràn về phía bụi cây chỗ anh em Hạnh và chị Y Lúi đứng để về hang, nhưng chưa kịp đến gần bụi cây, hai tiếng súng đã nổ vang. Đàn khỉ nháo nhác, đứng cả lại. Từ phía cánh rừng gần đó, một người thợ săn và đôi chó đang chạy về phía đàn khỉ. Đôi chó săn to như bê non, chúi đầu nhảy qua những mô đất, những hòn đá lô nhỏ. Chị Y Lúi gọi to:

- Anh Đam Bơ! Em ở đây!

Đam Bơ ngoảnh lên:

- Y Lúi! Anh Thành...

Đàn khỉ ngoặt sang bên. Con đầu đàn cuống quít, nhảy vắt lên cành, chuyền đi. Cả đàn khỉ cũng vội vã leo trèo lên những cành cây cao chót vót. Con khỉ đầu đàn đứng ở một cành cao nhất, nhìn cả đàn đang chuyển từ cành cây này sang cành giác. Nó bỗng nhìn thấy hai con chó săn vây lấy một con khỉ chậm chạp. Chú khỉ bị ngậm vào chân, kêu lên một tiếng thảm thiết. Khỉ đầu đàn nghiêng ngó, hú lên một tiếng dài, nhưng nó không dám nhảy xuống đất. Đam Bơ đã đến chỗ hai con chó săn. Anh quăng một chiếc thòng lọng. Con khỉ chậm chân đã bị thít chặt. Đam Bơ trói chú khỉ lại, rồi anh giương cây súng về phía khỉ đầu đàn. Con đầu đàn tinh khôn nhanh chóng lỉnh khỏi đám lá um tùm, mất hút dưới rặng cây giàu gia rừng. Cả đàn khỉ vội vàng chuyền cành nọ sang cành kia chạy theo.

Đam Bơ không bắn. Anh chỉ dọa lũ khỉ rừng. Anh trở lạ chỗ anh Thành và Y Lúi, nhấc bổng Hạnh lên mặt đất rồi lại đặt xuống trong đôi tay chắc khoẻ:

- Đi coi làng khỉ có vui không, cậu bé?

Hạnh chưa kịp trả lời, anh Đam Bơ lại tiếp luôn:

- Em chưa được xem cảnh thợ săn bẫy khỉ, cũng vui lắm đó. Mùa này, đàn khỉ thường lân la ở ven suối. Bọn Anh nấu xôi nếp trộn men rượu và bã rượu. Nhiều con tham ăn, thấy mùi thơm, tranh nhau ăn lấy ăn để đến lúc bụng căng phồng. Men rượu ngấm rồi, gặp lúc nóng lên, lũ khi say mèm, ôm nhau nhảy múa thật vui. Sau trận múa, chúng bò lăn ra ngủ. Bọn anh đến bắt từng con cho vào rọ. Có con còn hé mắt ra kêu khẹc khẹc thích thú nữa, Hạnh à...

Chị Y Lúi cười rúc rích từng hồi theo câu chuyện anh Đam Bơ kể. Y Lúi cũng có lần đi bẫy khỉ cùng anh như vậy rồi. Anh Thành cũng cười. Anh quay sang phía Y Lúi:

- Còn tôi lại nhớ chuyện khác, không biết ai kể từ lâu rồi. Một viên quan sai một con khỉ đã huấn luyện thuần thục đi mua rượu. Lão chủ quán hóm hỉnh, cố tình rót rượu vào bình thật vơi. Chú khỉ nhất định đứng chờ không chịu xoè tay cho chủ quán lấy tiền. Chủ quán phải rót trả số ruợu còn lại cho đầy bình. Mang rượu về bị trẻ con trêu chọc ném đá chú khỉ đặt ngay bình rượu xuống ven đường, nhặt đá nén trả lại bọn trẻ. Bọn trẻ tinh khôn hơn, mới múc nước lã, giả vờ uống. Vốn tính hay bắt chước, chú khỉ hăng hái cũng dốc bình rượu ra uống luôn. Bữa đó, lão quan đi tìm con khỉ tinh khôn của mình thì thấy nó nằm ngủ khò khò bên bình rượu đã cạn khô. Mang nó về, suốt một đêm một ngày chú khỉ ta chưa tỉnh lại.

Bốn anh em vừa đi, vừa trò chuyện thật vui. Con khỉ tù binh lẽo đẽo theo sau. Khi qua rẫy ngô, anh Đam Bơ đưa cho nó một bắp ngô non. Con khỉ chộp lấy thật nhanh, nhét vào cái miệng rộng ngoác. Những hạt ngô tung toé. Nó đang đói, Hai má con khỉ banh ra, co bóp liên hồi.

Đường về nhà Đam Bơ cả bốn anh em không để ý đến con khỉ lưng vàng vẫn chuyền cành phía xa xa đằng sau. Đó là con khỉ trinh sát mới bị khỉ đầu đàn đánh lúc nãy.

* *

Chính con khỉ trinh sát có đám lông vàng trên lưng đã lập công đêm đó. Nó dẫn một đàn tám con khỉ trong đàn quay trở lại nhà Đam Bơ vào lúc gần nửa đêm. Nhà đi vắng hết. Anh em Thành và anh em Đam Bơ còn ở nhà rông nghe hội hát thì chưa về.

Con khỉ lưng vàng cùng cả bọn xô đổ tấm phên nhốt chú khỉ Đam Bơ mới bắt được ban trưa. Trong đêm, chúng lần đến chỗ bạn bị trói, cố nhay sợi dây trói đến đứt tung.

Con khi bị bắt kêu lên một tiếng vui mừng, nhảy tót xuống cùng lũ bạn. Cả đàn khỉ nhảy ào ào qua cánh phên nằm đổ chéo trước cửa, biến vào trong đêm tối mịt mùng.

Hạnh không hề biết chuyện đàn khỉ đánh tháo cho nhau trong cái đêm ấy. Cả anh Thành, cả chị Y Lúi và anh Đam Bơ nữa. Hạnh tưởng chú khỉ tự rứt dây trốn thoát trong đêm. Hạnh chỉ ngạc nhiên mãi về chú khỉ ông già bán thuốc tặng mình. Chú Tườu Ngộ bé xíu lại có thể thân thiết với lũ chó con của chị Y Lúi. Con chó mới đẻ, lúc nào cũng quanh quẩn với đàn con mới đẻ. Buổi sáng sau hôm lên “làng khỉ” Hạnh bỗng thấy chú khỉ con của mình, sà vào bú chó mẹ thật ngon lành. Chó mẹ vẫn không xua đuổi khỉ con, mà lại để cho nó bú. Mấy con chó con nằm im, tròn mắt nhìn chú khỉ bú mẹ mình. No nê, chú Tườu Ngộ nhảy tung tăng bên con chó con, rồi rúc vào lưng chó mẹ ngủ ngon lành.

Không phải một lần, con Tườu Ngộ lắm lúc còn đành hanh tranh bú trước cả lũ chó con. Mẹ chó vẫn chiều Tườu Ngộ lắm. Tườu Ngộ chạy ra sân, mẹ chó sủa từng hồi gọi về. Mẹ chó liếm tay, liếm đầu con Tườu Ngộ âu yếm lạ thường.

Đến tận hôm anh em Thành lên đường, không thể dứt nổi chú Tườu Ngộ khỏi đàn mẹ con chó nữa. Chị Y Lúi phải nhốt đàn chó vào chuồng kín. Chó mẹ rên ư ử đau đớn như mất con. Còn chú Tườu Ngộ toài mình nhảy xuống đất, chạy tót đến chỗ chó mẹ, kên lên những tiếng choe chóe, rền rĩ.

Hạnh kéo tay chị Y Lúi:

- Chị cho em để Tườu Ngộ ở lại đây. Bao giờ trở lại, em mang theo được không?

Y Lúi gật gật đầu nhìn về phía chú Tườu Ngộ.

Hạnh biết đâu, lâu lắm mình mới có dịp nhận lại chú Tườu Ngộ nhỏ xíu. Nhưng đây là chuyện về sau này. Còn bây giờ chú Tườu Ngộ đã nằm trong khoanh tròn của chó mẹ. Mẹ chó không ngớt âu yếm liếm trên bộ lông mịn màng ở đầu chú khỉ con. Đôi mắt chó mẹ ươn ướt, mừng vui vì thấy đứa con nuôi nằm phục bên mình.

Cả đàn chó con cũng ngoe nguẩy đuôi, vây kín lấy chú Tườu Ngộ láu lỉnh và có tình nghĩa thủy chung.