• GIẤC MƠ KỲ LẠ VỀ CÁNH ĐỒNG NẤM PHÁT SÁNG

Hai anh em Thành rời cái làng nhỏ nhoi và hoang vu có già làng hơn một trăm tuổi, có anh Kơ Lơng chất phác và đằm thắm, trong lòng vừa buồn vừa nhớ.

Tuy đã thực hiện lời hứa với già làng là giúp Kơ Lơng cách làm mấy thứ thuốc, nhưng lúc chia tay, cái chết của già làng vẫn làm anh Thành và Hạnh xúc động. Mấy ngày, cả làng làm lễ đám ma cho già làng sao dài đằng đẵng. Tiếng chiêng, tiếng trống, tiếng kể lể của bà con trong làng thật ai oán. Ngọn lửa từ những đống củi chất cao ngất quanh ngôi nhà rông cháy bập bùng đêm đêm. Cùng với ánh lửa hồng, mấy bà già với giọng buồn thảm hại kể về những nỗi vui buồn, về tài giỏi giang và đức tính đẹp đẽ của già làng:

Bài ca buồn đến não lòng.

Dân làng chôn già làng trên một sườn núi cao, có gió lồng lộng suốt ngày đêm.

Kơ Lơng muốn giữ anh em Thành ít buổi nữa, nhưng anh Thành cười dịu dàng:

- Mình còn phải đi nhiều nơi, tìm nhiều cây thuốc, vị thuốc nữa đấy. Kơ Lơng không để mình ra đi, ở cơ quan sẽ phê bình mình nhiều lắm.

Kơ Lơng chuẩn bị cho hai anh em một gói thịt nai khô ăn đến cả tuần chưa hết. Kơ Lơng đưa chân hai anh em đoạn đường dài đến nửa ngày đi mỏi chân. Kơ Lơng cầm tay anh Thành nước mắt rưng rưng:

- Đến bao giờ anh Thành mới quay lại làng ta? Bao giờ em Hạnh về với ta chớ?

Chỉ có con Vện Ốc là không biết buồn. Nó lại lên đường một cách thích thú. Nó chạy nhanh lên truớc mọi người, rồi quay lại, hìn về phía làng, sủa lên mấy tiếng từ biệt.

Đi được một chặp, anh Thành dừng lại mải mê hái những lá rừng cho bộ sưu tập cây thuốc của mình. Anh bảo Hạnh:

- Tối nay, anh sẽ săn nhím cho em chén một bữa. Đi rừng mà không được ăn thịt nhím, cũng đáng tiếc đấy.

Hạnh ngẩn người:

- Các con nhím lông tua tủa thế, thịt cũng ăn được hả anh?

- Ngon nữa là khác. Em chịu khó đi bới ít gừng cho anh. Sáng mai, sẽ ướp thịt…

Đêm ấy, anh Thành vừa căng chiếc bạt làm trại để nghỉ tối xong, đã gọi Hạnh:

- Em cùng đi bắt nhím chứ?

- Ở xa không anh?

- Gần thôi. Nhưng phải đi thật nhẹ nhàng.

Qua một cái dốc thoai thoải, anh Thành khoác tay:

- Đứng yên.

Con Vện Ốc nép vào bên chân Hạnh. Hạnh chăm chú nhìn vào màn đêm dày đặc. Không có gì cả. Anh Thành vỗ nhẹ vào lưng Vện Ốc, huýt một tiếng sáo nhẹ. Vện Ốc vụt chạy vào màn đêm như mũi tên. Một phút sau, bỗng từ phía trước nổi lên tiếng lao xao nhè nhẹ. Anh Thành ghé vào bên tai Hạnh:

- Mõ nhím đấy!

- Nó gõ hở anh?

- Không. Những chiếc lông đuôi của nó rung lên làm phát ra tiếng kêu đó thôi. Nó đang chạy về phía anh em mình rồi. Nó còn “gù khịt” cho mà xem!

Lạ thật, trong màn đêm mà sao anh Thành biết tất cả. Đúng là có tiếng gù… khịt… khịt… nổi lên. Một thứ mùi hôi xộc vào mũi hai anh em. Anh Thành đưa cho Hạnh chiếc đèn pin:

- Em nhìn cho kỹ nhé. Nó chạy đến độ hai mét, mới được bật đèn.

Con nhím to lù lù, chạy nhúp nhíp. Ánh đèn sáng rực lên đột ngột làm nó vội vã dừng lại. Anh Thành giơ cao chiếc gậy, vòng nhanh sang bên đường. Ánh đèn làm con nhím lóa mắt, chưa kịp chạy đi, đầu rụt lại, cúi gằm xuống đất, thì chiếc gậy đã bổ mạnh xuống đầu nó. Con Vện Ốc cũng nhảy bổ vào chú nhím, nhưng nó bỗng giật lùi. Những chiếc lông nhím nhọn hoắc, tua tủa làm Vện Ốc đâm sợ.

Anh Thành xách xác con nhím nặng đến gần chục cân, mừng rỡ:

- Sáng mai, anh em mình xẻ thịt, đem ướp gừng rồi nướng chả, thì không còn gì tuyệt bằng. Lại được cái dạ dày nhím đem về làm thuốc chữa trĩ chảy máu nữa chứ.

Hạnh tắt ngọn đèn pin:

- Em nghe nói lông nhím độc lắm, mà nó còn bắn được lông nhọn về phía kẻ thù phải không?

- Họ có cảm giác thế thôi. Thật ra, khi nhím gặp nguy hiểm, nó lao thẳng vào kẻ thù, những chiếc lông cứng và sắc trên lưng nó cắm sâu vào da thịt đối phương và khi nó chạy thì để lại trên da thịt đối thủ những lông nhọn chứ không phải bắn đâu. Mỗi khi chủ động tấn công, nó sẽ dựng lông lên. Lông bao giờ cũng xuôi về phía đuôi. Rồi nhím chạy giật lùi, đâm bổ vào kẻ địch, rồi lại lùi ra xa để lông nhọn cắm vào đối phương. Động tác này, nhím làm nhanh khiến cho người ta tưởng nó bắn được lông đi. Nguy hiểm nhất là thợ săn tìm thấy hang nhím, đứng chờ ở cửa hang hoặc ngó nhìn vào. Nhím cũng thường phản công như vậy khi bị phá hang, cả thân mình đầy lông nhọn của nó lao ra, vào ngực vào mặt thì nguy đấy.

Anh Thành vừa giải thích cho Hạnh vừa bỏ con nhím vào túi vải bạt, khoác lên vai. Đếi thuốc là đỏ bập bùng trên môi, anh bỗng reo lên vui vẻ:

- Anh nhớ ra rồi. Sáng mai ta sẽ rẽ xuống cánh đồng nấm. Thịt con nhím này nấu với món nấm ngon tuyệt.

- Mùa này cũng có nấm hả anh?

Anh Thành không trả lời em.

Anh hít một hơi dài căng lồng ngực:

- Hương nấm đó. Đã vào vùng đất Tây Nguyên rồi. Đường anh em mình đi được một nửa. Từ cành đồng nấm sang rừng ong, cách nhau nửa ngày đường thôi. Em học ở trường, khi nghe giảng về cây nấm, có thích không?

Hạnh lắc đầu, cười. Anh Thành lại hỏi:

- Hạnh có biết vì cây nấm đó mà các quốc hội Pháp người ta phải họp liên miên những phiên đặc biệt và các nhà bác học Pháp phải bỏ hai mươi năm nghiên cứu không?

Hạnh hoài nghi nhìn ánh lửa đỏ trên điếu thuốc của anh trai cứ lập lòe trong bóng đêm:

- Ở Pháp, người ta ăn nhiều nấm vậy hở anh?

- Hồi đó là cuối thế kỷ 19. Mỗi năm ở Pháp họ chén sạch hai chục tấn nấm mà còn thòm thèm, nên phải nhập thêm của I - ta - li- a và Tây Ban Nha tám chục tấn nữa. Có dạo, khan hiếm đến nỗi chỉ trong triều đình mới được ăn nấm, còn dân chúng thì… phèo! Bây giờ, cả đến gần một trăm nước lấy sản xuất nấm làm nghề kinh doanh.

Anh Thành vừa đi vừa say sưa kể chuyện. Những đoạn gồ ghề, ánh đèn pin lại lóe lên trong tay Hạnh. Con Vện Ốc khụt khịt mũi đánh hơi trong bóng tối. Chiếc lều trại của hai anh em đã hiện ra trong khu đất quang đãng. Anh Thành ném chiếc túi đựng nhím vào một góc, lại đốt tiếp một điếu thuốc:

- Đêm nay đẹp thật! Nhưng em không thể tưởng tượng nổi đêm ở những khu rừng ven biển, có những cụm nấm mọc trên cây mục phát sáng như những chóp đèn. Trong đêm tối, có một loài trùng roi phát sáng, nhiều khi làm mặt biển sáng rực tuyệt đẹp đã là một việc không bình thường, nhưng nấm phát sáng mới kỳ lạ. Có thể dùng nấm thay cho đèn pin. Tuy ánh sáng của nó không sáng lắm nhưng cũng đủ soi đường để ban đêm đi trong rừng khỏi lạc lối. Có những cây nấm phát ra ành sáng đủ cho một người đọc sách. Còn nấm mật khi phát triển trên cây mục, thể sợi của nó phát ra ánh sáng làm thành lễ hội hoa đăng. ở vùng cao thì lại khác. Đó là những ngày hội kiến trồng nấm…

Hạnh nằm ngả người trên thảm cỏ mượt. Tiếng anh Thành kể chuyệnvẫn rủ rỉ bên tai. Con Vện Ốc thôi không khụt khịt đánh hơi, mà lại rúc vào bên lưng Hạnh, cũng như nằm nghe chuyện. Trong giấc ngủ la đà của Hạnh, không biết đâu là thực đâu là mơ. Không, thực đó. Giọng anh Thành êm ả lạ thường. Có những loài kiến mà Hạnh chưa từng biết, chuyên đi kiếm cỏ cây cằn nhỏ thành từng mảnh vụn rồi tha về tổ, trông không khác gì mang một cái ô che nắng. Về tổ, những mảnh lá cành đó được họ nhà kiến nghiền kỹ và làm nhuyễn bởi nước bọt của chúng để tạo thành một thứ đất mùn tơi xốp rồi chất thành đống. Đó là những đụn nấm. Từ đụn nấm, chẳng bao lâu sẽ mọc lên hệ sợi nấm trắng như tuyết. Những sợi nấm đó sẽ lại mọc ra tua tủa thân và mũ nấm. Kiến ưa thích đặc biệt loại món ăn cao cấp này. Những luống nấm đã được lũ kiến sửa sang, cắt xén gọn gàng như người ta trồng rau mùa đông.

Anh Thành bỗng cười to:

- Các cô dâu kiến khi về nhà chồng bao giờ cũng mang theo mấy sợi nấm giống. Với các sợi đó, cô dâu mới sẽ tạo nên một luống nấm riêng cho gia đình mình.

Hạnh vuốt ve con Vện Ốc, láu lỉnh:

- Nghe anh Thành kể, em chỉ mong đến sáng mai đi xem rừng nấm. Bây giờ em mới thấy thích nấm. Nhiều loại ngon lắm hở anh?

- Ngon và bổ. Nấm hương ở nước mình không những là món ăn ngon ngày Tết, còn là vị thuốc chữa còi xương đấy. Có một chất gọi là éc- gô- xtê - rôn tức là tiền vi - ta - min D ở trong nấm hương; dưới tác dụng của ánh sáng mặt trời hoặc tia tử ngoại tuyến, éc- gô - xtê - rôn sẽ biến thành vi - ta - min D. Từ nấm, người ta cũng chế ra những thứ thuốc chữa tiểu tiện khó khăn, tâm trạng hồi hộp, mất ngủ và táo bón. Ở Rô - ma xưa kia, mỗi khi người ta nấu món ăn từ nấm, bao giờ cũng phải dùng các đồ bằng vàng, bằng bạc để đựng…

Gió mỗi lúc một thổi lộng. Cơn buồn ngủ đã mơn man trên mắt Hạnh. Rồi giấc ngủ chập chờn đến. Những khóm nấm sắc vàng, sắc xanh lá mạ đung đưa trước mắt Hạnh. Cả những mủ nấm màu da cam, màu tím biếc như nhung, màu trắng phớt hồng lung linh trong rừng nấm. Một cây nấm to như cái ô cứ ngả nghiêng tron ggió. Ở trên mũ của nó, mấy cái rãnh gồ lên sáng nhấp nháy. Nấm phát sáng mà anh Thành nói đó ư? Cây nấm cười lên khành khạch:

- Ta ở miền duyên hải. Ta lên đây từ độ còn nhỏ xíu. Mi ăn ta, ta lại nở ra, không bao giờ hết. Không bao giờ hao hụt…

Hạnh bỗng hoảng sợ. Cái ô nấm rời khỏi chỗ đứng, nhảy chồm chồm như một con cóc khổng lồ. Nó ghé sát chân Hạnh, ngoạm một miếng, tỉnh dậy. Con Vện Ốc bổ choảng, nhảy ra một đoạn, hai chân trước cào cào đám cỏ như điên.

Anh Thành chỉ còn kịp ôm gọn chiếc ba lô căng phồng, kéo tay Hạnh:

- Mau lên em, chạy rảo lên. Kiến vỡ ổ!

Hạnh lao theo bóng anh. Con Vện Ốc chạy chập chững phía sau. Hạnh chưa hiểu điều gì xảy ra. Cái ô nấm đâu rồi? Bụng chân Hạnh buốt nhoi nhói. Hạnh vuốt tay mạnh vào chân. Mấy chú kiến kềnh rơi rụng lả tả. Bên tai hạnh, bỗng nổi lên tiếng rào rào như tằm ăn rỗi. Hạnh vừa chạy, vừa thở dốc:

- Bão hở anh?

- Không, còn nguy hơn nữa, Hạnh ạ!

Hai anh em và con Vện Ốc chạy một hồi, lội qua một con suối nhỏ, mới ngừng lại. Con Vện Ốc ướt sũng, run rẩy nép vào chân hạnh. Anh Thành vun một đống lá, nhóm lửa sưởi cho con chó. Hạnh xoa những vết đỏ trên bắp chân, rồi ôm con Vện Ốc vào lòng:

- Kiến gì mà khiếp vậy, anh Thành?

Anh Thành đặt chiếc ba lô nặng trĩu xuống đất:

- Đàn kiến di cư đấy. Đi rừng Trường Sơn, chẳng phải chỉ lo thú ác, mà còn phải tránh bọn kiến này. Đàn kiến này mỗi lần di chuyển, phải hàng triệu con. Chúng đi tìm nơi sinh sống mới hoặc đi tránh vùng mưa lụt. Ở Nam Mỹ cũng có một loại kiến mang tên đô- ri - lin. Em không thể tưởng tượng được sự tàn phá của nó mỗi lần di chuyển đâu. Nơi đàn kiến đi qua, những con chó, dê, gà bị nhốt, đều bị kiến ăn trơ trụi. Có lần, chúng thịt gọn một con sư tử nhốt trong chuồng. Một con trâu nặng nửa tấn, khi đàn kiến đi qua trong gần mười giờ để lại bộ xương trâu trắng hếu.

Anh Thành nằm gối đầu lên chiếc ba lô:

- Anh nhớ có lần đọc trong một câu chuyện cổ tích châu Phi, người ta xử tử tù nhân bằng kiến, chứ chẳng cần dao cần súng gì. Người tù bị trói và vất vào tổ kiến. Sau vài giờ, người tù chỉ còn là bộ xương trắng sạch bong…

Hạnh rùng mình, nghĩ đến đàn kiến vừa đi qua chỗ cắm lều trại của hai anh em. Bên tai Hạnh, vẫn văng vẳng tiếng rào rào của đàn kiến. Anh Thành vươn vai:

- Đàn kiến vừa qua, không hung dữ như kiến châu Mỹ đâu, nhưng cũng khủng khiếp lắm. Đường của đàn kiến di cư, chẳng kể đèo cao hay suối sâu. Gặp dòng nước, cả đàn cứ lao xuống bám nhau thành cầu nổi cho bọn kiến đi sau. Bọn ấu trùng và kiến chúa được bảo vệ đi sau cùng…

Cả buổi tối đi săn nhím và chạy trốn khỏi đàn kiến làm Hạnh mệt rũ người. Hạnh ngủ say sưa trên đám cỏ dầy. Anh Thành phủ mảnh vải ni - lông trên người em, cơn ngủ cũng đến lúc nào không biết.

Buổi sáng mai đến với những tia nắng rạng rỡ của rừng già và cỏ cây tươi tốt xanh đậm đà. Hạnh mở mắt, chỉ thấy con Vện Ốc đang ngồi cạnh, nhìn chăm chú về phía lều trại dưới chân dốc, chỗ trảng cỏ mượt. Hạnh nhảy phắt dậy, gấp tấm ni - lông, rồi vui vẻ nói:

- Giờ thể dục bắt đầu, theo ta, Vện Ốc!

Con Vện Ốc bám sát chân Hạnh, ào ào lội qua con suối nông choèn, nhảy tưng tưng theo Hạnh. Chỗ lếu trại đã thấy thấp thoáng bóng anh Thành. Anh đang tháo mấy sợi dây chăng lếu, ngoảnh lại bảo:

- May còn lều bạt của anh em ta. Đám xương nhím và những chiếc lông nhọn rơi ra lả tả. Một vài miếng thịt nhím xám ngắt, tím bầm lại. Nghĩ đến đàn kiến đêm, Hạnh lại chợt rùng mình.

Anh Thành nhìn trời. Mấy vệt mây xam xám từ phía đông lơ lững trôi nhẹ. Anh lẩm bẩm:

- Sẽ có mưa to trong ngày hôm nay. Mưa rừng đó. Cứ xem đàn kiến di cư lớn thế! Chúng mình phải đi gấp thôi. Năm nay, mưa rừng đến sớm lạ!

Hạnh bỗng kéo tay anh Thành:

- Trời ơi, anh xem kìa. Lá cây cũng bị kiến ăn trụi hết…

- Cây kiền kiền non đó hả? Ờ, có lẽ đàn kiến ăn lá có trứng, phân rệp cây đấy. trong khoa học, người ta nói vui là kiến đi “chăn bò” mà.

Anh Thành bứt một chiếc là đã bị lủng xơ xác, đưa cho Hạnh.

- Rệp cây là kẻ thù của cây. Chúng sống từng đám trên lá hoặc vỏ cây cối, dùng vòi chọc thủng vỏ hoặc mặt lá cây để hút nhựa. Bởi vậy, phân của rệp cây có chứa đường và các chất dinh dưỡng khác. Loài kiến rừng đỏ rất ưa thích loại phân này và cũng tinh khôn nhận ra loài rệp cây đã thải ra phân đó. Làm thế nào để kiến có món “sữa phân” bổ béo đó mà uống? Chỉ có cách chăn “bò rệp” thôi. Và lũ kiến tìm mọi cách nuôi nấng, bào vệ và chăm sóc đám “bò rệp” ấy.

Từ mùa thu, kiến đi tìm những trứng rệp mang về tổ. Mùa xuân ấm áp, lũ kiến thợ kéo rệp non ra “bãi” cho ăn và chăn nuôi như đàn bò sữa. Kiến dùng đôi râu lau chùi cho các con “bò sữa” của mình sạch sẽ rồi mơn trớn chúng để bò rệp tiết ra nhiều “sữa”. Chiều tối, kiến lùa đàn “bò sữa” về nhà. Ở Tây Đức, người ta cũng tổ chức thu hoạc “sữa rệp” như thế. Và “sữa rệp” được xếp loại “cao lương mỹ vị” đó!

Rời khỏi khu cắm trại đêm, hai anh em đi sâu vào khu rừng sao. Hết đoạn rừng sao, đến một khu rừng với những cây mun và cây ngo rậm rạp.

Buổi chiều, trời bổng chốc ong ong và tối sầm lại. Rừng trở nên âm u lạ thường. Anh Thành lo lắng giục Hạnh:

- Ra khỏi khu rừng ngo này, anh em ta phải tìm một hốc núi hay hang đá trú tạm. Đêm nay, mưa sẽ to đây.

Những giọt mưa đầu vừa ập đến thì anh Thành, Hạnh và Vện Ốc đã chui vào một hốc đá lớn. Hạnh bốc đầy một đống lá rừng mục, nhóm lửa. Ánh lửa bùng lên sáng rực chiếc hang ẩm ướt. Gió tạt ngọn lửa thành một vệt dài, hừng hực nóng, xua đi đàn muỗi rừng và mấy con dơi to xù ở hốc đá. Anh Thành giở ba- lô ra:

- Đói rồi. Không có thịt nhím và nấm rừng, ta vẫn còn thịt nai khô. Này Vện Ốc, cho chú mày chén trước một miếng, chú màu rét rồi phải không?

Cơn mưa rừng thật lớn. Cửa hang như có dòng thác cuộn ào ào. Dòng nước trút xuống những bậc đá, tràn lênh láng xuống khe, xuống bãi cỏ. Chỉ một thoáng, bãi cỏ trước hang đã ngập trắng. Nước đã ngập kín gốc cây xà nu rồi mà vẫn dâng lên mãi.

Anh Thành vót một cành cây nhọn hoắc, nhanh nhẹn thái từng mảng thịt nai ra, xiên vào cành nhọn. Hơ trên đống lửa đang cháy rừng rực. Anh chăm chú nướng thịt, đôi mắt sáng ngời. Bàn tay khéo léo của anh xoay lên xoay xuống xâu thịt nai thơm phức. Anh bỗng giật mình nghe tiếng Hạnh kêu lên:

- Ôi! Gấu vào hang, anh Thành ơi!

Anh Thành quay phắt ra. Một bóng đen đang bò từ ngoài cửa hang vào. Bóng đen sũng nước, chỉ có đôi mắt sáng long lanh. Anh Thành cười:

- Không phải gấu! Con chồn mực thôi! Nó tránh mưa đấy, cứ để nó vào…

Con chồn mực mõm nhọn hoắc, chiếc đầu to tròn. Bộ lông chồn rậm rạp một màu đen tuyền. Bốn cẳng chân con chồn mực ngắn ngủn lông ngả trắng đục. Nó đang bị lạnh. Con chồn nhìn ánh lửa, lại nhìn những bóng người ngồi trong hang. Đúng là nó rét. Ngần ngừ một thoáng, rồi nó từ từ bò đến bên đống lửa, nằm phục xuống, đôi mắt lim dim khoan khoái. Con Vện Ốc lừ lừ đến bên, cái mõm ướt ngửi ngửi vào lưng con chồn. Hạnh không dám đứng lên. Nó sợ con chồn hoảng hốt bỏ đi. Con vật nom hiền quá. Anh Thành ném một miếng thịt nai nguội về phía mõm chồn mực. Nó ngửi ngửi một chút, rồi đợp một cái, nhai ngon lành. Anh Thành thích thú:

- Loại chồn mực này hiếm lắm, ít khi gặp vì chúng chỉ đi ăn đêm. Sống hẻo lánh ở vùng hoang vu, ở bụi rậm, Hạnh xem, nó có vẻ chậm chạp nhỉ? Nhưng kỳ thực nó leo trèo giỏi như mèo. Mèo thì leo bằng vuốt nhọn, còn anh chàng này lại ôm cả bốn chân vào cành. Cái đuôi kia kìa, khi leo còn có khả năng quấn vào cành như một cánh tay đấy!

Con chồn mực ăn xong miếng thịt, nó mở đôi mắt nâu xám hiền lành nhìn anh Thành. Anh Thành càng khoái:

- Nó xin ăn thêm đó. Này Vện Ốc, mang cho bạn mới của chú chứ!

Con Vện Ốc tha miếng thịt nai, vòng bên đống lửa, đến đặt trước mõm con chồn. Bây giờ chú chồn không ngửi nữa mà nhai ngon lành.

Ngoài trời, mưa vẫn ào ạt. Hơi lạnh bắt đầu tràn vào cả trong hang. Hai anh em ăn xong bữa tối thì anh Thành trải tấm ni- lông ra. Hạnh chúi vào nằm bên anh. Tấm bạt trại trở nên ấm áp như chiếc chăn ở nhà. Anh Thành vươn tay cời thêm đám lá khô vào lửa:

- Vện Ốc canh đêm cùng chú chồn nhé! Anh em ta ngủ thôi!

Con Vện Ốc đến bên chú chồn mực, cuộn mình nằm xuống. Chồn mực vươn nhẹ chiếc chân trước, vờn vờn vào lưng Vện Ốc. Hai con vật thân nhau như hai đứa trẻ. Chúng nằm sát bên nhau.

Cơn mưa vẫn chưa ngớt đi chút nào. Chưa bao giờ Hạnh biết một trận mưa rừng lớn đến thế. Cửa hang vẫn trắng xóa bức mành nước mưa đổ xuống. Khôn gbiết nước dâng đến tận đâu rồi. Xa xa, có tiếng con thú rừng kêu ảo não.

Hạnh ghé mắt nhìn về phía đống lửa. Vện Ốc vẫn nép bên chồn mực. Chúng nó đang ủ ấm cho nhau trong đêm lạnh lẽo này. Hạnh bất giác quay sang anh, cùng thiếp dần đi trong tiếng mưa rơi ngoài cửa hang.

Buổi sáng, Trường Sơn sau cơn mưa mới đẹp làm sao! Hàng trăm loài chim cùng cất giọng hót. Chích chòe liếng gọn gàng, còn sơn ca thì bay bổng. Chim bông lau có tiếng hót thanh thanh. Đâu đây còn có tiếng hót của con bách thanh lảnh lót, con khướu vội vã. Ngay sát cửa hang, một đôi chim dẽ lớn từ đâu bỗng sà xuống. Đôi dẽ mải đánh nhau, không thèm ngó ngàng vào cửa hang. Chưa bao giờ Hạnh thấy đôi chim dẽ đẹp đến thế. Đám lông cổ một con bờm lên như chiếc khăn quàng cổ màu lá mạ điểm những chiếc lông hung nâu và những vảy màu bằng bạc, còn con kia lại mang chiếc khăn màu mận chín, có những chấm sáng vàng chanh rực rỡ. Không hiều chúng đánh nhau thật hay đùa nữa. Vừa hạ chân xuống đất, đôi dẽ lớn đã đâm bổ vào nhau. Đám lông ở cổ, ngực, đầu xù lên thật dữ tợn. Tiếng vỗ cánh bùm bụp. Đôi dẽ quay tít trong cơn thịnh nộ. Đột nhiên, cả hai cùng dừng lại, đi vòng bên nhau và tách ra một đoạn. Cả hai con đều xòe rộng cánh, khuỵu một chân, nhảy múa cạnh nhau. Đôi mỏ chim nghếch nghếch lên cao, khua một vòng nhỏ, và hai con dẽ lại nhảy vào nhau trong hiệp đấu tiếp tục.

Hạnh say mê ngắm đôi chim thi đấu. Cả đến anh Thành cũng phải ngắm nhìn đôi chim không biết chán. Con Vện ốc khẽ gừ gừ. Còn chú chồn mực thì thích thú hẳn lên. Nó phủ phục cạnh Vện Ốc, nó nghiêng đôi mắt óng nâu nhìn đôi chim dẽ thi thố võ nghệ.

Hai con chim dẽ lại lăn xả vào nhau. Con có bộ khăn màu mận chín bỗng nhảy vượt qua đầu con lá mạ và xoay mình đạp mạnh vào cánh đối thủ. Con màu lá mạ bị cú đá móc, đổ rạp mình về một bên, bộ cánh quạt bụi mù, và chao mình bay đi.

Chàng chim dẽ màu mận chín vươn cổ, bộ khăn đẹp càng xù lên, đỏm dáng. Từ một cành cây sao, lại một chim dẽ sà xuống. Cô dẽ mổ nhè nhẹ lên đầu chú dẽ màu mận. Chim dẽ trống cúi đầu, đôi chân nhún nhảy, và đôi chim cùng cất cánh bay lên cao.

Hạnh nhìn mãi đến lúc đôi chim bay khuất về phía sau cánh rừng, mới quay lại; con chồn mực đã chẳng còn trong hang đá nữa. Cả Vện Ốc cũng biến đi đâu mất, anh Thành sắp xếp lại tấm bạt, đùa với em:

- Ở rừng Trường Sơn còn nhiều chuyện lạ. Nếu em cứ mải mê như thế này, thì phải đi hết một năm… Thôi chuẩn bị lên đường chứ, cậu cả?

- Nhưng Vện Ốc đâu hả anh?

- Em ra cửa hang gọi nó đi. Có lẽ chú ta còn chia tay với bạn trú đêm.

Nhưng Vện Ốc vẫn vắng bóng. Tiếng gọi của Hạnh lanh lảnh trong buổi sáng mát rượt. Hạnh đâm lo:

- Hay con chồn mực tha nó đi, anh Thành ơi!

Anh Thành phì cười:

- Khó đấy! Chó săn của em đâu bị chồn mực bắt dễ vậy.

Đúng như lời anh Thành, con Vện Ốc đã về. Chồn mực cũng đi bên nó. Hạnh vuốt lưng Vện Ốc:

- Mày làm tao hết hồn đấy, Vện Ốc ạ! Còn mày, sao không đi hả chồn?

Con chồn mực lặng lẽ vào hang. Nó đi quanh đống tro của đám lửa hôm qua một vòng. Đôi mắt nâu trong veo của chồn mực hiền lành nhìn anh Thành, nhìn Hạnh. Anh Thành khoác chiếc ba lô căng phồng, đi ra cửa hang, vươn vai:

- Lên đường thôi. Chúc chú chồn ở lại sống vui vẻ nhé!

Hạnh bước theo anh Thành, nhưng còn ngoái cổ nhìn lại. Con chồn mực phủ phục ở cửa hang, đôi mắt vẫn đau đáu nhìn theo hai anh em, nhìn theo Vện Ốc. Hạnh đâm buồn như từ biệt một người thân thiết. Em vẫy tay. Con chồn mực vẫn nằm im, nhìn theo. Ôi, chú chồn sao cứ nằm mãi vậy? Con Vện Ốc chạy nhào lên một mô đất cao, quay lại ngó về phía cửa hang. Nó sủa lên hai tiếng như chào chia tay với chồn mực. Đến lúc ấy, chồn mực mới đứng dậy, lùi lũi bỏ đi.

Qua một đoạn đường vòng, hai anh em Hạnh đang trò chuyện vui vẻ, Vện Ốc lại chạy xồ lên phía trước, kêu lên những tiếng mừng rỡ. Hạnh kéo tay anh, xức động:

- Ôi! Lại vẫn con chồn mực đó, anh!

Anh Thành chăm chú nhìn theo tay Hạnh chỉ. Con chồn mực đã nằm đợi hai anh em ở ven bụi sim dại. Vẫn cái dáng hiền lành và quyến luyến như ở cửa hang ngủ đêm vừa qua. Anh Thành đến gần con chồn, ngồi xuống vuốt nhẹ trên bộ lông rậm cứng của nó:

- Mày muốn đi cùng chúng tao hay chỉ đi tiễn thôi hả chồn mực?

Con chồn nằm im lặng. Nó nhận cái vuốt ve thân mật của anh Thành. Đôi mắt nó bỗng long lanh ướt. Hạnh kêu lên:

- Ồ, nó khóc hả anh?

Con chồn như khóc thật. Cả anh Thành cũng chẳng hiểu. Con thú rừng hoang dã quanh năm kiếm ăn nơi vắng vẻ, lại trở nên quyến luyến với hai anh em như vậy! Có phải vì hai anh em Hạnh đã không xua đuổi nó tron gđêm mưa lạnh hôm qua, đã cho nó ăn và ngủ ấm bên ngọn lửa? Trận mưa rừng xối xả đã làm chồn mực suýt bị trôi theo dòng lũ. Một mỏm đá đã cứu chồn mực. Khi lê được đến hang đá, chồn mực lạnh cóng, nó lả đi… Sáng nay, chồn mực đã cùng Vện Ốc về hang của nó. Cái hang sâu như vậy, đã bị nước nguồn tràn vào, bùn đất lấp kín mất rồi.

Con chồn mực không theo hai anh em Hạnh. Sau cái vuốt ve của anh Thành, nó lại lầm lũi vào rừng sâu.

Đôi mắt nâu ướt nhòe của con chồn mực cứ hiện rõ trong đầu Hạnh, mãi đến tận lúc anh Thành nhắc:

- Chúng ta sắp đến rừng ong mật đó, Hạnh ạ!

Hạnh bỗng đứng lại:

- Có làm sao không anh?

Anh Thành quay lại:

- Em sợ à? Rừng ong tự nhiên của Trường Sơn mê lắm… Ong hiền chứ không đáng sợ đâu! Nếu không trêu chọc nó, thì chẳng bao giờ nó tấn công ai cả. Chỉ có ngại cái anh ong bắp cày. Đi rừng chẳng may đạp phải tổ nó, thì coi chừng. Vì ong này làm tổ dưới đất. Tổ bị sụp là cả đoàn xông ra dữ dội như đoàn quân ra trận. Trước khi vào rừng ong, anh em ta chén đã. Trưa rồi, chú Vện Ốc cũng đói tóp cả bụng kia kìa.

Hạnh mở ba lô, lấy ra gói thịt khô:

- Anh em mình mấy hôm nay ăn toàn thịt, như người rừng anh ạ!

Anh Thành vặn mình kêu răng rắc cho đỡ mỏi:

- Qua rừng ong, ta sẽ đi kiếm rau tươi ăn cho mát ruột. Này Hạnh, em thử kể xem biết được mấy loài ong? Không biết nhiều hả? Phải học thêm thôi. Này nhé: ong mật, ong khoái, ong ruồi, ong vò vẽ, ong bầu, ong đất, ong vàng, ong nghệ, ong bạc mày, ong mắt muỗi…

Hạnh cười:

- Thế thì em chịu. Ở Hà Nội, nhà bạn em có nuôi đàn ong ở đầu hồi nhà, mỗi kỳ nó lấy được hàng thùng mật. Ăn ngọt lừ…

- Cậu em tôi chỉ thích chén, có biết đâu nghề nuôi ong là cả một ngành công nghiệp lý thú và kỳ công. Gần 50 nước trên thế giới hiện nay đã nuôi hơn 40 triệu đàn ong. Từ ong, lấy mật và sáp. Ong có thể chế ra các sản phẩm nông nghiệp. Ong thụ phấn cho cấy, cho năng suất hoa quả cao hơn. Những vườn hoa nặng trái, những cánh đồng hoa ngào ngạt khoe sắc…

Hạnh vừa nhai miếng thịt nai, vừa ngạc nhiên trêu anh:

- Em tưởng anh chỉ chú ý về mặt thuốc chữa bệnh, chớ lại nghiên cứu cả các mặt thơ mộng như vậy sao?

- Dĩ nhiên anh thì chỉ đi sâu vào các thứ thuốc về ong thôi. Chao ôi, em có biết đâu, cái chất mật ngọt ngào đó chứa tới hơn bảy chục chất khác nhau và đều là những chất quý đấy: nó là thuốc “thần” để chữa các vết thương, chữa các bệnh đường hô hấp, các bệnh do nhiễm lạnh, chữa loét dạ dày và tá tràng… Sữa ong chúa điều trị viêm khớp, lao và là một vị thuốc điều hòa huyết áp: đối với người huyết áp cao thì sữa ong chúa làm hạ, còn đối với người huyết áp thấp thì sữa chúa đưa về mức bình thường. Nọc ong là thuốc “tiên” để chữa thấp khớ. Còn sáp ong và keo ong chữa những vết thương, vết loét… Thật tuyệt diệu đàn ong, những người bạn nhỏ mang lại cho con người bao nhiêu thuốc quý.

- Em nghe người ta kể, ở rừng gấu hay ăn trộm mật ong lắm phải không?

- Chuyện gấu ăn trộm mật, để có dịp anh kể cho. Nhưng anh em mình lên đường thôi. Đến rừng ong, anh kể cho nghe chuyện ong đã. Ong cũng ăn trộm mật, thế mới lạ chứ!

Anh Thành bước nhanh như đã thông thuộc cánh rừng ong từ lâu rồi. Anh khoác tay:

- Không được chọc tổ ong, không được đạp những mô đất lạ, đó là kỷ luật đầu tiên đấy. Cả chú Vện Ốc cũng khôn gđược sục sạo các hốc, các bụi, nghe không!

Anh vui vẻ nói trước khi bước vào con đường đầy hoa mâm xôi, hoa tẩm bóp rừng vàng ươm. Hạnh bỗng lắng nghe. Những tiếng ong đã rộ lên vo ve bên tai.

Rừng ong mỗi lúc một vui, một tấp nập. Tiếng một con tu hú kêu lảnh lót ở cánh rừng vải bên cạnh, gọi theo những tiếng chim lạ rộ lên inh ỏi. Anh Thành kéo Hạnh đến gốc một cây muỗm non, chỉ xuống đám cỏ đầy xác ong:

- Em xem đây, đây là hậu quả của cuộc “ăn trộm mật” của những con ong mà anh nói lúc nãy…

Anh cầm lên một xác ong vàng bộng, lại tiếp:

- Pháp luật nhà ong nghiêm khắc lắm. Những chú ong lười, đi kiếm mật mà jhông mang gì về, sẽ bị ong gác cửa xua đuổi không cho vào tổ. Chú lười nào tinh ranh, bèn lẻn ra cổng sau ăn vụng kho mật của đàn ong khác. Nếu mưa to gió lớn, mật hoa hiếm, chuyện ăn trộm mật của nhau càng ghê gớm hơn. Có lúc cả bầy ong đi ăn… cướp mật, bị đàn ong chủ đánh lại. Cả hai xông vào nhau như trên chiến trường. Từng khe hở, ngóc ngách của tổ ong, trên cành cây, trong không trung… đều diễn ra trận đánh ác liệt, náo động.

Từ phía gốc cây đại, con Vện Ốc bỗng kểu “oẳng” một tiếng, rồi cuống cuồng chạy. Trên đầu Vện Ốc, có đến ba bốn con ong đang bay lượn. Vện Ốc chui luôn vào đám sim dại um tùm. Mấy con ong bay lảng vảng một hai vòng rồi mới bay đi. Vện Ốc luồn qua bụi sim, lùi lũi chạy đến bên Hạnh, đôi mắt còn dáo dác sợ hãi. Hạnh xoa đầu con chó:

- Chắc chú mày lại trêu ong hả? Xem nào, được bữa hoảng hồn nhé.

Bỗng anh Thành đăm đăm nhìn về phía bụi cây hồng bi trên một dải đất cao. Anh vỗ nhẹ lên vai Hạnh:

- Em coi, có người bắt ong đấy…

Đúng là có người thật. Một cô gái người Ba Na độ ngoài hai mươi tưởi đang đứng lặng lẽ giữa một đàn bướm sặc sỡ lượn lờ bay quanh. Những con bướm cánh đỏ rực, mép cánh xanh màu mạ bay trên những con màu vàng tươi, tua đen nhánh. Đàn bướm tản đi, cô gái vẫn đứng đó. Hai anh em Hạnh chăm chú theo dõi từng động tác của cô. Bây giờ anh Thành mới để ý đến khu trên cao của rừng ong. Lơ lửng trên những thân cây, cành cây cổ thụ, treo đầy những gác kèo tổ ong. Đó là những khúc mốp dài khoảng hai mét, gác ngang nhánh cây cho ong về xây tổ. Những tổ ong ở gác kèo sắp xếp có hàng lối hơn ở phía rừng ong dưới.

Cô gái dùng đôi cánh tay trần nhè nhẹ rẽ đám ong ra. Đàn ong bay mù mịt quanh cô gái, con bò lê tay, con đậu trên tóc, lên vai. Cô gái đứng im, chỉ đôi tay vẫn lựa từng đám ong ra hai bên. Một chập, cô gái đã lần ra chỗ ong chúa. Cô nâng nhẹ ong chúa vào một cái túi màn xinh xắn và bước đi. Cả đàn ong bay theo cô gái tíu tít. Tiếng ong đập cánh xao động cả một vùng.

Cô gái uyển chuyển bước theo từng bậc đá xuống phía rừng ong dưới.

Hạnh ngây người nhìn cái cảnh kỳ lạ chưa từng thấy bao giờ ấy. Cô gái đã nhìn thấy anh em Thành. Cô cười. Anh Thành đi cách một đạon sau cô gái, hỏi:

- Cô chuyển đàn ong về nhà phải không?

- Đúng đó. Đàn ong cũ nhà em bỏ nhà đi rồi mà.

- Tên cô là gì?

- Em tên Y Lúi, tên xấu lắm mà!

- Không xấu đâu. Nhà Y Lúi có xa không?

- Gần thôi. Anh cán bộ về nhà em chơi, có ưng không?

- Ưng rồi, Y Lúi à.

Cô Y úi cùng đàn ong vượt qua rừng ong, đi xuống một con dốc. Vừa đi, Y Lúi vừa ríu rít kể chuyện. Y Lúi nhà nghèo, lớn lên đã không biết mặt mẹ. Cha là thợ săn vừa chết năm ngoái, chỉ còn anh trai cũng trong phường săn. Y Lúi bước vào sân nhà mình, đến bên một khúc gỗ treo vắt ngang đầu hồi. Y Lúi đặt nhẹ nhàng ong chúa lên khúc gỗ, rồi lùi ra một đoạn. Đàn ong rời khỏi Y Lúi, nhanh chóng bâu kín quanh khúc gỗ thật náo nhiệt.

Tiếng ong bay lại rộn rã khắp khu nhà nhỏ của Y Lúi.

Y Lúi vào nhà, gọi anh em Thành:

- Mời anh vào nhà đi. Anh trai em vào với già làng nên không có rượu đâu. Anh và em bé uống mật ong vậy thôi.

Y Lúi nhanh nhẹn mang ra một hũ mật ong thơm nức, rồi cắt một tàu lá chuối trải ra trên chiếc bàn nhỏ. Y Lúi rải ra trên tàu lá chuối một tảng ong non, cắt ra thành những miếng nhỏ. Cô lại lấy ra ba chiếc bát, múc đầy mật ong óng vàng. Anh Thành kéo Hạnh ngồi xuống cạnh bàn, xoa tay:

- Cảm ơn Y Lúi. Mật ong ngon thật!

Anh chấm miếng tảng ong non vào bát mật, đưa lên miệng. Hạnh cũng bắt chước anh Thành, bắt chước chị Y Lúi. Mùi mật ong ngọt ngào lẫn với ong non thơm ngậy trong miệng Hạnh.

Chị Y Lúi cười:

- Anh Thành và em Hạnh biết cách ăn mật như người Ba Na rồi đó. Anh Thành là cán bộ địa chất à?

- Không. Tôi tìm các vị thuốc chữa bệnh thôi.

- Thế thì mai mốt anh xuống chợ người Ba Na em. Chợ bán nhiều thứ thuốc chữa bệnh giỏi lắm đó.

- Y Lúi có hay đi chợ không?

- Ít thôi. Nhưng nếu anh trai em không bận, em dẫn anh Thành đi xem chợ cũng được.

Lúc ấy, từ phía xa xa, chợt nổi lên những tiếng trống “cắc… tùm… cắc… tùm” dồn dập. Rồi lại tiếng “bum…bum… bum” nghe vừa vui vừa buồn.

Tiếng trống cũng làm xao động đàn ong mới về ở đầu hồi ngôi nhà nhỏ. Vài con ong bay ra, lượn lờ quanh tổ mới.