"Sắp giải phóng rồi các đồng chí ơi!
Chúng tôi nhảy lên reo hò khàn cả cổ khi Đài Tiếng nói Việt Nam báo tin: Hai mươi bảy tháng một năm một chín bảy ba, ký Hiệp định ngừng bắn - Mỹ chấp nhận rút quân, Bắc Việt Nam và Nam Việt Nam sẽ tự giải quyết công việc nội bộ của mình.
Không khí rạo rực khắp nơi, chúng tôi tâm trạng khó tả, sau bao năm chờ đợi ngày vui này.
Tuy nhiên, cấp trên có chỉ thị, tất cả không quên cảnh giác. Mỹ rút quân nhưng chúng vẫn còn giúp Nguyễn Văn Thiệu đạn bom. Quân ngụy vẫn còn một triệu thằng. Chiến thắng sẽ đến nhưng càng gần thắng lợi thì càng còn lắm gian lao.
Đêm hai tám, tháng một, chúng tôi ở phía nam sông Thạch Hãn, phục vụ bà con cô bác một đêm, chương trình kéo dài ba tiếng đồng hồ, có đến năm vạn khán giả nhưng rất trật tự. Bài hát “Việt Nam trên đường chúng ta đi”, thơ Xuân Sách, nhạc của Huy Du vang trên Đài Tiếng nói Việt Nam hàng chục lần trong suốt tháng một và tháng hai năm một chín bảy ba. Đêm diễn tổ chức ở bờ nam sông Thạch Hãn, chúng tôi thuộc ngay bài hát đó và hát phục vụ mọi người, khán giả vỗ nhịp theo.
Họa My ngâm thơ “Chúng con chiến đấu cho người sống mãi Việt Nam ơi” của nhà thơ Nam Hà, Sơn Ca ngâm bài “Bài thơ báng súng” của Hoàng Trung Thông, Ngân xoăn ngâm “Trăng trên Thành Cổ” - nói về nữ y tá mười chín tuổi dũng cảm: Trăng trên Thành Cổ sáng mãi ngàn năm như tên em - trên đài chiến công thơm mãi... người nghe thật xúc động. Chính tôi có gì đó rạo rực như muốn khóc.
Sáng hôm sau, đội chúng tôi được tiếp một vị khách đặc biệt. Chúng tôi đoán đó là một cán bộ cao cấp của Nhà nước ta, vì ông mặc đồng phục nhưng, ngay sau đó chúng tôi được biết đó là một cán bộ cao cấp của quân đội. Ông vừa ở Hà Nội vào, sẽ là một trong những người chứng kiến cuộc trao trả tù binh Mỹ và - ta tại bờ sông Thạch Hãn (chứng kiến, chứ không phải bàn giao). Đồng thời ông sẽ có những buổi gặp gỡ một số đơn vị chủ lực ở khu vực Quảng Trị, chuẩn bị cho những trận đánh quyết định.
Đáng lưu ý nhất khi ông kể cho cả đội “Hoa phong lan” nghe một số chuyện trong cuộc đấu tranh ngoại giao tại Pari.
Cuối tháng mười một năm một chín sáu tám, Mỹ chấp nhận đàm phán với ta tại Pari. Mục đích của Mỹ là lấy sức mạnh bom đạn để giải quyết chiến trường trên thế thắng, nhưng chúng không thực hiện được ý đồ đó. Hội nghị cứ họp đi họp lại, mãi đến hai mươi bảy tháng một năm một chín bảy ba, sau khi thua trận “Điện Biên Phủ trên không” mười hai ngày đêm tháng mười hai năm một chín bảy hai, chúng buộc phải ký Hiệp định rút quân.
Lại lần lượt phục vụ các binh trạm từ trong trở ra đến Quảng Bình.
Sau khi phục vụ ba mươi bảy điểm thuộc các binh trạm, chúng tôi phục vụ một đơn vị đặc biệt, đó là gần tám mươi con em cán bộ miền Nam được đưa ra Bắc học tập. Độ tuổi các khán giả này từ mười ba đến mười lăm.
Lớn tuổi nhất trong đoàn là một thiếu nữ mười bảy tuổi, cô bé để tóc ngang vai, dáng người tạm được, chỉ tiếc khuôn mặt to, gồ ghề, không cân xứng với dáng người, với cặp mắt lá răm luôn long lanh đen ướt và hàng mi cong. Hàm răng đều đặn, trắng bóng nhưng răng to, nước da tái vì sốt rét vì ở lâu trong rừng. Chúng tôi ở rừng chưa được một năm mà tất cả cũng tái da huống chi cô nàng đã ở ba năm, như cô tâm sự - và cô tự giới thiệu cô là đoàn trưởng. Đúng bảy giờ tối, chúng tôi biểu diễn cho các em xem, tất cả trật tự im lặng, riêng thiếu nữ mười bảy tuổi có tên hấp dẫn là Mỹ Ngọ. Tấn Thị Mỹ Ngọ, vỗ tay hát theo. Bài nào ở trên sân khấu, dù đơn ca, tốp ca, cô ta cũng hát theo.
*
Ra đến Binh trạm Hai, chúng tôi lại đến các điểm cũ để phục vụ đồng đội: Tổ phá bom, các trận địa pháo, các đơn vị công binh, kho hậu cần. Cảnh cũ còn đây nhưng toàn là người mới - lính trẻ rất nhiều. Họ vào đây để các lính cựu vào sâu hơn nữa.
Tại cua chữ Y, có một đồng chí là lính cũ ôm chầm lấy cánh nam giới chúng tôi, giọng run run:
- Cứ ngỡ các đồng chí đã ra Bắc.
Nói xong đồng chí vác cái vỏ hòm đạn ba mươi bảy ly ra, mở nắp. Chao ôi, rất nhiều thứ được chế tác bằng vỏ máy bay, đồng chí này nói:
- Các đồng chí của tôi chín tháng trước đã được xem đoàn biểu diễn. Họ đã vào sâu trong đó, có gửi lại tôi, cụ thể thế này: Mỗi đồng chí nam, hoặc nữ đều được tặng một hộp đựng son, phấn, gương, lược. Nam giới dù không hút thuốc, mỗi đồng chí mỗi người một điếu cày về tặng ông hoặc bố, hoặc chú, hoặc anh em. Nữ giới được thêm một chiếc lược.
Chúng tôi thật vui mừng và cảm động. Nhìn những thứ mà đồng đội mình chế tác từ mảnh máy bay Mỹ rất tinh xảo mà khâm phục. Tôi chắc ai cũng nghĩ như tôi: Thế hệ sau, làm gì có được vinh dự này?
Chúng tôi càng bồi hồi xúc động khi đồng chí này kể: Đơn vị đồng chí có ba người hy sinh, trước khi ra đi, vẫn kịp dặn dò đồng đội nếu còn sống trở về hãy động viên bố mẹ đừng buồn. Nếu gặp anh em văn công, xin gửi lời chào mạnh khoẻ. Xin vĩnh biệt.
Hoạ My, Sơn Ca, Ngân, Thuỷ, Nga... bật khóc hu hu. Nam giới chúng tôi lặng đi rất lâu. Có gì đẹp bằng tình đồng chí trong chiến tranh, dù chỉ mới biết mặt, chưa hẳn là biết tên, vậy mà đồng đội vẫn nhắc tới mình... Tôi tin đồng đội tôi trong đội “Hoa phong lan”, ai cũng thầm hứa sẽ sống xứng đáng với những người đã ra đi.
*
Họa My, Sơn Ca lại bị sốt rét. Lạ quá, mùa khô rồi, có mưa đâu mà muỗi lắm. Quân y sĩ Lê Đáng nói vi trùng sốt rét vẫn còn trong máu từ mùa mưa năm ngoái nên da đồng chí nào cũng tái, các nữ diễn viên da trắng nhưng trắng xanh, không có màu hồng. Thạch khờ cũng sốt, rồi nhạc công chủ đạo - Thảo già, lại cả Châu trống, Đội trưởng Trần Dũng nữa.
Toàn đội lo lắm, nhất là Trần Dũng anh lo công việc, lo cơn sốt rét của chính anh luôn tái phát. Có lúc anh đứng lên đi vài bước, lại ngã. Tôi nói với Dũng cứ nghỉ ngơi, mọi việc đã có những người khoẻ giúp đỡ.
Cơn sốt vẫn còn nhưng, lại như mùa mưa năm ngoái, cứ nói đến biểu diễn phục vụ đồng đội ở các trọng điểm là ai nấy lại khoẻ lên. Những buổi thế này, chúng tôi vẫn không bớt một tiết mục nào. Dàn hợp ca toàn đội vẫn vang lên những giai điệu hùng tráng. Giọng của Hoạ My, Sơn Ca vẫn lảnh lót ngân lên...
*
Đài Tiếng nói Việt Nam ngày nào cũng đưa tin chính quyền Sài Gòn vẫn tăng cường lấn chiếm vùng giải phóng nhưng đều bị quân ta đánh bại làm nức lòng chúng tôi. Tại đường Trường Sơn, khoảng giữa tháng hai đến gần hết tháng ba năm một chín bảy ba, máy bay địch hoạt động ít hơn lúc chưa ký Hiệp định ngày hai bảy tháng một năm một chín bảy ba. Chúng tôi suy đoán: Bọn Mỹ rút hết, còn đám lính ngụy dù sao cũng không tài giỏi bằng quan thầy của chúng. Chả thế mà trong số phi công ngụy bị bắt sống, có nhiều thằng khai là mới bay lần... đầu tiên!
Thời gian máy bay địch hoạt động ít, đường Trường Sơn cứ vui như hội: Xe chở quân ta, khí tài đạn dược đêm ngày từ hậu phương vào tiền tuyến không ngớt. Chúng tôi cũng vui lây với hàng ngàn đồng đội đang trên đường ra trận, tin rằng ngày thắng lợi đang đến gần. Và, số lần phục vụ của chúng tôi tăng gấp lên ba lần so với năm một chín bảy hai, có nghĩa là một ngày phục vụ ba điểm, có ngày bảy điểm. Có điểm phục vụ năm ngày đêm liền, đó là bệnh viện Tiền phương - nơi Họa My bị kiểm điểm, làm Họa My ân hận suốt đời vì không dám hôn đồng chí thương binh đang hấp hối, để rồi đồng chí ấy ra đi...
Ở bệnh viện này, trong năm ngày đêm, có ngày phục vụ tám lần. Thương binh từ Nam ra nhiều quá, trong ấy đang đánh lớn, đánh liên tục, vùng giải phóng mở rộng hàng ngày.
Trước lúc biểu diễn, anh chị em bị sốt rét được tăng cường các loại thuốc bổ dưỡng, thuốc điều trị. Và, gần hai tháng ở Trường Sơn năm một chín bảy ba, không một ai bỏ một tiết mục nào mà mình đảm nhận.
*
Thảo già nói: “Bàn tay phụ nữ tuyệt lắm các đồng chí em ạ. Họ sờ vào đâu là đàn ông ta tỉnh đến đấy. Nó cứ như có luồng điện chạy khắp người, như có hàng trăm ngón tay thon xoa dịu. Hôm qua trong giấc mơ, tớ gặp lại bà xã lúc trẻ. Chà, chà tuyệt lắm các đồng chí em ạ. Đúng là một tòa thiên nhiên mà cụ Nguyễn Du đã tả. Chú em nào chưa thấy thì sau đợt này về phải tiến hành cưới vợ ngay đi kẻo qua một ngày là phí một ngày. Tớ lấy vợ lúc hai mươi tuổi, tớ biết rõ nên tiếc lắm. Lẽ ra phải lấy lúc mười bảy tuổi. À à, sáng nay, tớ sẽ đi lấy mật ong, cái thứ này chữa sốt rét tốt lắm. Tớ phát hiện mấy tổ rồi, nhiều mật lắm”.
Đó là một buổi chiều đầu tháng tư năm một chín bảy ba, chúng tôi đã xa hậu phương được một năm một tháng. Có công văn từ ngoài Bắc gửi vào, ngày mười lăm tháng tư chúng tôi lên đường về hậu phương. Ai cũng vui mừng nhưng cũng thấy lưu luyến mảnh đất tiền phương máu lửa đã gắn kết chúng tôi với nhau, đã tôi rèn chúng tôi, đã cho chúng tôi thấy yêu hơn mỗi mảnh đất của Tổ quốc, phải mất bao nhiêu máu xương của hàng trăm thế hệ mới có được.
Chiều nay, lúc ba giờ, cánh đàn ông rủ nhau ra suối tắm giặt. Suối mùa khô muôn thuở vẫn không nhiều nước, nhưng cả chục ngày nay máy bay địch bỗng ít hoạt động. Và nếu có, chúng vội ra, vội quăng bừa bãi các loại bom. Bom trúng đường thì ít mà đốt cháy những cánh rừng vô tội thì nhiều. Cây đổ ngổn ngang, mùi thịt thú rừng chết cháy khét lẹt.
Chúng tôi ngồi trên bờ suối. Hoa chuối rừng đỏ tươi, như trái đạn B-40, B-41, bờ suối phía bên kia. Đẹp quá, hoa đẹp quá, nếu còn sống trở về, sẽ vào Trường Sơn mà ở, không khí thật trong lành.
Buổi tối, lúc chín giờ ba mươi, sau khi phục vụ một tổ thông tin có năm người, Họa My chủ động nắm tay tôi. Tôi như bị điện giật, cảm giác đầu đời, giống như anh Thảo già nói chiều nay. Tôi mạnh dạn khoác vai Họa My, nói nhỏ:
- Em có sợ không?
- Sợ gì?
- Anh Dũng nhìn thấy.
- Có anh, em không sợ, với lại tự dưng trưa nay anh Dũng gọi riêng em ra, anh nói anh yêu Họa My, nhưng biết là không được. Em hãy đến với Hải đi, cậu ấy tốt lắm đấy. Em nói ở đội ta, ai cũng tốt chứ đội trưởng. Anh ấy nói đúng, nhưng em hợp với Hải hơn...
- Về chỗ em đi anh, Sơn Ca nó có chỗ rồi.
- Ai vậy, Họa My, A... à, em.
- Bí mật, với lại chuyện người khác, kệ người ta, ứ ừ.
... Tim tôi đập loạn xạ, lưỡi như bị đóng băng, bao nhiêu lời định nói, nó như bốc hơi mất. Họa My tựa đầu vào vai tôi thầm thì: “Anh nói gì đi chứ?”. Lấy can đảm, hít một hơi thật sâu, tôi ấp úng:
- Anh... yêu... anh... yêu em.
Họa My cười khanh khách rồi hỏi:
- Còn gì nữa?
- À... à... anh yêu Họa My!
- Biết rồi, nhưng chỉ có yêu thôi à?
Tôi lại lấy can đảm lần thứ hai:
- Yêu... và... muốn cưới em.
Họa My lại cười to. Tim tôi vẫn còn đập. Rồi, sau mười phút im lặng, tôi hôn lên tóc Họa My...
... Đúng là mùi phụ nữ, diệu kỳ thật đấy. Họa My nói:
- Sốt rét làm em xấu quá rồi - tóc rụng quá nhiều, da xanh bủng beo, bà già đến nơi rồi - Không hiểu sao, tôi bỗng trở nên hùng hồn, tôi xả một tràng dài hơn cả hàng chục băng súng máy, tôi nói với Họa My như đọc diễn văn soạn sẵn:
- Như có sự sắp đặt của tạo hóa nên lúc mới tập hợp anh chị em ở các đơn vị về, anh đã... thầm yêu em. Hơn một năm qua, em thừa biết tình cảm của anh đối với em. Bây giờ, cả đội mình ai cũng có ký sinh trùng sốt rét. Nay mai về Bắc, chỉ cần an dưỡng một thời gian là tất cả lại như xưa.
- Thế lỡ ra nó không như xưa thì sao?
- Thì... em vẫn là của anh cơ mà.
Im lặng, rồi tôi ôm chặt Họa My, thì thầm: “Anh chỉ có em”.
Đêm rừng Trường Sơn thật yên lặng. Tôi nghe rõ hơi thở của Họa My. Tôi nói: “Cứ ngồi thế này, anh muốn ngồi suốt đêm với em”.
- Rồi sẽ ngồi, sợ rằng lúc ấy...
- Lúc nào hả em?
- Quen hơi nhau rồi, chán ngay ấy mà...
Tôi lại thề với Họa My. Rồi Họa My gối đầu vào đùi tôi, miệng nói:
- Anh khêu đèn to lên.
- Để làm gì hả em?
- Để em nhìn rõ mặt anh nhiều hơn.
- Thế ngày thường, em vẫn nhìn anh cơ mà.
- Nhưng lúc chưa yêu, nhìn... khác chứ.
- À... ra thế.
- Ngốc thế.
- Anh hiểu rồi...
- Nay mai, anh sẽ đặt tên các con là gì?
- Con gái, anh sẽ đặt là Phong Lan, con trai là Trường Sơn để kỷ niệm một thời không quên, một thời đáng giá nhất của chúng ta khi còn trẻ.
- Nhưng nếu toàn là con gái thì sao?
- Thì một đứa nữa... sẽ là...
- Là gì...
- Em chọn đi xem nào.
- Tên là Sơn Ca, anh ạ, để chúng mình nhớ một trong những người bạn thân. Sơn Ca nó nói với em, sau này có con gái nó sẽ đặt tên là Họa My được không anh?
- Được, em ạ.
Họa My đã ngủ, tiếng thở đều đều. Tôi đặt môi mình lên trán Họa My, đặt rất lâu. Đã gần bốn giờ sáng, tôi đỡ Họa My lên giường, rồi kéo cái vỏ hòm đạn AK mà anh em ở Trường Sơn cho chúng tôi mỗi người một cái làm cái ghế ngồi, ngồi cạnh giường - Họa My ngủ say quá.
... Tôi vẫn ngồi như thế đến lúc Sơn Ca bước vào hầm, cô tươi cười, thì thào:
- Ông bà đã hôn nhau chưa. Ô kìa, nó ngủ rồi à. Khai thật đi, đã làm gì rồi?
- Không có gì.
- Ít ra thì cũng hôn nhau chứ, sợ gì, sắp về hậu phương rồi.
Tôi chỉ khẽ cười rồi nói:
- Sơn Ca ngủ nhé, tôi về đây.
Thời gian còn lại của đêm chỉ là ba mươi phút. Tôi ngả lưng nhưng không thấy buồn ngủ, chỉ thấy như Họa My vẫn ở bên tôi. Và rồi, ngoài kia rộn rã tiếng của hàng chục loại chim đang đua nhau hót, tạo nên một bản hòa ca muôn điệu của rừng đại ngàn.
... Những ngày còn lại ở Trường Sơn, Trần Dũng hoạt bát hơn, nói năng gọn, không lê thê, không có thêm những từ vô nghĩa. Anh luôn tươi cười, cũng ngồi vào với anh em mà kể tiếu lâm.
*
Thế là chúng tôi đã hoàn thành nhiệm vụ sau một năm một tháng tám ngày ở chiến trường. Nằm trong hầm tôi luôn mơ về ngày kết thúc chiến tranh.
Ngày cưới của tôi và Họa My, cả đội không thiếu ai. Cơ quan Tổng cục cử lãnh đạo về chúc mừng. Không ngờ nhất là cậu Hường, dân công hỏa tuyến, về trước chúng tôi một tháng, cũng đến chúc mừng vợ chồng chúng tôi, cậu ta đưa theo người yêu, cũng là vợ sắp cưới đến. Bạn bè tôi ca hát thâu đêm. Họa My đẹp rực rỡ trong vai cô dâu. Nàng mặc váy áo màu trắng như các tiểu thư xinh đẹp trong phim phương Tây mà chúng tôi đã từng xem trong những ngày ở hậu phương. Những người đến dự đám cưới của tôi và Họa My, ai cũng khen cô dâu đẹp như các công chúa trong các vở chèo, tuồng trên sân khấu. Chúng tôi ngập tràn trong niềm vui, hạnh phúc. Các bà trong làng nói với mẹ tôi: “Nhất bà đấy, con dâu là văn công, hát hay, như có đài phát thanh bên cạnh, không ăn cũng no”. Cha mẹ tôi rạng rỡ niềm vui trên khuôn mặt.
Đêm tân hôn, chúng tôi kể cho nhau về mơ ước, về tương lai. Vợ chồng tôi vẫn ở văn công quân đội. Khi tuổi bốn lăm, năm mươi sẽ về trường nghệ thuật làm giáo viên. Rồi, chúng tôi nhắc lại hai mươi lăm gương mặt đồng đội: Này đây, Thảo già thật vui tính và tài năng, mười ngón tay anh ngắn, to như dùi đục, chứ không mười ngón búp măng như các nhạc công mà tôi từng thấy, vậy mà anh sử dụng mười nhạc cụ thành thạo. Trông tướng mạo anh như anh chàng nhà quê thực thụ, người mới gặp không thể nghĩ anh là dân nghệ sĩ. Này đây: Võ Hồng Châu, một nghệ sĩ trống tài hoa, kiến thức sách vở, đời sống thâm sâu. Anh có thể trở thành nhà lý luận văn học hoặc nghiên cứu triết học, xã hội học, sẽ là giáo sư đại học trong tương lai. Có lần tôi hỏi nếu trở về, có xin chuyển ngành không. Châu nói muốn lắm nhưng sợ đơn vị không cho, tuy nhiên, tôi sẽ cố gắng, bởi vì, tuổi nghệ sĩ cũng không dài. Thanh sắc không còn thì sau này cơ quan khó xếp việc. Tôi sẽ thuyết phục thủ trưởng đơn vị rằng, hãy tuyển người phục vụ đánh trống khác. Ở quê tôi nhiều người biết đánh trống lắm anh Hải ạ.
Này đây: Thạch khờ, anh sẽ là nghệ sĩ múa tài ba trong tương lai. Khi mà trở về, anh sẽ đi học nâng cao. Thạch thật thà, chất phác, ít nói, nói câu nào chắc câu ấy, anh có tố chất nghệ sĩ như bẩm sinh. Các điệu múa của đội, do anh tiếp thu theo kiểu nhìn người khác đạo diễn, rồi biến hóa thành của mình một cách linh hoạt, sống động làm cho điệu múa sinh động hơn, gây hiệu quả hơn. Và đây: Tuấn cười - vẩu răng nhưng có duyên, lúc còn ở ngoài Bắc, một số nữ giáo viên trẻ, diễn viên của đoàn phòng không cũng có tình ý với anh nhưng anh chưa duyệt. Anh nói với tôi: “Cũng phải ra trận mà thử thách chút ít, anh Hải ạ, vướng víu vợ con, làm tư tưởng không thông thoáng. Ở xa nhau, đêm nằm, người nọ cứ nhớ người kia cũng đủ mệt mỏi thì còn làm việc sao được”.
Sau này mỗi đứa một nơi, vợ chồng tôi sẽ nhớ tất cả anh em trong đội, nhưng đậm nét nhất là Tuấn cười. Anh kể tiếu lâm cũng giỏi như Châu trống nhưng anh biết nhường nhịn. Một điều nữa, anh biết san sẻ, biết quý trọng đồng đội, sống ngay thẳng. Vợ chồng tôi nói với nhau: Tuấn sẽ là nghệ sĩ kịch nổi tiếng trong một ngày không xa.
Đây... Sơn Ca lúc nào cũng vui tươi, nhí nhảnh. Trong mắt Sơn Ca, cuộc đời này tất cả đều đẹp. Lúc mới gặp nhau trong buổi đầu thành lập đội, ai cũng nghĩ cô bé này có bộ mặt khinh khỉnh, khó chơi. Nhưng rồi, cô lại là người chủ động hòa đồng với mọi người, sẵn sàng nhường cơm xẻ áo cho đồng đội. Cô giấu Đội trưởng Trần Dũng, tặng một gia đình nghèo hồi còn huấn luyện ở làng Quyết Tiến ngoài Bắc cả hai tháng bồi dưỡng thanh sắc (bốn ký đường, mười hộp sữa) là những thứ hiếm của thời đấy. Cô không nói với ai, chính người được tặng đã khoe điều ấy, nhờ chị ấy mà con tôi có cái bồi dưỡng, khổ nó quá, năm tuổi mà như trẻ lên một. Cả đời tôi, bốn mươi tuổi, có biết mùi đường sữa là gì đâu nếu không có cô bộ đội... Đây là Ngân xoăn, mái tóc xoăn, bồng tự nhiên, một nét dễ nhớ nhất khi những người tiếp xúc với cô. Cô cũng ít nói, có giọng nói rất dễ nghe. Lúc nào cũng thường trực nụ cười ở trên môi. Cô chẳng giận ai bao giờ. Hành quân từ Quảng Bình vào, vai trầy xước nhưng không thấy cô nhăn mặt lúc nào. Sơn Ca còn sợ tiêm chứ Ngân xoăn không sợ, cô nói với anh Đáng, cứ tiêm, đau mà hết sốt rét, em không sợ. Ngân xoăn cũng như Họa My, Sơn Ca, Thủy... và các chị em nữ khác trong đội thường xuyên khâu vá quần áo cho anh em nam giới, kể cả những nam giới ở các đơn vị mà chúng tôi đến lúc phục vụ.
Và đây, Đội trưởng Trần Dũng, dẫu bất đồng quan điểm với anh về nhiều việc nhưng cái lớn nhất trong con người là tâm của anh, tất cả vì công việc. La mắng anh em nhưng còn tí nước uống, anh sẵn sàng đưa cho đồng chí của mình trong mùa khô nắng gắt. Anh cũng xông xáo trong việc chuẩn bị đạo cụ biểu diễn. Lúc diễn xong, anh thường về sau cùng.
Lại nữa: quân y sĩ Lê Đáng, có trách nhiệm trong việc chăm sóc sức khỏe đồng đội nhưng cũng thường xuyên khuân vác đạo cụ, dọn dẹp sân khấu trước và sau biểu diễn. Trong bữa ăn, anh thường trở đầu đũa, gắp miếng ngon cho các nữ diễn viên. Anh nói các đồng chí nữ là tài sản lớn của gia đình, của xã hội đấy. Câu nói tưởng là đùa nhưng lại là sự thật.
Tiếp đó, hai vợ chồng lại nhắc đến gương mặt những đồng đội ở Trường Sơn: họ là những chiến sĩ ở tổ gỡ bom nổ chậm, những chiến sĩ pháo cao xạ, những công binh mở đường, họ, đa số là những lính trẻ tài hoa, dũng cảm trong chiến đấu, yêu đời, lạc quan. Nhiều người khéo tay như những nghệ nhân có tài chế tác thủ công: chế tác bình đựng hoa từ vỏ đạn ba mươi bảy ly, tám mươi bảy ly, chế tác nhẫn đeo tay, lược chải đầu, hộp thuốc lá, hộp đựng thuốc chải răng, và rương đựng quần áo, điếu cày, hộp đựng đồ nữ trang. Nhiều người có giọng hát hay, nhiều người là những kỹ sư trẻ mới ra trường hoặc đang là sinh viên đại học. Họ thanh thản bước vào cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại, không tính toán thiệt hơn... Rồi nữa, những chiến sĩ nam nữ thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến dũng cảm, cùng với bộ đội, họ nhập vào đoàn quân của nhân dân vĩ đại. Chiến tranh, cái giá rất đắt phải trả là hàng vạn sinh mạng sống bị đạn bom, bệnh tật cướp đi. Nhưng chỗ này đây, nơi đọ sức giữa những người giữ nước với kẻ cướp nước, không có chỗ cho những kẻ hèn nhát….
Nằm bên nhau, đang say sưa kể chuyện về đồng đội của mình, bỗng có những tiếng nổ rất gần, lạ nhỉ, chấm dứt chiến tranh ngày hai mươi bảy tháng một năm một chín bảy ba rồi cơ mà, miền Bắc làm gì còn đạn bom nữa. Tôi lắng nghe, lại có tiếng nổ, tôi choàng ngay dậy. Thì ra, là tôi đã mơ trong lúc ngủ trưa, một giấc mơ dài và đẹp. Lúc ấy là mười ba giờ ba mươi ở Trường Sơn. Nhưng rõ ràng tôi nghe thấy tiếng Thạch khờ la to, anh Dũng, anh Hải ơi. Tôi lao ra khỏi hầm, Thạch khờ tái mặt, lắp bắp:
- Anh Thảo, Họa My, Sơn Ca trúng bom ngoài suối rồi, tôi chỉ kịp tháo giầy để garo ở chân Sơn Ca thôi - Trần Dũng vội huýt còi. Mọi người chạy theo Thạch đang giơ tay chỉ hướng...
Quân y sĩ Lê Đáng khẩn trương nghe mạch, anh băng bó khẩn cấp cho Họa My, Sơn Ca, anh Thảo, miệng giục chúng tôi làm những việc anh chỉ dẫn. Anh nói: “Đưa ngay Họa My, Sơn Ca, anh Thảo vào bệnh viện dã chiến”.
Tôi xốc Họa My lên lưng, vừa đi vừa chạy. Châu trống cõng Sơn Ca, Trần Dũng cõng anh Thảo. Đi theo còn có Thạch, Tuấn, Bình, Lê Đáng. Dũng nhắc tất cả nữ giới ở nhà, nam giới tất cả theo tôi. Đường lên bệnh viện dã chiến hơn sáu cây số, chúng tôi thay nhau cõng Họa My, Sơn Ca. Con đường sao hôm nay dài vậy.
... Đến nơi là mười lăm giờ bốn mươi phút. Họa My và anh Thảo phải vào phòng đặc biệt. Sơn Ca dập ống chân phải, không còn khả năng nào cho cái chân lành lại. Cưa chân!
Tôi, Thạch đứng ngoài cửa phòng đặc biệt. Một giờ, hai giờ trôi qua. Ai cũng có lửa đốt trong người. Thời gian cứ như người mới qua cơn ốm nặng, gượng ngồi dậy uể oải nhai miếng cơm khô rồi lê từng bước nặng nhọc.
Mở cửa, tốp bác sĩ đi ra, ai cũng khẽ lắc đầu. Nữ y tá theo sau òa khóc, Thảo, Họa My không qua khỏi!
Đất dưới chân tôi như sập xuống. Bầu trời như bịt tấm vải đen vào mắt tôi. Tôi hét to: “Không, không, Họa My, Họa My, em không thể chết”.
Lãnh đạo bệnh viện họp với anh em chúng tôi bàn việc chôn cất Họa My và anh Thảo ở khu đất trống cách bệnh viện năm trăm mét. Tôi như mê dại, không biết gì nữa. Ai nói gì cũng không nghe thấy...
... Trưa nay, Họa My, Sơn Ca, Thạch, Châu không ngủ. Bốn người theo anh Thảo ra bờ suối tập lại bài hát mới. Phải ra suối để giữ giấc ngủ trưa cho đồng đội. Ra đến bờ suối, mấy anh em chọn vị trí để ngồi. Anh Thảo chỉ đem theo cây ắc-coóc của Bình và chiếc đàn bầu. Châu trống, Thạch khờ ngược suối kiếm mấy tàu lá chuối rừng để ngồi. Hai người đi cách chỗ anh Thảo, Sơn Ca, Họa My khoảng một trăm năm mươi bước chân thì máy bay giặc đến, mọi người tìm chỗ ẩn nấp. Chúng cứ nhè vào những khoảng xanh của rừng mà ném bom bừa bãi. Khắp ngực anh Thảo bị lỗ thủng của những viên bom bi, Họa My cũng vậy. Lúc chúng tôi ra, Họa My còn nói thều thào mấy tiếng: “Các anh ơi, em không thể về quê rồiAnh Hải ơi, em... em...”.
Anh Thảo nằm bất động.
Sơn Ca bị dập nát ống chân phải, cô phải nằm lại bệnh viện. Hàng chục viên bi cắm vào ống chân, bắp chân. Đau xót quá, đồng đội tôi hai người ra đi lúc mà chỉ còn mấy ngày nữa là trở về hậu phương, lúc mà chiến thắng của dân tộc đang đến gần.
Hà Nội điện vào hãy tổ chức truy điệu hai đồng chí thật long trọng. Đêm đó, tôi cùng tất cả các đồng đội trong đội “Hoa phong lan” thức trắng lo việc cho anh Thảo và Họa My. Tuấn được phân công viết điếu văn.
Lúc hai mươi giờ, các nữ diễn viên cũng có mặt đầy đủ. Ngân, Nga, Thủy, Yến... khóc như mưa. Cánh nam giới nghe họ khóc ai cũng chảy nước mắt.
Tôi ngồi cạnh Họa My suốt một đêm. Đầu óc lung tung, không nghĩ được gì. Mấy đồng chí trong đội mặc quân phục đứng quanh hai thi hài làm tiêu binh.
Mười giờ sáng hôm sau, chúng tôi làm lễ truy điệu hai đồng chí của mình. Đại diện Binh trạm Hai, đại diện đại đội pháo binh, tiểu đoàn công binh ở gần đó cũng có mặt. Gần hết các bác sĩ, y tá, bệnh viện và một số thương binh đã khỏe cũng có mặt đưa tiễn đồng đội tôi về cõi vĩnh hằng.
Chỉ một vành khăn trắng trên đầu tôi. Tôi xé mảnh vải trắng mà giám đốc bệnh viện - Thiếu tá Đỗ Hòa đưa cho. Anh nói vải này dự trữ khi sự việc xảy ra. Cả đội “Hoa phong lan”, không ai ngạc nhiên gì việc làm của tôi...
Chuẩn bị hạ huyệt, Đội trưởng Trần Dũng đọc điếu văn. Giọng đọc của anh trầm trầm, mạch lạc, chứa đựng nỗi bi thương, đôi lúc bị đứt quãng do quá xúc động, giọng bị nghẹn:
- Thưa các đồng chí, lúc còn sống, hai đồng chí Minh Thảo, Họa My luôn gương mẫu học tập rèn luyện, và luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, có tấm lòng yêu thương, quý trọng đồng đội... được đồng đội yêu quý…
Tiếp đó đại diện Binh trạm Hai, tiểu đoàn công binh, đại đội pháo cao xạ đọc lời chia buồn. Tất cả đều nói lên nỗi niềm thương tiếc hai nghệ sĩ tài hoa, lòng căm thù sâu sắc đối với bọn giặc cướp nước và lũ tay sai bán nước, đồng thời anh kêu gọi mọi người đoàn kết hơn nữa, không quên cảnh giác. Mỹ đã cút nhưng còn bọn ngụy vẫn ngoan cố phá hoại Hiệp định Pari.
Hai mươi mốt phát súng trường nổ đanh, tiễn đưa hai người con về trong lòng đất Mẹ - Tổ quốc. Tiếng khóc của các nữ diễn viên trong đội “Hoa phong lan” và các nữ y tá, bác sĩ có mặt trong buổi sáng hôm ấy bật lên. Cả khu rừng trầm mặc. Gió ngừng thổi, cây rừng thôi rung lá. Con suối hôm nay như tắt tiếng.
Tôi cứ đứng lặng như thế, không biết bao lâu. Đến khi Đội trưởng Trần Dũng đặt tay lên vai tôi, anh nhỏ nhẹ:
- Về thôi Hải, mình hiểu lòng cậu. Và... chắc cậu cũng hiểu lòng mình khi Sơn Ca còn đó với một chân vĩnh viễn không còn. Chiến tranh, chấp nhận thôi.
Trần Dũng nghe giọng, bỗng nhiên anh òa khóc như trẻ em.
- Xưa nay phụ nữ đẹp thường bị thua thiệt. Ta về thôi, Hải. Chúng ta còn nhiều việc phải làm.
Trần Dũng cử Ngân xoăn ở lại chăm sóc Sơn Ca cùng với y bác sĩ bệnh viện binh trạm. Sau ngày Họa My ra đi gần một tuần lễ, chúng tôi tiếp tục phục vụ bảy lần nữa tại bảy điểm dọc đường Trường Sơn theo chiều đi ra Bắc.
Bắt đầu những buổi diễn, chúng tôi cùng khán giả dành ít phút mặc niệm Họa My và anh Thảo.
Dù thiếu hai giọng ca nữ chủ chốt, chúng tôi vẫn biểu diễn hết mình. Còn tôi ngày nào cũng ra mộ đồng đội tôi hai lần. Trường Sơn không có nhang, chỉ có hoa rừng. Hoa rừng phủ đầy mộ Họa My và anh Thảo. Đêm, tôi ngủ không trọn giấc, chớp mắt là thấy Họa My. Cứ như là... em đi xa một vài giờ đồng hồ lại về với chúng tôi.
Ngày ra Bắc, cả đội ngược trở lại đến đón Sơn Ca, ống chân phải của cô bị cưa. Chúng tôi cũng đến thăm mộ anh Thảo và Họa My. Dọc đường ra, trên xe, chúng tôi chỉ im lặng là nhiều, nếu có nói, chỉ là nhắc những kỉ niệm những ngày bên nhau. Không ai còn bụng dạ nào mà kể chuyện tiếu lâm nữa.
