..Họa My bị sốt rét, nặng hơn các anh chị em khác. Hai ngày không ăn gì chỉ uống nước đường, sữa. Nhưng uống vào mười thì ói ra sáu. Chúng tôi lo lắm. Một cây đơn ca chính, ngâm thơ chính, hát chèo, quan họ... mà nằm bệt thế này thì gay go. Riêng tôi lo lắng thật sự vì mình yêu Họa My.

Tôi muốn sang chỗ Họa My, phải rủ Châu trống đi theo. Tôi mạnh dạn đặt tay lên trán, cầm tay Họa My, muốn nói là xem còn sốt không nhưng thực ra muốn thấy cảm giác đầu tiên cầm tay con gái đẹp nó như thế nào.

Đúng là... như có điện giật khắp người.

Mùa mưa đã đến rồi, mười lăm trên hai mươi tư anh chị em trong đội bị sốt rét, chín người không bị chưa bị, trong đó có Đội trưởng Trần Dũng, Minh khều, tôi, Châu trống và Ngân xoăn. Quân y sĩ Lê Đáng, ai ngờ lại bị đầu tiên, mặc dù, anh chưa nằm liệt một ngày nào. Anh sống bằng nghị lực phi thường. Lúc đồng đội nguy nan, anh là người vùng dậy, chống trả với bệnh tật. Tôi hỏi Đáng:

- Ngủ trưa, tối đều mắc màn, sao lại bị sốt rét thế nhỉ?

Đáng giải thích, những lúc chúng ta không ngủ, đang luyện tập, hoặc ra suối, chỉ cần một con muỗi mang ký sinh trùng sốt rét nó chích vào đúng động mạch là bị ngay. Chị em nào thơm thịt thì khác nào mồi ngon cho muỗi. Câu này có thể Đáng nói đùa nhưng rõ ràng mấy diễn viên nữ là bị đầu tiên, nặng hơn cả, trừ Tuyết Ngân và Mỹ Dung không bị.

Đầu tiên là Họa My, mới đầu là sốt nhẹ, sau thì ly bì, cứ sốt cao về tối (gọi là sốt định kỳ). Đó là triệu chứng của sốt rét. Ăn không ngon, ngủ ly bì, không muốn dậy, người mệt mỏi. Lê Đáng phải vận dụng kiến thức của mình, kết hợp tiêm thuốc, rồi uống thuốc, đắp lá, cơn sốt lui được hai ngày, lại tái phát. Bỏ mất hai buổi biểu diễn, Họa My khóc vì tiếc. Rồi Dung, Hà tổ múa, đang biểu diễn, thấy không thể tiếp tục, đã lui về đằng sau sàn diễn, bởi các cô ấy bị sau Họa My một ngày, vẫn cố giấu mọi người để lên sàn diễn. Nay thì quỵ rồi.

Cô nào cũng sợ tiêm. Sốt rét phải tiêm mông. Tiêm mông không đau nhưng không cô nào đồng ý. Ai lại gái chưa chồng mà để đàn ông chưa vợ nhìn thấy mông. Lê Đáng nói chỉ hở tý mông thôi. “Không, thôi chịu, tiêm tay cũng được”. Trần Dũng gắt: “Đây là mệnh lệnh, phải tiêm mông là tiêm mông đồng chí nào không tiêm lập biên bản ký vào, trả về địa phương, lỡ xảy ra nghiêm trọng đến tính mạng, trên không chịu trách nhiệm”.

Nhìn thấy Lê Đáng mỉm cười, tôi hiểu ngay. Tôi gọi Lê Đáng ra nói cho anh rõ là, tiêm tay, tiêm đùi cũng được, không cứ phải tiêm mông. Lê Đáng tủm tỉm. Thế là tiêm đùi vậy mà chị em còn dùng dằng mãi.

Tiêm xong, Tuấn cười kéo riêng Lê Đáng ra hỏi: “Nhìn đùi, thấy thế nào?”.

Lê Đáng chỉ cười tủm rồi mãi sau mới nói: “Đẹp, trắng lắm, cơ thể tôi giần giật khó chịu lắm, cảm giác lạ lắm. Nhìn hấp dẫn lắm”.

Hà, diễn viên múa nói với Họa My: “Tao đếch sợ bom với đạn thằng Mỹ, chỉ sợ tiêm thuốc - uống thuốc thì đắng bỏ mẹ...”.

Cơn sốt tạm lui, mọi người lại hát phục vụ. Chiều nay, phục vụ một trận địa pháo gồm bốn khẩu đội. Khẩu đội này cách khẩu đội kia một trăm mét, phục vụ từng khẩu đội. Các nữ diễn viên vừa sốt dậy, người còn yếu, chân tay còn run, đánh phấn còn lóng ngóng do đó Ngân, người không bị sốt đã giúp chị em.

Tuy nhiên phục vụ đến khẩu đội thứ hai, đang hát đơn ca thì Sơn Ca gục xuống vì mệt quá, Họa My thì ngâm vừa hết bài “Bài ca anh pháo thủ” cũng ngồi xuống. Các đồng chí pháo thủ chạy nhanh đến cấp cứu đưa vào hầm. Đã có thêm quân y sĩ của đơn vị pháo binh cùng Lê Đáng chăm sóc.

Tôi nhìn anh chị em hát bên ụ pháo mà cảm phục đồng đội của mình. Lẽ ra phục vụ nốt hai khẩu đội là vừa tối nhưng chúng tôi khất họ đến ngày mai. Không sao! Chỉ huy Khẩu đội Ba, Khẩu đội Bốn còn lại đã mang đường sữa sang bên Khẩu đội Hai, nơi đồng đội tôi tạm nằm nghỉ. Các anh ân cần động viên hỏi thăm. Đồng chí Khẩu đội trưởng Khẩu đội Một nói: “Các đồng chí văn công cứ nghỉ ngơi cho khỏe mạnh, cứ ở đây với chúng tôi. Chúng tôi đã được lệnh chăm sóc các đồng chí nơi ăn chốn nghỉ chu đáo. Công việc còn dài dài mà”.

Đồng đội ở Khẩu đội Một, hai thay nhau thăm hỏi mấy nữ diễn viên rồi đồng chí khẩu đội trưởng cử người đưa chúng tôi về nơi tập kết, cách trận địa hơn một nghìn bước chân. Ở đó có mấy căn hầm chữ A khá rộng, có một ngôi nhà tre lợp tranh nằm sâu dưới đất, mái phủ trên mặt đất, nhìn như đống lá xếp lên rất đẹp. Đi xuống nhà (chứ không phải vào nhà) theo một đường hào. Đây là nơi các anh nuôi của trận địa pháo ngày đêm lo cơm nước cho hơn một trăm cán bộ, chiến sĩ. Đây cũng là nơi đặt Ban chỉ huy trận địa, lòng nhà rộng sáu mươi mét vuông. Đồng chí chỉ huy trận địa đã nói:

- Để các đồng chí văn công diễn ngay cạnh mâm pháo thật là nguy hiểm nhưng cũng không có cách nào khác, chúng tôi không thể rời trận địa để đi xem được. Các đồng chí biết đấy, trận địa là nhà, Trường Sơn là Tổ quốc, là quê hương mà. Ở đơn vị pháo chúng tôi có đồng chí chưa hề biết thế nào là văn công, chiếu bóng bởi các đồng chí là dân tộc thiểu số ở tít tận núi cao gần biên giới Trung Quốc, Lào, đường giao thông chưa có, may ra có các đài bán dẫn thì được nghe ca nhạc. Nhưng ở xa, pin yếu, pin cũ cũng không bắt được sóng. Pin lại bán phân phối cho cán bộ chứ không có bán trong mậu dịch. Thay mặt đơn vị xin cảm ơn các đồng chí. May mà chiều nay không mưa, máy bay chúng lại không đến. Bây giờ các đồng chí chuẩn bị ăn cơm, nghỉ ngơi tối nay, sáng mai nếu tình hình yên ả, các đồng chí phục vụ nốt hai khẩu đội còn lại. Xin cảm ơn.

... Đêm ấy, Đội trưởng Dũng giục mọi người đi ngủ sớm. Nhưng, khoảng hai mươi hai giờ, bom nổ dữ dội, kéo dài, nghe rất gần. Có tiếng ai đó nói to ở phía bên nhà chỉ huy: Chú ý đấy, B-52 rải thảm. Dứt trận bom kéo dài lại ầm ầm lũ phản lực kéo tới ném bom bừa bãi. Đêm ấy trăng mười bốn, nhưng không sáng bởi Trường Sơn đang mùa mưa. Trời không mưa, chỉ có mây nhiều, chúng thả pháo sáng để ném bom.

Sáng hôm sau, đồng chí chỉ huy đại đội pháo cho biết, ở Trường Sơn, chúng nó ném bom ban đêm chủ yếu vào mùa khô. Nay mùa mưa bắt đầu từ tháng năm cho đến hết tháng mười dương lịch. Đêm qua, chúng ném xa địa điểm này nên không có thương vong. Tôi hỏi cách xa, mà tiếng nổ to vậy. Đồng chí chỉ huy đại đội pháo nói, nếu mà ở gần, thường thì không nghe ầm ầm vỡ óc, chỉ nghe ục ục, cũng giống như tiếng sét đánh gần, kêu không to nhưng nguy hiểm.

... Chúng tôi không thể diễn phục vụ hai khẩu đội pháo còn lại của đại đội bởi ba ngày liền bọn chúng ném bom mặt đường và các trọng điểm quan trọng: Cua chữ V, chữ S, chữ Y và những khoảng rừng xanh, chúng vẫn nghi là có kho tàng và quân ta dừng chân.

Sau ba ngày ném bom là năm ngày mưa ròng rã. Mưa liên tục bốn, năm tiếng kéo dài, ngớt mưa năm, mười phút, nước lại đổ. Hát chay, có thể mặc áo mưa mà hát. Nhưng nhạc cụ thì hỏng hết khi nước mưa dính vào. Cây ắc-coóc-đê-ông của Bình, gặp khí trời ẩm ướt tiếng còn phô nữa kìa. Phải đốt một đống lửa nhỏ, để sấy cây đàn trong hộp. Tám ngày không hát, với chúng tôi là một cực hình.

Mưa làm cho bệnh sốt rét lây lan. Mới có hai tháng mưa mà các nữ diễn viên có triệu chứng rụng tóc, nam giới cũng như nữ giới, môi bắt đầu thâm, mắt trắng - da hơi vàng. “Đúng là văn nghệ sĩ” - Tuấn cười nói vui - “Nghệ là vàng như nghệ, sĩ là người. Người văn công mặt vàng như nghệ”. Châu trống cãi rằng: “Sĩ là... sĩ diện, mặt vàng như nghệ mà còn thích sĩ diện... ha ha”.

Tám ngày đêm ăn chực, nằm chờ. Châu trống bày cờ tướng đánh với Thảo già. Cờ tướng là những miếng giấy các tông dày cắt vuông - tròn rồi vẽ chữ Nho - tên các quân cờ: Xe, pháo, mã, tướng, sĩ... Bàn cờ là cái vỏ bao xi măng kẻ bằng mực đen từ Bắc vào. Hai ông mãnh này cũng ganh nhau từng nước cờ. Bốn ván thì Châu trống thắng ba. Thảo già nói: “Thôi, mỏi mắt rồi, để mai phục thù”. Châu trống nói: “Mai em chấp bố một xe, một pháo. Cho đi trước một nước cờ, được chưa”. Thảo già cười khùng khục bảo: “Chú mày đừng coi thường anh, kẻo rồi lại quỳ xuống mà lễ đấy, hì hì...!”.

Anh nào không biết chơi cờ thì ngồi tán gẫu, bàn tán nay mai hết giặc thì sẽ làm gì.

Họa My, Sơn Ca bị sốt rét còn mệt nhưng cũng ngồi góp chuyện. Sơn Ca nói sẽ xin chuyển vào ngành thực phẩm, khỏi phải xếp hàng mua thịt. Chân, cẳng, lòng gan lợn mua tự do không tem phiếu, bố mẹ anh em không phải thèm khát bát tiết canh lòng lợn hay món dồi lợn nướng.

Ngân, diễn viên múa thì ước chuyển về cửa hàng gạo. Cũng không phải xếp hàng, không phải ăn gạo lưu trữ, toàn gạo mới nhập kho. Chả sợ đói.

Dung cùng tổ múa nói xin vào cửa hàng bách hoá, tha hồ kem đánh răng, vải đẹp... không cần chờ phiếu phân phối. Bát ăn cơm toàn bát sứ Hải Dương tuyệt đẹp, không phải ăn bát sứt mẻ.

Thủy tam thập lục thì... xin vào mậu dịch ăn uống vì sẽ không sợ đói, không phải thèm phở.

Còn Họa My. Cô chỉ cười, mãi sau chỉ nói, vẫn theo nghề. Tuổi bốn mươi giọng yếu, sắc kém, xin về dạy trường văn hóa nghệ thuật tỉnh nhà, dẫn dắt đàn em, duy trì nghề, chủ yếu là tập trung cho dân ca chèo và quan họ.

Châu trống mơ ước xin xuất ngũ, thi Đại học Tổng hợp văn, ra trường về Báo Quân đội nhân dân. Ngoài ra chị em nào có trống thì vỗ hộ, kẻo quên nghề, vỗ miễn phí thôi!

Tuấn cười bảo sẽ xin học Đại học Sân khấu Điện ảnh cho bài bản rồi xin về đoàn chèo Trung ương. Tôi giật mình ngạc nhiên vì có nghe Tuấn hát bao giờ đâu. Chừng như biết ý nghĩ của tôi, Tuấn nói anh là chắt bốn đời của chủ một gánh hát chèo có tiếng trước năm một chín năm tư ở Sơn Tây, xứ Đoài đấy. Và Tuấn hát luôn hai bài ca chèo cổ mà anh cho biết đó là “Luyện năm cung” và “Quân tử vu dịch” trích trong vở chèo “Lưu Bình Dương Lễ”. Tuấn cười hát xong, tất cả thán phục, nhất là Họa My, cô nói Tuấn sẽ về nhà hát chèo Trung ương, vì răng vẩu, chắc chắn sẽ đóng hề suốt đời!

Thảo già ước mơ đủ gạo ăn cho bố mẹ, vợ con ở quê, nếu vậy chỉ có thể tổ chức dạy thêm cho học sinh trường nghệ thuật, hoặc dạy ngoài, mở tại nhà mà thôi. Vẫn cứ ở đơn vị cũ, chứ già rồi thì đi đâu! Phải bám cơ quan để có sổ gạo với tý tiêu chuẩn thực phẩm chứ.

Nghe xót xa quá! Người nông dân mà thèm gạo? Cũng vì chiến tranh, nếu không thì vựa lúa Đồng bằng sông Cửu Long đủ cấp cho cả nước ăn ba năm trong khi chỉ thu hoạch một vụ - bài học địa lý tôi học ở cấp một những năm lớp hai, lớp ba khi giới thiệu về “ Nước Việt mến yêu”. Nhưng vì chiến tranh, một hạt gạo cắn đôi của hậu phương gửi ra tiền tuyến.

Cuộc chiến tranh nào thì hậu phương cũng khó khăn. Miền Bắc những năm này cũng vậy. Vì thiếu gạo, nhiều thanh niên nông thôn thì thầm nói với nhau: Chúng mình xung phong đi bộ đội, quần áo được cấp quanh năm, không phải mặc rách như ở nhà, cơm ăn no đủ, bữa nào cũng có thịt, hoặc trứng, hoặc cá, đậu, dù không có nhiều nhưng không phải thèm như làm nông dân...

Họa My có lần kể vì gia đình nghèo, nhà ở lợp rạ, chật chội, tuổi mười ba, mười bốn không dám mời thầy giáo, bạn bè đến chơi nhà. Lúc Họa My học xong Trung cấp Văn hóa nghệ thuật tỉnh, anh và bố Họa My vớt bùn ao để đóng gạch mộc, nối thêm hai gian nhà, Họa My mới dám cho bạn đến.

Giờ đây, ngôi nhà ấy tuy rộng rãi, nhưng vẫn là tường đất, nền đất, lợp rạ. Mỗi năm lợp lại một lần, phủ thêm rạ lợp năm ngoái bóc ra cho dày mái đề phòng mùa mưa. Nhớ nhà, nhớ cha mẹ vẫn phải ăn độn sắn, mình ở Trường Sơn còn được ăn đủ, ăn ngon (chỉ có thiếu rau), như vậy vẫn còn sướng hơn ở nhà. Có loại thuốc nào tiêm vào để ta quên được nỗi nhớ? Có loại thuốc nào khi không còn nỗi nhớ, phải tiêm vào để biết rằng ta còn cha mẹ, ông bà, anh chị em... những người mà ta không thể quên! Họa My nói vậy.

*

Đội trưởng Trần Dũng gọi riêng Châu trống để phê bình:

- Đồng chí kể chuyện tiếu lâm trong đơn vị ta đã là không nên rồi, thế mà tối qua lại kể cho anh em phục vụ và đồng chí đại đội phó của đơn vị pháo binh. Đồng chí tưởng ai cũng thích nghe à?

- Đồng chí nói “không nên” là thế nào? - Châu hỏi lại.

- Đồng chí cứ lấy nhân vật là những anh bộ đội là thế nào? Bộ đội ta ai cũng dũng cảm, có nhân cách ở mọi lúc mọi nơi, sao lại bê tha vậy?

- Bê tha thế nào? Đồng chí dẫn chứng xem nào, để tôi thôi không kể nữa!

- Tự đồng chí nghĩ lấy.

- Nhưng tôi không nói về bộ đội ta là được chứ gì?

- Thì nói về người lính?

- Người lính nói chung, chứ không phải cứ người lính thì phải là bộ đội của chúng ta.

Tôi lại phải nhắc lại việc Dũng không hoạt ngôn, nên không nói thêm được gì, đứng lên về hầm của mình.

Tối qua mưa tầm tã, anh em ngồi ở nhà hầm hỏi thăm các anh nuôi, quân y sĩ và đồng chí đại đội phó đại đội pháo binh ở đó. Nhân chuyện vui, Châu trống kể một câu, Tuấn cười kể một câu chứ không phải một mình Châu. Câu chuyện Châu kể thế này:

“Một anh lính về phép, đăng ký kết hôn gấp để cưới. Ngày mai cưới, tối nay anh xuống nhà vợ chưa cưới, mưa không về được, bố vợ bảo ở lại, anh lính sướng quá vì được ngủ với vợ, cho đêm nay là đêm tân hôn cũng được. Anh định đi vào buồng của vợ chưa cưới. Ông bố vợ nói không được, anh ra ngoài này ngủ với tôi, giữ là giữ cho anh đấy.

Đêm ngủ với bố vợ thật là khó chịu. Đàn ông ngủ với đàn ông chỉ toàn thấy cẳng chân, cẳng tay, chán bỏ mẹ. Anh nghe rõ nàng ở trong buồng thở dài, mấy lần ngồi dậy thấy bố vợ luôn ngáy đều, định mò vào nhưng ông lão kéo tay hỏi đi đâu thế. Nói dối con mót đái ạ.

Thế rồi anh ta cũng vào được với vợ. Thôi thì ôm, rồi sờ tai, kéo tay, cắn má, vuốt tóc. Đến lúc để tay xuống phía dưới rốn ở bụng vợ, anh bị giật mạnh tay, và một cái véo vào tay đau điếng. Thì ra, trong cơn mơ, anh ôm bố vợ lại tưởng là vợ nên định thoải mái vô tư...”.

Tuấn cười đảm nhiệm tiết mục độc tấu. Anh diễn tấu để khán giả cười lăn lóc. Chúng tôi quá quen nhau mà anh diễn lần nào vẫn cứ cười.

Tiếp xúc với các chiến sĩ công binh mở đường, công binh phá bom rà mìn, các đồng chí lái xe, các cán bộ, chiến sĩ pháo binh Trường Sơn, các chị giao liên... Ai cũng lạc quan, ai cũng yêu đời, nhiều người thông minh lắm. Ví như ba đồng chí Hạ, Cương, Thành ở tổ phá bom nổ chậm, ai cũng tài hoa trong việc làm nhẫn đeo tay, dây chuyền, lược chải đầu, hộp đựng thuốc lá, thuốc lào, điếu cày, thậm chí va ly đựng áo quần bằng vỏ xác máy bay Mỹ bị pháo binh ta bắn rơi. Họa My được Thành tặng va ly đựng quần áo, hộp đựng gương lược. Đồng chí Thành hứa sẽ gò một cái hộp nhỏ đẹp để tặng Họa My đựng son phấn hóa trang, nhưng không bao giờ có nữa, đồng chí Thành cùng hai đồng đội đã hy sinh. Trong số các đồng chí chuyên phá bom nổ chậm, có đồng chí học vấn chỉ có lớp bốn trên mười nhưng rất thông minh, tìm nhiều cách để phá được bom nhanh nhất, an toàn nhất...

Rồi nữa, ở các điểm mà các đơn vị chúng tôi phục vụ, hình như chỗ nào cũng có cán bộ, chiến sĩ hát hay, đàn giỏi, kể chuyện tiếu lâm, làm thơ hay như Hường ở dân công hỏa tuyến. Thông minh mới nghĩ ra những chuyện khác người, tưởng là nhỏ như việc chế tác thủ công bằng vỏ máy bay Mỹ phải có con mắt, có bàn tay, có óc tính toán, rồi thì sáng tác tiếu lâm, thơ cho đến việc chỉ huy, rồi những nhà văn nổi tiếng, bác học nổi tiếng, không thể thiếu thông minh. Thông minh cộng với đam mê và cần cù sẽ cho kết quả tốt đẹp.

Ở trạm giao liên của Binh trạm Hai, tôi nhớ một chiến sĩ tên là Sỹ kể một mẩu chuyện rất nhỏ, nhưng ấn tượng:

“Đại đội Ba có Nguyễn Xuân Dương khỏe mạnh, từng là vận động viên vật tự do của Thủ đô. Đồng chí Dương cũng đã giành giải Nhất môn vật tự do toàn Khu Ba, đồng chí Dương quê ở Vật Lại, Ba Vì, Hà Tây. Vật Lại có lò võ nổi tiếng miền Bắc. Đồng chí Sỹ kể xong, không có gì đáng buồn cười và đáng nhớ khi anh đọc một câu:

Đại đội ta có Nguyễn Xuân

Dương vật giải nhất toàn quần khu Ba (Quân khu Ba)

“Ha ha ha... Sỹ vận dụng thơ Bút Tre”.

Sau này, suốt cuộc hành quân phục vụ đồng đội, chúng tôi còn gặp nhiều cán bộ, chiến sĩ ở các binh chủng rất tài hoa, thông minh. Suy cho cùng, một đội quân có nhiều người tài hoa, thông minh, một đất nước lắm nhân tài thì thời nào cũng vậy.

Tôi miên man nghĩ đến nay mai, một ngày rất gần thôi, đất nước sẽ sạch bóng giặc, những ai sinh sau thế hệ chúng tôi sẽ không bao giờ có được những giờ phút ở mặt trận. Những cảm giác lo âu, sợ hãi nhưng không bi quan, chán nản, cảm giác về những niềm vui, rồi những giận hờn, những tốt xấu. Mặt trận chính là nơi thử thách ý chí mỗi người.

*

... Lại những đêm mưa dai dẳng, kéo dài ở Trường Sơn. Lúc thì mưa nhỏ, lúc thì réo gào, cứ như triệu triệu hạt mưa biến thành những cái miệng thi nhau gào thét trong không gian bao la. Mưa lớn lại có gió kèm theo đã tạo thành những ngọn roi khổng lồ quất túi bụi vào cây cối, vào mái nhà,... tạo nên một âm thanh ghê rợn, cứ như trời sắp sập xuống đất. Mấy diễn viên nữ co cụm lại một góc, ôm chặt nhau, mặc dù, ngồi bên các cô, đã có chúng tôi...

Một đêm mưa như thế, đồng chí Tiểu đoàn trưởng Pháo binh thuộc Binh trạm Ba đã mời chúng tôi ăn cơm tại nhà hầm chỉ huy, cách trận địa gần một cây số. Cơm xong, mưa vẫn kéo dài, anh kể một câu chuyện, nghe thì rùng rợn nhưng...

- Năm một chín sáu lăm, Mỹ ào ạt đưa quân vào miền Nam Việt Nam, tiến hành Chiến tranh cục bộ thay cho Chiến tranh đặc biệt. Theo chân Mỹ là lính đánh thuê đến từ Úc, Thái Lan, Nam Triều Tiên.

Trong số lính đánh thuê thì ác ôn, tàn bạo hơn cả phát xít Hítle. Bọn này bắt được tù binh của ta, thậm chí là dân thường, chúng tháo khớp ngón chân, ngón tay hoặc ở cổ chân, cổ tay. Cứ để lủng lẳng, đau đớn cho tù binh, còn chúng thì vỗ tay cười hô hố. Chúng có một cái tài là một khẩu súng tiểu liên và một thằng lính có thể cong theo chiếc ba lô cóc của chúng ta, một thằng khác đeo trên lưng. Chúng sử dụng cái tài ấy như sau: Khoảng hai mươi thằng ngụy trang trong đó mỗi thằng cõng thêm một thằng đi qua vùng giáp ranh của ta rồi quay về. Trinh sát của ta tưởng có hai mươi thằng, liền báo cáo, rằng chỉ có hai mươi thằng. Hay chúng nó chở hàng hóa gì? Cứ thế năm lần đi lại, chúng có một trăm hai mươi quân lính, trong đó có hai mươi thằng mà trinh sát ta nhận mặt được. Sau đó chúng tổ chức tiến công, làm ta bất ngờ vì con số! Lính chư hầu giỏi võ, ta bị mất nhiều quân ở Bắc vào, chỉ huấn luyện bắn súng, bò, bơi lội... chứ không giỏi đánh giáp lá cà, bọn chúng chỉ hai ngón tay không mà móc mắt bao đồng đội ta, chúng không cần bắn chết. Đó là những năm một chín sáu bảy, một chín sáu tám. Sau đó, ta phải cho bộ đội đặc công vào mới trị nổi chúng, quan thầy của chúng run sợ không dám cho nhiều quân tinh nhuệ sang nữa, bởi số lính sang đã bị chết gần hết do đặc công miền Bắc tiêu diệt...

Đồng chí Tiểu đoàn trưởng kể tỉ mỉ, dễ nghe, có lúc giọng đồng chí nghẹn lại bởi tội ác của bọn lính đánh thuê. Đồng chí kết luận: Kể thì sợ, nhưng từ đó chúng ta càng căm thù tội ác của bọn lấy việc ăn thịt đồng loại làm niềm vui. Từ căm thù, chúng ta phải biến thành sức mạnh, trăm người như một, không khuất phục trước kẻ thù nào, không hổ thẹn với truyền thống bốn nghìn năm mà bao thế hệ ông cha ta đã dày công xây dựng...

... Vẫn mưa. Họa My, Sơn Ca lại sốt rét, lần này không nặng lắm, có thể đi lại nhẹ nhàng nhưng không hát được. Đội trưởng Trần Dũng nói hãy dùng thuốc tốt, tiêm cho khỏi hẳn. Quân y sĩ Đáng nói, điều đó không khó, nhưng nếu tái sốt, sẽ tiêm nhiều hơn, mà tiêm thuốc sốt rét vào người là nguy hiểm: Có thể bị điếc tai suốt đời, tê liệt thần kinh tay, chân, vết tiêm cứng lại...

Họa My, Sơn Ca nằm một hầm để tiện chăm sóc. Tôi thoải mái đến thăm, không sợ một người đến với một người.

Nước da cô nào cũng xám lại, chả bù cho lúc huấn luyện ở ngoài Bắc. Bà con dân làng Quyết Tiến cho rằng các chị văn công bộ đội là người thành thị nên ai cũng trắng hồng. Những lần Họa My xắn quần lội ao vớt bèo giúp mẹ Năm cho lợn ăn, đám thanh niên nam, nữ trong làng đi qua cứ xuýt xoa trắng quá, trắng quá, cứ như tiên nữ. Tuấn cười có lần nói với tôi, da của Họa My, Sơn Ca cứ như trời đổ sữa trắng vào toàn thân các cô, rồi lớp sữa ấy đọng lại, hóa thành da các cô. Mấy bà trong thôn hỏi mẹ Năm, mẹ nói các cô đều là người nhà quê mà thôi, các bà ạ. Trắng trẻo là bố mẹ cho, trời cho đấy. Mấy nam thanh niên làng cứ thì thào trắng quá, trắng thế chịu sao nổi. Có anh nói vợ tớ đã trắng mà văn công bộ đội trắng hơn. Bây giờ đây, Họa My khóc, cô nói: “Em sợ chết lắm anh Hải ạ, sợ bởi vì chưa phục vụ được nhiều, chưa vào đến Sài Gòn... Hãy cho em sống, em cứ cầu trời phật thế đấy anh ạ. Em cần phục vụ, không cần da đẹp, má hồng nữa”. Tôi nắm tay Họa My, nói để động viên em:

- Mệnh em to lắm, anh xem tuổi rồi, ông nội anh xem tử vi (tôi nói dối vậy), anh cũng biết xem do ông nội bày cho chút ít. Em cứ ăn được là khỏe ngay. Tại em và Sơn Ca lười ăn thôi mà. Họa My nói nay mai hết giặc, con gái Trường Sơn ra về tóc rụng, môi thâm, da chì... thì ai người ta lấy làm vợ nữa. Tôi nói hết giặc trở về, quê ta ngoài ấy không có muỗi rừng, sốt rét làm gì có nữa mà sợ ế chồng. Với lại, người ta yêu em, yêu cả lúc em xấu xí, bệnh tật chứ. Thôi, không nói chuyện này, em hãy nghỉ đi, và nhẩm lại một số bài thơ mới để hôm nào khỏe còn ngâm chứ. Em hãy nhớ, đồng đội ta đang ngoài mặt trận, đang đêm ngày đương đầu với sự tàn ác của Mỹ ngụy. Em và Sơn Ca hãy nghĩ đến điều này mà kiên trì chiến đấu với bệnh tật, không đầu hàng bệnh tật, cố lên em!

Tôi đứng lên định quay ra, Họa My gọi nhỏ: “Anh Hải”. Tôi quay lại, không hiểu có sức mạnh nào mà Họa My vùng dậy thật nhanh, không khó nhọc khi ngồi dậy như mấy hôm trước, cô ôm chầm lấy tôi. Toàn thân tôi rạo rực, lần đầu tiên tiếp xúc với mùi thơm lạ từ tóc con gái, rồi từ bàn tay của Họa My. Có ai đó nói, người ta có thể chế tác ra hàng vạn loại nước hoa có mùi thơm khác nhau nhưng không thể chế được mùi thơm của cơ thể phụ nữ... Tôi vòng tay siết chặt Họa My. Sau khoảng một phút, tôi đỡ Họa My nằm xuống và đi ra. Họa My nói theo, chiều anh lại đến với em nhé...

Đã là hát múa ở ngoài mặt trận thì thiếu thốn đủ thứ. Sân khấu của chúng tôi là nền đất, sườn đồi, ven suối, hang đá. Sân khấu không có cánh gà, sàn diễn không lát gỗ. Diễn viên hóa trang không thấy mặt mình trong gương bởi đêm tối không được đốt đèn để chấp hành quy định nghiêm ngặt của công tác phòng không. Lúc thay trang phục phải đứng sau lưng đồng đội... Mùa khô thiếu nước, thiếu rau, thừa củi. Mùa mưa thiếu củi, thừa nước, thừa rau nhưng cái thừa nhiều nhất là... sốt rét. Nhưng lời ca của chúng tôi vẫn cất lên, lời ca tri ân những đồng đội đã ngã xuống vì Tổ quốc, tri ân những người thương binh, những người đang còn sống đối mặt với quân thù. Khúc quân hành hùng tráng, vang xa. Diễn viên và người xem không rõ mặt nhau trong những lần diễn vào buổi tối ở ngoài trời, không đốt đuốc đèn để tránh máy bay Mỹ, chỉ có tiếng hát ngân vút lên giữa Trường Sơn đại ngàn.

Lịch sử các cuộc chiến tranh, có đất nước nào như đất nước chúng ta - có những người lính văn nghệ đã từng hát trong mưa, trong chiến hào ngập nước, đầy bùn đất, trên trời máy bay gầm rú, hoặc hát trong màn đêm, hoặc hát chỉ cho hai, ba người nghe nhưng những người lính vẫn hát. Khi đại bác gầm thì họa my tắt tiếng nhưng những Sơn Ca, Họa My của chúng ta đã thi gan khoe giọng cùng đại bác, bom gầm bất kể thời gian, không gian, thời tiết như thế nào.

Mưa quá, không thể cả đội cùng một lúc lên mâm pháo hát phục vụ đồng đội, chúng tôi đã gặp các đồng chí chỉ huy những trận địa bàn bạc là cho từng diễn viên đơn ca lên hát, hoặc song ca (không có chỗ cho múa, cho hòa tấu nhạc được). Sáng nay, chúng tôi hát trong mưa bão.

Lúc hát, các đồng chí pháo thủ, quan trắc, chỉ huy khẩu đội vẫn phải đứng nguyên ở vị trí chiến đấu.

Nhiều hôm mưa, các chiến sĩ mặc áo mưa. Diễn viên chúng tôi cũng vậy, cũng mặc áo mưa, bạt phải căng một chỗ để cho nhạc đệm, chủ yếu là ác-coóc-đê-ông của Bình. Ngâm thơ thì chỉ cần một cây sáo, hoặc thập lục của Thủy.

Rồi mưa rào, đồng đội tôi vẫn hát say sưa. Tiếng hát át tiếng bom, bây giờ tiếng hát át tiếng mưa. Mưa kéo dài khoảng một tiếng rưỡi. Ai cũng bị nhiễm lạnh, mặc dù có áo mưa cẩn thận, nhưng có gió quất mưa vào người, lâu dần, toàn thân run lên, răng va vào nhau lập cập. Chúng tôi chuẩn bị ra về. Đồng đội lưu luyễn vẫy tay tạm biệt. Mới ra khỏi trận địa được mười mét, bỗng tiếng nổ ầm ầm, mới đầu ngỡ tiếng sấm, thì ra là bom Mỹ.

Ở Trường Sơn lâu năm, đồng đội đi trước đúc rút ra một câu “nắng bổ nhào, mưa rào tọa độ, để lộ là B-52, lai rai là thằng B-57”. Câu này có nghĩa là trời nắng thì máy bay Mỹ rộng mắt quan sát bầu trời, quan sát quanh thấy có mục tiêu là bổ nhào xuống luôn, cắt bom và bắn rốc két, bữa bãi.

Mưa rào tọa độ, là loại bom mà chúng bay trên cao, điều khiển bom bằng tia laze, ném chỗ nào trúng chỗ đó, nếu nó bổ nhào, dễ nhìn thấy thì ta tận dụng bắn lên, chúng dễ chết. Còn mưa thì tầm nhìn của ta hạn hẹp, máy bay trên cao, điều khiển bom trúng mục tiêu, chúng ta hơi khó đánh. Để lộ là B-52 nghĩa là B-52 chúng ngang nhiên bay trên trời, bay cao, dù nhìn thấy thì đạn pháo cao xạ cũng khó trúng, chỉ có tên lửa mới tiêu diệt được bọn này. Mà B-52 khi đi rải bom, đều có bọn phản lực đi trước dọn đường thị uy, đi sau yểm trợ. Bọn máy bay B-57 thì bất kể mưa nắng, chúng hoạt động liên tục, không kể thời gian.

Làm việc gì dưới trời mưa cũng khổ, chúng tôi biết vậy nhưng ai cũng hiểu rằng so với hy sinh của đồng đội ở miền Nam, ở trên những mâm pháo dọc đường Trường Sơn, ở những tổ phá bom nổ chậm... thì chúng tôi không so sánh được, không bằng được. Chúng tôi hát xong thì về chỗ nghỉ ngơi, có hầm hào vững chắc, nhưng các đồng chí pháo binh vẫn hai tư trên hai tư giờ bên mâm pháo, quên ăn, quên ngủ, ngẩng cao đầu trong trận đấu một mất một còn.

... Chiều hôm ấy, đồng chí Chính trị viên Tiểu đoàn Pháo cao xạ thuộc Binh trạm Ba mời cơm chúng tôi. Đồng chí thăm hỏi gia cảnh từng người trong đội, truyền cho chúng tôi niềm tin rằng chúng ta sẽ thắng trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại, một ngày không xa đâu. Tuy nhiên, càng gần đích, càng gian nan.

Trần Dũng thay mặt đội cảm ơn sự quan tâm, coi như là đồng chí chính trị viên tiểu đoàn đối với văn công xung kích Hoa phong lan chúng tôi. Thay mặt đội, chúng tôi coi như là xin hứa quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân coi như là giao cho chúng tôi...

Biết Dũng không hoạt ngôn, cấp trên cũng biết nhưng vì những cán bộ giỏi đã phân công đi các nơi cần thiết. Hơn nữa, dù sao Trần Dũng cũng có bề dày công tác, ít nhiều cũng có kinh nghiệm chỉ huy, nên anh làm đội trưởng là hợp lý.

*

Sơn Ca đang ngồi ở giường, bỗng thấy ngứa ở đầu, cô đưa tay lên gãi, thấy cái gì nhờn nhờn, nhớt nhèo. Cô gỡ ra, eo ôi, một con vắt no máu to bằng đầu đũa. Còn nữa, thấy ngứa ở hai mang tai, lại gỡ ra hai con no máu bằng ngón tay út. Rồi thì chỗ nào cũng có vắt. Thấy ngứa, buồn ở hai bên đùi, gỡ ra cũng toàn là vắt. Vắt ở đâu lắm thế, nó ở đùi non nhiều nhất. Lạ quá, mặc quần áo dài, sao nó leo lên được, gỡ không xuể, cô kêu: “Anh Châu ơi, vắt nó đậu ở cả đùi non em đây này”. Châu bảo: “Đùi là đùi, làm gì có đùi non với lại đùi già, có chăng là đùi người già, đùi người trẻ thôi. Để tôi bắt cho vậy”.

Sơn Ca kêu: “Không, không tôi muốn nhờ đội phó Hải bắt cơ”. Cô càng gọi, càng không có người nghe. Chỉ thấy có bóng của Châu trống lúc ẩn lúc hiện, lúc gần lúc xa. Sơn Ca hét toáng lên.

Tôi vội chạy sang, lúc ấy là một giờ chiều, thì ra... Sơn Ca ngủ mơ. Mơ mà là thật, giường cô có một con vắt no máu, không biết từ đâu rơi ra, cô hét to hơn nữa. Tôi liền gọi Họa My sang, Họa My nói các anh ra ngoài đi...

... Họa My bắt Sơn Ca cởi áo quần, eo ôi, có một con ở giữa đùi, rồi hai con ở đỉnh đầu, hai con ở kẽ ngón chân cái. Sơn Ca như chết ngất. Các cô gái nghe ồn ào, chạy sang. Cô nào cũng xanh mặt lo sợ chạy về hầm của mình rũ áo, xem xét. Bởi các cô này trưa nay cơm xong tranh thủ vào suối giặt. Suối mùa mưa nước nhiều, tha hồ vùng vẫy. Có biết đâu trên bờ suối là những cây lồ ô, cây vầu... là những loại cây có nhiều vắt. Thấy hơi người, vắt tự rơi xuống... Họa My, Ngân, Nga không ai bị, còn Dung, Hà, Thủy, Yến, mỗi cô cũng một, hai con ở kẽ ngón chân

Quân y sĩ Lê Đáng nói, thuốc chống muỗi, vắt được cấp phát từ ngoài Bắc, chị em bôi ngay vào chỗ vắt cắn, đề phòng nhiễm trùng, và rửa cái nọc độc của nó kẻo sẽ luôn luôn ngứa, gãi là chảy máu. Anh nói tiếp, sợ nhất nó chui vào chỗ kín, làm tổ trong bụng, ở quê ngoài Bắc, có bà lội xuống ao bèo, nó đỉa chui vào. Bụng to ngỡ có chửa, thì ra là con đỉa to bằng bắp chân cuộn tròn...

Các cô xanh mắt, kêu ré lên, mồ hôi tắm túa. Đáng nói tiếp, không hiểu trêu hay nói thật. Nó mà chui vào mũi, vào họng, rồi vào tai lên óc còn chữa được chứ vào bụng thì... không đẻ được đâu.

Cánh nam giới cười ha hả, mặt Lê Đáng thì lại nguội lạnh. Họa My là người duy nhất trong đội là không sợ đỉa, vắt. Ở nhà cấy hái, làm cỏ lúa với mẹ từ tuổi mười một, mười hai, rồi lội ao vớt bèo, lúc ấy cô còn bắt đỉa cho vào lọ thủy tinh dọa các bạn trai nhát gan.

Ngày huấn luyện ở Bắc, Họa My thường lội ao vớt bèo giúp mẹ Năm cho lợn ăn. Lần nào đỉa cũng bấu vào bắp chân. Khoảng da trắng nõn chảy ra một vệt máu tươi sau khi kéo con đỉa ra khỏi chân. Bà con, cô bác trong làng Quyết Tiến đi trên đường, nhìn xuống ao, có người le lưỡi, lắc đầu thán phục: Cứ tưởng văn công ăn trắng mặc trơn, vậy mà người ta cũng chăm làm đấy chứ.

Vì sợ quá mà Sơn Ca phát sốt. Minh khều giả vờ vô tình nói:

- Con vắt chứ con gì đốt đâu mà làm ghê chết ra thế, nay mai cho lấy chồng là anh đi cày xem có phải lội ruộng không. Muốn khỏi sốt, bảo anh nào là người yêu để mồm vào chỗ vắt cắn, hút chất độc ra, khỏi ngay thôi. Bài thuốc dân gian đấy, không phải nói đùa nhé.

Châu trống nói:

- Ông vào mà... hút cho Sơn Ca đi nào, chỉ võ mồm.

Minh cười hề hề:

- Nếu Sơn Ca nhờ, tớ làm luôn. Tớ sẽ nói, Sơn Ca ơi, có một loại đỉa cắn không bao giờ chảy máu.

Đúng lúc ấy, Họa My đi qua, cô ngây thơ hỏi:

- Đỉa nào mà cắn không chảy máu hả anh Minh?

Mấy ông mãnh cười ha hả. Họa My mắt xoe tròn, nhưng rồi cô lại phải hiểu, đỏ mặt, bỏ chạy.

Mây ở trên trời như những khối khổng lồ được đúc bằng chì, khối nọ tiếp nối khối kia chồng chất lên nhau. Trước khi vỡ ra thành triệu triệu hạt nước, những khối mây màu chì di chuyển lại gần nhau để bắt đầu trút nước xuống trần gian. Nắng quá thì ước mưa nhưng bây giờ, chả ai thích mưa bởi vì, không ai ngờ ở đây mưa to, mưa kéo dài. Vào đây, lần đầu tiên tiếp xúc với mưa, mới ngỡ ngàng, đến lo lắng buồn phiền vì mưa hết ngày này sang ngày khác. Mưa rồi lại bão. Bão rừng thật kinh khủng. Nghe như trên trời có tiếng gào thét của hàng vạn quân lính nhà trời, của thiên lôi. Sấm ầm ầm, cành cây vặn mình kêu răng rắc. Nước suối từ thượng nguồn đổ về thi nhau réo gào. Mặt nước đục ngầu cuồn cuộn chảy cuốn phăng cả những gốc cây to, đường kính đến hai mét. Chúng tôi được lệnh không được bỏ sót một điểm quan trọng nào từ Binh trạm Một đến Binh trạm Bốn, trừ trường hợp khách quan như: Đau bệnh, mưa to bão lớn hoặc trong những ngày ác liệt - Mỹ ném bom bắn phá hai tư trên hai tư giờ xung quanh khu vực hoặc ngay khu vực đơn vị, kho tàng của ta thì tất cả phải vào hầm.

Và cũng có những ngày như thế, chỉ nằm tán gẫu với nhau ở trong hầm, Họa My cắm cúi ghi chép cái gì đó. Thỉnh thoảng đôi lông mày đậm và đẹp như hai nét vẽ bằng mực tàu nhíu lại, như nghĩ ngợi điều gì, cô không để ý đến mọi người đang vui đùa.

Lê Mỹ lấy sáo ra lau chùi, cây sáo trúc bóng loáng như đánh véc ni hoặc quét bằng sơn ta. Quân y sĩ Lê Đáng xem lại những cuốn sách về thuốc nam, về châm cứu bấm huyệt.

Hôm Ngân đang ăn cơm, đứng lên kêu đau ở cổ, không quay được, Lê Đáng bấm huyệt sau gáy khoảng năm phút, Ngân kêu dễ chịu rồi. Tuấn cười nói khẽ, thấy thịt của bà Ngân ngon, ông Đáng giả vờ mân mê thật lâu, ha ha, làm thầy thuốc sướng thật, Đáng chỉ cười tủm. Ba giờ chiều, Ngân lại nhờ Đáng bấm huyệt một lần nữa, thế là khỏi hẳn.

Những lúc nam nữ ngồi chung nhau là chỉ vào những hôm mưa to gió lớn, hoặc hôm nào bom Mỹ đánh gần, đánh liên tục. Mỗi hầm chữ A, chỉ hai người vừa đủ nằm nhưng chúng tôi quây quần với nhau về ba, bốn hầm, ngồi để xua đi nỗi lo âu, sợ hãi.

Nói rằng không sợ bom đạn là không đúng. Sợ quá chứ, sợ vì mình chưa hoàn thành nhiệm vụ, hoặc chưa phục vụ được bao nhiêu đã phải ra đi. Cho nên, ngồi bên nhau, cái sợ tan biến, thay vào đó là những câu chuyện vui, một không khí lạc quan bao trùm lên tất cả.

Tôi lắng nghe đồng đội kể chuyện, cười đùa, nhưng đầu óc thì cứ nghĩ đến Họa My. Như chiều nay mưa bão nổi lớn, tôi nhớ Họa My có lần kể cho tôi nghe hồi huấn luyện ở ngoài Bắc: Mười hai tuổi theo mẹ đi cấy, đang cấy thì mưa rào đầu tháng tư ào đến. Mưa gió kèm theo sấm sét, gió hất tung nón và áo tơi của cô bay đi, cô định chạy theo nhưng gió cuốn mạnh lắm, mẹ kéo tay lại, mẹ cởi nón, áo tơi quây vào Họa My rồi hai mẹ con ra về, gió ngược, hai mẹ con ngã đì đoạch trên bờ ruộng. Ra đến đường lớn mới hết sợ. Đêm ấy, mẹ bị cảm lạnh, mật trong gan sưng to, nằm viện huyện mười lăm ngày mới khỏi. Năm ấy cả nhà ăn cháo mười tháng để bù vào số thóc hao hụt vì chữa bệnh cho mẹ. Nhớ lại câu chuyện này lúc nào, Họa My lại đỏ hoe mắt. Có một chuyện không thể không nhắc lại là, mấy anh em nhớ lúc còn huấn luyện ở ngoài Bắc, anh nào cũng có bố hoặc mẹ lên thăm. Các ông, hoặc bà thay nhau kể tội con trai trước mặt chị em:

- Thằng Châu nhà bác í à, ngủ dậy không gấp chăn màn, giường của nó bề bộn, quần áo mỗi chỗ một cái lung tung. Thế mà lên đây, bộ đội người ta rèn cho. Quý hóa quá.

- Ôi dào, thằng Minh nhà tôi cũng thế.

- Thì thằng Bình nhà tôi có kém gì chứ, cũng lôi thôi luộm thuộm. Chúa là lười, vô phúc cho cô nào lấy phải nó làm chồng.

- Thằng Thạch nhà tôi chả thấy nó cầm cái chổi quét nhà bao giờ, không mẹ thì chị, thì em quét, nó mà quét à. Đến mẹ nấu cơm xong cũng không muốn dọn mâm bát nữa kia. Tôi nói mày có mà ế vợ thôi con ạ.

Tóm lại, những lời bố, mẹ của mấy mãnh nam giới trong đội tôi nói ra, chỉ toàn những điều xấu, may nhờ có quân đội rèn giũa mới nên người. Các anh chàng bị bố, hoặc mẹ kể tội, anh nào cũng đỏ mặt, nói lảng.

Thủy, Yến, Họa My, Sơn Ca, Dung, Hà... che miệng khúc khích cười. Có mỗi Tuấn cười là mẹ khoe:

- Không biết nó giống ai mà rõ ràng bố, mẹ, ông bà nội ngoại, anh chị em nó có ai răng vẩu nhiều như nó đâu. Được cái tốt nết, việc gì cũng làm. Rửa bát, quét nhà, thổi cơm, làm vườn, vớt bèo, nấu cám lợn... tuốt tuồn tuột, không phải sai bảo, nó cứ tự làm.

Sơn Ca bạo mồm:

- Thế trong chúng cháu, bác ưng đứa nào làm con dâu của bác ạ?

Bà cụ cười phô hàm răng đen nhưng nhức hạt na nói:

- Nó vẩu thế thì... các chị nào dám lấy.

- Cháu xung phong làm dâu bác! - Sơn Ca nói tiếp.

- Được thế thì phúc nhà tôi to tày đình.

... Giờ ngồi với nhau dưới trời mưa Trường Sơn, nhắc lại chuyện cũ để cùng cười, rồi lại thở dài thương bố mẹ vất vả ở nhà. Tuấn cười nói với Sơn Ca:

- Em xin làm dâu mẹ anh, vậy phải nhớ lời nhé, không được dối lừa người già, phải tội đấy.

Sơn Ca nói, anh phải nhổ bốn cái răng kia đi, đề phòng lúc anh lên cơn cáu tiết, mặt em nát hết.

Ha ha, tất cả cười vang, Châu trống nói, Sơn Ca ơi, đồng chí cứ làm như bốn cái răng của Tuấn là bốn cái răng cào lúa không bằng...

... Các cuộc vui thường không có Đội trưởng Trần Dũng. Có anh, là không ai nói gì. Tôi tự nghĩ có thể Dũng không thích là do anh không biết đùa. Chả lẽ, cứ chỉ huy là lúc nào mặt mày cũng phải nghiêm nghị. Cách đây ba hôm, Lê Mỹ bị Dũng nhắc ngay tại chỗ vì dám ngồi với Ngân bên bờ suối, ngồi hơi gần. Mỹ nói là đồng chí với nhau sao cứ ngăn cấm. Dũng nói sao không ngồi với đàn ông mà cứ ngồi với đàn bà. Mỹ nói rằng: “Chơi với nhau phải hợp nhau mới là bạn được. Tôi và đồng chí không hợp nhau nên không thể là bạn được. Đồng chí chỉ có thể kỷ luật tôi khi chúng tôi quan hệ bất chính một cách quả tang. Còn việc ngồi riêng là quyền của mỗi người, đồng chí không nên can thiệp quá sâu...”.

Đúng lúc ấy tôi đi ra suối giặt cái áo, tôi nói:

- Thôi Mỹ, Ngân về nhà, hôm nọ bị vắt cắn, không sợ à?

Nói đến vắt, Ngân đứng lên ngay, cô chạy nhanh về hầm, nghe nói sau đó cô nhờ Họa My khám cẩn thận xem có con nào bậu vào người - không có. Hú vía.

Nghĩ cho cùng, Trần Dũng đã làm đúng trách nhiệm của mình. Nhưng lẽ ra anh chỉ nhắc khéo, không nên nói nhiều làm gì, mà lại nói những từ ngữ có vẻ áp đặt, nên anh em xa lánh anh là điều dễ hiểu...

Tuấn cười nói với Sơn Ca:

- Anh với em như đồ thị hàm số mà đường biểu diễn không bao giờ tiếp xúc được với trục tung và trục hoành. Sơn Ca nói, vợ chồng cũng là có duyên có phận, có số cả đấy, chứ muốn sao được - nhiều khi là đồng chí tốt, là bạn tốt của nhau còn hơn lấy nhau đấy anh Tuấn nhỉ?

Tuấn cười bảo: “Ừ, cô em nói thế thì anh thôi vậy”. Tuấn quay ra bảo Mỹ “Nay mai ông lấy bà Ngân làm vợ, lúc nào bà ấy bực mình, ông cứ lấy sáo ra thổi là hết ngay”. Ngân hỏi ngay: “Thế nếu ông Mỹ bực mình thì sao?”. Tuấn nói: “Thì bà múa, múa theo kiểu tắm... tiên ấy, ha ha ha...”.

Châu lẩm bẩm: “Múa lúc trẻ thì được, chứ lúc nó... nhão tất cả thì múa... ai xem”.

Ngân đốp lại:

- Nhão lại có giá trị của nhão chứ, chả lẽ nhão là bỏ hết à.

Châu nói luôn:

- Không bỏ, nhưng có sử dụng cũng không hứng thú gì.

Ngân đốp tiếp:

- Thì các ông cũng nhão cả rồi, nói ai nữa chứ.

Châu trống vẫn không chịu thua:

- Đàn ông bảy mươi tuổi cắt gân đầu gối không còn giọt máu nào vẫn còn tốt, chứ các bà năm mươi tuổi thì còn mỡ màng gì nữa.

Ngân xì một tiếng:

- Trơ quá. Thôi thôi, không nói chuyện ấy nữa.

Im lặng một lát, Châu trống lại khơi mào tiếu lâm. Anh chàng đọc hai câu: Trời mưa ướt rừng cao su, ướt anh thì anh chịu chứ ướt mu em thì anh buồn. Đám diễn viên nữ đỏ mặt, Sơn Ca nói:

- Đồng chí Châu nghiêm túc vào nhé, sao cứ tục tĩu vậy.

Châu nói:

- Tôi đang nghiêm túc đấy chứ. Thơ Bút Tre không có dấu, bộ đội nữ giải phóng đội mũ tai bèo, mưa ướt hết mũ, nhìn thương lắm. Mũ, người ta bỏ dấu ngã đi cho thành thơ Bút Tre, vậy mà đồng chí lại phê bình là làm sao. He he he.

Tiếng cười lại vỡ ra. Tôi lại thầm phục anh chàng, cứ tưởng ít nói nhưng lúc nói ra thì cũng thuộc loại cao thủ...

... Chán trò, Châu trống rủ Thảo già đánh cờ tướng, Thảo thua liền ba ván nói:

- Không hiểu vui hay thật cậu thấy tớ gãi mắt, cậu đi gian một nước nên thắng thôi.

Châu trống cười bảo:

- Bố già ơi, bố non đít mà non cả đầu, nên bố thua, sao bố lại bảo em chơi gian. Ván này em chấp bố một xe, một pháo nhé.

Thảo già nói không cần. Ván này giằng co đến ba mươi phút, Thảo già vẫn thua. Anh nói: “Thôi, ngừng chơi, tạnh mưa rồi, đi ra ngoài trời một chút đi. Các cô tổ hát bảo nhau mà luyện thanh đi. Tổ múa, ông Thạch đâu, bảo chị em uốn éo tại chỗ đi kẻo ngồi lâu nó cứng hết, không dẻo nữa đâu”.

Châu trống lẩm bẩm: “Bố già vô duyên, phụ nữ thì cứng thế quái nào được”. Thảo già nói: “Cái thằng này, chỉ nghĩ méo mó, lươn lẹo”. Mặt Châu lạnh băng, nhìn vào là muốn cười.

Hầm bên cạnh, Minh khều đang song ca với Sơn Ca “Trai anh hùng, gái đảm đang”, ca khúc của Đỗ Nhuận. Đội trưởng Trần Dũng đi đi, lại lại chỗ anh chị em đang luyện tập. Nét mặt bình thản, không biểu lộ buồn vui.

Có tiếng chim hót, sau là tiếng “tắc kè, tắc kè” - chả ai lạ nữa, vì đó là Minh khều. Hát xong, anh chàng kêu vài tiếng. Chúng tôi thì quen, nhưng đến những điểm biểu diễn, anh thường làm cho cán bộ, chiến sĩ ở đó ngạc nhiên hỏi nhau:

- Mưa to mà chim không vào tổ hay sao nhỉ, nó hót hay thế nhỉ...

Rồi họ biết ngay là Minh. Biết để trầm trồ thán phục. Có ai đó nói: Lính ta lắm người giỏi thật, có anh sáng tác ngay câu: “Những người lính của Bác Hồ anh dũng và đẹp trai” ghép vào câu giai điệu câu hát “Bác kính yêu đang cùng chúng cháu hành quân”.

*

Họa My, ngoài hát nhạc mới, cô còn hát được chèo, dân ca quan họ, hò sông Mã, dân ca Trị Thiên,... mà lại hát rất hay. Anh em trong đội người thì nói cô đẹp giống diễn viên điện ảnh Kim Chi, người thì nói đẹp giống diễn viên Ái Vân trong phim “Chị Nhung”. Tôi thì thấy cô đẹp giống chị Đức Hoàn, đóng vai Mỵ trong phim “Vợ chồng A Phủ”, vẻ đẹp rất hiền. Trước đây tôi nghĩ Họa My giống Thụy Vân trong phim “Nổi gió”.

Cùng một cái đẹp, mỗi người nhìn nó theo cảm tính riêng của mình. Những vai kịch trong các vở kịch ngắn, chèo ngắn, Họa My đảm nhận hết. Cô thích hợp trong vai người vợ bộ đội, cô dân quân hoặc cô giáo.

Họa My có tố chất nghệ thuật bẩm sinh. Cô học thanh nhạc tại trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc, nhưng ngoài giờ, cô vẫn xem các lớp kịch nói tập ban đêm. Xem và nhập tâm. Rồi thì xem chèo của các đoàn khi về diễn ở sân vận động huyện nhà, cô cùng các bạn rủ nhau đi, rồi nghe hát chèo trên Đài Tiếng nói Việt Nam, cô nhập tâm rất nhanh. Cô hát chèo, quan họ đủ tiêu chuẩn “vang, rền, nền, nảy” không kém các liền anh, liền chị quan họ Bắc Ninh. Không học kịch nhưng cô diễn các kịch ngắn rất đạt, như diễn viên sân khấu kịch nói chuyên nghiệp.

Cô đóng cô gái trong kịch ngắn “Cô chống lầy và anh lái xe”. Cánh lái xe xem cứ xuýt xoa: “Đanh đá thế, đóng đạt quá. Chắc đồng chí ở văn công nhân dân trung ương được điều sang quân đội hay ở Đoàn Kịch nói Tổng cục Chính trị xung phong đi Trường Sơn phải không?”.

Ngày tôi mười ba tuổi, mẹ tôi nhìn chị Lành hàng xóm đi qua ngõ mà nói: “Khổ thân cô ấy, hồng nhan bạc phận. Tôi không hiểu hết câu ấy. Sau này thì hiểu, đẹp như chị Lành, mười tám tuổi đã làm mẹ. Tưởng lấy cái anh con một, nhà giàu thì sướng nhưng chồng chị coi chị như nô lệ: Bắt lau chân, lau tay cho hắn bằng nước nóng trước khi đi ngủ. Mùa nóng phải cầm quạt mo quạt cho hắn suốt đêm. Sáng mát trời mới ngủ được một tí, phải dậy nấu nướng cho hắn ăn. Món ăn nào không ngon là hắn chửi. Hắn chỉ ăn, ngồi, rong chơi bằng cái xe đạp Pha-vơ-rít, xe của Tiệp Khắc mà cả làng chỉ có ba, bốn người có. Hắn là con ông chủ nhiệm hợp tác xã nông nghiệp. Ba chị gái lấy chồng xa. Hắn được miễn đi bộ đội. Cái năm một ngàn chín trăm sáu lăm, thanh niên cả nước lên đường, hắn đã ba mươi lăm tuổi, bốn con. Trước đây, đang học Trung cấp Nông nghiệp trên tỉnh, thấy cô Lành đẹp, hắn bắt bố hỏi bằng được. Bố mẹ cô Lành nghèo, nghĩ con mình về nhà ông chủ nhiệm, tha hồ gạo ăn. Ai ngờ cho con vào hang hùm. Chồng Lành bỏ học ngay khi cưới, lúc cưới, Lành mới mười bảy tuổi, hắn hai mươi mốt.

Ông chủ nhiệm có lần nói với chồng Lành: “Tao sắp nghỉ việc hợp tác xã, mày không chịu làm mà nuôi con, cứ chơi mãi”. Hắn không nói gì.

Đẹp như Thúy Kiều cũng truân chuyên, mẹ tôi lại nói thế. Bây giờ, Họa My, cô đẹp hơn cả chị Lành làng tôi. Tôi lo sợ, một nỗi lo sợ mơ hồ đối với Họa My. Nếu tôi và Họa My thành đôi, thì không sao cả. Chả lẽ cứ hồng nhan là bạc phận. Tôi giật mình vì lớp người đi trước tôi từ hai mươi đến ba mươi tuổi, những chị, những bác xinh đẹp đa số đều gặp truân chuyên đường tình. Nhưng rồi tôi lại nghĩ, đa số là thế, nhưng vẫn còn thiểu số hạnh phúc. Vậy thì tôi, Họa My là trong thiểu số ấy. Tôi nuôi hy vọng này.