Khởi Nghiệp Táo Bạo

Lượt đọc: 108 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
2
Công Nghệ Đột Phá Theo Cấp Số Nhân

❊ ❊ ❊

Sự dân chủ hóa sức mạnh thay đổi thế giới

Đọc những lộ trình đột phá

Trong cuốn sách The Prime Movers (tạm dịch: Những nhà dịch chuyển ưu tú), nhà tâm lý học Edwin Locke đã xác định những đặc tính tâm lý cốt lõi của những nhà lãnh đạo kinh doanh xuất sắc – Steve Jobs, Sam Walton, Jack Welch, Bill Gates, Walt Disney, và J. P. Morgan, và gọi tên một vài trong số đó. Trong số rất nhiều yếu tố, Locke tìm thấy một đặc điểm chung đóng góp vào thành công của những nhà lãnh đạo này, đó là tầm nhìn.

“Khả năng nhìn thấy trước sự việc khiến cho những người này thật sự khác biệt,” Locke nói. “Dữ liệu cho thấy rằng các công ty liên tục thất bại khi họ ngủ quên trên chiến thắng và nghĩ rằng những việc đã làm hôm qua cũng sẽ hiệu quả cho hôm nay hoặc ngày mai. Những nhà lãnh đạo xuất sắc đều có khả năng nhìn xa trông rộng và tự tin đưa tổ chức của họ đạt đến tầm nhìn đã đặt ra. Nếu bạn nói với Steve Jobs rằng điều gì đó là bất khả thi, ông sẽ không đồng ý và bỏ đi. Ông không có thời gian cho sự bất khả thi. Ông có một tầm nhìn cho tương lai và sẽ không bị lung lay.”

Do đó, mục tiêu của chương này và chương tiếp theo là cung cấp cho bạn chính xác điều mà những nhà lãnh đạo kiệt xuất có: tầm nhìn không bị lung lay. Điều này sẽ cho bạn một cảm giác vững chắc hơn về tương lai, và nó đòi hỏi một quy trình gồm ba bước. Đầu tiên, trong phần tiếp theo, chúng ta sẽ xem lại bản chất của giai đoạn đánh lừa trong tăng trưởng theo cấp số nhân và chỉ ra một vài chỉ số cơ bản đánh dấu sự chuyển dịch từ giai đoạn đánh lừa sang giai đoạn phá vỡ – đây chính là lúc các nhà khởi nghiệp cần phải tham gia vào cuộc chiến. Tiếp theo, chúng ta sẽ xem xét điều này xảy ra trong thực tế như thế nào, nhìn lại quá khứ, hiện tại và tương lai của công nghệ in 3-D – một công nghệ hiện đang chuyển đổi từ giai đoạn ẩn mình đánh lừa sang giai đoạn phá vỡ, xáo trộn và chín muồi. Để khám phá những khả năng này, chúng ta sẽ gặp một lãnh đạo có tầm nhìn xa trong lĩnh vực này và một vài nhà khởi nghiệp có lẽ cũng không khác gì bạn, những người chưa có nhiều kiến thức về công nghệ này nhưng vẫn tìm ra cách để khai thác sức mạnh của mình và bắt đầu khởi nghiệp những công ty có khả năng tạo ra sự phá vỡ tỷ đô.

Sau đó, ở chương tiếp theo, chúng ta sẽ dành thời gian cho một vài công nghệ đột phá tiên tiến, tìm hiểu tiềm năng tương lai của mạng lưới và cảm biến, điện toán vô hạn, trí tuệ nhân tạo, rô-bốt và sinh học tổng hợp. Trong khi những công nghệ này đang tạo ra sự tăng trưởng làm phá vỡ và chuyển biến thế giới, thì bản chất giao diện “chỉ dành cho chuyên gia” (sẽ bàn nhiều hơn về vấn đề này ngay sau đây) và mức giá cao ngất của chúng khiến chỉ những công ty tỷ đô mới có thể nắm giữ (như việc Google sử dụng trí tuệ nhân tạo và Tesla Motor dùng công nghệ rô-bốt). Nhưng không còn lâu nữa. Giá giảm, hiệu suất tăng và hướng phát triển giao diện thân thiện với người dùng hơn đang khiến những nền tảng này có thể dễ dàng tiếp cận bởi bất kỳ ai có một tầm nhìn rõ ràng. Những công nghệ này đang tiến nhanh đến giai đoạn ứng dụng rộng rãi, và đối với những nhà khởi nghiệp đột phá có khả năng đón đầu xu hướng này, cơ hội là rất lớn.

Đường cong Hype và giao diện người dùng

Nếu muốn đón đầu xu hướng này, chúng ta cần phải hiểu thêm một chút về bản chất của sự đánh lừa trong tăng trưởng theo cấp số nhân. Hãy bắt đầu bằng việc hiểu về những định kiến mạnh mẽ trong Hype Cycle của Gartner.

Sau khi một công nghệ mới được giới thiệu và bắt đầu trên đà phát triển, chúng ta có xu hướng hình dung nó ở dạng thức cuối cùng – quá kỳ vọng vào thời gian phát triển và tiềm năng ngắn hạn của nó. Lúc nào cũng vậy, khi những công nghệ này không đi theo đường hype ban đầu – thường là vào khoảng giữa giai đoạn đánh lừa và phá vỡ trong chuỗi 6D – thì sự kỳ vọng của cộng đồng dành cho công nghệ cũng tan vỡ. Rất nhiều công nghệ đang ở giai đoạn này sẽ được thảo luận trong chương tiếp theo. Nhưng khi những công nghệ này chạm đáy, chúng ta lại một lần nữa bị cuốn theo đường cong hype (lần này là phần đi xuống) và không tin rằng chúng có thể phát triển trở lại, vì vậy chúng ta đã bỏ lỡ tiềm năng chuyển hóa lớn lao của chúng.

a7

Hype Cycle của Gartner

Nguồn: wwwgartnercom

Lấy máy tính cá nhân làm ví dụ. Trở lại cuối những năm 1960, khi những người như nhà văn Stewart Brand (người đã đặt tên máy tính cá nhân) lần đầu thảo luận ý kiến về máy tính cá nhân với sự sốt sắng về khả năng “thay đổi thế giới” đáng kinh ngạc của nó. Sau đó thì chiếc máy thật sự ra đời, và tất cả những gì mọi người có thể làm trên máy là chơi Pong. Đây chính là đáy của sự vỡ mộng, sự đánh lừa ngoạn mục nhất. Nhưng hãy thử tưởng tượng, vào đầu những năm 80, nếu bạn biết được những khả năng của máy tính ngày nay thì bạn có thể nghĩ ra những cơ hội kinh doanh táo bạo nào?

Việc nhận thức được khi nào thì một công nghệ vượt qua được ngưỡng đáy vỡ mộng và tăng trưởng theo “dốc khai sáng” thật sự quan trọng đối với các nhà kinh doanh. Việc đọc một đường cong hàm số mũ giống như đọc một lộ trình, các chuyên gia tìm kiếm những chỉ số – sự phát triển của những thực hành tốt nhất, sự gia tăng nhà cung cấp, tài chính thứ cấp, và những chỉ số khác. Nhưng đối với tôi, chỉ số quan trọng nhất chính là sự phát triển của một giao diện người dùng đơn giản và tinh tế – một cổng tương tác dễ dàng chuyển công nghệ từ tay các chuyên viên sang các doanh nhân. Trong thực tế, chính loại giao diện này đã thay đổi Internet.

Internet đã ra đời từ sự thất bại. Vào những năm 60, các nhà nghiên cứu đã bị hấp dẫn bởi khả năng của máy tính nhưng vẫn bị cản trở về mặt địa lý. Khi đó, chỉ có một vài trung tâm máy tính trên toàn cầu. Tất cả các nhà nghiên cứu không có cơ hội làm việc tại MIT hoặc Caltech đều chấp nhận mình là người không may mắn. Sau đó, vào tháng Tư năm 1963, một nhà khoa học máy tính tên là J. C. R. Licklider đã viết một ghi chú cho đồng nghiệp của mình để đề xuất một “Mạng lưới máy tính liên ngân hà” – một mạng lưới thay thế công nghệ chuyển mạch kênh truyền thống sau này phát triển thành công nghệ chuyển mạch gói – cho phép bất kỳ nhà nghiên cứu nào có một điểm cuối và đường dây điện thoại đều có thể kết nối với một trong những trung tâm máy tính mà họ đang rất cần sử dụng. Đây chính là sự ra đời của Mạng lưới cơ quan với các đề án nghiên cứu tiên tiến (ARPANET), mạng lưới nền tảng của Internet ngày nay.

ARPANET bắt đầu đi vào hoạt động vào năm 1975. Giao diện của nó chủ yếu dựa trên chữ viết, khá phức tạp để điều hướng và được sử dụng chủ yếu bởi các nhà khoa học. Tất cả những điều này đã thay đổi vào năm 1993, khi Marc Andreessen, một sinh viên 24 tuổi chưa tốt nghiệp của Đại học Illinois, Urbana-Champaign, đồng sáng lập Mosaic – đây là trình duyệt web đầu tiên và cũng là giao diện thân thiện với người dùng đầu tiên của Internet. Mosaic đã mở khóa được Internet. Bằng việc thêm đồ họa vào và thay thế Unix bằng Windows – hệ điều hành sau này được dùng cho gần 80% máy tính trên thế giới – Andreessen đã thông dụng hóa một công nghệ chỉ được khai thác riêng cho các nhà khoa học, kỹ sư và quân đội. Kết quả là, tổng cộng vỏn vẹn 26 trang web toàn cầu vào đầu năm 1993 đã nhanh chóng nở rộ thành hơn 10.000 trang vào tháng Tám năm 1995, và sau đó bùng nổ thành con số hàng triệu vào cuối năm 1998.

Đây chính là sức mạnh của giao diện người dùng tao nhã và mạnh mẽ. Nó cũng là một dấu hiệu cho thấy đây là thời điểm cho các doanh nhân đột phá tham gia vào cuộc chơi. Chắc chắn rằng việc quyết định khi nào một công nghệ chín muồi cho phát triển kinh doanh không mấy khác biệt so với việc một nhà đầu tư mạo hiểm quyết định thời điểm một công nghệ chín muồi để đầu tư. Các nhà đầu tư mạo hiểm có hàng tá lý thuyết về việc khi nào thì một công nghệ thật sự chín muồi để đầu tư, vậy tại sao tôi lại chọn một chỉ số này mà không phải là những chỉ số khác? Đơn giản thôi. Việc tạo ra một giao diện người dùng đơn giản và tao nhã mang lại cho các doanh nhân khả năng khai thác công cụ mới này để giải quyết vấn đề, bắt đầu kinh doanh, và quan trọng nhất là thử nghiệm. Hãy nghĩ đến sự bùng nổ của các ứng dụng sau khi Apple sáng tạo ra kho ứng dụng. Khi các doanh nhân mới tiếp tục cải tiến giao diện mới này, họ cũng đồng thời tạo cơ hội cho những doanh nhân mới khác – nghĩa là một vòng phản hồi tích cực của việc gia tăng phát triển giao diện sáng tạo. Đó là một chu kỳ tốt đẹp được lặp lại nhiều lần.

Thú vị hơn nữa, chính các giao diện tao nhã, mạnh mẽ này bắt đầu xuất hiện ở nửa tá những công nghệ đột phá – nghĩa là thật sự có gần chục những cơ hội tầm cỡ Internet sẵn có cho những doanh nhân hiểu biết.

Công nghệ in 3-D: Nguồn gốc và sức mạnh của sản xuất bồi đắp

Có một cơ hội dựa vào công nghệ in 3-D, một công nghệ đang trỗi dậy sau giai đoạn 30 năm phát triển ẩn mình và bắt đầu gây ra sự phá vỡ xáo trộn cho một phần của ngành công nghiệp sản xuất toàn cầu trị giá 10 nghìn tỷ đô-la. Trong phần còn lại của chương này, chúng ta sẽ khám phá quá khứ, hiện tại và tương lai của công nghệ in 3-D, sau đó làm quen với một vài doanh nghiệp tiên phong trong lĩnh vực này. Mục đích là để bạn làm quen với công nghệ này đồng thời áp dụng nó vào chuỗi 6D, khám phá xem làm cách nào mà những doanh nhân thành công đã đọc đúng chu kỳ hype và định vị bản thân để có thể tận dụng hết lợi thế cơ hội đột phá của công nghệ này.

Để đạt được mục tiêu này, chúng ta cần phải bắt đầu từ đầu. Nào hãy cùng lên cỗ máy thời gian và quay về 2,6 triệu năm về trước, đến địa điểm là phía Nam Ethiopia ngày nay, nơi tổ tiên của chúng ta nhặt hai hòn đá và mài vào nhau cho đến khi có được một mảnh đá sắc bén. Eureka! (Tìm thấy rồi!)

Mài đá chính là khởi nguồn của việc sử dụng công cụ, nhưng nó đồng thời cũng là khởi nguồn của sản xuất cắt gọt – quy trình tạo ra một vật phẩm từ một khối vật liệu lớn (ví dụ như một hòn đá phẳng lớn) được cắt gọt cho đến khi tất cả những gì còn lại là một đống mảnh vụn và vật phẩm mong muốn (ví dụ như một mảnh sắc bén). Và cho đến gần đây, sản xuất cắt gọt vẫn là quy trình chủ yếu để tạo ra vật phẩm.

Charles Hull đã làm thay đổi cuộc chơi này. Vào đầu những năm 80, Hull muốn giúp ngành công nghiệp xe hơi ốm yếu của Detroil rút ngắn thời gian đưa ra thị trường và giành lại lợi thế cạnh tranh. Khi đó, ông đang làm việc cho một công ty nhỏ ở Nam California chuyên phát triển ứng dụng cho các bức xạ cực tím, bao gồm việc gia cố (làm cứng) lớp phủ UV và mực, nên Hull nhận ra rằng phương pháp gia cố này mở ra cánh cửa cho một quy trình sản xuất hoàn toàn mới.

Thay vì phải tạo ra những bộ phận và vật phẩm nhựa mới thông qua phương pháp cắt gọt, nếu ông có thể tìm ra cách in những lớp nhựa UV cứng chồng lên nhau (và dính chúng với nhau), thì ông có thể tạo ra các bộ phận ô tô mới thông qua việc đắp lớp – một phương thức sản xuất bồi đắp mà những vật phẩm được tạo ra từ từ từng lớp một. Đây chính là sự ra đời của công nghệ in 3-D.

Để hiểu rõ hơn về cách thức hoạt động của nó, hãy hình dung đến chiếc máy in phun. Máy in 2-D làm công việc chuyển đổi những hướng dẫn kỹ thuật số (từ máy tính của bạn) thành một “vật thể” (chính là in chữ lên một trang giấy) bằng việc in theo trục hai chiều (x và y). Chiếc máy in 3-D cũng làm điều tương tự nhưng nó có thêm một chiều thẳng đứng nữa (trục z) – vậy là tạo ra vật thể ở cả ba chiều.

Hull chế tạo chiếc máy in 3-D đầu tiên vào năm 1984, sau đó ông thành lập 3D Systems ở Valencia, California, để phát triển và thương mại hóa công nghệ này. Không may là điều này không hề dễ dàng. Hơn 20 năm sau đó, công nghệ này phát triển ì ạch (giai đoạn đánh lừa), cực kỳ đắt đỏ và nặng nề với giao diện người dùng phức tạp. Cả ba yếu tố đã ngăn cản công nghệ này được ứng dụng rộng rãi. Vào đầu những năm 2000, mặc dù có lợi thế là người tiên phong, 3D Systems đã bước đến bờ vực phá sản. “Công ty trở nên hỗn loạn,” Avi Reichental nói. “Họ không nhìn thấy thực tế rằng công nghệ của họ đã phát triển nhanh theo cấp số nhân. Họ đã quên làm thế nào để đổi mới.”

Và Reichental hẳn đã biết điều đó vì ông là người được đưa vào để cứu công ty.

Có vẻ Reichental là lựa chọn kỳ quặc cho công việc này. Ông đã dành 23 năm làm việc cho tập đoàn Sealed Air, nhà sản xuất tấm xốp khí Bubble Wrap, Reichental không biết gì nhiều về sản xuất bồi đắp. Nhưng điều ông biết chính là sự đổi mới sáng tạo. “Sealed Air không phải là công ty kinh doanh hàng hóa đóng gói cơ bản,” Reichental nói, “nó giống một công ty khởi nghiệp ở Thung lũng Silicon hơn: luôn luôn hướng về kinh doanh, khai phá những cơ hội mới, liên tục thâm nhập và mở ra thị trường mới.”

Kết quả là, Reichental đã làm hàng tá những công việc khác nhau trong suốt nhiệm kỳ của ông ở Sealed Air, và sau đó ông trở thành một nhân viên quan trọng trong công ty. Ông đã giúp doanh nghiệp từ 400 nhân viên, trị giá 100 triệu đô-la (thời điểm ông gia nhập công ty) phát triển thành một huyền thoại 18.000 nhân viên và được định giá 5 tỷ đô-la (khi ông rời đi). Một trong những vị trí mà ông từng đảm nhiệm ở bộ phận sản xuất, nơi lần đầu tiên ông được giới thiệu về công nghệ in 3-D như một cách để tăng tốc quy trình tạo mẫu. Nghĩa là khi lần đầu tiên nhận được cuộc gọi về công việc ở 3D Systems, Reichental chỉ có vừa đủ thông tin để thực hiện nhiệm vụ của mình. Những điều khám phá ra đã khiến ông thực sự bất ngờ.

“Chắc chắn rằng”, ông nói, “3D Systems đã ở bên bờ vực phá sản” – nó vẫn đang mắc kẹt trong giai đoạn đánh lừa “nhưng tôi đã áp dụng định luật Moore vào tất cả các chiều khác nhau liên quan đến công nghệ này và thấy rằng chúng sắp sửa bùng nổ. Bằng việc dõi theo đường cong tăng trưởng theo cấp số nhân, tôi nhận ra rằng công nghệ này chuẩn bị chuyển hóa cách thức chúng ta tạo ra vật thể, tạo ra cái gì và tạo ra ở đâu. Khi bạn tạo ra sự bồi đắp, thì sự đa dạng sẽ đến hoàn toàn miễn phí. Điều này có nghĩa rằng bạn không bị ràng buộc bởi bất kỳ giới hạn sản xuất truyền thống nào. Bạn đi thẳng từ một tập tin trên máy tính đến một thành phẩm, và có thể tạo ra hàng triệu vật phẩm mà không cần trang bị lại công cụ hoặc nhập lại kho. Nó địa phương hóa việc sản xuất ở mọi quy mô. Tôi nhận ra rằng công nghệ in 3-D là một sự kết nối phổ biến giữa thực và ảo; nó là một công nghệ có tiềm năng chạm đến mọi thứ trong cuộc sống của chúng ta.”

Reichental nhận công việc. Lúc đó 3D Systems không có nhiều sản phẩm. Họ tạo ra sáu loại máy in khác nhau, thiết bị mạnh nhất của họ có hai động cơ in và chỉ có thể in bốn loại vật liệu. Tệ hơn nữa, 3D Systems không sản xuất ra bất kỳ loại vật liệu nào trong số đó, và chỉ những loại vật liệu nhất định mới tương thích với những loại máy nhất định.

Yêu cầu đầu tiên của Reichental dành cho bộ phận kinh doanh là mở rộng và tích hợp. “Tôi muốn nhiều máy in hơn, nhiều loại vật liệu để in hơn và tôi muốn máy in của chúng ta có thể tương thích với nhiều loại vật liệu để bạn không cần phải là một siêu chuyên gia mới biết được cách sử dụng máy. Sự đơn giản rất quan trọng đối với tôi. Tôi muốn mọi người dành sự sáng tạo vào việc nghĩ ra những thiết kế mới chứ không phải nghĩ về cách để vận hành máy.”

Đồng thời, Reichental cũng liên tục làm phiền Charles Hull. “Hull vẫn làm việc cho công ty. [Hull đã nghỉ hưu, nhưng được mời lại làm giám đốc điều hành tạm thời trước khi Reichental nhận việc, và ông đã ở lại trong vai trò là cố vấn.] Văn phòng của ông nằm ngay cạnh máy pha cà phê. Một buổi sáng nọ, tôi đến và nói: ‘Những chiếc máy in của chúng ta tốn đến hàng trăm nghìn đô-la, và ông cần phải thông minh như những phi hành gia thì mới điều khiển được chúng. Vậy tại sao chúng ta không làm ra những phiên bản máy tính để bàn chỉ việc bấm nút giá rẻ?’

Ông ấy đã không đối xử với tôi như với một kẻ điên dù cho những lời tôi nói có vẻ điên rồ. Ngày tiếp theo tôi lại đến và hỏi câu tương tự. Tôi đã làm vậy mỗi ngày trong suốt sáu tuần. Cuối cùng, vào một buổi sáng, ông ấy đã mang theo cà phê và gõ cửa phòng tôi để nói về việc đó. Với vẻ rạng rỡ, ông nói: ‘Tôi nghĩ là tôi biết làm thế nào rồi.’”

Và họ đã cùng nhau làm được điều đó. Ngày nay, 3D Systems là một công ty lớn mạnh có trị giá 8 tỷ đô-la với hơn 40 loại máy in khác nhau, chiếc máy lớn nhất có khả năng in được một bảng điều khiển của Toyota Camry nguyên khối. Chiếc máy đơn giản nhất với tên Cube, có giá hiện hành là 1.299 đô-la (theo kế hoạch, giá này sẽ giảm xuống dưới 500 đô-la trong một vài năm tới). Tất cả những chiếc máy in này có thể in với hàng trăm loại vật liệu khác nhau, từ nylon, nhựa, cao su cho đến các vật liệu sinh học (tế bào), sáp, và thậm chí là các kim loại cứng.

Tuy nhiên, như đã chỉ ra ở phần trước, một công nghệ đột phá sẽ không thật sự tạo nên sự xáo trộn, phá vỡ cho đến khi một giao diện mạnh mẽ, thân thiện với người dùng xuất hiện (như trường hợp Mosaic). Vì vậy, 3D Systems đã mở rộng sang phần mềm, với mục tiêu làm cho giao diện của họ đủ đơn giản cho trẻ em sử dụng. Họ đã thành công. “Nếu bạn có thể điều khiển và click chuột,” Reichental nói, “thì giờ đây bạn cũng có thể thiết kế những vật phẩm cho máy in 3-D. Tôi gọi nó là mô hình sách tô màu. Trước đây chúng tôi đã có mô hình tranh sơn dầu. Nếu bạn muốn trở thành một nghệ sĩ xuất sắc, bạn phải có nhiều năm kinh nghiệm vẽ tranh trên nền vải trắng. Ngày nay, với sách tô màu của chúng tôi, nếu bạn muốn siêu sáng tạo, tất cả những gì bạn cần biết là cách tô màu giữa các dòng.”

Điều khiến cho sự phát triển này quan trọng hơn nhiều chính là 3D Systems không phải là công ty duy nhất thiết kế ra những giao diện mới. Sự thực nghiệm đã bắt đầu, kéo theo vô vàn những người chơi khác. Như một kết quả tất yếu, lĩnh vực này ở vào giai đoạn giống với tình trạng của trình duyệt web khi Marc Andreessen giới thiệu Mosaic – tiền đề trọn vẹn cho sự bùng nổ theo cấp số nhân.

Tác động của sự phá vỡ

Ngay cả bây giờ, khi đang ở giai đoạn đầu của sự bùng nổ, tác động của công nghệ in 3-D đến thế giới của chúng ta là khá đáng kể. Việc in những sản phẩm tiêu dùng cơ bản – chén, đĩa, vỏ bọc điện thoại, đồ mở nắp chai, đồ trang sức và ví (làm từ lưới) – đã dịch chuyển từ sở thích sang một ngành công nghiệp non trẻ. Ngày nay, hàng chục trang web bán hàng hóa cung cấp bởi máy in 3-D, và các nhà bán lẻ cũng đang bắt đầu tham gia vào thị trường này. Mark Cotteleer, Giám đốc Nghiên cứu tại Công ty Tư vấn Deloitte, giải thích: “Nghiên cứu của chúng tôi chỉ ra hai sự thật quan trọng. Đầu tiên, điểm hòa vốn cho một số vật phẩm, cụ thể là những vật phẩm nhỏ làm từ nhựa, có thể đã vượt mốc trăm nghìn đơn vị

khiến cho nhiều loại mặt hàng tiêu dùng trở nên khả thi. Thứ hai, có bằng chứng rõ ràng rằng với những hộ gia đình cá nhân, một thiết bị sản xuất bồi đắp ở cấp độ tiêu dùng có thể tạo ra đủ sản phẩm để gia đình sử dụng, do đó, đây chính là một món đầu tư tài chính hấp dẫn đối với một số hộ gia đình ở Mỹ.”

Ở quy mô lớn hơn, công nghệ in 3-D đang dần hiện diện trong ngành vận tải. Ngày nay, hầu hết xe hơi sản xuất tại Mỹ, châu Âu và Nhật Bản đều có sử dụng những bộ phận được chế tạo từ công nghệ in 3-D. Vào tháng Chín năm 2014, tại buổi trưng bày công nghệ sản xuất quốc tế tại Chicago, CEO của Local Motors là Jay Rogers (chúng ta sẽ gặp lại ông ấy sau) và nhóm của ông đã dùng công nghệ 3-D để in nguyên một chiếc xe hơi tại chỗ vào ngày hôm đó.

Rogers mô tả việc sản xuất kỹ thuật số như một cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba. “Cuộc cách mạng đầu tiên là động cơ hơi nước. Henry Ford đưa chúng ta đến cuộc cách mạng thứ hai, sản xuất hàng loạt, khi bạn có thể sản xuất với giá rẻ miễn là bạn tạo ra hàng triệu món như vậy. Cuộc cách mạng thứ ba đến từ sự dân chủ hóa ngành sản xuất, khi một thiết kế xe hơi mới không cần phải có một nhà máy để sản xuất.”

Cuộc cách mạng thứ ba này đồng thời cũng tác động lên ngành công nghiệp không gian vũ trụ. SpaceX gần đây đã thông báo rằng họ sẽ in 3-D nhiều động cơ tên lửa sử dụng trong tàu phóng Falcon 9, Boeing gần đây in 3-D hơn 200 bộ phận cho mười mẫu máy bay khác nhau. Và công ty của tôi, Planetary Resources (chúng ta sẽ nói về Planetary sau), đang in 3-D nhiều tàu vũ trụ sẽ đi thăm dò những tiểu hành tinh gần Trái đất. Tác động về mặt tài chính của công nghệ in 3-D trong ngành giao thông vận tải là không hề phóng đại. Thế hệ động cơ máy bay LEAP tiếp theo của CFM International (dự kiến ra mắt vào năm 2016) sử dụng công nghệ in 3-D để sản xuất một loại vòi phun nhiên liệu hoàn toàn mới – không thể sản xuất bằng quy trình gia công thông thường – giúp giảm nhiên liệu sử dụng đến 15%, một con số mà nếu tính theo vòng đời của một chiếc máy bay, sẽ tương đương với việc tiết kiệm được hàng trăm tỷ đô-la trong tương lai.

Thiết bị y tế thậm chí còn chịu tác động hơn thế. Công nghệ in 3-D cho phép tạo ra sản phẩm hoàn toàn phù hợp với hình dáng cơ thể của từng cá nhân, nên máy in 3-D ngày nay đang được sử dụng để tạo ra những công cụ phẫu thuật, cấy ghép xương, chân tay giả, thiết bị chỉnh hình răng cũng được tùy chỉnh theo từng cá nhân. Những điều này giúp mang lại kết quả tốt hơn một cách đáng kể cho bệnh nhân, và nó đang diễn ra nhanh như thế nào cũng là vấn đề đáng để đề cập.

Vào năm 2010, trong cuốn Abundance, chúng tôi đã nói về thành quả tạo ra bởi thiên tài Scott Summit, một nhà thiết kế sản phẩm thương mại, đã sử dụng máy in 3-D để tạo ra chân tay giả và niềng răng mặt trong phù hợp với từng khách hàng. Những thiết bị y tế được in 3-D đó chỉ dùng cho một cá nhân riêng lẻ. Chỉ ba năm sau, Summit gia nhập 3D Systems, và ông đã giúp ngành sản xuất y tế thay da đổi thịt. Bằng chứng là, hiện nay công ty đã cung cấp cơ sở hạ tầng sản xuất cho thiết bị trợ thính trên toàn thế giới, và hơn 95% thiết bị này được in 3-D hoàn toàn.

Một ví dụ khác về công nghệ in 3-D liên quan đến y tế với quy mô lớn có thể tìm thấy trong các nhà máy tự động hoàn toàn của Align Technology, nhà sản xuất Invisalign – dụng cụ niềng răng bằng nhựa trong thay thế cho niềng kim loại. Nhà máy này in 3-D 65.000 khay niềng khác nhau mỗi ngày. “Chỉ trong năm ngoái,” Reichental nói, “họ đã in 17 triệu cặp khay niềng được thiết kế riêng biệt trong một nhà máy mà tương lai không vượt quá quy mô của một giảng đường đại học lớn.”

Tất nhiên, tác động tạo ra bởi công nghệ in 3-D sẽ còn phát triển xa hơn nữa chứ không chỉ dừng lại ở hàng tiêu dùng, vận tải và thiết bị y tế. Mọi khía cạnh của lĩnh vực sản xuất trị giá 10 nghìn tỷ đô-la có khả năng được chuyển hóa. Đó chính là cơ hội trị giá 10 nghìn tỷ đô-la. Vậy làm thế nào để những doanh nghiệp đột phá với kiến thức hạn hẹp về nền tảng này sử dụng nó để phá vỡ các ngành công nghiệp và giải quyết những vấn đề táo bạo? Hãy gặp một vài nhà cải cách để tìm ra câu trả lời.

Made in Space

Lần đầu tiên tôi gặp Aaron Kemmer, Michael Chen và Jason Dunn, bộ ba nhà cải cách với tư duy táo bạo là vào mùa hè năm 2010 tại Chương trình nghiên cứu Sau đại học của Đại học Singularity. Niềm đam mê không gian vũ trụ đã đưa họ đến với nhau. “Đó là lý do tại sao chúng tôi đến SU,” Kemmer giải thích. “Chúng tôi đều là những doanh nhân săn tìm những ý tưởng lớn. Chúng tôi muốn thành lập một công ty có thể giúp mở rộng biên giới không gian. Chúng tôi chắc chắn không nghĩ rằng con đường để tiến về phía trước chính là công nghệ in 3-D.”

Chính tiến sĩ Dan Barry, giáo sư ngành rô-bốt học của SU, đồng thời là phi hành gia từng ba lần bay vào vũ trụ đã chỉ ra cho họ hướng đi. “Chúng tôi biết rất ít về công nghệ in 3-D,” Chen nói, “chỉ Jason có chút hiểu biết về không gian vũ trụ và từng trải nghiệm với nó một chút thời đại học. Nhưng khi chúng tôi phân tích – chỉ là tìm hiểu tất cả các công nghệ đột phá và cố đưa ra ý tưởng – Dan Barry cứ lảng vảng xung quanh và kể rằng ông đã đến Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), và sự có mặt của một chiếc máy in 3-D ở ISS hẳn sẽ rất có ích.”

Cuối cùng, họ quyết định tìm hiểu xem nó có ích như thế nào.

“Đó là vấn đề về chuỗi cung ứng,” Dunn giải thích. “ISS đang ở tận cùng của chuỗi cung ứng đắt đỏ, phức tạp và dài dòng nhất hiện tại. Chi phí phóng vào vũ trụ khoảng 22.000 đô-la cho mỗi kilogam. Và bất kỳ vật nào đưa vào vũ trụ cũng phải có đủ độ bền để tồn tại được trong 8 phút chịu lực hấp dẫn lớn để thoát khỏi giếng trọng lực của Trái đất – nghĩa là sẽ phải tạo ra những vật thể nặng hơn. Nhưng việc tăng thêm trọng lượng phải chịu hai tác động: Không chỉ là mỗi kilogam tăng thêm đều tốn thêm tiền, mà còn cần thêm nhiên liệu để có thể bay ra khỏi Trái đất, nghĩa là lại tốn thêm nhiều tiền hơn.”

Thêm vào đó, khi lên đến trạm, việc tái cung ứng những bộ phận bị hỏng có thể mất đến hàng tháng trời. Đây là lý do tại sao có hơn một tỷ bộ phận dự phòng (nghĩa là phải trả tiền cho chúng nhưng không nhất thiết sử dụng đến) nằm ở ISS. Và sau khi tiến hành nghiên cứu nhiều hơn, Kemmer, Dunn và Chen nhận thấy rằng 30% những bộ phận này làm bằng nhựa – nghĩa là chúng có thể được in với công nghệ in 3-D sẵn có.

Đây chính là sự ra đời của Made in Space, công ty đầu tiên về in 3-D bên ngoài thế giới của chúng ta, và là một ví dụ tuyệt vời của tinh thần khởi nghiệp đột phá. Toàn bộ mô hình kinh doanh của họ dựa trên đường cong tăng trưởng theo cấp số nhân. Đề nghị chào hàng đầu tiên của họ cho ISS vào mùa thu năm 2014 rất đơn giản: một chiếc máy in 3-D để in những bộ phận bằng nhựa.

Bản thân việc này đã mang lại một cuộc cách mạng sản xuất. “Những chiếc máy in 3-D đầu tiên trên ISS sẽ tạo ra những vật phẩm không thể chế tạo được ở Trái đất,” Kemmer nói. “Hãy hình dung, ví dụ, tạo ra một cấu trúc không thể chịu được sức nặng của chính nó.”

Tiếp tục theo đường cong tăng trưởng cấp số nhân, phiên bản kế tiếp của Made in Space là chiếc máy in 3-D với vật liệu tiên tiến và đa vật liệu – nghĩa là trong khoảng năm năm tới, 60% bộ phận sử dụng trên ISS đều có thể in được. Và ngay sau phiên bản này là một thứ làm thay đổi cục diện cuộc chơi thật sự: một chiếc máy in 3-D có thể in được các thiết bị điện tử.

Hãy xem xét xu hướng mới nhất trong công nghệ vệ tinh: CubeSats. Đó là những vệ tinh nhỏ bé chỉ nặng 1kg trong hình hài một khối lập phương 10cm. Chúng quá đơn giản đến mức bất kỳ ai cũng có thể chế tạo (hướng dẫn miễn phí có trên mạng), nhưng chúng có thể sở hữu quyền lực tiềm ẩn khi kết nối lại với nhau, thường thay thế cho những vệ tinh lớn hơn nhiều. Giá thành tạo ra CubeSats khá rẻ (khoảng từ 5.000-8.000 đô-la). Còn việc phóng chúng thì thật sự đắt đỏ (vẫn tốn hàng chục nghìn đô-la). Nhưng đó là câu chuyện của ngày hôm nay. Nếu chúng ta đợi thêm một vài năm nữa, Made in Space có thể giải quyết vấn đề này một cách tiết kiệm.

“Hóa ra,” Dunn nói, “ISS là một nền tảng hoàn hảo cho việc phóng vệ tinh quỹ đạo Trái đất tầm thấp. Những chiếc máy in của chúng tôi đã có thể in phần lập phương của một CubeSats, và chúng tôi cũng đã in thiết bị điện tử trong phòng thí nghiệm của mình. Thật khó khẳng định chắc chắn, nhưng khoảng năm 2025, chúng tôi có thể in thiết bị điện tử cho ISS. Nghĩa là chúng tôi có thể gửi email phần cứng lên vũ trụ miễn phí, thay vì phải trả tiền để phóng chúng lên đó.”

Dĩ nhiên, giấc mơ lớn chính là việc có thể tạo ra những chiếc máy in 3-D có khả năng in toàn bộ trạm không gian ngoài vũ trụ và, thậm chí tuyệt vời hơn nữa, làm việc đó bằng những vật liệu khai thác từ vũ trụ. Một khi điều này trở thành hiện thực, việc tạo ra một môi trường sống hợp pháp bên ngoài Trái đất (ví dụ như sống trong vũ trụ) sẽ trở nên khả thi.

“Hãy tưởng tượng việc có thể xâm chiếm một hành tinh xa xôi bằng cách mang một chiếc máy in 3-D và một số thiết bị khai thác đến đó,” Mike Chen nói. “Điều này nghe có vẻ giống như khoa học viễn tưởng, nhưng những bước đầu tiên giúp biến nó thành sự thật đang diễn ra trong phòng thí nghiệm của chúng tôi ngay lúc này và trên ISS.”

Tất cả những điều này có ý nghĩa gì? Nó có nghĩa là trong khi Made in Space bắt đầu phá vỡ ngành công nghiệp phụ tùng trị giá tỷ đô, đồ thị đường cong hàm số mũ đã làm nền tảng cho mô hình kinh doanh của họ, dẫn dắt họ đến lợi thế người tiên phong trong ngành công nghiệp hàng nghìn tỷ đô-la, đó là tạo dựng sự sống bên ngoài Trái đất.

Câu chuyện đồ chơi

Có lẽ bạn đang nghĩ Made in Space chỉ là một trường hợp ngoại lệ chứ không phải là quy luật. Sau tất cả, Kemmer, Dunn và Chen có thể không biết nhiều về công nghệ in 3-D, nhưng họ là những sinh viên của Đại học Singularity, ngôi trường cho phép họ tiếp cận với công nghệ này (ở trường có những chiếc máy in 3-D) và tiếp xúc với tất cả những ý tưởng đột phá. Nhưng trường hợp của Alice Taylor thì không phải như vậy. Một nhà thiết kế người Anh không hề có những lợi thế kể trên đã có thể tạo ra những bước tiến đáng kể trong việc phá vỡ một phân khúc thị trường búp bê trị giá 3,5 tỷ đô trong ngành công nghiệp đồ chơi 34 tỷ đô-la.

Taylor làm việc trong ngành truyền thông kỹ thuật số, đầu tiên là thiết kế website, sau đó là mảng kỹ thuật số cho BBC, và cuối cùng là biên tập viên về giáo dục cho kênh Channel 4 ở London, nơi mà công việc chính của cô là tạo ra những trò chơi điện tử mang tính giáo dục đạt giải thưởng. Mối quan tâm về trò chơi đã đưa cô đến với đam mê làm đồ chơi, từ đó dẫn dắt cô đến với ngành công nghiệp búp bê – một ngành kinh doanh truyền thống khác đang trên đà bị phá vỡ.

Trong hơn 30 năm qua, ngành kinh doanh đồ chơi đã được chuyển hóa. Một doanh nghiệp trong nước với các nghệ nhân địa phương đã biến thành một nhóm công ty lớn sử dụng các xưởng sản xuất hàng loạt ở nước ngoài.

Để cạnh tranh, búp bê cần phải được làm với số lượng lớn, việc sử dụng quy trình ép phun đòi hỏi phải có một khuôn cho mỗi bộ phận của búp bê. Vì để làm mỗi chiếc khuôn này có thể mất đến hàng chục nghìn đô-la nên chi phí ban đầu cho một con búp bê có thể tốn của bạn hàng trăm nghìn đô-la.

Nhưng cũng có thể không cần phải vậy.

Taylor kết hôn với một nhà văn chuyên viết về khoa học viễn tưởng Cory Doctorow, anh có biết chút ít về công nghệ in 3-D. (Doctorow, với một lời tiên tri u ám, đã viết cuốn sách Maker (tạm dịch: Nhà sáng chế) năm 2009, về việc những chiếc máy in 3-D được bọn tội phạm và khủng bố dùng để chế tạo AK-47s.) Cô quyết định xem liệu công nghệ in 3-D có thể đưa ra một giải pháp thay thế cho công nghệ chế tạo búp bê truyền thống đắt đỏ và phải sản xuất hàng loạt hay không. Về bản chất, Taylor muốn biết liệu cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba của Roger có thể áp dụng cho đồ chơi giống như xe hơi và tên lửa hay không.

“Vấn đề là,” Taylor giải thích, “tôi không biết chút gì về công nghệ in 3-D. Vì vậy, tôi đã vào diễn đàn của trang Shapewayscom (một thị trường công nghệ in 3-D) và tìm thấy một người đăng tin: ‘Tôi có thể làm mô hình 3-D sử dụng cho công nghệ in 3-D. Hãy thuê tôi.’ Nên tôi đã thuê anh ta.” Taylor gửi email bản phác họa búp bê và nhận lại một mô hình 3-D, sau đó cô in một con búp bê thật sự từ tập tin đó. “Nó cao 18cm, không có mắt, không có tóc và tốn của tôi 220 bảng Anh, nhưng nó hiện hữu thực sự. Đó là một phép màu, rằng tôi vừa tạo ra một con búp bê. Tôi chưa từng làm một con búp bê nào trong đời. Tôi có cảm giác kinh ngạc và tràn đầy tiềm năng giống như những ngày đầu biết đến Internet. Vì vậy, tôi về nhà và bỏ việc, rồi thành lập MakieLabs – một công ty cho phép mọi người tùy chỉnh thiết kế và in búp bê.”

Ngày nay, MakieLabs được hỗ trợ hoàn toàn bởi những chiếc máy in 3-D. “Trong văn phòng chúng tôi có ba máy in MakerBot nhỏ để in vật phẩm mẫu,” Taylor giải thích. “Một khi thiết kế hoàn tất, chúng tôi sẽ in sản phẩm cuối cùng sử dụng những chiếc máy in 3D Systems lớn dựa vào điện toán đám mây. Chúng tôi tránh được những khoản chi phí khổng lồ đầu tư vào công cụ và, bằng việc sử dụng công nghệ in đám mây theo nhu cầu, chúng tôi không cần phải tự mua những chiếc máy in 3-D cỡ lớn. Tất cả việc đóng gói, vận chuyển hàng và tiếp thị của chúng tôi bây giờ đều có thể được ảo hóa. Chúng tôi không phải chịu chi phí kho bãi, không cần phải di chuyển qua lại đến các nước phương Đông. Chúng tôi thậm chí còn không cần in bao bì số lượng lớn. Chúng tôi chỉ in khi nào cần tới.”

Taylor cũng nhận thấy rằng búp bê chỉ mới là sự khởi đầu. “Bất kỳ ngành công nghiệp nào mà sản phẩm đầu ra có thể tùy chỉnh được thì đều có thể bị ảnh hưởng,” cô nói. “Một con búp bê là một hình dạng 3-D. Một con khủng long, một rô-bốt và một chiếc xe hơi cũng vậy. Chúng ta đang tiến đến một thế giới sản xuất một điểm đến (one-stop). Chúng ta có thể có những công cụ này tại nhà và văn phòng, hoặc thuê chúng thông qua điện toán đám mây. Chúng ta đang đón đầu một thời đại đầy sáng tạo – một thời đại tuyệt vời dành cho những doanh nhân đột phá.”

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.