Bốn người thay đổi thế giới
Trong năm chương vừa qua, chúng ta đã xem xét các cách thức nâng tầm cuộc chơi của bạn. Những công nghệ đột phá giúp bổ sung đòn bẩy vật lý, những công cụ tâm lý để chuẩn bị tinh thần, và sự kết hợp của chúng giúp các doanh nhân trở thành những lực lượng thực sự tạo ra sự phá vỡ. Chương này, đánh dấu sự kết thúc việc khai phá về mặt tâm lý, tập trung vào những mẹo tư duy của bốn người đàn ông phi thường, bộ tứ doanh nhân đã khai thác công nghệ đột phá để tạo dựng nên các công ty trị giá hàng tỷ đô và làm thay đổi hoàn toàn thế giới: Elon Musk, Richard Branson, Jeff Bezos và Larry Page.
Tôi đã có cơ hội làm việc ở các mức độ khác nhau với mỗi người trong số họ. Cả Elon Musk và Larry Page đều là ân nhân và là người được ủy thác của Tổ chức X PRIZE; Jeff Bezos đã điều hành SEDS tại Princeton và luôn nhiệt huyết trong việc khai phá vũ trụ suốt 40 năm qua; và Richard Branson đã cấp phép xây dựng Virgin Galactic cho công nghệ giành chiến thắng trong cuộc thi Ansari X PRIZE. Cả bốn người họ chính là ví dụ minh họa cho ý tưởng chủ đạo của cuốn sách này, thể hiện một tinh thần cam kết táo bạo đó là hành động quyết liệt, bền bỉ và thực thi một cách siêu việt.
Quan trọng không kém, mỗi người họ đều thành thục một kỹ năng nền tảng hiếm có để có thể theo đuổi mục tiêu táo bạo và kinh doanh đột phá: khả năng tư duy quy mô. Công nghệ đột phá cho phép chúng ta nâng tầm quy mô chưa từng có trước đây. Những cộng đồng nhỏ có thể tạo ra ảnh hưởng khổng lồ; một nhóm những người tiên phong nhiệt huyết có thể thay đổi cuộc sống của một tỷ người trong chớp mắt – nói vậy để thấy rằng loại ảnh hưởng này không thể lường trước và đang bị xem nhẹ.
Con người không hiểu ý nghĩa của quy mô. Não bộ của chúng ta sinh ra để xử lý một thế giới đơn giản hơn, nơi mọi thứ chúng ta gặp phải mang tính cục bộ và tuyến tính. Trong khi bốn người đàn ông được nhắc đến trong chương này đã thoát khỏi giới hạn của tư duy tuyến tính, và việc hiểu được chiến lược của họ trong tư duy quy mô có thể giúp chúng ta làm điều tương tự.
Để có được những chiến lược đó, ngoài hàng loạt những cuộc đối thoại qua các năm và trực tiếp phỏng vấn từng người, nhóm nghiên cứu của tôi đã tìm kiếm hơn 200 giờ video về những người đàn ông này, phân loại những ý tưởng của họ vào các mục và phân tích chúng. Cuối cùng, chúng tôi phát hiện ra rằng để có tư duy quy mô, cả bốn người họ đã dựa rất nhiều vào ba công cụ tâm lý đã được đề cập ở những chương trước – tuy nhiên, như chúng ta sẽ thấy trong chốc lát nữa thôi, mỗi công cụ được sử dụng theo những cách thức thấu đáo khác nhau – và, quan trọng không kém, mỗi người còn dựa vào năm chiến lược tinh thần bổ sung khác. Trước khi đi vào chi tiết, đây là danh sách tôi muốn nhắc đến:
1. Chấp nhận rủi ro và giảm thiểu rủi ro
2. Lặp lại nhanh chóng và không ngừng thực nghiệm
3. Đam mê và mục đích
4. Tư duy dài hạn
5. Tư duy lấy khách hàng làm trung tâm
6. Tư duy xác suất
7. Tư duy lạc quan một cách hợp lý
8. Dựa vào các nguyên tắc cốt lõi, hay còn gọi là các sự thật căn bản
Bây giờ, để xem những chiến lược này linh nghiệm thế nào, hãy gặp người đầu tiên trong số các doanh nhân của chúng ta, người đã đổi mới ngành ngân hàng trước khi bước qua tuổi 30, và sau đó thật sự tập trung vào ngành kinh doanh.
Elon Musk và cuộc sống trên sao Hoả
Vào những ngày đầu làm phim Iron Man (Người Sắt), đạo diễn Jon Favreau gặp vấn đề về tính hợp lý. Nhân vật chính của ông, chàng siêu anh hùng-tỷ phú- thiên tài Tony Stark, quá phóng đại so với thực tế. “Tôi không biết phải làm thế nào để anh ta trông có vẻ thật hơn,” Favreau nói với tờ Times. “Khi đó Robert Downey Jr. nói: ‘Chúng ta cần nói chuyện với Elon Musk.’ Anh ấy đã đúng.”
Mặc dù Musk chưa chế tạo ra bộ đồ cho Người Sắt, nhưng anh đã cách mạng hóa ngành công nghiệp và tạo dựng bốn công ty trị giá hàng tỷ đô: Pay-Pal (ngân hàng), SpaceX (không gian vũ trụphòng vệ), Tesla Motors (ô tô) và SolarCities (cung cấp năng lượng). Như bạn có thể mong đợi, với sơ yếu lý lịch như vậy, tinh thần đam mê kinh doanh của Musk đã trỗi dậy từ rất sớm.
Sinh ra ở Pretoria, Nam Phi, Musk bắt đầu lập trình máy tính khi chỉ mới chín tuổi. Khi 12 tuổi, anh đã kiếm được 500 đô-la nhờ bán mã trò chơi điện tử với tên gọi Blastar. Anh vào trường đại học khi 17 tuổi, dành hai năm học tại Đại học Queen ở Ontario, Canada, trước khi chuyển sang Wharton để học kinh doanh và vật lý. Tiếp theo, Musk chuyển đến Stanford để theo đuổi bằng tiến sĩ về vật lý ứng dụng. Mục tiêu đó không kéo dài lâu. Anh rút khỏi chương trình chỉ sau hai ngày – vì hào hứng nhảy vào khám phá thế giới Internet.
“Mục tiêu ban đầu của tôi không phải là thành lập công ty”, anh giải thích. “Thật ra tôi đã cố kiếm một công việc ở Netscape – nơi dường như là công ty về Internet thú vị duy nhất vào thời điểm đó. Tôi đã gửi lý lịch của mình cho họ, thậm chí lang thang ở ngoài sảnh, nhưng tôi đã quá ngại ngùng để nói chuyện với bất kỳ ai, và họ chẳng bao giờ giao cho tôi công việc. Kết quả là tôi thây kệ, bắt đầu tự viết code, và thành lập Zip2.”
Zip2 là một ứng dụng cho phép các công ty đăng nội dung – sơ đồ, danh sách thư mục… – lên mạng. Khi đó, công ty khởi nghiệp của Musk đã được Compaq mua lại với giá 307 triệu đô – là số tiền lớn nhất từ trước đến giờ từng được trả cho một công ty về Internet. Musk đã sử dụng 28 triệu đô đầu tiên của mình.
Kế tiếp là Xcom, một công ty dịch vụ tài chính online, sau này đổi tên thành PayPal. Chỉ ba năm sau, PayPal được bán lại cổ phần cho eBay với giá 1,5 tỷ đô-la. Musk, cổ đông lớn nhất rời khỏi công ty với 100 triệu đô đầu tiên. Và câu hỏi bây giờ là, anh sẽ làm gì tiếp theo?
“Vào đầu năm 2001, bạn cùng phòng của tôi ở trường cũ, Adeo Ressi, hỏi tôi sẽ làm gì tiếp sau PayPal. Tôi nhớ đã kể cho anh ấy một số việc tôi nghĩ là quan trọng với tương lai của loài người – mạng Internet, năng lượng bền vững và không gian vũ trụ. Vào thời điểm đó, sau PayPal, tôi rất hứng thú với không gian vũ trụ – thứ mà tôi tin rằng nó rõ ràng là phần việc của chính phủ – nhưng cuộc trò chuyện với Adeo khiến tôi băn khoăn rằng liệu khi nào NASA sẽ lên kế hoạch đưa con người lên sao Hỏa. Tôi đã tìm kiếm nhưng không thấy câu trả lời trên trang web của họ. Đầu tiên tôi chỉ nghĩ là NASA có một trang web được thiết kế tệ hại. Còn lý do nào khác khi bạn không thể tìm được thông tin quan trọng như vậy chứ, đó hiển nhiên là điều đầu tiên bạn muốn biết khi truy cập vào NASAgov? Nhưng, hóa ra NASA không có kế hoạch gì cho sao Hỏa cả. Thực tế là, họ có một chính sách điên rồ, họ thậm chí còn không cho phép mình nói về việc đưa con người lên sao Hỏa. Tôi nghĩ rằng, có lẽ điều cần thiết chính là một phái đoàn lên sao Hỏa được tài trợ nhân đạo để thu hút sự chú ý của thế giới. Vì vậy tôi đã hợp tác với Adeo, và chúng tôi nảy ra hai ý tưởng. Ý tưởng đầu tiên là đưa một chú chuột đi vòng quanh sao Hỏa một chiều.”
Vì có vẻ độc ác khi đưa một chú chuột đến sao Hỏa với sứ mệnh tự sát, nên họ đã theo đuổi ý tưởng thứ hai: thay chuột bằng một ngôi nhà kính. Dự án Mars Oasis ra đời. Mục tiêu của dự án là giúp tăng ngân sách của NASA cho việc khám phá sao Hỏa bằng việc khơi dậy sự hứng thú của cộng đồng. Kế hoạch của họ rất rõ ràng: đưa một ngôi nhà kính, với những hạt giống và gel dưỡng chất khô lên bề mặt của hành tinh đỏ. Sau khi đáp xuống, gel dưỡng chất sẽ dưỡng ẩm cho những hạt giống này, hạt giống sẽ nảy mầm, và – khi thấy bức ảnh về những cái cây lớn lên – thế giới sẽ được thúc đẩy hành động. “Hãy tưởng tượng bức ảnh đáng giá đó,” Musk nói. “Những cây xanh trên nền sao Hỏa đỏ.” Nhưng khi Musk bắt đầu xem xét việc mua một chuyến đi đến sao Hỏa, anh nhanh chóng nhận ra công nghệ phóng đó đã đi xuống dốc kể từ thời Apollo – đó là sự khởi đầu cho nhận thức của anh. “Nó đã làm thay đổi toàn bộ kế hoạch,” Musk nói. “Trừ khi làm điều gì đó để đảo ngược sự suy thoái này, một nhà kính trên sao Hỏa không phải là vấn đề.”
Vậy tại sao không thử đảo ngược sự suy thoái này? Chắc chắn hiện tại lĩnh vực không gian vũ trụ thuộc kiểm soát của các chính phủ lớn, như ngành ngân hàng từng thuộc kiểm soát của các tổ chức tài chính. Vậy là vào năm 2002, Musk thành lập SpaceX với mục tiêu đầu tiên là phát triển bệ phóng Falcon 1, sau đó là tên lửa Falcon 9 với sức mạnh lớn hơn, và sau đó là phi thuyền có thể tái sử dụng Dragon. Vào tháng Năm năm 2012, tàu Dragon SpaceX đã “cập bến” ISS. Sự kiện này đã ghi dấu ấn trong lịch sử về công ty thương mại đầu tiên phóng và cập bến một phi thuyền tại Trạm Vũ trụ Quốc tế. Mặc dù ngôi nhà kính kia vẫn chưa đến được sao Hỏa, nhưng gần đây Musk đã thông báo rằng trong vòng 15 năm tới anh tin rằng anh có thể đưa con người lên hành tinh đỏ và trở về với chi phí khoảng 500.000 đô-la một người.
Và một trong những điều đầu tiên mà ta có thể học hỏi từ Musk là anh không ngừng theo đuổi sự táo bạo và, điều lớn lao hơn, anh hoàn toàn không bị choáng ngợp bởi quy mô. Khi không tìm được việc làm, anh đã thành lập công ty. Khi thương mại Internet bị trì trệ, anh tái phát minh dịch vụ ngân hàng. Khi anh không thể tìm thấy dịch vụ phóng phù hợp cho ngôi nhà kính Hỏa tinh của mình, anh đã tham gia vào ngành kinh doanh tên lửa. Chưa từng mất đi niềm hứng thú với vấn đề năng lượng, nên anh đã khởi xướng lĩnh vực này bằng việc thành lập một công ty năng lượng mặt trời và một công ty xe điện. Tesla là công ty xe hơi đầu tiên tại Mỹ thành công trong vòng năm thập kỷ qua và SolarCity đã trở thành nguồn cung năng lượng mặt trời cho khu vực dân cư lớn nhất nước Mỹ. Trong vòng chưa đến chục năm, việc theo đuổi sự táo bạo của Musk đã tạo nên một đế chế trị giá khoảng 30 tỷ đô-la.
Vậy bí mật của anh là gì? Musk có một vài bí mật, nhưng không gì trong số đó quan trọng với anh hơn niềm đam mê và mục đích. “Tôi đã không tham gia vào ngành tên lửa, xe hơi, hay năng lượng mặt trời chỉ vì nghĩ rằng đó là cơ hội tuyệt vời. Tôi chỉ nghĩ, để tạo nên sự thay đổi, cần phải làm điều gì đó. Tôi muốn tạo sự ảnh hưởng. Tôi muốn làm điều gì đó tốt đẹp hơn so với những gì đã có một cách bền vững.”
Musk, như mọi doanh nhân được nhắc đến trong chương này, được định hướng bởi đam mê và mục đích. Tại sao? Đam mê và mục đích đã và sẽ luôn giúp ta tiến về phía trước. Mỗi chuyển động, mỗi cuộc cách mạng là bằng chứng cho sự thật này. Làm bất kỳ điều gì lớn lao và táo bạo đều không dễ dàng, và vào hai giờ sáng trong đêm thứ năm liên tiếp, khi bạn vẫn phải tiếp tục thức, bạn sẽ được tiếp thêm năng lượng từ sâu bên trong. Bạn sẽ không cố gắng tiến lên nếu đó là sứ mệnh của một ai khác. Đó phải là sứ mệnh của bạn. Nhưng việc có được đam mê và mục đích chỉ mới là bước đầu tiên. “Vòng đời thông thường của việc thành lập một công ty bắt đầu với rất nhiều lạc quan và nhiệt huyết,” Musk nói. “Điều này kéo dài trong khoảng sáu tháng, và sau đó bạn phải đối mặt với thực tế. Đó là khi bạn nhận ra nhiều giả định của mình đã sai, và đích đến xa hơn nhiều so với dự tính. Đây chính là giai đoạn mà hầu hết các công ty thất bại thay vì phát triển.”
Đây cũng là lúc Musk kêu gọi những phản hồi trực tiếp và thẳng thắn từ những người bạn thân. “Nó sẽ không hề dễ dàng, nhưng việc tiếp nhận những phản hồi tiêu cực từ bạn bè vô cùng quan trọng. Phản hồi là cách nhanh nhất giúp bạn nhận ra mình đang làm gì sai và điều chỉnh nó. Thường mọi người không làm như vậy. Họ không điều chỉnh đủ nhanh và thích nghi với tình hình thực tế.”
Để đáp ứng với thực tế về quy mô, Musk sử dụng một số chiến lược khác. Chúng ta sẽ bắt đầu với những quy tắc đầu tiên, đó là bài học anh rút ra từ vật lý học. “Đào tạo vật lý là một khung chuẩn cho lý luận,” Musk giải thích. “Nó buộc bạn phải bắt đầu bằng những sự thật cơ bản nhất của sự vật, sau đó kết nối những sự thật này để bạn có thể hiểu được hiện thực. Đây là cách giúp bạn tấn công sự phản trực giác, một cách để hiểu những sự việc không rõ ràng. Khi bạn cố gắng tạo ra một sản phẩm hay dịch vụ mới, tôi nghĩ việc sử dụng khung chuẩn này cho lý luận là việc rất quan trọng. Nó đòi hỏi nhiều năng lượng tinh thần, nhưng vẫn luôn là một phương pháp thực hiện đúng đắn.”
Trong một cuộc phỏng vấn năm 2012 với Quỹ tài trợ Kevin Rose, Musk đã mô tả cách thức thực hiện nguyên tắc đầu tiên này thông qua góc tiếp cận sắc bén khi phát triển loại pin mới, một thành phần chủ đạo của Tesla và SolarCity. “Chà, nguyên tắc đầu tiên… Các thành phần vật chất của pin là gì. Giá trị thị trường hiện hành của những vật liệu này? Nó bao gồm carbon, niken, nhôm, một số polyme để tách và một ống trụ bằng thép. [Nhưng] nếu chúng ta mua từ Sàn giao dịch Kim loại London (LME), mỗi thứ này sẽ tốn bao nhiêu? Ôi trời… giá của nó là 80 đô-la cho mỗi kilowatt giờ. Rõ ràng là bạn cần nghĩ đến những cách khôn khéo hơn để có những vật liệu này và kết hợp chúng trong hình hài của một viên pin, nhưng [bằng cách dựa vào những nguyên tắc đầu tiên] bạn có thể có những viên pin rẻ hơn bất kỳ nhà sản xuất nào.”
Suy nghĩ theo nguyên tắc đầu tiên này hoàn toàn có tác dụng vì nó cho chúng ta một chiến lược đã được minh chứng về việc tạo ra sự đa dạng và đồng thời giúp các nhà sáng lập thoát khỏi lối suy nghĩ thông thường. “[Mọi người] sẽ làm những điều này vì những người khác đang làm như vậy,” Musk giải thích, “vì có một xu hướng, vì họ thấy mọi người đang di chuyển theo một hướng và xem như đó là hướng tốt nhất để đi. Điều này đôi khi đúng, nhưng đôi khi nó cũng dồn bạn đến đường cùng. Suy nghĩ theo nguyên tắc đầu tiên giúp bạn tránh khỏi những lỗi như vậy.”
Khi nói đến quy mô, đây không chỉ là những lỗi duy nhất chúng ta phải cẩn trọng. Daniel Kahneman và Amos Tversky đã giành được giải Nobel cho nghiên cứu của họ về tính phi lý của con người. Một ví dụ cho điều này chính là những gì xảy ra khi hai trong số những thành kiến thông thường về nhận thức – ác cảm với mất mát và sự bó khuôn – bắt đầu chồng chéo lên nhau. Ác cảm với mất mát chính là ý tưởng cho rằng con người nhạy cảm với những mất mát – thậm chí là những mất mát nhỏ – hơn là những thành tích đạt được, trong khi sự bó khuôn là xu hướng chúng ta hành xử với mỗi rủi ro gặp phải như một sự cố riêng lẻ. Kết hợp lại, điều này có nghĩa rằng khi đánh giá rủi ro, chúng ta có xu hướng không nhìn vào bức tranh toàn cảnh. Trong một cuộc phỏng vấn với Big Think, Kahneman đã giải thích:
Con người có xu hướng bó khuôn mọi thứ một cách hạn hẹp. Họ có cái nhìn hạn hẹp trong việc ra quyết định. Họ nhìn vào vấn đề trước mắt và xử lý nó như thể đây là vấn đề duy nhất. Thường thì sẽ tốt hơn khi nhìn nhận các vấn đề như thể chúng sẽ tái diễn trong suốt cuộc đời của chúng ta, và sau đó nhìn vào chính sách mà chúng ta sẽ áp dụng cho các nhóm vấn đề – điều này khó thực hiện nhưng sẽ tốt hơn nếu làm được vậy. Con người bó khuôn mọi thứ một cách hạn hẹp, ví dụ, họ sẽ vừa tiết kiệm vừa vay mượn cùng lúc thay vì bằng cách nào đó xem toàn bộ tài sản của mình là một khối thống nhất. Nếu một người có thể nhìn nhận theo hướng rộng hơn thì họ sẽ có thể đưa ra quyết định tốt hơn.
Musk, cũng như tất cả các tỷ phú trong phần này, đã phản kháng lại. Anh luôn phấn đấu để mở rộng tầm nhìn bằng việc suy nghĩ theo những xác suất có thể xảy ra. “Kết quả thường là không định trước được,” anh nói, “chúng là xác suất. Nhưng chúng ta không nghĩ theo cách đó. Định nghĩa phổ biến về sự điên rồ – lặp lại cùng một việc hết lần này đến lần khác và mong đợi một kết quả khác xảy ra – chỉ đúng trong tình huống có tính xác định. Nếu bạn có tình huống mang tính xác suất, mà thường hầu hết các tình huống đều như vậy, thì nếu làm cùng một việc hai lần và mong đợi một kết quả khác cũng khá hợp lý.”
Sự khác biệt này chính là chìa khóa. Suy nghĩ theo xác suất – việc kinh doanh này có 60% tỷ lệ thành công – hơn là sự khẳng định – nếu tôi làm A và B, thì C chắc chắn sẽ xảy ra. Cách suy nghĩ này không chỉ chống lại sự đơn giản hóa quá mức mà còn chống lại sự lười biếng vốn có của não bộ. Bộ não là một cỗ máy ngốn năng lượng (chỉ chiếm 2% trọng lượng cơ thể nhưng cần đến 25% năng lượng của chúng ta), vì vậy nó luôn cố gắng bảo tồn năng lượng. Vì suy nghĩ tách bạch trắng và đen sẽ tiết kiệm năng lượng hơn nhiều nên chúng ta thường làm vậy. Nhưng kết quả lại nằm giữa khoảng đó. “Tương lai không có gì chắc chắn,” Musk nói tiếp. “Nó thật sự là một tập hợp các xác suất có thế xảy ra.”
Việc Musk lựa chọn nhánh xác suất nào để khai thác phụ thuộc vào mối quan hệ giữa những khả năng có thể xảy ra và tầm quan trọng của mục tiêu anh hướng đến. “Thậm chí nếu xác suất thành công khá thấp, nhưng mục tiêu thật sự quan trọng, thì vẫn đáng để làm. Ngược lại, nếu mục tiêu ít quan trọng hơn thì xác suất thành công phải cao hơn. Việc tôi quyết định chọn dự án nào để tiến hành phụ thuộc vào xác suất nhân với mức độ quan trọng của mục tiêu.”
SpaceX và Tesla là những ví dụ rõ ràng nhất. Khi Musk bắt đầu cả hai công ty, anh đã nghĩ tỷ lệ thành công của chúng là dưới 50% – có thể là nhỏ hơn 50% khá nhiều – “nhưng,” anh nói, “tôi nghĩ đây là những việc cần phải làm. Vậy nên kể cả mất tiền, nó vẫn đáng để thử.”
Đam mê, xác suất và những nguyên tắc đầu tiên không chỉ là khẩu hiệu của Musk. Anh cũng chứng minh lời nói của mình bằng hành động: “Khoảng giữa năm 2007 và năm 2009, tôi đã ở trong tình trạng tồi tệ. Mọi việc đều không như ý. Năm 2008, chúng tôi đã thất bại lần thứ 3 liên tiếp với tên lửa Falcon 1, Tesla thì không kêu gọi vốn đầu tư được do thị trường tài chính đi xuống, Morgan Stanley không thể giữ cam kết với SolarCity, vì họ cũng hết tiền. Đã có thời gian dường như cả ba công ty đều thất bại. Và, hơn tất cả, tôi lại đang chuẩn bị ly hôn. Thật tệ hại. Tôi đã dùng những đồng tiết kiệm cuối cùng của mình cho Tesla vào năm 2008, và thật sự tôi đã bị thâm hụt tiền. Tôi đã phải vay mượn để trả tiền thuê nhà.”
Mọi thứ đã đảo chiều với Musk vào cuối năm 2008. Lần phóng thứ tư của Falcon 1 đã thành công, thị trường tài chính phục hồi, SpaceX giành được hợp đồng trị giá 1,6 tỷ đô với NASA. Và liệu có bài học nào ở đây không? “Bài học mà tôi muốn chuyển đến những người khác,” anh nói, “một quy tắc dành cho các nhà khởi nghiệp: Đừng để dự trữ bất kỳ đồng nào, lúc nào bạn cũng có thể nuôi sống được bản thân, nhưng đừng quên tận dụng mọi nguồn tài chính có thể. Tôi đã tiêu tất cả số tiền.”
Và kết quả là gì?
Như nhà sáng lập TED, Chris Anderson, gần đây đã viết trên tạp chí Fortune: “Khi bạn nhìn vào những nỗ lực đáng kinh ngạc [của Musk] và tìm kiếm một sự tương đồng gần đây trong giới kinh doanh, thì chỉ có một kết quả: Steve Jobs. Hầu hết các sáng kiến kinh doanh chỉ liên quan đến việc cải tiến cái đã có. Và trong số những nhà sáng lập đủ may mắn để thành công với những ý tưởng lớn hơn, đa số chỉ theo đuổi lĩnh vực của họ để mở rộng và củng cố thêm. Jobs và Musk nằm trong một nhóm riêng: những nhà hủy diệt hàng loạt.”
Sir Richard Branson
Mọi việc Sir Richard Branson làm đều rất táo bạo – đó đã là thương hiệu của ông – vì vậy tôi muốn phỏng vấn ông cho cuốn sách này. Cuộc phỏng vấn diễn ra vào một buổi sáng đẹp trời tháng Chín năm 2013. Chúng tôi dùng bữa sáng muộn tại Sunset Marquis, một trong những khách sạn có vị trí đẹp ở Los Angeles với những cảnh quan nổi tiếng, sau đó di chuyển đến sân bay Van Nuys, ở đó tôi đưa Richard đi chuyến bay không trọng lực đầu tiên của ông – đây chỉ là một trong số rất nhiều chuyến phiêu lưu mà thần tượng toàn cầu này từng tham gia.
Những cuộc phiêu lưu này đã được ghi lại trong tiểu sử cuộc đời và hàng loạt những buổi phỏng vấn, nhưng vẫn có một vài điều cơ bản đáng để nhắc lại. Sinh ra vào ngày 18 tháng Bảy năm 1950 ở Surrey, nước Anh, Branson phải đấu tranh với chứng khó đọc, gần như không thể học được, sau đó ông cũng bỏ học khi 16 tuổi để thành lập một tạp chí cho giới trẻ có tên Student. Một cơ quan xuất bản được điều hành bởi sinh viên, dành cho sinh viên, như Richard nói, “để đóng góp tiếng nói cho những người như tôi, những người muốn biểu tình chống lại Chiến tranh Việt Nam và thiết chế hiện tại.”
Một kẻ nổi loạn từ khi bắt đầu và hoàn toàn không bị nản chí bởi quy mô, Branson mở rộng phạm vi tạp chí của mình ra cả nước và sau đó tìm kiếm cơ hội tiếp theo cho mình. Ông đã không mất nhiều thời gian để tìm ra nó. Đời sống âm nhạc nước Anh nở rộ quanh nơi ông sinh sống. Ông nhận ra rằng các cửa tiệm thu âm đều có giá cao cắt cổ. Vì vậy ông bắt đầu mở công ty thu âm đặt hàng qua thư tên là Virgin.
Kết quả kinh doanh của công ty khá khiêm tốn, nhưng đủ để ông có vốn xây dựng một cửa hàng thu âm và một phòng thu. Ông tiếp tục nhân rộng công ty. Virgin đã ký một loạt các hợp đồng với những tên tuổi lớn – như nhóm Sex Pistols, Culture Club, Rolling Stones – và tiếp tục như vậy trong vòng mười năm, đưa Virgin Music trở thành một trong những công ty thu âm lớn nhất thế giới. Tại thời điểm đó, tất nhiên Branson đã nhìn thấy cơ hội tiếp theo cho mình.
Điều hành một công ty âm nhạc, Branson phải đi máy bay rất nhiều. Từ lâu, ông đã cảm thấy khó chịu với chất lượng tệ hại của các hãng hàng không. “Tôi cứ tự hỏi, tại sao chúng ta không thể tạo dựng một hãng hàng không mà khi bước lên đó bạn sẽ cảm thấy: ‘Wow, nơi này thật tuyệt.’”
Trước sự ngỡ ngàng của các đồng nghiệp ở Virgin Music, Branson đã thành lập Virgin Atlantic từ chính sự khó chịu của mình. “Khi mới bắt đầu,” ông nói, “chúng tôi có một chiếc 747 đã qua sử dụng và một công ty thu âm rất thành công. Mọi người ở công ty thu âm đều thấy kinh hoàng với những gì tôi đang làm.”
Và điều ông làm không hề dễ dàng. Cuộc chiến giữa Branson và British Airways đã trở thành huyền thoại.
Có thời điểm, để cứu hãng hàng không của mình và tránh phá sản, ông đã buộc phải bán phần lớn cổ phần của mình ở Virgin Music với số tiền 800 triệu đô, số tiền đủ để giữ cho hãng hàng không trụ lại được.
Bất chấp những trở ngại đó, Richard tiếp tục xây dựng sự nghiệp kinh doanh âm nhạc và hàng không của mình, rồi tiếp tục thành lập và đầu tư hơn 500 công ty khác nhau. Ông đã hình thành một đế chế toàn cầu, đa dạng hóa ở mọi lĩnh vực từ viễn thông đến tàu hỏa, khám phá đại dương, phân phối rượu, trung tâm thể hình, phòng khám sức khỏe và, ở Virgin Galactic, là thực hiện các chuyến bay thương mại vào vũ trụ. Theo danh sách các tỷ phú được công bố bởi Forbes năm 2012, giá trị tài sản cá nhân của Branson là khoảng 4,6 nghìn tỷ đô-la. Nói cho cùng thì không hề tệ đối với người mang Tubular Bells đến cho chúng ta.
Liệu bạn có tự hỏi làm thế nào mà Branson đi từ tạp chí Student đến Tubular Bells rồi kinh doanh chuyến bay vào vũ trụ? “Chúng tôi không phải là công ty thông thường,” ông nói. “Chúng tôi là một thương hiệu về ‘cách sống’ – nhưng nếu chúng tôi không phải là thương hiệu về cách sống, thì chúng tôi đã không ở đây ngày hôm nay. Công việc kinh doanh đầu tiên của chúng tôi là cửa hàng âm nhạc. Cửa hàng âm nhạc ngày nay đã chết. Nhưng là thương hiệu về cách sống nên chúng tôi đã trải nghiệm và chuyển sang hàng không, điện thoại di động và rất nhiều lĩnh vực khác. Kết quả là, chúng tôi buộc phải bán các cửa hàng âm nhạc – và chúng tôi sống sót ngày nay là nhờ vào nó. Nhưng nếu bạn nhìn lại tiêu đề các bài viết báo chí mỗi khi chúng tôi chuyển từ lĩnh vực này sang lĩnh vực khác, hầu như lần nào họ cũng viết: “Liệu điều này có ngoài tầm với? Liệu lần này bong bóng của Branson sẽ nổ chứ?’”
Vậy câu hỏi là: Tại sao bong bóng của Branson vẫn chưa nổ?
Branson là một gã nghiện sự hài hước. Ông đã lập kỷ lục thế giới về bong bóng. Ông đã lập kỷ lục thế giới về tàu cao tốc. Ông lập kỷ lục thế giới về sự kỳ dị. Minh chứng A: Khi đối thủ của Virgin Atlantic là British Airways quyết định dựng vòng đu quay cao 135m ở trung tâm London và bị trì hoãn, Branson đã nhanh chóng cho bay một khinh khí cầu với biển hiệu lớn cùng dòng chữ: “BA không thể dựng lên được.”1
1. “BA can’t get it up.” (BTV)
Sự vui vẻ đã giúp Branson theo hai cách quan trọng. Đầu tiên: ông vô cùng đam mê mọi thứ ông làm. Khi lần đầu tiên ông nói với CEO của Virgin Music ý tưởng sử dụng một phần ba lợi nhuận năm trước để thành lập Virgin Atlantic, ông giải thích rằng rủi ro đó đáng giá bởi vì nó “vui”. “Họ không hài lòng với từ vui,” Branson kể lại trong cuốn sách kinh doanhtự truyệntriết lý của mình Mặc kệ nó, làm tới đi1. “Đối với họ, kinh doanh là việc nghiêm túc. Đúng vậy. Nhưng với tôi, vui vẻ quan trọng hơn.”
1. Cuốn sách đã được Alpha Books mua bản quyền và xuất bản. (BTV)
Vui vẻ quan trọng hơn bởi vì Branson dùng nó như một chiến lược cho những suy nghĩ về quy mô – như là một nhiên liệu (một cách để khai thác đam mê) và như một nguyên tắc đầu tiên, giả định rằng điều gì làm anh vui – như việc một hãng hàng không có thể khiến bạn thốt lên “Wow!” – thì nó cũng sẽ khiến mọi người vui. Và chỉ để đảm bảo rằng ông đúng (cũng bởi vì nó vui), Branson liên tục tiến hành các thực nghiệm.
Đây chính là điểm mấu chốt. Bong bóng của Branson chưa nổ bởi vì sự tận tâm nhiệt huyết cho niềm vui được chuyển hóa trực tiếp cho khách hàng và người hâm mộ ông. Nó trở thành một chiến lược kinh doanh dựa trên nguyên tắc lấy trải nghiệm khách hàng làm trung tâm. Nếu Branson nghĩ đến một dịch vụ cụ thể nào đó có thể có lợi cho khách hàng của mình (như sự vui vẻ), ông sẽ thử. Đó là lý do tại sao Virgin Atlantic là hãng hàng không đầu tiên cung cấp ghế ngồi xem ti-vi miễn phí, mát-xa, quầy cocktail trên máy bay, máy bay có sàn bằng kính, và gần đây nhất là hài độc thoại (hiện nay chỉ có trên các chuyến bay nội địa của Anh). “Nếu không lấy khách hàng làm trung tâm,” Branson giải thích, “bạn có thể tạo được điều gì đó tuyệt vời, nhưng bạn sẽ không tồn tại. Mọi chi tiết nhỏ phải chuẩn xác. Điều hành một hãng hàng không giống như nâng cấp một nhà hàng – nơi mà người chủ phải ở đó mỗi ngày. Virgin Atlantic bắt đầu với một máy bay để cạnh tranh với hàng trăm máy bay của British Airways. Trên giấy tờ, chúng tôi không thể sống sót. Nhưng bởi vì chúng tôi lấy khách hàng làm trung tâm, họ đã hết lòng bay cùng chúng tôi, và chúng tôi đã sống sót trong 30 năm qua. Suốt quãng thời gian đó, hầu như mỗi một hãng hàng không mà chúng tôi cạnh tranh như – Pan Am, TWA, Air Florida, People’s Express, Laker Airways, British Caledonian, và khoảng 20 cái tên khác – đều phá sản.”
Phương pháp này đã cho phép Branson mở rộng quy mô. Bằng việc đặt khách hàng lên vị trí hàng đầu, Branson có thể rút ngắn khoảng cách, tìm kiếm những ngành đang bế tắc hay trì trệ, áp dụng thương hiệu và thực nghiệm để hành động.
Nhưng Branson, cũng như Larry Page và Jeff Bezos, cũng điều hành đế chế của mình như một hệ sinh thái cạnh tranh – để một số công ty tồn tại, một số khác ra đi và liên tục thực nghiệm. Ông nhanh chóng thực hiện các ý tưởng của mình và cũng nhanh chóng bỏ qua những thất bại. Nhìn tổng thể thì Branson đã đóng cửa khoảng 200 công ty không thành công trong số 500 công ty được ông thành lập.
Ông cũng hiểu rằng giảm thiểu rủi ro là việc quan trọng. “Bề ngoài,” ông nói, “tôi nghĩ các doanh nhân có sức chịu đựng cao với rủi ro. Nhưng, một trong những cụm từ quan trọng nhất trong cuộc đời tôi là ‘chừa đường lùi’. Điều này nên là một trong những quan niệm quan trọng nhất trong cuộc sống của bất kỳ doanh nhân nào. Vâng, chúng tôi đã có bước đi táo bạo trong ngành kinh doanh hàng không. Nhưng chúng tôi đã có thỏa thuận quan trọng nhất với Boeing là chúng tôi có quyền trả lại máy bay sau 12 tháng. Nghĩa là tôi có thể thử nghiệm xem liệu mọi người có thích hãng hàng không của mình không. Nếu không thành công, nó cũng sẽ không kéo chìm mọi thứ, tôi vẫn có thể nhìn vào mắt những người quản lý công ty thu âm của mình và chúng tôi vẫn có thể là bạn, bởi vì họ vẫn giữ được công việc của mình. Chừa đường lùi là rất quan trọng. Hãy đi những bước táo bạo nhưng đảm bảo rằng có lối thoát nếu sự việc đi sai hướng.”
Bạn có thể đã nhận thấy hiện tại Branson và Musk có những chiến lược quản lý rủi ro khác nhau. Trong thực tế, cả bốn người đàn ông trong chương này đều có những chiến lược khác nhau. Chúng ta đã thấy Musk cho rằng nếu ý tưởng đủ quan trọng thì rủi ro lớn cũng là điều hợp lý. Branson cũng luôn đặt cược lớn, nhưng ông đang mạo hiểm toàn bộ thương hiệu của mình (Virgin) chứ không chỉ một công ty đơn lẻ (Tesla), nên ông xoay xở theo cách không gây nguy hiểm đến đế chế của mình.
Virgin Galactic là một ví dụ tuyệt vời. Vào tháng Mười năm 2004, khi Burt Rutan chứng minh sự thành công của chiếc tàu ba chỗ ngồi SpaceShipOne, giành chiến thắng giải Ansari X PRIZE, Branson và đội của ông đã tham gia với một cam kết trị giá hàng trăm triệu đô-la để nâng cấp thiết kế đó lên tám chỗ ngồi, có khả năng bay nhiều lần trong ngày và chở hàng nghìn người vào không gian mỗi năm. Nhưng, theo phong cách của Branson, năm 2009, ông đã giảm thiểu rủi ro xuất sắc bằng cách được Quỹ đầu tư Aabar mua lại 32% Virgin Galactic với giá 280 triệu đô-la. Và hai năm sau đó, Aabar tăng cổ phần của họ lên 6%, cam kết thêm 110 triệu đô-la tài trợ cho việc phóng các vệ tinh nhỏ. Như vậy, chắc chắn là, Branson đã cược lớn vào Virgin Galactic, nhưng ông đã bảo vệ phần đầu tư đó và đưa vào thêm 390 triệu đô-la trong vốn lưu động để đảm bảo thành công của nó. Branson, dường như không chỉ táo bạo trong việc chấp nhận rủi ro, ông cũng táo bạo trong việc giảm thiểu nó. Mặc dù kết quả cuối cùng đều giống nhau.
Ngày Cá tháng Tư vài năm trước, Google đã tung ra một chuyện đùa khi thông báo rằng một công ty tên Virgle, sự kết hợp giả giữa Google và Virgin, thành lập khu định cư cho con người trên sao Hoả. Đã có những video trả lời trên Youtube, có Branson, Brin và Page nói về việc điền đơn đăng ký tham gia và hiện tại họ đang tìm kiếm những chuyên gia về vật lý học, kỹ sư – và quan trọng nhất – là Guitar Hero III. Nhưng điều hài hước là rất nhiều người không nhận ra đây là một trò đùa. Nhiều người khác thì không chắc chắn. Điều này cho thấy, sự táo bạo của Branson quá lớn, và các minh chứng đanh thép về những điều lớn lao ông làm được đã khiến cho nhiều người tin rằng Branson đang dự định lên sao Hỏa.
Jeff Bezos
Jeff Bezos là một người bận rộn. Cách đây khoảng năm năm, khi tôi gửi email cho ông để hẹn gặp ăn sáng, ông đã trả lời rằng: “Peter, tôi quá bận đến nỗi đang cố thử tối ưu hóa thời gian đánh răng.” Và lý do cho tình trạng luôn bận rộn của ông chính là Amazon – (cùng với Google, Apple và Facebook) là một trong bốn kỵ sĩ của ngành công nghệ. Bezos không hứng thú với những thay đổi nhỏ hay tiến độ chậm chạp. Ông muốn thay đổi hiệu quả theo quy mô lớn với suy nghĩ lấy khách hàng làm trung tâm, và suy nghĩ dài hạn chính là những động cơ của cuộc cách mạng này.
Jeff Bezos sinh ngày 12 tháng Một năm 1964, ở Albuquerque, New Mexico. Cũng như Musk, ông có hứng thú từ sớm với việc tìm hiểu cách mọi thứ vận hành. Khi mới biết đi, ông đã tháo cũi của mình bằng một chiếc tua vít. Sau này, ông dựng lên một loạt các dụng cụ báo động phức tạp bằng điện để các anh chị em tránh xa phòng của mình. Thời thơ ấu của ông ở Houston chính là những dự án khoa học, hội chợ khoa học và những tập phim Star Trek. Những năm trung học ở Miami cũng là nơi tình yêu với máy tính của ông lớn dần. Như lời anh trai của ông, Mark Bezos, từng nói với phóng viên về em trai mình: “Cậu ấy chắc chắn được xếp vào hạng ‘mọt sách’.”
Để bảo vệ danh hiệu đó, Bezos theo học ở Princeton, nơi ông hoàn thành tấm bằng khoa học máy tính và kỹ sư điện với thành tích xuất sắc vào năm 1986. Sau khi tốt nghiệp, Bezos theo đuổi ngành đầu tư ngân hàng, trở thành Phó Giám đốc trẻ nhất của công ty D. E. Shaw trên Phố Wall. Nhưng định mệnh của ông không dành cho nghề tài chính. Bốn năm ngắn ngủi sau đó, Bezos từ bỏ công việc hấp dẫn này, chuyển đến Seattle và cố gắng thay đổi thế giới bằng giao dịch thương mại điện tử.
“Lượng người sử dụng website vào mùa xuân năm 1994 tăng trưởng 2.300% mỗi năm đã đánh thức tôi, đưa đẩy đến việc thành lập trang Amazoncom,” Bezos đã nói vậy trong buổi diễn thuyết năm 2001 tại Học viện Achievement ở Washington, DC. “Và mọi việc không chỉ tăng trưởng nhanh như vậy… Mặc dù không có nghiên cứu nào đáng kể về điều này tại thời điểm đó nhưng có thể nói lượng người sử dụng trang web tăng là điều vô cùng quan trọng. Vì thế, câu hỏi đặt ra là, loại kế hoạch kinh doanh nào là hợp lý trong bối cảnh của sự tăng trưởng đó? Và tôi đã trải qua hàng loạt những việc khác nhau. Tôi lập danh sách 20 sản phẩm khác nhau, tìm kiếm sản phẩm đầu tiên để bán online. Tôi lựa chọn sách vì hàng tá lý do, nhưng lý do chính là vì sách rất khác biệt ở một khía cạnh – sách có nhiều hơn bất kỳ loại sản phẩm nào khác. Thực sự là có hàng triệu cuốn sách khác nhau được in ấn và máy tính thì rất giỏi trong việc sắp xếp số lượng lớn các sản phẩm như vậy. Và bạn có thể tạo ra thứ gì đó online mà thực tế không thể tạo ra được bằng cách khác. Bạn không thể có một kệ sách của cả thế giới hoặc một danh mục với hàng triệu những cuốn sách khác nhau.”
Trong những ngày đầu, thành công của Amazon không có gì chắc chắn, nhưng Bezos luôn là nhà truyền giáo tuyệt vời và thành thật. Khi ba mẹ ông quyết định đầu tư một khoản tiết kiệm của họ vào công ty, Jeff – thiên tài xuất sắc với lối tư duy theo xác suất đã nói với họ rằng họ có “70% khả năng bị mất tiền”. Ông cũng thừa nhận về phòng vệ rủi ro tiền cược của mình. “Tôi đã tự cho bản thân tỷ lệ cược gấp ba thông thường. Tỷ lệ thành công của các công ty khởi nghiệp chỉ là 10% nhưng ở đây tôi đã cho bản thân mình 30% cơ hội.”
Bezos sử dụng tiền của ba mẹ để mở một cửa hàng trong ga-ra nhà ông ở Seattle, sau này sớm được mở rộng sang căn nhà hai phòng ngủ gần đó. Đó chính là thời điểm Amazoncom bắt đầu kinh doanh, ngày 16 tháng Bảy năm 1995. Bezos và nhóm nhỏ của ông lên kế hoạch một buổi giới thiệu nhỏ. Họ đã mời vài trăm bạn bè và gia đình tham quan trang web, và mọi người rất hào hứng về tiềm năng kinh doanh. Nhóm của Bezos treo một cái chuông điện tử, nó sẽ reo mỗi lần có một giao dịch diễn ra. “Một lần, chúng tôi kiểm tra đơn hàng,” Bezos nói, “thay vì một thành viên gia đình, lần này là đơn hàng từ một người lạ. Đây là đơn hàng đầu tiên chúng tôi nhận được từ một người lạ. Tôi nhớ có khoảng mười người trong công ty, tất cả đều tập trung lại sau tiếng chuông và nhìn vào đơn hàng. Và chúng tôi hỏi câu quen thuộc: ‘Đó là mẹ anh hả?’ ‘Đó không phải mẹ tôi!’ Và mọi chuyện bắt đầu từ đó.”
Cứ như vậy, chẳng mấy chốc, tiếng chuông liên tục reo (và họ đã phải gỡ chiếc chuông này). Trong vòng một tháng, Amazon đã có khách hàng trên toàn 50 bang của Mỹ và 45 quốc gia trên thế giới. Trong vòng hai tháng, kết quả kinh doanh đạt mức 20.000 đô-la một tuần. Sau đó, vào tháng Năm năm 1997, họ phát hành cổ phiếu ra công chúng lần đầu với trị giá 500 triệu đô-la. Sáu tháng sau, con số này lên đến 1,2 tỷ đô, sau đó tăng lên 23 tỷ đô trong hai năm tiếp đó. Bezos, hiện nay 53 tuổi, đã đi từ “tôi có một ý tưởng” đến việc “tôi điều hành một công ty tỷ đô” chỉ trong vòng năm năm.
Thành công của Bezos đến từ hai chiến lược trọng yếu: suy nghĩ dài hạn và lấy khách hàng làm trung tâm. Chúng ta sẽ xem xét từng chiến lược một.
Bezos chưa từng hứng thú với lợi nhuận nhanh chóng hay phần thưởng trong ngắn hạn. Ngay từ đầu, Amazon đã tham gia cuộc chơi dài hạn. Trong bức thư nổi tiếng viết cho các cổ đông năm 1997, Bezos đã nói: “Chúng tôi tin rằng thước đo nền tảng cho thành công của chúng ta sẽ nằm ở giá trị cổ phần được tạo ra trong dài hạn… Nhờ nhấn mạnh vào sự dài hạn, chúng ta có thể đưa ra những quyết định và giao dịch khác hơn so với một số công ty khác.”
Bức thư tiếp tục giải thích suy nghĩ chiến lược của ông với một số luận điểm nổi tiếng hiện nay:
• Chúng tôi sẽ tiếp tục đưa ra những quyết định đầu tư cân nhắc đến việc dẫn đầu thị trường trong dài hạn hơn là lợi nhuận ngắn hạn hoặc phản ứng ngắn hạn trên trường chứng khoán.
• Chúng tôi sẽ đưa ra những quyết định táo bạo chứ không nhút nhát khi thấy được xác suất đạt được lợi thế dẫn đầu thị trường đáng kể. Một số sự đầu tư này sẽ đem lại kết quả, số khác sẽ không, và chúng tôi sẽ có được bài học đáng giá dù trường hợp nào xảy ra.
• Chúng tôi sẽ chia sẻ quy trình tư duy chiến lược của mình cho các bạn khi chúng tôi đưa ra những lựa chọn táo bạo (trong điều kiện áp lực cạnh tranh cho phép), để các bạn có thể tự mình đánh giá liệu rằng chúng tôi có đang đầu tư cho sự dẫn đầu dài hạn hợp lý hay không.
• Chúng tôi sẽ cân đối giữa tập trung vào việc tăng trưởng cho lợi nhuận dài hạn và quản lý nguồn vốn. Tại thời điểm này, chúng tôi chọn ưu tiên tăng trưởng bởi vì chúng tôi tin rằng quy mô là trọng tâm để đạt được mô hình kinh doanh tiềm năng của mình.
Bức thư này thường được xem là quan điểm của riêng Bezos về vấn đề chiến lược. Còn câu trả lời của ông tại buổi nói chuyện trực tiếp giữa AWS với khán giả vào năm 2012, theo tôi, đã tiết lộ nhiều điều hơn:
“Điều gì sẽ thay đổi trong mười năm tới?” Đó là một câu hỏi thú vị nhưng cũng là một câu hỏi thông dụng. Tôi hầu như chưa bao giờ nhận được câu hỏi: “Điều gì sẽ không thay đổi trong mười năm tới?” Và tôi dám chắc rằng câu hỏi thứ hai thật sự quan trọng hơn – bởi vì bạn có thể xây dựng chiến lược kinh doanh dựa trên những điều ổn định theo thời gian… Trong ngành kinh doanh bán lẻ của chúng tôi, chúng tôi biết rằng khách hàng muốn giá thấp, và điều đó sẽ vẫn đúng trong vòng mười năm nữa. Họ muốn giao hàng nhanh; họ muốn nhiều sự lựa chọn. Thật không thể tưởng tượng được tương lai mười năm nữa khi mà một khách hàng đến và nói: “Jeff, tôi yêu Amazon; tôi chỉ ước là giá cả ở đây cao hơn một chút” [hay là] “tôi yêu Amazon; tôi chỉ mong các bạn giao hàng chậm đi một chút.” Không thể nào. Và vì vậy, chúng tôi nỗ lực tập trung vào những thứ đó, xoay quanh chúng, chúng tôi biết năng lượng chúng tôi dành cho chúng ngày hôm nay sẽ tiếp tục đáp ứng được khách hàng của mười năm nữa. Khi bạn biết điều gì là đúng, thậm chí trong dài hạn, bạn có đủ khả năng để đặt rất nhiều năng lượng vào nó.
Cũng chính câu nói trên của Bezos đã tiết lộ bí quyết thứ hai cho thành công của ông: lấy khách hàng làm trung tâm. Đây cũng chính là tôn chỉ của ông từ lúc khởi nghiệp. Khi quay lại bức thư gửi cho các cổ đông năm 1997, chúng ta có thể tìm thấy ý này ở một trong số các luận điểm chính: “chúng tôi sẽ tiếp tục tập trung không ngừng vào khách hàng của mình,” và sau đó nhấn mạnh ở cuối thư:
Từ đầu, chúng tôi đã tập trung mang lại cho khách hàng những giá trị hấp dẫn. Chúng tôi nhận ra rằng trang Web đã và vẫn đang là Sự chờ đợi của thế giới (World Wide Wait). Vì vậy, chúng tôi mang lại cho khách hàng điều mà họ không thể có được theo cách nào khác, và bắt đầu bằng việc bán sách. Chúng tôi mang đến nhiều sự lựa chọn hơn một cửa hiệu sách thật ngoài đời (cửa hàng của chúng tôi hiện tại tương đương khoảng sáu sân bóng), và trình bày chúng theo cách hữu dụng, dễ tìm kiếm và dễ nghiên cứu, phục vụ 365 ngày một năm, 24 giờ một ngày. Chúng tôi duy trì sự tập trung vào việc cải thiện trải nghiệm mua sắm, và sẽ nâng cấp đáng kể cửa hàng trong năm 1997. Hiện nay chúng tôi mang đến cho khách hàng phiếu quà tặng, mua sắm chỉ bằng một cú nhấp chuột, những ý kiến nhận xét, giới thiệu nội dung, công cụ tìm kiếm và tính năng đề xuất. Chúng tôi hạ giá sản phẩm nhưng lại tăng giá trị cho khách hàng. Truyền miệng vẫn là công cụ thu hút khách hàng mạnh mẽ nhất mà chúng tôi có, và chúng tôi vui mừng vì niềm tin của khách hàng đã đặt vào mình. Khách hàng trở lại mua sắm và truyền miệng kết hợp với nhau tạo nên một Amazoncom dẫn đầu thị trường trong mảng bán sách online.
Nhưng chính sự kết hợp giữa suy nghĩ dài hạn và lấy khách hàng làm trung tâm đã giúp họ mở rộng hơn nữa ngoài hoạt động bán sách. Bezos đã mạo hiểm với âm nhạc, phim ảnh, đồ chơi, điện tử, thiết bị ô tô và mọi thứ khác. Họ vẫn tiếp tục xoay quanh thị trường truyền thống của mình, từ sách giấy đến sách điện tử và thiết bị đọc sách điện tử (với Kindle), và gần đây nhất, họ còn tự xuất bản. Trong khi đó, Dịch vụ Web Amazon – mảng kinh doanh đám mây của họ – đã vô cùng thành công (trị giá gần 3 tỷ đô-la, theo phân tích của Business Insider vào tháng Mười một năm 2013). Theo Scott Devitt, nhà phân tích của Morgan Stanley trao đổi với tờ New York Times: “Amazon đi theo một hướng khác, đó là hướng dài hạn. Và họ có đang hành động đúng không? Hoàn toàn đúng. Amazon đang tăng trưởng gấp hai lần tỷ lệ của tất cả các trang thương mại điện tử khác cộng lại, tăng trưởng nhanh gấp năm lần ngành bán lẻ nói chung. Amazon đang vượt qua mức lợi nhuận tăng trưởng.”
Bezos cũng hiểu rằng cách duy nhất để thật sự thành công với chiến lược lấy khách hàng làm trung tâm dài hạn chính là thông qua thực nghiệm. Ông cũng biết rằng hướng tiếp cận này đôi khi sẽ tạo ra những thất bại kinh khủng. Như điều ông đã nói gần đây với một nhóm trong Hội nghị Công nghệ Utah tổ chức tại Hall of Fame: “Tôi nghĩ rằng, nếu bạn muốn phát minh ra điều gì đó, muốn làm điều sáng tạo, mới mẻ, bạn sẽ gặp nhiều thất bại bởi vì bạn cần sự thực nghiệm. Tôi nghĩ số lượng những phát minh có ích của bạn tỷ lệ thuận với số lượng những thực nghiệm bạn có hằng tuần, hằng tháng, hằng năm. Vậy nên nếu bạn tăng số lượng thực nghiệm, bạn cũng sẽ tăng số lần thất bại.
Và nếu bạn muốn phát minh ra điều gì đó, bạn phải sẵn sàng chịu sự hiểu lầm trong một thời gian dài. Bất cứ điều gì mới mẻ và khác thường đều sẽ bị hiểu lầm lúc đầu. Nó sẽ bị hiểu lầm bởi những nhà phê bình có ý tốt, những người lo lắng rằng nó sẽ không thành công. Nó sẽ bị hiểu lầm bởi những người hay chỉ trích, những người đang kiếm lợi nhuận theo cách thức cũ. Dù sao đi nữa, nếu bạn không thể vượt qua được sự hiểu lầm và chỉ trích này, thì đừng làm điều gì mới cả.”
Bezos luôn thấy mới mẻ bao nhiêu cũng chưa đủ. Công ty kinh doanh hàng không vũ trụ của ông, Blue Origin, đang cố gắng giải quyết vấn đề lâu đời của việc tên lửa cất cánh và hạ cánh theo hướng thẳng đứng. Với sự kết hợp giữa hàng không vũ trụ và Amazon, vào tháng Mười hai năm 2013, Bezos đã thông báo rằng trong khoảng năm năm nữa, thiết bị bay không người lái sẽ giao hàng cho Amazon. Điều này sẽ giúp Amazon đạt được mục tiêu giao hàng trong nửa giờ và giúp Bezos đạt được giấc mơ lớn thâm nhập vào thị trường thực phẩm. Nhờ vậy, cuối cùng ông có thể đánh bật Walmart khỏi ngai vàng của họ và đưa Amazon trở thành “Cửa hàng mọi thứ” (Everything Store) thành công nhất trong lịch sử.
Trong bức thư gửi cổ đông năm 2014 thảo luận về thiết bị bay không người lái của mình, một lần nữa Bezos nói đến sự thực nghiệm và lặp lại nhanh chóng: “Sự thất bại là một phần tất yếu của phát minh. Nó không phải là sự lựa chọn… Chúng tôi hiểu điều đó và tin tưởng vào việc thất bại sớm và lặp lại cho đến khi chúng tôi làm đúng. Khi quá trình này diễn ra nghĩa là sự thất bại của chúng tôi tương đối nhỏ về kích cỡ (hầu hết các thực nghiệm có thể bắt đầu nhỏ), và khi chúng tôi chạm được vào điều gì đó thật sự tốt cho khách hàng, chúng tôi sẽ nhân đôi nó với hy vọng khiến thành công lớn hơn nữa.”
Tại TED năm 2014, khi tôi hỏi Bezos về lời khuyên ông sẽ dành cho các nhà khởi nghiệp đột phá, cũng như Musk, ông khuyên nên tập trung vào đam mê chứ không phải trào lưu nhất thời.
“Nắm bắt được điều mà mọi người đều thấy hấp dẫn là điều vô cùng khó khăn,” Bezos nói. “Thay vào đó, hãy định vị bản thân và chờ đợi thời cơ đến với bạn. Vậy bạn sẽ hỏi, định vị bản thân bằng cách nào? Định vị bản thân bằng điều khiến bạn tò mò và tin tưởng. Tôi kể với mọi người rằng khi chúng tôi mua lại các công ty, tôi luôn cố tìm hiểu: người điều hành công ty này là người truyền lửa hay lính đánh thuê? Người truyền lửa xây dựng sản phẩm và dịch vụ bởi vì họ yêu khách hàng, yêu sản phẩm và yêu dịch vụ. Lính đánh thuê xây dựng sản phẩm hay dịch vụ để họ có thể kiếm tiền. Một trong những nghịch lý tuyệt vời đó là người truyền lửa cuối cùng luôn kiếm được nhiều tiền hơn lính đánh thuê. Và vì vậy, hãy chọn điều mà bạn đam mê, đó là lời khuyên số một của tôi.”
Larry Page
Vào tháng Mười một năm 2004, khoảng một tháng sau khi giải thưởng Ansari X PRIZE được trao đi, tôi đến Googleplex, thuyết trình trước hàng nghìn thành viên Google về tương lai của du lịch vũ trụ. Sau đó, tôi bị ngợp trước đám đông những người muốn tiếp tục thảo luận về nó. Cuối hàng là một chàng trai trẻ chừng 30 tuổi, mặc một chiếc áo thun đen và đeo ba lô. “Xin chào,” anh ta nói, “tôi là Larry Page, anh có muốn ăn trưa cùng tôi không?”
Suốt bữa trưa, chúng tôi nói về mọi thứ, từ rô-bốt, thang máy vũ trụ đến xe hơi tự lái. Điều rõ ràng khiến tôi nhận ra ngay ở Larry chính là sự tò mò mãnh liệt về tất cả những thứ liên quan đến công nghệ và tham vọng của anh trong việc mở rộng các ranh giới. Các câu hỏi ưa thích của anh là “Tại sao không?” và “Tại sao không làm lớn hơn?” Rõ ràng là tôi đang phải đối mặt với một người không quen với các giới hạn. Cuộc đối thoại đó đã diễn ra cách đây gần mười năm và đến giờ vẫn không có gì thay đổi, bất chấp sự thật là, mọi thứ đều đã thay đổi.
Sinh ngày 26 tháng Ba năm 1973, tại Lansing, Michigan, Page được di truyền niềm đam mê máy tính. Mẹ của anh, Gloria, là một Giáo sư khoa học máy tính ở bang Michigan; bố của anh, Carl, là một người tiên phong trong cả khoa học máy tính và trí tuệ nhân tạo. Không có gì ngạc nhiên khi Larry trở thành đứa trẻ đầu tiên trong trường tiểu học nộp bài tập bằng máy xử lý văn bản.
Page tiếp tục nhận bằng kỹ sư máy tính từ trường Đại học Michigan – nơi anh trở nên nổi tiếng sau khi tạo ra một chiếc máy in phun làm từ những mảnh LEGO – sau đó anh đến Stanford để học tiến sĩ về khoa học máy tính. Trong khi tìm kiếm chủ đề cho luận án của mình, Page tò mò về tính chất toán học của web, cụ thể là ý tưởng về cấu trúc liên kết của web được dựa trên các trích dẫn và các trích dẫn này có thể được trình bày như một biểu đồ khổng lồ. Điều này đã dẫn anh đi đến hợp tác với một đồng môn tiến sĩ khác ở Stanford, Sergey Brin, và một dự án nghiên cứu với tên gọi BackRub, từ đó dẫn đến thuật toán xếp hạng trang mà sau này trở thành Google. Không có gì đáng ngạc nhiên khi cả Brin và Page đều không hoàn thành tấm bằng tiến sĩ của mình.
Năm 1998, họ bỏ học, khởi nghiệp và làm thay đổi lịch sử. Thuật toán xếp hạng các trang web đã dân chủ hóa việc tiếp cận thông tin, hay như một bài viết gần đây trên Wired đã nói: “Công cụ tìm kiếm, sản phẩm chủ đạo của Google, bản thân nó là một sự kỳ diệu. Tuy nhiên không giống như những tiện ích mới nổi khác, chức năng tìm kiếm của Google đã trở thành một phần không thể thiếu của Internet như một điều hiển nhiên.” Trong khi đó, Youtube trở thành nền tảng video thống trị trên mạng, Chrome là trình duyệt phổ biến nhất và Android là hệ điều hành điện thoại đa dạng nhất hiện nay. Ngày nay, một chiến binh Masai ở Kenya có điện thoại thông minh và truy cập được Google có thể tiếp cận cùng cấp độ thông tin mà tổng thống Mỹ đã tiếp cận cách đây 18 năm một cách dễ dàng.
Và chính loại ảnh hưởng thay đổi thế giới này đã khiến Page hứng thú. Trong một buổi nói chuyện tại hội nghị thành lập Đại học Singularity, Larry đã đứng trước 150 người tham dự và nói: “Tôi sử dụng một thước đo rất đơn giản: Bạn có đang làm điều gì có thể thay đổi thế giới không? Có hay không? Câu trả lời của 99,99999% người là không. Tôi nghĩ chúng ta cần đào tạo con người về việc làm thế nào để thay đổi thế giới.”
Ngày nay mong muốn thực hiện lời hứa này của Larry và sứ mệnh tương lai của Google đã trở nên đồng nhất, và những hoạt động của anh đã đưa công ty lên những tầm cao mới cùng sự thịnh vượng. Sau ba năm, cùng với sự thăng tiến của Page từ đồng Chủ tịch đến CEO năm 2011, giá trị công ty đã tăng gấp đôi, lên đến 350 tỷ đô-la (với 16% cổ phần thuộc về Page trị giá khoảng 50 tỷ đô), dự trữ tiền mặt tăng lên 75 tỷ đô-la, và ngân sách cho nghiên cứu, phát triển hằng năm tăng đạt đến 8,5 tỷ đô-la. Và Page, một CEO nhìn xa trông rộng, có thể chi tiêu số tiền đó vào hầu như bất cứ lĩnh vực nào ông muốn. Xe hơi tự lái, tăng cường thực tế ảo, chấm dứt sự lão hóa, phổ biến Internet – rõ ràng những lĩnh vực Page hứng thú đều lớn lao và táo bạo.
Năm 2012, tôi đã diễn thuyết tại Google Zeitgeist, một hội nghị khách hàng hằng năm của họ. Ban tổ chức đã xếp tôi vào cuối chương trình của ngày thứ hai, và yêu cầu tôi chuẩn bị một bài diễn thuyết truyền cảm hứng với thông điệp về cuốn Abundance. Sau đó, Page tiếp bước tôi lên sân khấu để nói lời bế mạc. Đó cũng là lúc tôi hiểu được căn nguyên của niềm đam mê theo đuổi sự táo bạo của anh. “Khi tôi còn là sinh viên ở trường Đại học Michigan,” anh nói, “tôi đã tham gia một khóa học lãnh đạo mùa hè. Slogan của họ là: ‘Hãy có thái độ xem thường lành mạnh đối với những điều không thể.’ Điều đó đeo bám tôi suốt những năm sau này. Tôi biết nó nghe có vẻ điên khùng, nhưng thường sẽ dễ đạt được sự tiến bộ khi bạn thật sự tham vọng. Vì không có ai sẵn lòng làm thử những điều đó, nên bạn sẽ không có đối thủ. Và bạn sẽ có được những người tốt nhất, bởi vì những người tốt nhất sẽ muốn làm những điều tham vọng nhất. Vì lý do này, tôi tin rằng bất kỳ điều gì trong tưởng tượng của bạn đều có thể làm được. Bạn chỉ cần tưởng tượng và bắt tay vào làm thôi.”
Điều giúp Page tưởng tượng được những điều không thể chính là niềm tin mãnh liệt vào sự lạc quan thuần lý (rational optimist). Thuật ngữ này, được mượn từ tác giả Matt Ridley, đề cập đến chính sự lạc quan mà chúng tôi ủng hộ trong cuốn Abundance. Nó không có nghĩa là mơ mộng trên trời. Nó có nghĩa là xem xét lại các sự kiện thực tế, rằng công nghệ đang gia tăng một cách đột phá và biến đổi sự khan hiếm thành sự phồn vinh, rằng các công cụ tương lai sẽ giúp chúng ta tăng cường khả năng giải quyết vấn đề đang ngày càng gia tăng, rằng thế giới dựa vào hàng tá những ma trận (xem phụ lục cuốn Abundance) – cũng đang đột phá ngày một mạnh mẽ hơn, và cuối cùng, kết quả là, những đội nhóm nhỏ kia bây giờ đã có nhiều sức mạnh hơn để có thể giải quyết những thách thức lớn hơn bao giờ hết. Và chính những nguyên nhân này khiến niềm lạc quan thuần lý trở thành một chiến lược quan trọng cho việc tư duy theo quy mô. Hoặc như câu nói nổi tiếng của Larry Page trong hội nghị thường niên năm 2013: “Tiêu cực sẽ không giúp chúng ta đạt được tiến bộ.”
Đây không phải là một thông điệp truyền tải cho các giám đốc Google, đó là một triết lý cốt lõi. “Tôi cực kỳ lạc quan,” Page nói. “Tôi chắc chắn rằng bất kỳ thách thức nào chúng ta chọn, chúng ta đều có thể giải quyết được với một chút nỗ lực và một vài công nghệ tốt. Và đó là một nơi thú vị. [Nó có nghĩa là] công việc của chúng ta thật sự làm cho thế giới tốt đẹp hơn. Chúng ta cần nhiều người cùng làm điều này. Chúng ta cần có nhiều mục tiêu tham vọng hơn. Thế giới có đủ nguồn lực để cung cấp một cuộc sống chất lượng cao cho mọi người. Chúng ta có đủ vật liệu thô. Chúng ta cần sắp xếp tốt hơn và di chuyển nhanh hơn nữa.”
Tốc độ là điều cốt lõi đối với Page, đó là lý do tại sao anh đề xuất quan điểm lạc quan thuần lý của mình cho tương lai với một ham muốn lành mạnh đáng kinh ngạc đối với sự cải tiến rủi ro, táo bạo. Anh nổi tiếng với việc thúc đẩy mọi người rời xa khỏi vùng an toàn của họ. Khi anh tuyển dụng Sebastian Thrun để phát triển xe hơi tự lái, Page đã tuyên bố rằng 160.000km là một mục tiêu tuyệt vời mà một chiếc xe có thể tự mình chạy được (ngày nay chiếc xe đã có thể di chuyển tốt hơn 800.000km). Khi Google muốn dịch đồng thời nhiều ngôn ngữ, họ phát hiện ra một số nhà nghiên cứu về máy học và, như Page giải thích: “Chúng tôi hỏi họ: ‘Các anh nghĩ rằng mình có thể thiết lập một thuật toán để phiên dịch giữa hai ngôn ngữ bất kỳ và khiến nó vận hành tốt hơn một phiên dịch viên hay không?’ Họ đã cười chúng tôi và nói rằng điều đó là không thể. Những họ vẫn sẵn lòng thử… Và giờ đây, sau sáu năm, chúng tôi đã có thể dịch giữa 64 ngôn ngữ khác nhau. Nhiều ngôn ngữ trong số đó, chúng tôi làm tốt hơn một phiên dịch viên tầm trung, thậm chí chúng tôi có thể làm điều đó ngay lập tức và miễn phí.”
Một ví dụ sống động hơn, trong câu chuyện của Steven Levy trên tờ Wired, Astro Teller đã nói về việc đưa một cỗ máy thời gian tưởng tượng vào văn phòng của Page, cắm điện vào và sau đó chứng minh rằng cỗ máy hoạt động. “Thay vì bị ngạc nhiên,” Teller nói, “Page hỏi tại sao nó cần phải cắm điện. Chẳng phải sẽ tốt hơn nếu nó không cần sử dụng năng lượng gì cả sao? Không phải là ông không hứng thú với cỗ máy thời gian hay thờ ơ với việc chúng tôi đã tạo ra nó. Cốt lõi con người ông luôn cho rằng có nhiều điều hơn nữa để làm và điều ông quan tâm là sự tăng trưởng gấp 10 lần (10x) tiếp theo sẽ đến từ đâu.’”
Vậy thì 10x tiếp theo đến từ đâu?
Với Page, cũng như Musk, Branson và Bezos, câu trả lời luôn nằm ở giao điểm của tư duy dài hạn và tư duy lấy khách hàng làm trung tâm:
Chúng tôi luôn cố gắng tập trung vào dài hạn. Nhiều thứ chúng tôi đã làm – như Chrome – được cho là điên khùng khi chúng tôi tung ra thị trường. Vậy làm thế nào chúng tôi quyết định được việc cần làm? Làm thế nào chúng tôi quyết định được điều gì thật sự quan trọng để tiến hành? Tôi gọi nó là “bài kiểm tra bài chải đánh răng” (toothbrush test). Bài kiểm tra này đơn giản như sau: Bạn có sử dụng nó thường xuyên như dùng bàn chải không? Đối với hầu hết mọi người, tôi đoán câu trả lời là hai lần một ngày. Tôi nghĩ chúng tôi thật sự muốn những điều như vậy. Chúng tôi sử dụng Gmail nhiều hơn hai lần một ngày. Và Youtube. Những thứ đó thật tuyệt vời. Tuy nhiên, khi lần đầu chúng tôi để mắt tới YouTube, mọi người đã nói: ‘Ồ, các anh sẽ không thể nào kiếm được tiền từ nó đâu, nhưng các anh lại mua nó với giá 1,4 tỷ đô-la. Các anh hoàn toàn mất trí rồi.’ Và, bạn biết đấy, chúng tôi đã điên khùng một cách hợp lý, nhưng nó là một ván cược thành công. Mỗi năm, doanh thu từ YouTube đã tăng gấp đôi, liên tục trong vòng bốn năm. Và nếu bạn nhân đôi thứ gì đó, không quan trọng là bạn bắt đầu từ đâu, nó sẽ bắt đầu tăng nhanh chóng. Chúng tôi nghĩ rằng những thứ mọi người sử dụng thường xuyên thì đều quan trọng với họ, và qua thời gian, bạn có thể kiếm tiền từ những thứ đó.
Đó cũng là lý do khiến Page cống hiến những nguồn lực đáng kể cho trí tuệ nhân tạo. “Trí tuệ nhân tạo sẽ là phiên bản cuối của Google,” anh giải thích, “công cụ tìm kiếm tối hậu. Nó sẽ hiểu mọi thứ trên mạng, nó hiểu chính xác điều bạn muốn và đưa cho bạn đúng thứ bạn cần. Hiện tại chúng ta còn xa mới làm được điều đó. Tuy nhiên, chúng ta ngày càng tiến gần đến điều đó. Đó là thứ mà chúng tôi đang tiến hành.”
Vào mùa xuân năm 2014 khi Page tổ chức một sự kiện cho một nhóm các nhà tài trợ của X PRIZE tại GoogleX, anh đã đưa ra những lợi ích của việc tham vọng táo bạo. “Có thể bạn nghĩ rằng khi chúng tôi thực hiện càng nhiều tham vọng táo bạo thì tỷ lệ thất bại của chúng tôi càng tăng, nhưng dường như không phải như vậy. Tôi tin rằng kể cả khi bạn thất bại trong việc thực hiện một tham vọng nào đó thì bạn thường sẽ thành công trong những việc quan trọng. Tôi thích nhắc đến nỗ lực đầu tiên của chúng tôi trong việc tạo ra trí tuệ nhân tạo như một ví dụ cho điều này. Chúng tôi bắt đầu trí tuệ nhân tạo khi Google có chưa tới 200 nhân viên vào năm 2000. Chúng tôi đã không thành công trong việc tạo ra trí tuệ nhân tạo, nhưng chúng tôi đã tạo ra AdSense, sử dụng vào việc tìm kiếm quảng cáo trên các trang mạng, và nó đã trở thành một khoản doanh thu không tồi. Vậy là dù thất bại trong việc tạo ra trí tuệ nhân tạo, nhưng chúng tôi đã làm được điều gì đó có ích. Hầu như 100% những điều táo bạo đều hoạt động theo cách đó.”
Dĩ nhiên là trí tuệ nhân tạo không phải là công nghệ tương lai duy nhất mà họ đang nghiên cứu. Google cũng là nhà tài trợ cho Google Lunar X PRIZE trị giá 30 triệu đô-la – với mục tiêu đưa rô-bốt đầu tiên lên Mặt trăng (được xem như bước đầu tiên trong việc mở rộng tầm với và ảnh hưởng kinh tế của con người ra ngoài lãnh thổ Trái đất), để nói lên rằng, cũng như Bezos, Branson và Musk, Page cũng mơ về vùng không gian vũ trụ ngoài kia. Nhưng tham vọng của anh không dừng lại ở đó. Không như những người khác, Page thậm chí đã thực hiện một bước mạo hiểm hơn, khi tuyên bố thành lập công ty giải pháp kéo dài tuổi thọ Calico vào tháng Mười một năm 2013. Đây chính là lúc Google bước vào thế giới chống lão hóa, hay như cách nói của tạp chí Time: “Google chống lại Thần Chết.”
Trong bài viết được phổ biến rộng rãi của mình Google Wins Everything (tạm dịch: Google chiến thắng mọi thứ) blogger kiêm nhà khởi nghiệp Internet Jason Calacanis đã nói: “Nếu bạn làm việc cho Larry mà không tư duy gấp 10 lần, thì đừng mong có thể giữ được công việc đó lâu dài.
Sự điên khùng mặc định đó đang tạo ra một phong cách sống chưa từng có trong lịch sử loài người. Chiến dịch của Larry, nếu thành công, sẽ khiến Caesar, Napoleon, Columbus, anh em nhà Wright, Sứ mệnh Apollo 11, Dự án Manhattan, và những bậc thầy khởi nghiệp của chúng ta trở nên thật nhỏ bé.”