Lysis

Lysis

Lượt đọc: 33 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Giới Thiệu.

❊ ❊ ❊

Cũng như tác phẩm Charmides không đưa ra câu trả lời cho câu hỏi "Tiết độ là gì?", thì tác phẩm Lysis cũng chẳng giải đáp thỏa đáng câu hỏi "Tình bạn là gì?". Hai bài đối thoại này có nhiều điểm tương đồng: cả hai đều tràn đầy vẻ tươi trẻ và cảm thức về cái đẹp; cả hai đều là những bức tranh phong phú về đời sống Hy Lạp. Câu hỏi về mối quan hệ giữa tri thức với đức hạnh và cái thiện, vốn từng xuất hiện trong Laches, lại được đặt ra một lần nữa; và Socrates lại xuất hiện trong vai người bạn lớn tuổi của hai cậu thiếu niên Lysis và Menexenus. Trong Charmides, cũng như trong Laches, ông được mô tả là một người trung niên; nhưng trong Lysis, ông đã ở vào tuổi xế chiều.

Bài đối thoại này bao gồm hai cảnh hoặc hai cuộc trò chuyện dường như chẳng hề liên quan đến nhau. Cảnh đầu tiên là cuộc đối thoại giữa Socrates và Lysis - một thiếu niên Athens có dòng dõi quý tộc, sở hữu vẻ ngoài tuấn tú, tâm tính thiện lương và trí tuệ thông thái, tương tự như Charmides. Cuộc đối thoại này diễn ra khi Menexenus vắng mặt vì phải đi làm lễ tế thần. Socrates hỏi Lysis rằng liệu cha mẹ có yêu thương cậu nhiều lắm không? "Tất nhiên là họ yêu con rồi." "Vậy thì hẳn là họ cho phép con làm bất cứ điều gì con thích?" "Tất nhiên là không rồi: đến cả lũ nô lệ còn có nhiều tự do hơn con nữa." "Sao lại thế được?" "Lý do là vì con chưa đủ tuổi." "Không; lý do thực sự là vì con chưa đủ khôn ngoan. Chẳng phải có những việc con được phép làm, trong khi những việc khác thì không sao?" "Vâng, vì con biết những việc đó, còn những việc kia thì con không biết." Điều này dẫn đến kết luận rằng người đời sẽ tin tưởng một người vào những việc họ am hiểu, chứ không phải những việc họ không biết; bởi trong những lĩnh vực đó, họ sẽ chẳng giúp ích được gì và không mang lại lợi lộc cho người khác. Mà nếu không giúp ích được gì thì sẽ chẳng ai yêu quý họ cả; và họ chỉ có thể giúp ích bằng tri thức; mà vì Lysis vẫn chưa có tri thức, nên cậu chưa thể tự mãn về tri thức được. Bằng cách này, Socrates đã dạy cho Hippothales - kẻ si tình ngốc nghếch của Lysis - một bài học về phong thái trò chuyện mà hắn nên dùng để tiếp cận người mình yêu.

Sau khi Menexenus quay lại, theo yêu cầu của Lysis, Socrates đặt cho cậu một câu hỏi mới: "Tình bạn là gì? Menexenus, cậu là người đã có bạn rồi, hãy cho tôi biết - một kẻ luôn khao khát tìm kiếm tình bạn - đâu là bí mật của phúc lành vĩ đại này."

Khi người này yêu người kia, ai mới là người bạn - kẻ yêu, hay người được yêu? Hay cả hai đều là bạn của nhau? Từ giả thuyết thứ nhất, họ bị đẩy sang giả thuyết thứ hai; rồi từ thứ hai sang thứ ba; và cả hai cậu bé lẫn Socrates đều không thỏa mãn với bất kỳ giả thuyết nào trong ba giả thuyết đó, hay thậm chí là cả ba cộng lại. Socrates quay sang các thi sĩ, những người khẳng định rằng Thần linh mang cái tương đồng đến với cái tương đồng (Homer), và các triết gia (Empedocles), những người cũng khẳng định rằng cái tương đồng là bạn của cái tương đồng. Nhưng kẻ xấu thì không phải là bạn, vì chính bản thân chúng còn chẳng tương đồng với nhau, huống chi là tương đồng với kẻ khác. Còn người tốt thì chẳng cần đến nhau, nên họ cũng chẳng quan tâm đến nhau. Hơn nữa, có những người khác lại cho rằng sự giống nhau là nguyên nhân gây ra ác cảm, còn sự khác biệt mới dẫn đến tình yêu và tình bạn; và họ cũng dẫn chứng các bậc thi sĩ, triết gia để bảo vệ học thuyết của mình; vì Hesiod nói rằng "thợ gốm thì ghen ghét với thợ gốm, thi sĩ ghen ghét với thi sĩ"; và các bậc hiền triết tinh anh lại bảo chúng ta rằng "cái ẩm ướt là bạn của cái khô, cái nóng là bạn của cái lạnh", đại loại thế. Nhưng học thuyết của họ cũng chẳng thể đứng vững; vì nếu vậy thì người công chính sẽ là bạn của kẻ bất chính, người tốt là bạn của kẻ xấu.

Như vậy, chúng ta đi đến kết luận rằng cái tương đồng không phải là bạn của cái tương đồng, cái dị biệt cũng không phải là bạn của cái dị biệt; và do đó, người tốt không phải là bạn của người tốt, kẻ xấu không phải là bạn của kẻ xấu, người tốt không phải là bạn của kẻ xấu, và kẻ xấu cũng không phải là bạn của người tốt. Vậy còn lại chăng chỉ có thể là cái "trung tính" - thứ không tốt cũng chẳng xấu - sẽ là bạn (không phải của cái trung tính, vì đó lại là "cái tương đồng là bạn của cái tương đồng") của cái tốt, hay đúng hơn là của cái đẹp?

Nhưng tại sao cái trung tính lại gắn bó với cái đẹp hoặc cái tốt? Có những hoàn cảnh mà sự gắn bó như vậy là tự nhiên. Giả sử cái trung tính, ví dụ như cơ thể con người, muốn thoát khỏi một cái xấu nào đó như bệnh tật, vốn không phải là bản chất mà chỉ là yếu tố ngẫu nhiên (vì nếu cái xấu thuộc về bản chất thì cơ thể sẽ không còn là trung tính nữa mà trở thành xấu xa) - trong trường hợp đó, cái trung tính trở thành bạn của cái tốt để thoát khỏi cái xấu. Ở vị thế "trung tính" lưng chừng này, nhà triết học hay người yêu trí tuệ chính là người đang đứng đó: họ chưa khôn ngoan, nhưng cũng chẳng phải là kẻ thiếu hiểu biết, họ chỉ có sự ngu dốt bám lấy một cách ngẫu nhiên, và họ khao khát tri thức như liều thuốc chữa trị cái xấu. (Symp.)

Sau khi lời giải thích này được đón nhận với sự đồng thuận đầy đắc thắng, một nỗi bất an mới bắt đầu len lỏi vào tâm trí Socrates: Phải chăng tình bạn tồn tại là vì một mục đích xa hơn nào đó? Và mục đích cuối cùng của tình bạn đó có thể là gì khác ngoài cái tốt? Nhưng chúng ta chỉ khao khát cái tốt như một phương thuốc chữa trị cái xấu; và nếu không có cái xấu thì sẽ chẳng có tình bạn. Vậy thì phải tìm ra một lời giải thích khác. Liệu khao khát có phải là nguồn gốc của tình bạn? Và khao khát là hướng tới cái mà con người thiếu hụt và cái phù hợp với bản thân họ. Nhưng khi đó, cái "phù hợp" không thể đồng nhất với cái "tương đồng"; vì như đã chứng minh, cái tương đồng không thể là bạn của cái tương đồng. Cái "phù hợp" cũng không thể là cái tốt; vì như đã chứng minh, cái tốt không phải là bạn của cái tốt. Vấn đề vẫn chưa được giải quyết, và ba người bạn là Socrates, Lysis và Menexenus vẫn không thể tìm ra tình bạn rốt cuộc là gì.

Như vậy, cũng giống như trong Charmides, Laches và một số bài đối thoại khác của Plato (đặc biệt là so sánh với Protagoras và Theaetetus), không có kết luận nào được đưa ra. Socrates vẫn giữ nguyên hình tượng của một kẻ "không biết gì"; nhưng các cậu bé đã học được bài học mà ông không thể dạy cho họ, đó là thoát khỏi thói tự mãn về tri thức. (So sánh Chrm.) Bài đối thoại này được coi là thuộc thể loại thăm dò hoặc truy vấn, theo cách nói của Thrasylos. Chủ đề này được tiếp nối trong tác phẩm Phaedrus và Symposium, và được xử lý - với sự tham chiếu rõ ràng đến tác phẩm Lysis - trong quyển tám và quyển chín của bộ Đạo đức học Nicomachean của Aristotle. Cũng như trong các tác phẩm khác của Plato (ví dụ như Republic), có một bước tiến từ đạo đức vô thức, được minh họa qua tình bạn của hai thiếu niên và những câu nói của các thi sĩ ("những người cha của chúng ta trong trí tuệ," nhưng chỉ cho chúng ta biết một nửa sự thật, và trong trường hợp cụ thể này, họ cũng không được các triết gia cải thiện là bao), tiến tới một khái niệm toàn diện hơn về tình bạn. Tuy nhiên, điều này còn lâu mới thoát khỏi sự rối rắm. Có hai quan niệm dường như đang đấu tranh hoặc cân bằng trong tâm trí Socrates: Một là, tình bạn nảy sinh từ những nhu cầu và thiếu thốn của con người; Hai là, hình thái cao hơn hoặc lý tưởng của tình bạn chỉ tồn tại vì cái tốt. Việc bạn bè không nhất thiết phải giống nhau hay khác nhau cũng là một sự thật được kinh nghiệm xác nhận. Nhưng việc sử dụng các thuật ngữ "tương đồng" hay "tốt" lại quá hạn hẹp; Socrates đã để bản thân bị cuốn theo một kiểu logic tranh biện hay logic phi lý mà trước đó, chẳng có định nghĩa nào về tình bạn có thể đứng vững được. Trong quá trình tranh luận, ông đã phân biệt giữa thuộc tính và tình cờ, đây là một đóng góp thực sự cho khoa học logic. Một vài chân lý cao hơn xuất hiện qua màn sương mù. Cách mà phạm vi tranh luận được mở rộng, giống như trong Charmides và Laches nhờ việc đưa vào ý niệm về tri thức, thì ở đây là nhờ việc đưa vào ý niệm về cái tốt, rất đáng để lưu tâm. Cảm thức về sự phụ thuộc lẫn nhau giữa cái tốt và cái xấu, cùng với sự ám chỉ về khả năng không tồn tại của cái xấu, cũng là những điểm vô cùng đáng chú ý.

Sự thú vị về mặt biện chứng được duy trì trọn vẹn bởi các yếu tố kịch tính đi kèm. Hãy quan sát, thứ nhất, bối cảnh, là một Palaestra ở Hy Lạp, vào thời điểm đang diễn ra lễ tế thần và hội Hermaea; thứ hai, "thói mỉa mai quen thuộc" của Socrates, người tuyên bố, cũng như trong Symposium, rằng ông không biết gì về mọi thứ khác, nhưng lại khẳng định mình am hiểu những bí ẩn của tình yêu. Tương tự như vậy, có nhiều sự tương phản về tính cách; trước hết là Ctesippus khô khan, cay nghiệt - người mà Socrates tỏ ra sợ hãi một cách hài hước, và Hippothales - kẻ si tình phù phiếm, kẻ làm người khác mất ngủ vì gào thét tên người mình yêu; còn có sự tương phản giữa tình yêu giả tạo, thái quá, ủy mị của Hippothales dành cho Lysis với tình bạn trong sáng, hồn nhiên của hai cậu bé dành cho nhau. Có vẻ như tác giả cố ý tạo ra sự khác biệt giữa tính cách của Menexenus hoạt ngôn và Lysis dè dặt, giản dị. Socrates dẫn dắt cậu bé sau bằng một kiểu mỉa mai mới, đôi khi được áp dụng khi nói chuyện với trẻ con, bao gồm việc đặt một câu hỏi gợi mở mà chỉ có thể trả lời theo nghĩa trái ngược với ý định của câu hỏi: "Tất nhiên là cha mẹ cháu cho phép cháu đánh xe ngựa rồi?" "Không, họ không cho." Khi Menexenus quay lại, cuộc biện chứng nghiêm túc mới bắt đầu. Cậu ta được mô tả là "rất hiếu chiến," và nhờ vậy chúng ta đã chuẩn bị tâm lý cho vai trò của một thiếu niên trong một cuộc tranh luận khó khăn. Nhưng Plato không quên sự đúng mực trong kịch tính, và cuối cùng Socrates đề nghị chuyển câu hỏi cho một người lớn tuổi hơn.

MỘT SỐ CÂU HỎI LIÊN QUAN ĐẾN TÌNH BẠN.

Chủ đề tình bạn có vị thế thấp hơn trong thế giới hiện đại so với thế giới cổ đại, một phần vì chúng ta dành vị trí cao hơn cho tình yêu và hôn nhân. Chính ý nghĩa của từ này đã trở nên nhẹ nhàng và hời hợt hơn; nó dường như gần như được mượn từ người xưa và đã biến mất trong các chuyên luận hiện đại về Triết học Đạo đức. Những ví dụ kinh điển về tình bạn được tìm thấy chủ yếu ở người Hy Lạp và La Mã. Do đó, các câu hỏi mang tính ngụy biện hoặc các vấn đề khác nảy sinh từ mối quan hệ bạn bè thường không được xem xét nghiêm túc trong thời hiện đại. Nhiều câu hỏi trong số đó sẽ được thấy là giống với những vấn đề được thảo luận trong tác phẩm Lysis. Chúng ta có thể đặt câu hỏi cùng với Socrates, 1) tình bạn là dành cho "những kẻ tương đồng hay những kẻ khác biệt", hay cho cả hai; 2) mối liên kết đó chỉ tồn tại giữa những người tốt và vì lợi ích của cái tốt; hay 3) liệu có thể có một sức hút đặc biệt nào đó, lôi kéo "những kẻ không tốt cũng chẳng xấu" lại gần nhau vì lợi ích của cái tốt và vì cái xấu; 4) liệu tình bạn có luôn luôn là sự tương hỗ - liệu có thể có một tình bạn đơn phương và không được đáp lại không? Câu hỏi này, giống như nhiều câu hỏi khác, chỉ là vấn đề sử dụng từ ngữ lỏng lẻo hay chặt chẽ hơn, dường như đã làm đau đầu cả Aristotle và Plato.

5) Chúng ta có thể mong đợi tình bạn là vĩnh cửu, hay phải thừa nhận cùng Cicero rằng, "Nihil difficilius quam amicitiam usque ad extremum vitae permanere" (Chẳng có gì khó hơn là duy trì tình bạn cho đến cuối cuộc đời)? Chẳng phải tình bạn, thậm chí còn hơn cả tình yêu, dễ bị chi phối bởi những thất thường của cảm xúc sao? Người làm chúng ta hài lòng nhất ngay từ cái nhìn đầu tiên hoặc qua một sự quen biết sơ qua, khi chúng ta gặp lại họ trong những hoàn cảnh khác, có thể để lại ấn tượng kém thuận lợi hơn nhiều trong tâm trí chúng ta. Người trẻ thề thốt "tình bạn vĩnh cửu", nhưng người lớn tuổi lại cười nhạo những lời thề thốt ngây thơ đó. Chẳng ai kết bạn với ý định từ bỏ nó; tuy nhiên, trong suốt cuộc đời muôn màu, gần như chắc chắn rằng sẽ có nhiều thay đổi về cảm xúc, quan điểm, địa điểm, nghề nghiệp, tài sản, những thứ sẽ chia rẽ chúng ta với một số người này và kết nối chúng ta với những người khác. 6) Có một câu nói cổ: "Qui amicos amicum non habet" (Ai không có bạn thì không phải là bạn của ai). Nhưng liệu một hình thức tình bạn ít độc quyền hơn có phù hợp hơn với điều kiện và bản chất của con người không? Và đặc biệt với những người không có mối quan hệ gia đình, liệu cảm xúc đó có thể vượt ra ngoài một hay một vài người, để ôm trọn tất cả những người mà chúng ta tiếp xúc, và có lẽ trong một vài tâm hồn nhiệt thành và cao thượng, ôm trọn tất cả mọi người ở khắp mọi nơi không? 7) Người xưa có ba loại tình bạn: "vì lợi ích của sự dễ chịu, của sự hữu ích và của cái tốt": liệu loại cuối cùng có thể được giải quyết thành hai loại đầu; hay hai loại đầu sẽ được bao hàm trong loại cuối? Chủ đề này gây bối rối cho họ: họ không thể nói rằng tình bạn chỉ là một phẩm chất, hay một mối quan hệ, hay một đức hạnh, hay một loại đức hạnh; và trong thời đại của Plato, họ đã chưa đạt đến trình độ xem nó như công lý, là một hình thái hoặc thuộc tính của đức hạnh. Họ còn có một nỗi băn khoăn khác: 8) Làm thế nào một trong những cảm xúc cao quý nhất của bản chất con người lại có thể gần gũi với một trong những sự tha hóa đáng ghê tởm nhất của nó? (So sánh Symposium; Laws).

Gác lại quan điểm của người Hy Lạp hay người xưa, chúng ta có thể xem xét câu hỏi theo một cách tổng quát hơn. Tình bạn là sự kết hợp của hai con người trong tình cảm tương hỗ và sự tưởng nhớ về nhau. Người bạn có thể làm cho bạn mình những điều mà họ không thể tự làm cho chính mình. Họ có thể đưa ra lời khuyên trong lúc khó khăn; họ có thể dạy cho bạn mình "nhìn thấy bản thân như cách người khác nhìn thấy"; họ có thể sát cánh bên bạn khi cả thế giới chống lại họ; họ có thể làm cho bạn mình vui vẻ và sáng suốt hơn nhờ sự hiện diện của họ; họ "có thể chia sẻ nỗi đau", họ có thể "nhân đôi niềm vui"; họ có thể đoán trước những nhu cầu của bạn mình. Họ sẽ tìm ra những cách giúp đỡ mà không tạo ra cảm giác ưu việt cho bản thân; họ sẽ tìm hiểu những nỗi niềm tinh thần của bạn mình, nhưng chỉ để xoa dịu chúng. Giữa những người bạn chân chính, sự ghen tị không có chỗ đứng: họ không phàn nàn về nhau khi kết bạn mới, hay vì không tiết lộ một bí mật nào đó trong cuộc sống của mình; (trong tình bạn cũng cần phải có những sự riêng tư); họ không xâm phạm đời tư của nhau, và họ cùng vui mừng trước bất kỳ điều tốt đẹp nào đến với người kia, dù điều đó có thể là mất mát của chính họ. Họ có thể sống xa nhau và ít qua lại, nhưng khi gặp nhau, sợi dây liên kết cũ vẫn bền chặt như xưa - theo câu nói thông thường, họ thấy nhau lúc nào cũng như thế. Cái tốt nhất của tình bạn không phải là sự qua lại hàng ngày, vì hoàn cảnh hiếm khi cho phép điều đó; mà vào những dịp trọng đại của cuộc đời, khi cần đến lời khuyên của một người bạn, thì một lời nói đúng lúc về cách cư xử, về sức khỏe, về hôn nhân, về công việc kinh doanh - lá thư viết từ phương xa bởi một người vô tư nhìn nhận sự việc bằng con mắt sáng suốt hơn có thể mang giá trị vô giá. Khi trái tim suy sụp và sự tuyệt vọng bắt đầu ập đến, thì việc được nghe giọng nói hoặc nắm lấy bàn tay của một người bạn trong cơn đắm tàu, trong một thất bại, trong một nỗi bất hạnh nào đó, có thể phục hồi lòng can đảm và sự bình tĩnh cần thiết cho tâm trí đang tê liệt và hỗn loạn, biến một con người yếu đuối trở thành một anh hùng; (so sánh Symposium).

Đúng là tình bạn thường dễ gây thất vọng: hoặc là chúng ta mong đợi quá nhiều từ nó; hoặc là chúng ta lười biếng và không "bảo trì" nó; hoặc khi được nhận vào sự thân mật với người khác, chúng ta nhìn thấy lỗi lầm của họ quá rõ ràng và đánh mất sự tôn trọng dành cho họ; và họ cũng mất đi tình cảm dành cho chúng ta. Tình bạn có thể quá mãnh liệt; và cũng có thể quá nhạy cảm. Sự tự phụ của một bên có thể trở thành gánh nặng cho bên kia. Lời khuyên hay sự đồng cảm đã được thốt ra một cách khiếm nhã, sai thời điểm, hoặc sai cách; hoặc nhu cầu về điều đó không được nhận ra cho đến khi quá muộn. "Ôi giá mà anh ấy chỉ nói với mình" đã là suy nghĩ thầm lặng của biết bao tâm hồn đang gặp rắc rối. Và có những điều cần được gợi ý hơn là nói ra, bởi vì chính việc đề cập đến chúng có xu hướng làm xáo trộn sự bình thản của tình bạn. Sự xa cách của những người bạn, giống như nhiều nỗi đau khổ khác của con người, thường là do thiếu sự tinh tế và thấu hiểu. Không có đủ sự tha thứ lẫn nhau. Dòng nước ngọt của sự đồng cảm không phải là vô tận; và nó có xu hướng làm suy yếu người tiếp nhận nó quá tự do. Như vậy, chúng ta thấy rằng có nhiều nguyên nhân làm tổn hại đến hạnh phúc của những người bạn.

Chúng ta có thể mong đợi một tình bạn gần như thần thánh, thứ mà các triết gia đôi khi mơ ước: nhưng chúng ta lại tìm thấy những gì rất đỗi con người. Cái lợi của nó nhất định là có giới hạn; nó không thay thế được hôn nhân; nó giống như một sự an ủi hơn là một chỗ dựa vững chắc. Tình bạn tốt nhất không nên dựa trên nghĩa vụ tiền bạc; những thứ này thường phá hủy hơn là xây dựng tình bạn. Nó có khả năng bền vững nhất khi hai người bạn ngang hàng và độc lập, hoặc khi họ cùng tham gia vào một công việc chung hoặc có một mối quan tâm công cộng nào đó. Nó tồn tại giữa những hạng người xấu hoặc hạng thấp kém gần như nhiều như giữa những người tốt; kẻ xấu và người tốt, và "những kẻ không xấu cũng chẳng tốt", bị thu hút lại với nhau một cách kỳ lạ bởi sự gắn kết cá nhân. Bản chất của nó là lòng trung thành, nếu thiếu nó, tình bạn sẽ không còn là tình bạn nữa.

Một câu hỏi khác 9) có thể được đặt ra, liệu tình bạn có thể tồn tại an toàn giữa những người trẻ khác giới, không có mối quan hệ họ hàng, và không có suy nghĩ về tình yêu hay hôn nhân; liệu, một lần nữa, vợ hoặc chồng có nên có bất kỳ người bạn thân nào ngoài người bạn đời của mình hay không. Câu trả lời cho câu hỏi sau này khá khó hiểu, và có lẽ sẽ khác nhau ở các quốc gia khác nhau (so sánh Sympos.). Mặc dù chúng ta không phủ nhận rằng những lợi ích lớn lao có thể mang lại từ những sự gắn kết như vậy, vì tâm trí có thể được khai mở và tính cách có thể được bồi đắp bởi chúng; nhưng chúng ta cũng cảm thấy rằng chúng đi kèm với nhiều nguy hiểm, và rằng sự Lãng mạn của Tình yêu Thiên đàng này đòi hỏi một sức mạnh, một sự tự do khỏi đam mê, một sự tự chủ, mà đặc biệt ở tuổi trẻ, hiếm khi tìm thấy được. Sự phù hợp của những tình bạn như vậy phải được đánh giá phần lớn dựa trên cách dư luận nhìn nhận về chúng; chúng phải được hòa giải với các nghĩa vụ thông thường của cuộc sống; và chúng phải được biện minh bởi kết quả.

Và một câu hỏi nữa, 10). Thừa nhận rằng tình bạn không thể luôn luôn vĩnh cửu, chúng ta có thể hỏi khi nào và trong những điều kiện nào thì chúng nên được giải thể. Thật vô ích khi giữ cái tên khi thực tế đã không còn. Việc hai người bạn nên chia tay nhau bất cứ khi nào mối quan hệ giữa họ bắt đầu trở nên nặng nề có thể tốt hơn cho cả hai. Nhưng khi đó nảy sinh suy xét, những người bạn này thời trẻ hoặc bạn bè của quá khứ nên coi nhau hay được coi bởi nhau như thế nào? Họ đã chia xa, nhưng vẫn còn những nghĩa vụ mà họ nợ lẫn nhau. Họ sẽ không để thế giới chia sẻ sự khác biệt của mình cũng như tình bạn của mình; ký ức về một sự gắn kết cũ, giống như ký ức về người đã khuất, có một loại sự thiêng liêng đối với họ mà họ sẽ không cho phép người khác xâm phạm. Cũng không phải, nếu họ đã từng xứng đáng mang cái tên bạn bè, thì bất kỳ ai trong số họ sẽ nuôi dưỡng bất kỳ sự thù hận hay ác cảm nào đối với người kia, người đã từng là tất cả đối với anh ta. Cũng không phải anh ta sẽ bằng "lời gợi ý ám chỉ" tiết lộ những bí mật lớn hay nhỏ mà một sai lầm đáng tiếc đã đặt trong tầm tay anh ta. Người có tâm hồn cao thượng sẽ suy ngẫm về lỗi lầm của chính mình hơn là của người khác, và sẽ sẵn sàng nhận lấy trách nhiệm về sự chia ly của họ. Anh ta sẽ cảm thấy đau đớn khi mất đi một người bạn; và anh ta sẽ nhớ lại với lòng biết ơn sự tử tế cũ của người đó. Nhưng anh ta sẽ không dễ dàng khôi phục một mối quan hệ không dễ dàng bị phá vỡ... Đây là một vài trong số những Vấn đề của Tình bạn, một số được gợi ý bởi tác phẩm Lysis, một số khác bởi cuộc sống hiện đại, mà bất cứ ai muốn kết bạn hoặc giữ bạn đều có thể nghiên cứu một cách bổ ích. (So sánh Bacon, Tiểu luận về Tình bạn; Cic. de Amicitia.)

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.