Mười Cuốn Sách Về Kiến Trúc

Lượt đọc: 518 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 13
Máy Múa Vây Hãm

❊ ❊ ❊

Người ta kể rằng cỗ xe phá thành dùng trong các cuộc vây hãm ban đầu được phát minh như sau. Người Carthagini dựng trại vây hãm thành Cadiz. Họ chiếm được một công trình phòng thủ ngoài và mưu toan phá hủy nó. Nhưng vì không có dụng cụ bằng sắt để phá, họ liền lấy một khúc gỗ, dùng tay nâng lên và liên tục đập đầu khúc gỗ ấy vào phần trên của bức tường, qua đó đánh sập các lớp đá phía trên, cứ thế từng bước một theo đúng thứ tự, họ đã san bằng toàn bộ pháo đài nhỏ.

Sau đó, một người thợ mộc đến từ thành Tyre, tên là Bright – đúng như bản tính nhanh nhẹn của ông – từ phát minh này đã dựng lên một cột buồm rồi treo một cột khác nằm ngang lên đó giống như một cái đòn cân, và nhờ việc vung mạnh qua lại, ông đã đánh sập bức tường thành Cadiz. Geras xứ Chalcedon là người đầu tiên chế tạo một bệ gỗ có lắp bánh xe bên dưới, trên đó ông dựng một khung gồm các thanh đứng và thanh ngang, rồi treo cỗ xe phá thành vào bên trong, đồng thời bọc da bò để bảo vệ tốt hơn cho những binh sĩ được bố trí trong máy nhằm phá tường. Vì cỗ máy tiến lên rất chậm, ban đầu ông gọi nó là con rùa của xe phá thành.[310]

Đó là những bước đầu tiên được thực hiện đối với loại máy móc ấy, nhưng về sau, khi Philip, con trai của Amyntas, đang vây hãm Byzantium, nó đã được phát triển thành nhiều kiểu loại khác nhau và trở nên tiện dụng hơn nhờ Polyidus người Thessaly. Các học trò của ông là Diades và Charias, những người từng phục vụ dưới quyền Alexander. Trong các trước tác của mình, Diades cho thấy chính ông đã phát minh ra các tháp di động – thứ mà ông cũng dùng để tháo rời và mang theo cùng quân đội – bên cạnh đó là máy khoan, và thang công thành để người ta có thể vượt sang bức tường ngang tầm với đỉnh của nó, cũng như cỗ máy phá hủy gọi là con quạ, hoặc theo cách gọi của những người khác là cỗ máy hình sếu.

Ông cũng sử dụng cỗ xe phá thành đặt trên bánh xe, và đã để lại một bản tường thuật về nó trong các trước tác của mình. Về phần tháp, ông cho biết loại nhỏ nhất không được thấp hơn sáu mươi cubit về chiều cao và mười bảy cubit về chiều rộng, nhưng thu nhỏ dần ở phần đỉnh với mức giảm một phần năm; các cột trụ của tháp dày chín inch ở phần chân và nửa foot ở phần đỉnh. Một tòa tháp như vậy, theo ông, phải cao mười tầng và có cửa sổ ở tất cả các phía.

Ông cho biết thêm rằng tòa tháp lớn hơn của mình cao một trăm hai mươi cubit và rộng hai mươi ba rưỡi cubit, thu nhỏ dần giống như loại kia với mức giảm một phần năm; các cột trụ dày một foot ở phần chân và sáu lóng tay ở phần đỉnh. Ông làm tòa tháp lớn này cao hai mươi tầng, mỗi tầng đều có một hành lang chạy xung quanh rộng ba cubit. Ông bọc da sống bên ngoài các tháp để bảo vệ chúng khỏi mọi loại đạn đạo.

Cỗ rùa của xe phá thành được chế tạo theo cách tương tự. Tuy nhiên, nó có phần đế hình vuông mỗi cạnh ba mươi cubit, và chiều cao – không tính phần trán tường – là mười ba cubit; chiều cao của phần trán tường tính từ mặt nền lên đến đỉnh là bảy cubit. Nhô lên cao vượt qua phần giữa mái ít nhất hai cubit là một mái nhà có chóp đầu hồi, và trên đó người ta dựng lên một ngọn tháp nhỏ cao bốn tầng, trong đó ở tầng trên cùng được đặt các máy phóng tên và máy ném đá, còn ở các tầng dưới dự trữ một lượng nước lớn nhằm dập tắt bất kỳ ngọn lửa nào có thể bị ném vào cỗ rùa. Bên trong cỗ rùa này là hệ thống cơ cấu của xe phá thành, trong tiếng Hy Lạp gọi là κριοδὁχη, nơi đặt một trục quay được tiện bằng máy, và cỗ xe phá thành,[311] được đặt lên trên trục quay đó, sẽ tạo ra hiệu quả to lớn khi được vung qua lại bằng các sợi dây thừng. Nó được bảo vệ bằng da sống, giống như tòa tháp.

Ông giải thích nguyên lý hoạt động của máy khoan như sau: bản thân cỗ máy có hình dạng giống như con rùa, nhưng ở giữa có một ống dài nằm giữa các bức tường đứng – giống như ống thường thấy trong các máy ném đá và máy bắn tên – dài năm mươi cubit và cao một cubit, trong đó có đặt một trục tời nằm ngang. Ở bên phải và bên trái, tại phần đầu của ống, có hai khối bệ, nhờ đó mà thanh dầm có đầu bọc sắt đặt bên trong ống được chuyển động. Có rất nhiều con lăn được bọc kín bên trong chính chiếc ống nằm bên dưới thanh dầm, giúp cho chuyển động của nó trở nên nhanh hơn và mạnh hơn. Nhiều vòm cuốn được dựng dọc theo ống ở phía trên thanh dầm bên trong nhằm nâng đỡ lớp da sống dùng để bọc kín cỗ máy này.

Ông cho rằng không cần phải viết về cỗ máy con quạ, bởi ông nhận thấy cỗ máy đó chẳng có giá trị gì. Còn về chiếc thang công thành – trong tiếng Hy Lạp gọi là ἑπιβἁθρα – cùng các thiết bị hải quân mà theo như ông viết có thể được sử dụng khi đổ bộ lên tàu thuyền, tôi nhận thấy ông mới chỉ hứa hẹn khá quả quyết là sẽ giải thích nguyên lý của chúng chứ thực ra chưa làm điều đó.

Tôi đã trình bày những gì Diades đã viết về các cỗ máy và cấu trúc của chúng. Giờ đây, tôi sẽ trình bày những phương pháp mà tôi đã học được từ các bậc thầy của mình, và bản thân tôi tin rằng chúng rất hữu ích.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 11 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.