Mười Cuốn Sách Về Kiến Trúc

Lượt đọc: 523 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 4
)

❊ ❊ ❊

Không có đoạn văn nào trong tác phẩm của Vitruvius lại gây ra nhiều tranh luận hay trở thành chủ đề cho nhiều cách giải thích khác nhau như cụm từ này. Lời giải thích hợp lý nhất về ý nghĩa của nó có lẽ thuộc về Émile Burnouf, từng là Giám đốc Trường Phái khảo cổ Pháp tại Athens, được công bố trên tờ Revue Générale de l'Architecture vào năm 1875 như một phần chú thích cho bài viết ngắn của ông về việc giải thích các đường cong của các công trình kiến trúc phong cách Doric Hy Lạp. Lời giải thích này đã được Giáo sư Morgan chấp nhận, người đã thu hút sự chú ý của tôi đến nó trong một bức thư đề ngày 12 tháng 12 năm 1905. Gần đây, nó cũng được Giáo sư Goodyear áp dụng trong cuốn sách thú vị của ông về các nét tinh tế trong kiến trúc Hy Lạp.

Burnouf dịch cụm từ này là *nivelettes inégales*, nghĩa là "các dụng cụ lấy thăng bằng không đều." Ông trình bày rằng ở nhiều vùng của Pháp, khi thi công một hàng đá cắt dài, những người thợ đá sử dụng một mẹo đơn giản gồm ba khối có chóp nhọn chiều cao bằng nhau làm dụng cụ lấy thăng bằng; trong đó hai khối được đặt ở hai đầu của hàng đá, còn khối thứ ba dùng để căn phẳng các viên đá khi chúng lần lượt được đặt vào vị trí, bằng cách đặt nó lên viên đá chuẩn bị lắp và ngắm qua hai khối lấy thăng bằng kia. Nếu sử dụng hai "dụng cụ lấy thăng bằng" có chiều cao bằng nhau kết hợp với một dụng cụ thứ ba thấp hơn được đặt ở giữa hàng đá, và có lẽ cả những dụng cụ khác có chiều cao trung gian ở các điểm giữa, thì rõ chẳng có gì khó khăn để tạo ra một hàng đá cong, chẳng hạn như phần bệ cột cong của đền Parthenon dâng cao khoảng ba inch trên chiều dài một trăm feet của nó. Chỉ với một phép tính đơn giản, bất kỳ đường cong mong nào cũng có thể được vạch ra theo cách này. Từ *scamillus* là dạng thức thu nhỏ của từ *scamnum*, có nghĩa là bậc để bước lên hoặc chiếc ghế dài.

Thực tế, một lời giải thích tương tự cũng được đưa ra bởi G. Georges trong một bài tiểu luận đệ trình lên Sorbonne vào tháng 4 năm 1875. Georges bổ sung thêm một danh sách thú vị, tuy chưa thể gọi là hoàn chỉnh, về các cách giải thích khác nhau đã từng được đưa ra vào những thời điểm khác nhau.

Philander (1522-1552). Các phần nhô ra của bệ cột hoặc bệ đỡ.

Barbaro (1556-1690). Tương tự.

Bertano (1558). Phần phình ra ở thân bệ cột hoặc các khối lồi trên bệ cột hoặc trên dải trang trí của thức kiến trúc dầm đầu cột.

Baldus (1612). Các lớp đế phụ đặt dưới chân cột.

Perrault (1673-1684). Phần nhô ra của bệ cột.

Polleni (1739). Tương tự.

Galiani (1758-1790). Phần nhô ra của bệ cột kèm theo giả thuyết về các họa tiết nổi trên bệ cột và chân cột.

Tardieu và Coussin (1837) cùng với Mauffras (1847). Phần nhô ra của bệ cột.

Aurès (1865). Các bậc hoặc phần giật cấp giữa bệ cột và các cột.

Danh sách của Georges hoàn toàn bao gồm các học giả Pháp và Ý.

Cách diễn giải của Fra Giocondo được thể hiện qua bản in lại hình minh họa trong ấn bản năm 1511 của ông.

Hoffer (1838) và sau đó là Pennethorne (1846) cùng Penrose (1851) đã đưa ra các số đo thể hiện độ cong ở đền Parthenon và đền Theseus tại Athens. Penrose cùng phần lớn các nhà nghiên cứu đi sau ông đã cho rằng "scamilli impares" là những phần nhô ra hoặc giật cấp trên bệ cột vốn cần thiết do các đường cong nhằm kết nối cột với hệ thống dầm bên trên; và những phần giật cấp tương tự có hình dáng không đều hoặc có độ dốc cũng được cho là cần thiết bên trên tấm bản đỉnh của đầu cột. Tuy nhiên, những phần giật cấp như vậy, dù đôi khi vẫn tồn tại, lại không có mối liên hệ rõ ràng nào với đoạn văn trong tác phẩm của Vitruvius. C. Bötticher (1863) và gần đây hơn là Durm đã bác bỏ dụng ý ban đầu của các đường cong này và quy chúng là do hiện tượng sụt lún, một giả định hầu như không phù hợp với những thực tế đã quan sát được. Reber, trong phần chú thích về đoạn văn này khi dịch tác phẩm của Vitruvius (1865), cho rằng *scamilli* là những phần giật cấp có độ dốc trên bệ cột nhằm tạo ra độ nghiêng cho các cột, nhưng ông cũng thừa nhận rằng chưa từng tìm thấy thứ gì tương tự trong các di tích đã được khảo sát cho đến nay. Có thể bổ sung thêm rằng điều này mâu thuẫn với lời giải thích của Vitruvius về mục đích của các *scamilli*.

Giả định rằng độ cong theo phương ngang của bệ cột trong các công trình như đền Parthenon là có chủ ý và được lên kế hoạch cẩn thận—điều mà tôi nghĩ chúng ta buộc phải thừa nhận—thì lời giải thích của Burnouf hoàn toàn phù hợp với trường hợp này và làm cho đoạn văn của Vitruvius trở nên minh bạch và giản dị. Không thể nói điều tương tự đối với bất kỳ lời giải thích nào khác, bởi vì tất cả những cách giải thích kia đều khiến cho đoạn văn trở nên tối nghĩa và ít nhiều vô nghĩa. Nỗ lực của Durm khi cố gắng quy đoạn văn này áp dụng cho trường hợp ngôi đền có bệ đỡ cao vốn vừa được Vitruvius nhắc đến thì có vẻ hơi gượng ép, hoặc ít nhất là không cần thiết. Rõ ràng đoạn văn này ám chỉ các bệ cột nói chung; tuy nhiên, Reber cũng dịch và ngắt câu theo hướng xem việc sử dụng "scamilli impares" chỉ áp dụng cho trường hợp những ngôi đền được xây dựng theo kiểu La Mã có bệ đỡ. Lời giải thích rút ra từ đó của ông vẫn để lại sự tối nghĩa và không thỏa đáng cho đoạn văn. Cuối cùng, chúng ta có thể nhắc đến lời giải thích đầy khéo léo nhưng khó xảy ra của Choisy, khi ông dịch cụm từ này thành *echelons impairs*, và giải thích chúng là các bậc giật cấp được sắp xếp theo các con số lẻ (*nombres impairs*), nghĩa là các bậc giật cấp thay đổi theo các khoảng cách đều nhau theo tỷ lệ 1, 3, 5, 7, 9, v.v., mà ông cho rằng cũng được áp dụng cho độ phình của thân cột.

H. L. Warren.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 11 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.