Names of Engravers
Page
Tiêu đề trang trí.—Phía chân trang là tựa đề bằng chữ Ả Rập
Jackson
Trang đầu Lời tựa.—Chiếc bình được tạo bởi các từ tiếng Ả Rập mang ý nghĩa "Nhân danh Thượng Đế, Đấng Rất mực Khoan dung, Đấng Rất mực Nhân từ" (luôn được đặt ở đầu một tác phẩm theo đạo Hồi), được viết lặp lại và ngược chiều nhau
Mary Clint
vii
Trang cuối Lời tựa
Landells
xxii
Trang đầu Mục lục
Landells
xxiii
Trang cuối Mục lục
Williamson
xxv
Trang đầu Danh mục tranh minh họa
Landells
xxvi
Shahriyár đi săn, và viền trang trí
Jackson
1
Tể tướng trình thư lên Sháh-Zemán
O. Smith
3
Sháh-Zemán sau khi giết vợ
O. Smith
4
Cuộc gặp gỡ giữa Shahriyár và Sháh-Zemán
O. Smith
5
Shahriyár trở về sau buổi đi săn
Gray
6
Khu vườn trong cung điện của Shahriyár
Thompson
7
Yêu tinh Efreet và người phụ nữ
T. Williams
8
xxviiTể tướng và hai người con gái
O. Smith
11
Con lừa kéo cày
Landells
12
Con chó và con gà trống
Landells
13
Shahriyár vạch khăn che mặt Shahrazád
Thompson
14
Trang đầu Chú thích phần Nhập đề.—Dòng chữ Ả Rập chính là chủ đề của đoạn đầu tiên trong chú thích thứ nhất
Landells
15
Trang cuối Chú thích phần Nhập đề.—Buổi sáng
Landells
37
Trang đầu Chương I.—Shahrazád kể chuyện
Miss Williams
38
Thương gia và thần Jinnee
S. Williams
39
Cuộc gặp gỡ giữa thương gia, vị giáo trưởng và con linh dương
O. Smith
41
Sự trở lại của thần Jinnee
O. Smith
42
Phép biến hóa người hầu thiếp thành con bò cái
Thompson
43
Người chăn gia súc giới thiệu con gái với vị giáo trưởng
Benneworth
45
Vị giáo trưởng thứ hai tiếp đón người em nghèo khó
Gray
47
Vị giáo trưởng thứ hai tìm thấy thiếu nữ bên bờ biển
Gray
48
Vị giáo trưởng thứ hai được cứu khỏi chết đuối
Linton
49
Vị giáo trưởng thứ hai và hai con chó săn đen
Gray
50
Trang cuối Chương I.—Thần Jinnee lắng nghe những câu chuyện của các vị giáo trưởng
F. W. Branston
51
Trang đầu Chú thích Chương I.—Thương gia ăn uống trong vườn
Landells
52
Trang cuối Chú thích Chương I.
Mason Jackson
68
Trang đầu Chương II.—Người đánh cá.—Châm ngôn: "Việc nhỏ khuấy động việc lớn"
Jackson
69
Yêu tinh Efreet được giải thoát khỏi chiếc bình
Orrin Smith
71
Người đánh cá nhốt yêu tinh Efreet vào bình
Green
74
Vua Yoonán chơi đánh cầu gậy
Landells
76
Doobán trong bộ y phục danh dự
Thompson
78
Con vẹt thông minh
Gray
79
Hoàng tử gặp yêu nữ Ghooleh
Landells
82
Doobán và kẻ đao phủ
Gray
84
Cái chết của vua Yoonán
Thompson
86
Con cá bốn màu
Gray
88
Người đánh cá dâng cá cho Quốc vương
Thompson
89
Nữ đầu bếp làm cá
Kirchner
90
Cung điện đen
Landells
92
Quốc vương phát hiện ra vị Vua trẻ của các Hòn đảo Đen
Orrin Smith
94
Vị Vua trẻ trên giường bệnh, được hầu hạ bởi hai người hầu gái
T. Williams
95
Tên nô lệ da đen bị vị Vua trẻ đả thương
Gray
97
Ngôi mộ Kubbeh
Miss Williams
100
Quốc vương tiêu diệt mụ phù thủy
S. Williams
101
Trang cuối Chương II.—Hành trình trở về nhà
Landells
103
Trang đầu Chú thích Chương II.—Người đánh cá và con lừa chết
Landells
104
Trang đầu Chương III.—Người phu khuân vác, v.v.—Châm ngôn là dòng chữ khắc trên cửa bằng kiểu chữ Koofee
Mason Jackson
120
Người phu khuân vác khẩn khoản nài nỉ ba người phụ nữ
Smith
123
Người phu khuân vác và các phu nhân chè chén vui vẻ
T. Williams
124
Ba vị hoàng tử lưu vong khất thực
Vasey
126
Buổi hòa nhạc của các hoàng tử khất thực
Smith
127
Các phu nhân chuẩn bị quất những con chó cái
Gray
129
Nữ gác cổng ngất xỉu
T. Williams
130
xxviiiNgười phu khuân vác bị bắt giữ
Gray
132
Hoàng tử thứ nhất (sau này là hoàng tử khất thực) dẫn người phụ nữ đến ngôi mộ
Smith
135
Hoàng tử thứ hai (sau này là hoàng tử khất thực) chạm trán bọn cướp
Green
140
Hoàng tử thứ hai trong trang phục tiều phu
T. Williams
142
Hoàng tử thứ hai phát hiện ra cánh cửa sập
Landells
143
Hoàng tử thứ hai bước lên các bậc thang
Landells
145
Hoàng tử thứ hai bị yêu tinh Efreet bắt đi
Thompson
146
Hoàng tử thứ hai van xin yêu tinh Efreet tha mạng
Thompson
148
Vị giáo trưởng bị ganh tị và các thần tinh linh dưới giếng
T. Williams
150
Hoàng tử thứ hai hóa thành con vượn
S. Williams
152
Con vượn được công chúa nhận ra
Gray
155
Cuộc chiến với sư tử (Trang đầu)
S. Williams, Jun.
156
Các phép biến hóa
Wright & Folkard
156
Sđd
Wright & Folkard
157
Giải phép cho con vượn
Smith
158
Ngọn núi đá nam châm
Whimper
162
Hoàng tử dạt vào bờ biển
M. Jackson
163
Cái chết của người thanh niên trong hang động
Green
166
Khu vườn
M. Jackson
171
Phu nhân thứ nhất nhận ra các em gái mình
Green
174
Hoàng tử trong phòng cầu nguyện
Smith
177
Phu nhân thứ nhất sau khi giết con rắn
Landells
180
Khu chợ Bázár
M. Jackson
184
Bà lão nài xin tha thiết cho phu nhân thứ hai
Thompson
186
Cung điện
Green
189
Trang đầu Chú thích Chương III.—Người phu khuân vác
J. Jackson
190
Đàn hạc Ba Tư
Landells
205
Trang cuối Chú thích Chương III.
T. Williams
221
Trang đầu Chương IV.—Người đánh cá kéo lưới
Thompson
222
Người thanh niên dâng những quả táo cho vợ
F. Branston
226
Tể tướng tìm thấy quả táo
Green
229
Các kim tự tháp
J. Jackson
232
Con la của Noor-ed-Deen
Landells
233
Noor-ed-Deen sau khi tắm
M. Jackson
235
Vị Tể tướng già dạy dỗ đứa cháu nội
Thompson
238
Noor-ed-Deen và con trai
Linton
241
Bedr-ed-Deen bên mộ cha
J. Jackson
243
Yêu tinh Efreet, cùng với nữ thần Jinneeyeh, bắt cóc Bedr-ed-Deen
Thompson
245
Các phép biến hóa
Wright & Folkard
248
Sđd
Wright & Folkard
249
Bedr-ed-Deen và cô dâu của mình
Wright & Folkard
249
Cổng thành Damascus
M. Jackson
251
Tể tướng Shems-ed-Deen tỉnh lại sau cơn ngất
Slader
255
Trường học
Gray
257
Damascus
Smith
260
Người vợ góa của Noor-ed-Deen hôn chân anh chồng
T. Williams
263
Bedr-ed-Deen hầu hạ con trai và vị thái giám
Green
265
Bedr-ed-Deen bị trói
Smith
267
Sự bối rối của Bedr-ed-Deen
J. Jackson
270
Trang đầu Chú thích Chương IV.—Lão ngư phu
Miss Williams
273
Trang cuối Chú thích Chương IV.
Wright & Folkard
290
xxixTrang đầu Chương V.—Gã gù, v.v.
T. Williams
291
Xác gã gù
Wright & Folkard
296
Cổng Báb en-Naṣr (từ bản phác thảo của ông E.W. Lane), v.v.
J. Jackson
297
Người đổi tiền và viên thư lại, v.v.
Wright & Folkard
300
Phòng khánh tiết
Thompson
303
Bên trong cổng Báb Zuweyleh (từ bản phác thảo của M. Coste)
Landells
306
Trang đầu câu chuyện do viên quản gia của Quốc vương kể
Landells
310
Sự xuất hiện của người phụ nữ trên lưng con la
M. Jackson
313
Đền thờ Hồi giáo bên bờ sông Tigris
J. Jackson
315
Lễ ra mắt cô dâu
Thompson
317
Chân dung gã người Do Thái
Slader
319
Trang đầu câu chuyện do vị ngự y người Do Thái kể
Smith
320
Thành phố Aleppo
Smith
322
Vụ bắt giữ
Gray
325
Người phụ nữ thú nhận tội lỗi
Gray
327
Trang đầu câu chuyện do người thợ may kể
Smith
328
Người thanh niên ngồi trên ghế đá maṣṭabah
Smith
330
Thợ cạo và người thanh niên
Landells
332
Thợ cạo và các gia nhân bưng món ăn
Landells
336
Thợ cạo tự xé áo mình
J. Jackson
339
Chân dung thợ cạo
Vasey
341
Trang đầu câu chuyện thợ cạo tự kể về mình
J. Jackson
342
Trang đầu câu chuyện của thợ cạo kể về người anh thứ nhất.—Châm ngôn: "Đêm nay khác biệt biết bao với hôm qua!"
Landells
344
Trang cuối câu chuyện trên
Williamson
347
Trang đầu câu chuyện của thợ cạo kể về người anh thứ hai
T. Williams
348
Trang đầu câu chuyện của thợ cạo kể về người anh thứ ba
S. Williams
351
Trang cuối câu chuyện trên
Jennings
354
Trang đầu câu chuyện của thợ cạo kể về người anh thứ tư
Jackson
355
Trang cuối câu chuyện trên
Gray
358
Trang đầu câu chuyện của thợ cạo kể về người anh thứ năm.—Châm ngôn: "Niềm khao khát ganh đua chiếm tâm trí các ngươi cho đến ngày các ngươi viếng thăm mồ mã." (Kinh Qur'án, chương cii, câu 1 và 2.)
Jackson
359
Chứng mộng tưởng của người anh thứ năm của thợ cạo
Thompson
360
Sđd
S. Williams
361
Sđd
T. Williams
362
Sđd
Gray
363
Kết cục
Lee
363
Tai họa thứ hai của người anh thứ năm của thợ cạo
Thompson
366
Trang cuối câu chuyện của thợ cạo kể về người anh thứ năm
Williamson
368
Trang đầu câu chuyện của thợ cạo kể về người anh thứ sáu
Landells
369
Người anh thứ sáu của thợ cạo bị tộc người Bedawees bắt đi
Green
373
Trang cuối câu chuyện về gã gù
Slader
376
Trang đầu Chú thích Chương V.
Landells
377
Trang cuối Chú thích Chương V.
Vasey
389
Trang đầu Chương VI.
Smith
390
Noor-ed-Deen ôm lấy người nữ nô lệ
Thompson
394
Tang lễ của Tể tướng El-Faḍl
Wright & Folkard
397
Tể tướng El-Mo'een tại chợ nô lệ
J. Jackson
402
El-Mo'een trong cảnh nhục nhã, khốn cùng
Miss H. Clarke
404
Con ngõ dẫn đến "Khu vườn hoan lạc"
Green
408
Chòi vọng cảnh trong "Khu vườn hoan lạc"
T. Williams
410
xxxEnees-el-Jelees dâng rượu
Wright & Folkard
412
Đức Khalifa và Tể tướng trên ngọn cây
S. Williams
415
Kereem, người đánh cá
Jennings
418
Enees-el-Jelees chơi đàn lia
S. Williams
421
Enees-el-Jelees cùng Đức Khalifa và Jaạfar
Slader
427
Trang cuối Chương VI.
Bastin
429
Trang đầu Chú thích Chương VI.
Landells
430
Trang cuối Chú thích Chương VI.
Branston
435
Trang đầu Chương VII.
Landells
436
Ghánim trên ngọn cây chà là
Smith
439
Thương gia hội ngộ gia đình
Jackson
443
Ḳoot-el-Ḳuloob tỉnh giấc
Gray
446
Ngôi mộ giả của Ḳoot-el-Ḳuloob
Williamson
451
Ghánim đau ốm trong một đền thờ Hồi giáo
M. Jackson
455
Mẹ và em gái của Ghánim đi ăn xin
Wright & Folkard
459
Trang cuối Chương VII.
Landells
462
Trang đầu Chú thích Chương VII.—Damascus
Landells
463
Trang cuối Chú thích Chương VII.—Phán quyết
M. Jackson
468
Trang đầu Chương VIII.—Suleymán Sháh và vị tể tướng của ngài
J. Jackson
469
Zahr Sháh trên ngai vàng
Vasey
473
Quân đội của Suleymán Sháh nghênh đón cô dâu của ngài
Wright & Folkard
475
Táj-el-Mulook đi săn
Green
477
Chiếc khăn tay rơi xuống
S. Williams
482
’Azeez và ’Azeezeh
Slader
485
Phòng khách Maḳ’ad
O. Smith
490
’Azeez trở về mang theo dao và đồng xu dirhem
Landells
495
’Azeezeh khóc thương bức vẽ bầy linh dương
Slader
497
’Azeezeh đã qua đời
Landells
499
’Azeez và người tình bên nấm mồ của ’Azeezeh
Williamson
502
Người vợ tương lai của ’Azeez
Jennings
505
Hình phạt dành cho ’Azeez
Gray
508
Phu nhân Dunyà
Thompson
512
Dừng chân nghỉ dọc đường
Whimper
514
Táj-el-Mulook tiếp đón bà lão
Vasey
519
Phu nhân Dunyà đang viết thư
Harriet Clarke
523
Phu nhân Dunyà gỡ tóc bà lão
T. Williams
526
Bà lão bị các nữ nô lệ đánh đòn
S. Williams
528
Minh họa về mưu mẹo trong khu vườn của phu nhân Dunyà
Landells
532
Táj-el-Mulook và phu nhân Dunyà
Landells
535
Cảnh đoàn quân của Suleymán Sháh kéo đến
Whimper
538
Những con ngựa được cử đến cống nạp cho Suleymán Sháh
Gray
541
Trang cuối Chương VIII.
Wright & Folkard
543
Trang đầu Chú thích Chương VIII.
Landells
544
Trang cuối Chú thích Chương VIII.
Green
555
Nhân danh Thượng Đế, Đấng Rất mực Khoan dung, Đấng Rất mực Nhân từ.
Ca ngợi Thượng Đế, vị Quốc vương Nhân từ, Đấng Tạo hóa của vũ trụ, Đấng đã dựng lên các tầng trời không cần cột chống và trải mặt đất ra như chiếc giường; xin ban phúc lành và bình an cho lãnh tụ của các tông đồ, chúa tể và bậc thầy của chúng ta là Muhammad cùng gia tộc người; phúc lành và bình an đời đời bền vững cho đến Ngày Phán Xét.
Tiếp theo xin được nói rằng: Cuộc đời của những thế hệ đi trước là bài học cho hậu thế; để con người có thể nhìn lại những sự kiện phi thường từng xảy ra với người khác mà rút ra bài học cảnh tỉnh; và có thể ngẫm nghĩ về lịch sử của các dân tộc thời trước cùng mọi tai ương đã giáng xuống họ để mà tự kiềm chế. Ngợi ca sự hoàn mỹ của Đấng đã định đoạt để lịch sử của các thế hệ đi trước trở thành bài học cho những kẻ đến sau. Những câu chuyện ấy chính là Nghìn Lẻ Một Đêm, với những tích truyện lãng mạn và ngụ ngôn của chúng.
Người ta kể lại rằng (nhưng chỉ một mình Thượng Đế mới thấu triệt vạn vật, đồng thời là Đấng Toàn trí, Toàn năng và Hằng ban phát), thuở xưa, có một vị Vua cai trị các xứ Ấn Độ và Trung Hoa, sở hữu vô số đạo quân, vệ binh, tôi tớ và kẻ hầu người hạ trong cung: ngài có hai người con trai; một người đã đến tuổi trưởng thành, người kia hãy còn trẻ. Cả hai vị hoàng tử đều là những kỵ sĩ dũng mãnh; nhất là người anh, kẻ thừa kế vương quốc của cha và cai trị thần dân với lòng nhân ái đến mức cư dân trong nước và toàn cõi đế hoành đều kính yêu ngài. Ngàiy hiệu là Vua Shahriyár; em trai ngài tên là Sháh-Zemán, và là Vua xứ Samarḳand. Chính quyền của họ được điều hành vô cùng ngay thẳng, mỗi người cai trị thần dân của mình bằng công lý suốt một thời gian dài hai mươi năm, hưởng trọn niềm vui sướng và hạnh phúc tột cùng. Sau khoảng thời gian ấy, vị Vua anh cảm thấy niềm khát khao mãnh liệt muốn gặp lại người em trai, bèn ra lệnh cho Tể tướng lên đường đến chỗ em mình và đón người về.
Sau khi tham vấn Tể tướng về việc này, ngài lập tức ban hành các mệnh lệnh để chuẩn bị những sính lễ tuyệt mỹ, như những con ngựa được trang hoàng bằng vàng và ngọc ngà châu báu đắt tiền, các nô bộc memlook, những trinh nữ xinh đẹp, cùng các loại vải vóc quý giá. Ngài liền viết một bức thư gửi cho người em, bày tỏ nỗi khao khát được hội ngộ; rồi sau khi niêm phong và trao lại cho Tể tướng cùng những sính lễ kể trên, ngài dặn dò vị đại thần hãy gắng sức gân cốt, xắn cao vạt áo, dùng mọi phương tiện để khẩn trương quay về. Tể tướng không chậm trễ, đáp rằng: "Tôi xin tuân lệnh"; rồi lập tức chuẩn bị cho chuyến đi: ông thu xếp hành lý, chất đồ lên lưng thú vật, chuẩn bị đầy đủ mọi lương thảo trong vòng ba ngày; và đến ngày thứ tư, ông từ biệt Vua Shahriyár, tiến bước hướng về những vùng đất hoang vu sa mạc. Ông tiến bước suốt ngày đêm; và tại mỗi vương quốc thuộc quyền cai quản của Vua Shahriyár mà ông đi qua, vị vua trị vì ở đó đều ra mắt nghênh đón ông, dâng lên những cống vật đắt giá cùng vàng bạc châu báu, và thiết yến khoản đãi ông ba ngày; sau đó, vào ngày thứ tư, vị vua ấy tiễn ông đi đoạn đường dài một ngày rồi mới cáo từ. Cứ thế, ông tiếp tục hành trình cho đến khi tiến sát thành phố Samarḳand, ông liền phái một sứ giả đi trước để báo tin cho Vua Sháh-Zemán về sự hiển hiện của mình. Sứ giả bước vào thành phố, dò hỏi đường đến cung diện, yết kiến Quốc vương, cúi rạp người hôn đất trước bệ ngọc, và tâu báo về việc Tể tướng của anh trai ngài đang tới gần; nghe vậy, Sháh-Zemán liền ra lệnh cho các quan chức triều đình cùng những bậc quyền quý trong vương quốc đi trước một ngày đường để nghênh đón vị sứ thần; họ bèn tuân lệnh, và khi gặp được ông, họ chào mừng rồi đi sát bên bàn đạp ngựa của ông cho đến khi trở về tới kinh thành. Vị Tể tướng liền diện kiến Vua Sháh-Zemán, chào ngài bằng lời cầu nguyện ơn trên phù trợ, cúi rạp hôn đất trước mặt ngài, và thông báo về mong muốn gặp em của nhà vua; đoạn ông trao bức thư lại cho ngài. Quốc vương đón lấy, đọc và hiểu rõ nội dung; rồi đáp lại bằng lời khẳng định sẵn sàng tuân thủ mệnh lệnh của anh trai. Nhưng, ngài nói (hướng về phía Tể tướng), ta sẽ chưa thể lên đường cho đến khi ta khoản đãi khanh ba ngày đã. Thế rồi, ngài bố trí cho ông ngụ tại một cung điện xứng tầm với địa vị, sắp xếp lều bơi cho binh lính của ông, cung cấp mọi thứ cần thiết về lương thực và đồ uống; và họ cứ thế lưu lại trong ba ngày. Đến ngày thứ tư, ngài sửa soạn cho chuyến hành trình, chuẩn bị hành lý, và thu gom những sính lễ đắt tiền xứng đáng với phẩm giá của anh trai mình.
Những công tác chuẩn bị đã hoàn tất, ngài phái lều trại, lạc đà, la, tôi tớ và vệ binh xuất phát trước, bổ nhiệm Tể tướng làm nhiếp chính cai quản đất nước trong thời gian mình vắng mặt, rồi khởi hành hướng về lãnh thổ của anh trai. Tuy nhiên, đến nửa đêm, ngài chợt nhớ ra rằng mình đã để quên trong cung điện một món đồ mà lẽ ra ngài phải mang theo; và khi quay trở lại cung điện để lấy, ngài liền trông thấy người vợ của mình đang say giấc trên giường, bên cạnh là một tên nô lệ da đen đã ngủ thiếp đi tự bao giờ. Chứng kiến cảnh tượng này, đất trời bỗng tối sầm lại trước mắt ngài; và ngài tự lẩm bẩm trong lòng, nếu cơ sự lại ra nông nỗi này khi ta còn chưa rời khỏi kinh thành, thì hành vi của mụ đàn bà đê tiện này sẽ ra sao khi ta đang ở lại chỗ người anh đây? Ngài liền tuốt gươm, chém chết cả hai ngay trên giường ngủ; đoạn ngài lập tức quay ra, hạ lệnh khởi hành, và dong ngựa đến kinh đô của anh trai.
Shahriyár vô cùng vui mừng khi nghe tin em mình tới gần, ngài liền ra tận nơi nghênh đón, thăm hỏi và nồng nhiệt chào mừng với niềm hân hoan tột độ. Sau đó, ngài hạ lệnh trang hoàng khắp kinh thành nhân dịp này, rồi ngồi xuống trò chuyện vui vẻ để giải khuây cho người em; thế nhưng tâm trí Vua Sháh-Zemán lại trĩu nặng bởi những suy tư về hành vi của người vợ; nỗi đau đớn tột cùng ngự trị trong tâm hồn ngài; sắc mặt ngài trở nên xanh xao, và thân hình thì gầy gò hốc hác. Người anh nhận thấy tình trạng bất thường của em, và tưởng rằng đó là do nỗi nhớ lãnh địa của mình, nên ngài không làm phiền hay gặng hỏi nguyên do, cho đến khi qua mấy ngày sau, cuối cùng ngài mới cất lời: Hỡi người em của ta, ta thấy thân hình em tiều tụy và sắc mặt thì xanh xao quá. Em ngài đáp: Hỡi anh, ta đang mang một nỗi đau thầm kín trong lòng—chứ ngài không hề tiết lộ chuyện vợ mình mà ngài từng tận mắt chứng kiến. Shahriyár liền nói: Ta ước gì em đi săn cùng ta một chuyến; biết đâu tâm trí em nhờ thế sẽ được khuây khỏa:—nhưng Sháh-Zemán từ chối; thế là Shahriyár đành một mình đi săn.
Thuở ấy trong hoàng cung có vài khung cửa sổ hướng thẳng ra khu vườn; và trong lúc người em đang đứng ngắm phong cảnh qua một khung cửa sổ như thế, một cánh cửa cung điện bật mở, từ đó bước ra hai mươi người phụ nữ và hai mươi tên nô lệ da đen; và người vợ của Quốc vương—vị hoàng hậu nổi bật với nhan sắc kiều diễm và phong thái tao nhã tuyệt trần—cùng họ tiến đến một đài phun nước, nơi tất cả cởi bỏ xiêm y và cùng nhau ngồi xuống. Người vợ của Quốc vương liền cất tiếng gọi: Hỡi Mes'ood!—và ngay lập tức một tên nô lệ da đen tiến lại ôm chầm lấy mụ, và mụ cũng ôm lấy hắn. Những tên nô lệ khác và những người phụ nữ cũng làm y như vậy; và tất cả bọn chúng cứ thế chè chén, hoan lạc bên nhau cho đến tận chiều tà.
Khi Sháh-Zemán chứng kiến cảnh tượng này, ngài tự nhủ: Sắt son thay! Nỗi bất hạnh của ta còn nhẹ nhàng chán so với điều này! Nỗi muộn phiền và sầu khổ của ngài nhờ thế mà vơi đi, và ngài không còn chối từ chuyện ăn uống nữa.
Khi người anh từ buổi đi săn trở về, sau khi chào hỏi nhau, Quốc vương Shahriyár nhìn sang em trai Sháh-Zemán và nhận thấy sắc diện của em đã hồng hào trở lại, khuôn mặt đã lấy lại vẻ tươi tắn của sức khỏe, và ngài ấy đã ăn uống ngon miệng sau quãng thời gian nhịn ăn vừa qua, ngài vô cùng ngạc nhiên và cất lời: Hỡi người em của ta, lần trước khi ta nhìn thấy em, sắc mặt em xanh xao vàng vọt, thế mà giờ đây màu da đã trở lại bình thường rồi; hãy kể cho ta nghe tình trạng của em xem nào.—Về sự thay đổi của sắc diện tự nhiên, Sháh-Zemán đáp, ta sẽ kể cho anh nghe nguyên nhân của nó; nhưng xin hãy tha lỗi vì ta không thể giải thích về sự hồi phục sắc da này.—Trước hết, Shahriyár nói, hãy kể cho ta nghe nguyên nhân khiến sắc diện và sức khỏe của em suy sụp cái đã: hãy để ta được nghe.—Vậy ngài hãy biết cho, hỡi người anh của ta, ngài đáp, rằng khi anh phái Tể tướng đến mời ta sang yết kiến, ta đã chuẩn bị cho chuyến đi, và khi vừa ra khỏi cổng thành, ta chợt nhớ ra rằng mình đã để quên viên ngọc quý mà ta từng tặng anh; thế là ta quay lại cung điện để lấy, và ở đó ta bắt gặp vợ mình đang say giấc trên giường, được hầu hạ bởi một tên nô lệ da đen; ta đã giết chết cả hai rồi mới sang với anh; nhưng tâm trí ta cứ bận tâm suy nghĩ về sự việc ấy, và đó chính là nguyên nhân làm sắc diện ta thay đổi và sức khỏe suy sụp; còn về việc màu da đã hồi phục ra sao, xin hãy thứ lỗi vì ta không thể nói cho anh biết nguyên nhân.—Nhưng khi người anh nghe những lời ấy, ngài liền thốt lên: Ta van xin ngài vì ơn Thượng Đế, hãy cho ta biết nguyên nhân khiến sắc diện em tươi tắn trở lại.—Thế là Sháh-Zemán kể lại cho anh nghe tất cả những gì mình từng chứng kiến. Shahriyár liền bảo: Ta muốn tận mắt chứng kiến cảnh này.—Vậy thì, Sháh-Zemán nói, anh hãy loan báo rằng mình lại chuẩn bị đi săn, rồi ẩn nấp ở đây với ta, anh sẽ được chứng kiến hành vi này và có được bằng chứng rành rành trước mắt.
Nghe vậy, Shahriyár liền lập tức loan báo ý định thực hiện một chuyến đi săn nữa. Đoàn quân rời khỏi kinh thành mang theo lều trại, và Quốc vương cũng cưỡi ngựa theo sau; sau khi nghỉ ngơi đôi lát trong trại, ngài dặn dò các bề tôi: Không kẻ nào được phép vào gặp ta:—rồi ngài cải trang, quay trở lại cung điện với người em, ngồi bên một khung cửa sổ nhìn xuống khu vườn; và chẳng bao lâu sau, những người phụ nữ cùng bà hoàng hậu xuất hiện trong vườn với đám nô lệ da đen, hành xử y hệt như những gì người em đã miêu tả, và cứ tiếp tục như thế cho đến tận giờ cầu nguyện buổi chiều.
Khi Quốc vương Shahriyár chứng kiến cảnh tượng ấy, lý trí như bay khỏi đầu, ngài bảo với em trai Sháh-Zemán rằng: Nào, chúng ta hãy lên đường đi đến bất cứ nơi đâu tùy ý, từ bỏ ngai vàng hoàng gia, cho đến khi ta tận mắt thấy liệu tai họa tày đình thế này có giáng xuống bất kỳ ai khác ngoài chúng ta không; còn nếu không, cái chết còn dễ chịu hơn cuộc sống thế này. Người em đồng ý với đề xuất của ngài, và hai người bước qua một cánh cửa nhỏ của cung điện, miệt mài lữ hành ngày lẫn đêm, cho đến khi đến bên một cái cây mọc giữa đồng cỏ, cạnh một dòng suối nước trong veo bên bờ biển. Họ uống nước suối và ngồi xuống nghỉ ngơi; khi mặt trời vừa đứng bóng một chút, mặt biển bỗng nổi sóng cuồn cuộn trước mặt họ, và từ dưới làn nước trồi lên một cột khói đen cuồn cuộn vút tận trời xanh, tiến thẳng về phía đồng cỏ. Sợ hãi trước cảnh tượng ấy, họ trèo lên ngọn cây cao vút; rồi từ đó họ dõi mắt ngắm nhìn xem thứ gì đang hiện ra. Và kìa, đó là một tên Jinnee với thân hình khổng lồ, trán rộng vạm vỡ, đang mang một chiếc ráp trên đầu. Y đặt chân lên bờ, tiến đến cái cây mà hai vị vua đang trèo lên, ngồi phịch xuống dưới gốc cây, mở chiếc ráp ra và lấy từ trong đó ra một cái hộp khác, rồi cũng mở tung ra; và từ trong hộp bước ra một thiếu nữ vô cùng xinh đẹp, rạng ngời như vầng thái dương chói lọi. Khi tên Jinnee dời mắt nhìn nàng, y cất tiếng: Hỡi nữ nhân thuộc dòng dõi quý tộc, kẻ mà ta đã cướp đi vào đêm tân hôn của nàng, ta muốn chợp mắt một lát đây—rồi y gối đầu lên đùi nàng và chìm vào giấc ngủ. Nàng thiếu nữ bỗng ngẩng đầu lên nhìn ngọn cây, và trông thấy hai vị vua ở đó; nàng liền nhấc đầu tên Jinnee ra khỏi đùi mình, đặt nhẹ xuống đất, bước ra đứng dưới gốc cây, và ra hiệu cho hai vị vua, như thể muốn nói: Hãy xuống đây, đừng sợ tên yêu tinh Efreet này. Hai người đáp lại: Chúng tôi van xin ngài vì ơn Thượng Đế hãy tha thứ cho chúng tôi trong chuyện này. Nhưng nàng nói: Ta van xin các người cũng vì ơn Thượng Đế, hãy mau xuống đây; nếu các người không xuống, ta sẽ đánh thức tên Efreet này dậy và y sẽ trừng phạt các người một cái chết thảm khốc. Vì quá sợ hãi, họ đành tuân lệnh trèo xuống; và sau khi ở lại với nàng theo đúng ý nàng muốn, nàng lấy từ trong túi ra một chiếc ví, rút từ đó ra một sợi dây xâu tới chín mươi tám chiếc nhẫn có khắc dấu; rồi nàng bảo họ: Các người có biết đây là những gì không? Họ đáp: Chúng tôi không biết.—Chủ nhân của tất cả những chiếc nhẫn này, nàng nói, đều đã từng được phép ân ái với ta, hệt như các người vậy, mà tên yêu tinh Efreet ngu ngốc này hoàn toàn không hay biết; vì thế, hỡi hai anh em, hãy đưa cho ta hai chiếc nhẫn của các người đi. Thế là họ tháo hai chiếc nhẫn trên tay dâng cho nàng; và nàng lại bảo họ: Tên Efreet này đã cướp ta đi vào đêm tân hôn, nhốt ta vào trong hộp, đặt hộp vào trong tráp, khóa lại bằng bảy lớp khóa, rồi giam cầm ta dưới đáy đại dương cuồn cuộn sóng gầm, bên dưới những con sóng bạc đầu; mà y đâu có hay biết rằng khi một người thuộc phái nữ của chúng ta đã muốn đạt được mục đích gì, thì chẳng thế lực nào ngăn cản nổi. Khớp với điều này, một nhà thơ từng viết:—
Đừng bao giờ tin tưởng phụ nữ, cũng chớ trông cậy vào những lời thề nguyền của họ;
Bởi niềm vui hay cơn thịnh nộ của họ đều tùy thuộc vào dục vọng lòng mình.
Chúng bày tỏ một thứ tình cảm dối gian; vì sự phản bội luôn ẩn giấu dưới lớp xiêm y.
Hãy lấy câu chuyện về Yusuf làm bài học cảnh tỉnh, và đề phòng những mưu kế của chúng.
Ngươi có thấy rằng Iblees đã trục xuất Adam đi cũng chính vì đàn bà đó sao?
Và một nhà thơ khác viết rằng:—
Hãy tránh xa lời chê trách; bởi nó chỉ làm kẻ bị trách thêm mạnh mẽ, và biến ham muốn thành cơn cuồng nộ bạo tàn.
Nếu ta phải chịu đựng cơn cuồng nộ ấy, cảnh ngộ của ta cũng chẳng khác gì bao kẻ đi trước:
Bởi quả thực rất đáng kinh ngạc cho kẻ nào giữ được mình bình an trước những mưu kế thâm độc của phụ nữ.
Khi hai vị vua nghe những lời thốt ra từ đôi môi nàng, họ vô cùng kinh ngạc và bảo nhau: Nếu đây là một tên Efreet, mà một tai họa còn lớn hơn thế đã giáng xuống đầu y so với những gì chúng ta phải gánh chịu, thì đây chính là điều có thể an ủi chúng ta phần nào.—Và ngay lập tức, họ từ giã nàng và quay trở về kinh thành.
Ngay khi vừa bước chân vào cung điện, Shahriyár lập tức ra lệnh chém đầu người vợ cùng đám phụ nữ và những tên nô lệ da đen; và kể từ dạo ấy, ngài đặt ra lệ thường: cứ mỗi lần nạp một trinh nữ vào cung chăn gối, ngài sẽ giết chết nàng khi ánh bình minh ló rạng. Ngài cứ duy trì thói quen tàn khốc ấy suốt ròng rã ba năm trời; khiến dân chúng kêu oan thấu trời xanh, lũ lượt dắt díu nhau trốn chạy cùng các con gái, đến nỗi trong thành phố chẳng còn sót lại một thiếu nữ nào đủ tuổi kết hôn. Cảnh ngộ là thế khi nhà vua ra lệnh cho Tể tướng phải dâng nạp một trinh nữ theo đúng lệ thường; vị Tể tướng bèn đi khắp nơi dò la tìm kiếm nhưng chẳng thấy ai, ông trở về nhà trong cơn giận dữ và phiền muộn khôn cùng, nơm nớp lo sợ trước hình phạt mà nhà vua có thể giáng xuống đầu mình.
Thuở ấy vị Tể tướng có hai người con gái; cô chị tên là Shahrazád, còn cô em tên là Dunyázád. Cô chị từng đọc qua rất nhiều sách sử, biên niên sử về các đời vua trước, và những sự tích của các thế hệ cổ xưa; người ta kể rằng cô đã sưu tầm được cả ngàn cuốn sách sử viết về các đời vua chúa tiền nhân cùng các tác phẩm thơ ca; và trong hoàn cảnh ấy, cô cất lời hỏi cha mình: Sao con thấy cha ưu tư tiều tụy, chìm đắm trong muộn phiền và sầu khổ thế này? Xưa kia một nhà thơ từng nói:—
Hãy bảo kẻ đang bị vùi dập bởi lo âu rằng nỗi lo âu ấy rồi sẽ qua đi;
Cũng như hạnh phúc phai tàn, nỗi lo âu rồi cũng sẽ tiêu tan.
Khi vị Tể tướng nghe những lời con gái thốt ra, ông liền kể hết cho cô nghe mọi chuyện đã xảy ra giữa ông và Quốc vương; nghe xong, cô liền nói: Thề có Thượng Đế, hỡi cha kính yêu, hãy gả con cho vị Quốc vương này: hoặc là con sẽ chết để làm vật thế thân cứu lấy một trong những người con gái của các tín đồ Hồi giáo, hoặc con sẽ sống và trở thành nguyên nhân giải thoát họ khỏi ái kìm kẹp của ngài.—Ta van xin con vì ơn Thượng Đế, ông kêu lên, chớ có tự đẩy mình vào chốn hiểm nguy dường ấy:—nhưng cô quả quyết: Con nhất định phải đi. Thế rồi ông đáp: Nếu vậy cha e rằng con sẽ chuốc lấy kết cục y như con lừa, con bò đực và người chủ trại.—Thế chuyện đó ra sao hỡi cha, cô hỏi.
Hỡi con gái yêu, vị Tể tướng bèn kể, thuở xưa có một thương gia giàu có, sở hữu điền trang súc vật, lại có vợ con đàng hoàng; hơn nữa, Thượng Đế đấng tối cao còn ban cho ông năng lực thấu hiểu ngôn ngữ của muôn thú và chim chóc. Dinh cơ của người thương gia này nằm ở vùng thôn quê; trong nhà ông nuôi một con lừa và một con bò đực. Khi con bò đực đi đến chỗ con lừa bị buộc, nó thấy chuồng trại đã được quét dọn sạch sẽ và vãi nước thơm; trong máng của con lừa đầy ắp lúa mạch và rơm cắt nhỏ đã được sàng sảy kỹ càng, còn con lừa thì đang nằm nghỉ ngơi thảnh thơi; chủ nhân của nó chỉ thỉnh thoảng mới cưỡi khi có việc cần rồi lại về ngay; và có một hôm, người thương gia tình cờ nghe được con bò đực nói với con lừa rằng: Chúc ngươi ăn ngon miệng và hưởng thụ phước phần! Ta đây thì kiệt quệ vì mệt nhọc, còn ngươi lại sung sướng thảnh thơi: ngươi được ăn lúa mạch sàng sảy, có người hầu kẻ hạ chăm sóc, chủ nhân chỉ thỉnh thoảng mới cưỡi ngươi rồi lại về, trong khi ta phải đầu tắt mặt tối cày bừa và kéo cối xay không ngơi nghỉ. Con lừa đáp: Khi ngươi ra đồng và người ta tròng ách lên cổ ngươi, hãy nằm sấp xuống đất, đừng có đứng dậy dù chúng có đánh đập thế nào đi nữa; hoặc nếu ngươi có đứng lên thì lại nằm xuống lần nữa; và khi chúng đưa ngươi về, đổ đậu trước mặt ngươi, đừng có ăn gì cả, cứ ra vẻ như đang lâm trọng bệnh: hãy nhịn ăn nhịn uống một, hai hoặc ba ngày; bằng cách ấy ngươi sẽ thoát khỏi cảnh nhọc nhằn khổ sở. Quả nhiên, khi người đánh xe mang cỏ cho con bò đực, nó chẳng thèm đụng đến một chút nào; và đến sáng hôm sau, khi người đánh xe quay lại dắt nó đi cày, gã thấy nó có vẻ kiệt sức hoàn toàn: thế là người thương gia liền bảo: Hãy dắt con lừa ra thay thế nó kéo cày suốt cả ngày đi. Gã lực điền làm theo lời dọn; và khi con lừa lê tấm thân tàn lụi trở về vào cuối ngày, con bò đực liền bày tỏ lòng biết ơn vì ân huệ nó đã nhận được giúp nó thoát khỏi ngày cày kéo cực nhọc; nhưng con lừa chẳng thèm đáp lại một lời, bởi nó đang vô cùng hối hận vì thói nhiều chuyện của mình. Sang ngày hôm sau, gã lực điền lại đến dắt con lừa đi cày suốt cho đến tối mịt; con lừa lết về với chiếc cổ bị áy cày cứa rách toác, kiệt quệ gần chết; con bò đực nhìn thấy bèn cất lời cảm ơn và ca ngợi nó. Con lừa rên rỉ thốt lên: Ta vốn đang sống an nhàn sung sướng, chính thói lanh chanh dính dáng vào chuyện người đã hại đời ta! Rồi nó dặn với con bò đực: Hãy nghe đây, ta muốn cho ngươi một lời khuyên chân thành: ta vừa nghe chủ nhân nói rằng: "Nếu con bò không chịu đứng dậy khỏi chỗ, hãy dắt nó ra lò mổ để giết thịt, rồi lấy da nó làm tấm thảm da naṭạ":—ta vô cùng lo lắng cho ngươi nên mới khuyên can như vậy, thôi chúc ngươi bảo trọng!—Khi con bò đực nghe những lời gan ruột ấy của con lừa, nó liền cảm ơn rối rít và bảo: Ngày mai ta sẽ hăng hái ra đồng:—thế là nó ăn sạch phần cỏ, thậm chí còn liếm láp cả máng ăn. Trong khi đó, người chủ nhà đã lắng nghe trọn vẹn cuộc trò chuyện của chúng.
Sáng hôm sau, người thương gia cùng vợ đi ra chuồng bò và ngồi xuống đó; gã lực điền tiến đến dắt con bò ra; khi con bò nhìn thấy chủ, nó liền vẫy đuôi mừng rỡ, phát ra những tiếng kêu hớn hở và nhảy nhót tưng bừng đến mức người thương gia cười ngặt nghẽo ngã ngửa ra đằng sau. Người vợ vô cùng ngạc nhiên, liền hỏi: Chàng cười cái gì thế? Ông đáp: Cười một chuyện ta vừa nghe và thấy; nhưng ta không thể tiết lộ được; bởi nếu nói ra, ta sẽ mất mạng. Mạng người chứ chơi đâu, cô chất vấn: Chàng nhất định phải kể cho em nghe nguyên nhân nụ cười ấy, dẫu cho chàng có phải chết đi chăng nữa.—Ta không thể tiết lộ, ông đáp: nỗi sợ cái chết ngăn cản ta.—Chàng chỉ cười nhạo một mình em chứ gì, mụ lồng lộn: và mụ cứ nài nỉ, hăm dọa mãi cho đến khi ông hoàn toàn kiệt sức và trí óc bấn loạn. Cuối cùng ông đành gọi các con lại, sai người đi mời vị Kádee và các nhân chứng đến để lập di chúc, rồi sẽ thổ lộ bí mật cho mụ biết rồi chịu chết: bởi ông vô cùng sủng ái mụ, vì mụ vốn là con gái của người chú ruột, là người sinh ra các con cho ông, và ông đã chung sống với mụ ngót nghét một trăm hai mươi tuổi đầu. Sau khi triệu tập gia quyến cùng hàng xóm láng giềng đến đủ, ông thuật lại câu chuyện cho họ nghe, đồng thời báo trước rằng ngay khi ông thốt ra bí mật ấy thì cũng là lúc mạng sống chấm dứt; nghe vậy, tất cả những người có mặt đều quay sang van xin mụ: Chúng tôi van ơn Thượng Đế, xin cô hãy buông tha chuyện này, đừng để người chồng, người cha của các con cô phải mất mạng. Nhưng mụ ngoan cố đáp: Ta sẽ không buông tha cho đến khi ổng khai ra hết, dẫu cho ổng có phải chết vì điều đó đi nữa. Thế là họ đành ngậm ngùi bỏ dở việc nài nỉ; người thương gia đứng dậy rời khỏi họ, đi ra khu chuồng ngựa để làm lễ thanh tẩy, rồi sẽ quay lại, thổ lộ bí mật và chấp nhận cái chết.
Thuở ấy trong nhà ông nuôi một con gà trống đang cai quản năm mươi con gà mái, cùng với một con chó trung thành; ông nghe thấy con chó cất tiếng trách mắng gà trống rằng: Ngươi còn có tâm trạng đâu mà vui vẻ thảnh thơi khi chủ nhân sắp sửa lìa đời? Gà trống ngạc nhiên hỏi: Sao lại thế?—Và con chó kể lại toàn bộ sự tình cho nó nghe; nghe xong, gà trống liền giận dữ thốt lên: Thề có Thượng Đế! Chủ nhân chúng ta thật kém cỏi quá: ta đây có tới năm mươi người vợ, mà ta vẫn nựng nợ con này, răn đe con kia thật xuôi chèo mát mái, trong khi ổng chỉ có mỗi một người vợ mà lại không tài nào trị nổi mụ ta: sao lão không ra gốc dâu bẻ vài cành roi, bước thẳng vào phòng ngủ và quất cho mụ một trận nhừ tử cho đến khi mụ ta tởn tới già hoặc chết quách đi cho rồi? Sau trận đòn đó, mụ ta đời nào còn dám hạch hỏi ổng bất cứ chuyện gì nữa.—Và khi người thương gia nghe những lời con gà trống mắng con chó, bỗng chốc trí khôn của ông vụt sáng trở lại và ông hạ quyết tâm sẽ nện cho mụ vợ một trận nên thân.—Này con gái Shahrazád, vị Tể tướng nói tiếp với con, biết đâu chừng ta cũng sẽ đối xử với con y như người thương gia nọ đã trị mụ vợ của ông ta. Cô hỏi: Thế ông ta đã làm gì hả cha? Tể tướng đáp: Ông ta bước vào phòng ngủ sau khi đã len lén bẻ vài cành cây dâu tây giấu sẵn ở đó, rồi gọi vợ: Nàng hãy vào phòng riêng để ta kể cho nghe bí mật kia khi không có ai nhòm ngó, rồi ta sẽ chết:—và khi mụ vừa bước vào, ông liền sập cửa khóa chặt lại, dùng roi quất tơi bời cho đến khi mụ ta gần như bất tỉnh và hét lớn: Thiếp xin chừa rồi!—mụ ta rối rít ôm chân ôm tay xin xỏ, thề từ bỏ thói ngang ngược, rồi lủi thủi bước ra cùng chồng; thế là tất cả khách khứa lẫn họ hàng nhà mụ đều mừng rỡ khôn xiết; và họ đã sống hạnh phúc bên nhau cho đến tận cuối đời.
Khi con gái vị Tể tướng nghe xong những lời cha mình kể, cô vẫn kiên quyết đáp: Con vẫn giữ nguyên thỉnh cầu, mọi chuyện phải theo đúng ý con đã chọn. Thế là vị Tể tướng đành trang điểm lộng lẫy cho con gái rồi đưa cô vào yết kiến Quốc vương Shahriyár. Về phần Shahrazád, cô đã dặn dò sẵn người em gái út của mình rằng: Khi ta đã vào cung vua, ta sẽ sai người đến gọi em; và khi em đến nơi, nếu thấy thời cơ thuận lợi, hãy nói với chị rằng: "Hỡi người chị yêu dấu, xin hãy kể cho chúng em nghe một câu chuyện kỳ thú nào đó để giết thời gian trong đêm trằn trọc này":—và chị sẽ kể cho em nghe một câu chuyện mà nếu được ơn Thượng Đế định đoạt, sẽ chính là phương thế cứu mạng chúng ta.
Bấy giờ vị Tể tướng dẫn con gái vào cung bái yết Quốc vương; khi ngài nhìn thấy Tể tướng đến một mình cùng cô con gái, ngài vô cùng hoan hỉ và cất giọng hỏi: Ngươi đã mang đến cho ta món quà ta muốn chưa? Tể tướng đáp: Thưa vạn tuế, thần đã mang đến. Thế là khi nhà vua bước vào phòng riêng của Shahrazád, cô liền òa khóc; ngài ngạc nhiên hỏi: Nàng sao thế? Cô thưa: Tâu bệ hạ, thiếp có một cô em gái nhỏ, và thiếp muốn được từ biệt nó. Thế là nhà vua liền sai người triệu hồi Dunyázád; cô bé lập tức đến bên chị, ôm chầm lấy người chị gái và ngồi xuống sát phía chân giường; sau khi kiên nhẫn đợi chờ thời điểm thích hợp, cô bèn cất lời: Thề có Thượng Đế, hỡi người chị yêu dấu, xin hãy kể cho chúng em nghe một câu chuyện để giải khuây trong đêm dài trằn trọc này. Shahrazád liền đáp: Vâng lòng đổi dạ, nếu vị Quốc vương đức hạnh đây cho phép thiếp. Và nhà vua, khi nghe những lời ấy, vốn đang trằn trọc khó ngủ, cảm thấy vô cùng hào hứng với ý tưởng được lắng nghe câu chuyện; và thế là, ngay trong đêm đầu tiên của chuỗi nghìn lẻ một đêm, Shahrazád bắt đầu cất tiếng kể những câu chuyện của mình.
15
