Được gọi là "Tổ Chim Én" và "Hai Anh Em",

chiếm đoạn từ câu chuyện của viên thuyền trưởng

Khoảng ba trăm năm trước, lâu đài Tổ Chim Én và lâu đài lớn hơn nằm giữa nó với Neckarsteinach thuộc sở hữu và là nơi sinh sống của hai vị hiệp sĩ già vốn là anh em sinh đôi và chưa từng kết hôn. Họ không còn người thân nào khác. Họ rất giàu có. Cả hai từng kinh qua khói lửa chiến tranh và lui về ở ẩn, trên mình đầy những vết sẹo vinh quang. Họ là những con người chính trực và đáng kính trong mọi giao dịch, nhưng người dân đã đặt cho họ một cặp biệt danh vô cùng châm biếm: Ngài Cho-Không và Ngài Nhẫn-Tâm. Hai vị hiệp sĩ già lấy làm tự hào về những cái tên này đến mức nếu có một thị dân nào gọi đúng tên thật của họ, họ sẽ chỉnh lại ngay.

Học giả nổi tiếng nhất châu Âu thời bấy giờ là Tiến sĩ Franz Reikmann, người sinh sống tại Heidelberg. Cả nước Đức đều tự hào về vị học giả đáng kính này, người vẫn sống một cách vô cùng giản dị, bởi những bậc đại Nho xưa nay vẫn luôn nghèo khó. Tiền tài ông chẳng có bao nhiêu, nhưng lại rất giàu có ở cô con gái trẻ hiền thảo Hildegarde cùng gia tài sách vở của mình. Cả đời ông mi mải sưu tầm từng cuốn sách một, và ông nâng niu chúng như một kẻ hà tiện yêu quý kho vàng chôn giấu của mình. Ông từng nói rằng hai sợi dây tơ lòng của ông được neo giữ, một ở con gái, một ở sách vở; và nếu một trong hai bị đứt thì ông chắc chắn sẽ phải chết. Thế rồi, vào một thời khắc đen tối, với hy vọng kiếm được một khoản hồi môn cho con gái, vị lão ông ngây thơ ấy đã giao phó số tiền dành dụm ít ỏi của mình cho một kẻ bịp bợm để đầu tư vào một vụ làm ăn rực rỡ nhưng ảo huyền. Song đó vẫn chưa phải là điều tồi tệ nhất: ông đã ký vào một tờ giấy mà không hề đọc lấy một chữ. Đó vốn là thói quen của các nhà thơ và học giả; họ luôn đặt bút ký mà chẳng thèm xem xét. Tờ giấy quỷ quyệt ấy đã trói buộc ông vào hàng đống rắc rối trách nhiệm. Hậu quả là vào một đêm nọ, ông bàng hoàng nhận ra mình đang mắc nợ tên bịp bợm kia tới tám nghìn đồng tiền vàng!—một khoản tiền khổng lồ đến mức đủ làm ông chết trân khi nghĩ đến nó. Đó là một đêm tang tóc trong ngôi nhà ấy.

"Ta buộc phải chia tay với thư viện của mình—ta chẳng còn gì khác. Một sợi tơ lòng vì thế mà đứt đoạn," vị lão ông lên tiếng.

"Nó sẽ bán được bao nhiêu hả cha?" cô con gái hỏi.

"Chẳng được bao nhiêu cả! Giá trị thực của nó là bảy trăm đồng vàng; nhưng đem bán đấu giá thì chắc chỉ thu về được chút ít hoặc chẳng đáng là bao."

"Vậy thì cha sẽ phải dứt bỏ một nửa tâm hồn và niềm vui cuộc sống của mình mà chẳng được tích sự gì, bởi gánh nặng nợ nần quá lớn lao kia vẫn còn nguyên ở đó."

"Con ơi, chẳng còn cách nào khác đâu. Những đứa con tinh thần yêu dấu của chúng ta phải chịu cảnh búa thiên lôi. Chúng ta phải trả được đồng nào hay đồng nấy."

"Thưa cha, con có một linh cảm rằng Đức Mẹ nhân từ sẽ đến cứu giúp chúng ta. Xin cha đừng nản lòng."

"Ngài không thể phép màu biến KHÔNG THÀNH ra tám nghìn đồng vàng được đâu, mà những sự trợ giúp nhỏ mọn hơn thì chẳng thể mang lại cho chúng ta sự bình yên nào đáng kể."

"Ngài còn có thể làm được những điều vĩ đại hơn thế, thưa cha. Ngài sẽ cứu chúng ta, con tin chắc là như vậy."

Gần sáng, trong lúc vị lão ông đang ngồi kiệt sức và ngủ thiếp đi trên chiếc ghế bành—nơi ông vẫn thường ngồi trước những trang sách yêu quý của mình như một kẻ canh thức bên người thân đã khuất và ghi khắc từng đường nét gương mặt vào ký ức để làm niềm an ủi trong những ngày tháng hoang hoải cô độc sau này—cô con gái lao xầm vào phòng và nhẹ nhàng đánh thức ông dậy, vừa nói:

"Linh cảm của con đã đúng! Ngài sẽ cứu chúng ta. Đã ba lần Ngài hiện về trong giấc mơ của con và bảo rằng: 'Hãy đến tìm Ngài Cho-Không, hãy đến tìm Ngài Nhẫn-Tâm, và xin họ đến tham gia đấu giá.' Kia, chẳng phải con đã nói với cha rằng Ngài sẽ cứu chúng ta đó sao, Đức Mẹ vinh hiển muôn đời!"

Dẫu lòng đầy sầu khổ, vị lão ông vẫn không khỏi phì cười.

"Con có đến van xin những khối đá mà các lâu đài của họ đang tựa lưng vào thì chúng còn dễ lay động hơn là cõi lòng chai đá của hai con người ấy, con gái ạ. Bọn họ mà lại đi đấu giá mua những cuốn sách viết bằng ngôn ngữ uyên bác ư!—đọc nổi sách của chính mình họ còn chướng mắt nữa là."

Thế nhưng niềm tin của Hildegarde chẳng hề bị lung lay chút nào. Sáng sớm tinh mơ, cô đã lên đường ngược dòng sông Neckar, vui tươi như một chú chim nhỏ.

Trong khi đó, Ngài Cho-Không và Ngài Nhẫn-Tâm đang dùng bữa điểm tâm sớm tại lâu đài của người anh—tổ Chim Én—và gia vị cho bữa ăn là một trận cãi vã; bởi mặc dù hai anh em sinh đôi này dành cho nhau một thứ tình cảm gắn bó sâu sắc gần như sự tôn thờ, vẫn có một chủ đề mà hễ chạm tới là họ lại lăng mạ nhau không tiếc lời—vậy mà đó lại là chủ đề họ thường xuyên nhắc đến nhất.

"Ta nói cho anh biết," Ngài Cho-Không lên tiếng, "anh sẽ sớm tự đẩy mình vào cảnh khất thực với cái thói ném tiền qua cửa sổ một cách điên rồ vào những thứ mà anh cho là nghèo khó và đáng thương. Bao nhiêu năm qua, ta đã van nài anh chấm dứt cái thói quen ngốc nghếch ấy và biết tiết kiệm tài sản, nhưng tất cả chỉ là hoài công. Anh luôn tìm cách dối gạt ta về những việc thiện nguyện giấu mặt này, nhưng chưa bao giờ anh qua mặt được ta đâu. Cứ mỗi lần có một tên khốn cùng nào đó đứng vững trở lại trên đôi chân của mình là ta lại đánh hơi thấy nhúng tay của anh trong đó—đồ ngu ngốc không thuốc chữa!"

"Ý anh là mỗi lần chính anh không tự tay giúp hắn ta đứng lên chứ gì. Trong khi ta chỉ âm thầm nâng đỡ một kẻ bất hạnh, thì anh lại làm điều tương tự cho cả tá người. Cái ý tưởng đi khắp xứ sở làm màu rồi tự ve vuốt bản thân bằng cái biệt danh Ngài Cho-Không—thật là một trò đạo đức giả không tài nào chịu nổi! Thà cụt bàn tay phải chứ đời nào ta lại đi làm một kẻ bịp bợm trơ trẽn như thế. Cuộc đời anh là một chuỗi những lời dối trá liên miên. Nhưng cứ tiếp tục đi, ta đã cố gắng hết sức để cứu anh khỏi cảnh tán gia bại sản vì những việc thiện nguyện ngông cuồng của mình rồi—và giờ là lần thứ nghìn chẵn, ta rửa tay xin chừa, không màng tới hậu quả nữa. Một lão già lẩm cẩm! anh đúng là thứ đó."

"Còn anh là một tên đần độn lải nhải!" Ngài Cho-Không gầm lên, chồm dậy.

"Ta không thèm ở lại trước mặt một kẻ thiếu tinh tế đến mức gọi ta bằng những từ ngữ như thế. Đồ heo không biết phép tắc!"

Nói đoạn, Ngài Nhẫn-Tâm đùng đùng nổi giận đứng phắt dậy. Nhưng rồi một sự tình cờ may mắn nào đó lại xen vào như thường lệ, chuyển hướng câu chuyện, và trận cãi vã hằng ngày ấy lại khép lại bằng màn giảng hòa quen thuộc trong cuộc sống thường nhật. Hai lão già tóc bạc phơ chia tay nhau, và Ngài Nhẫn-Tâm lủi thủi bước về lâu đài của chính mình.

Nửa giờ sau, Hildegarde đang đứng trước mặt Ngài Cho-Không. Ông lắng nghe câu chuyện của cô rồi cất lời:

"Ta rất tiếc cho hoàn cảnh của con, cô bé ạ, nhưng ta rất nghèo, và ta chẳng màng gì đến mấy thứ rác rưởi sách vở ấy đâu, ta sẽ không đến đó đâu."

Ông thốt ra những lời cay nghiệt ấy bằng giọng điệu ôn tồn, thế nhưng chúng vẫn khiến trái tim tội nghiệp của Hildegarde như muốn tan vỡ. Khi cô vừa khuất bóng, lão nhân chuyên làm tan nát cõi lòng người khác liền xoa tay lầm bầm:

"Một cú đánh tuyệt đẹp. Lần này ta đã giữ lại được hầu bao cho thằng em trai bất kham của mình, dẫu nó có muốn hay không. Chẳng có gì khác ngoài điều này có thể ngăn nó cắm cổ chạy đi cứu vãn lão học giả kia, niềm tự hào của nước Đức, khỏi vũng lầy hoạn nạn. Tội nghiệp con bé, nó sẽ chẳng dám bén mảng đến chỗ HẮN đâu sau khi đã phải chịu cái gáo nước lạnh từ người anh trai Cho-Không của hắn."

Nhưng ông đã nhầm. Đức Mẹ đã ra lệnh, và Hildegarde nhất định sẽ tuân theo. Cô tìm đến Ngài Nhẫn-Tâm và kể lại câu chuyện của mình. Thế nhưng ông ta chỉ lạnh lùng đáp:

"Ta rất nghèo, cô bé ạ, và sách vở chẳng có ý nghĩa gì với ta cả. Chúc con mọi sự tốt lành, nhưng ta sẽ không đến đâu."

Khi Hildegarde rời đi, ông ta cười khúc khích và lầm bầm:

"Giá mà cái thằng em trai ngốc nghếch đầu đất tim mềm của ta biết được ta đã khéo léo giữ lại hầu bao cho nó thế nào thì thể nào nó cũng lôi đình giận dữ cho mà xem. Nó chắc đã lao đến cứu trợ lão già ấy rồi! Nhưng con bé thì đời nào còn dám bén mảng đến chỗ hắn nữa."

Khi Hildegarde trở về nhà, cha cô hỏi tình hình thế nào. Cô đáp:

"Đức Mẹ đã hứa, và Người sẽ giữ lời; nhưng không theo cách con từng nghĩ. Ngài có những con đường của riêng mình, và đó mới là những con đường tuyệt vời nhất."

Vị lão ông xoa đầu con gái, mụm mím một nụ cười hoài nghi, dẫu vậy ông vẫn vô cùng kính trọng niềm tin kiên cường của cô.

II

Hôm sau, người dân tập trung đông đúc tại đại sảnh của quán trọ Ritter để chứng kiến buổi đấu giá—bởi chủ quán đã tuyên bố rằng kho tàng của người con ưu tú nhất nước Đức không thể được đem ra mua bán ở một nơi tầm thường nào khác. Hildegarde và cha ngồi sát bên đống sách, lặng lẽ, đau buồn và đan chặt tay nhau. Rất đông người dân đã tề tựu nơi đây. Cuộc đấu giá bắt đầu—

"Giá khởi điểm cho thư viện quý giá này là bao nhiêu, nguyên trạng như thế này, trọn vẹn toàn bộ?" người quản xướng gọi lớn.

"Năm mươi đồng vàng!"

"Một trăm!"

"Hai trăm."

"Ba trăm!"

"Bốn!"

"Năm trăm!"

"Năm trăm hai mươi lăm."

Một khoảng lặng ngắn.

"Năm trăm bốn mươi!"

Một khoảng lặng dài hơn, trong khi người quản xướng dùng mọi lời lẽ thuyết phục để kích cầu.

"Năm trăm bốn mươi lăm!"

Một sự ì trệ nặng nề—người quản xướng thuyết phục, nài nỉ, van nài—nhưng vô ích, tất cả mọi người đều giữ im lặng—

"Thế nào—chuẩn bị, chuẩn bị bán—một—hai—"

"Năm trăm năm mươi!"

Tiếng thét lanh lảnh cất lên từ một lão già còng lưng, khoác đầy giẻ rách, mắt trái đeo một miếng băng xanh. Mọi người xung quanh đều quay lại nhìn ông ta. Đó chính là Ngài Cho-Không cải trang. Hắn ta cũng đang cố đổi giọng.

"Tốt lắm!" người quản xướng hô vang. "Chuẩn bị, chuẩn bị bán—một—hai—"

"Năm trăm sáu mươi!"

Tiếng nói trầm đục, khàn đợt vang lên từ giữa đám đông ở đầu bên kia căn phòng. Những người đứng gần đó quay lại, nhìn thấy một lão già trong bộ trang phục kỳ lạ đang phải chống nạng. Ông ta để râu trắng dài và đeo kính xanh. Đó chính là Ngài Nhẫn-Tâm trong bộ dạng cải trang, cũng đang cố đổi giọng nói của mình.

"Lại tốt lắm! Chuẩn bị, chuẩn bị—một—"

"Sáu trăm!"

Cả hội trường chấn động. Đám đông hò reo vang dội, và có ai đó hét lên: "Cố lên, Miếng-Vá-Xanh!" Câu này chọc cười khán giả và hàng chục tiếng hô hưởng ứng: "Cố lên, Miếng-Vá-Xanh!"

"Chuẩn bị—chuẩn bị—chuẩn bị—tiếng gọi thứ ba và là tiếng gọi cuối cùng—một—hai—"

"Bảy trăm!"

"Hoan hô!—làm tốt lắm, Chống-Nạng!" một tiếng hét vang lên. Đám đông liền bắt nhịp theo, đồng thanh hò reo: "Làm tốt lắm, Chống-Nạng!"

"Tuyệt vời, thưa các quý ông! Các ngài đang làm rất xuất sắc. Chuẩn bị, chuẩn bị—"

"Một nghìn!"

"Ba tiếng hoan hô cho Miếng-Vá-Xanh! Xông lên trị hắn đi, Chống-Nạng!"

"Chuẩn bị—chuẩn bị—"

"Hai nghìn!"

Và trong lúc mọi người đang reo hò cổ vũ, "Chống-Nạng" lầm bầm: "Quái vật phương nào lại dám lao vào tranh giành đến cùng những cuốn sách vô dụng này thế nhỉ?—Nhưng mặc xác hắn, ta không đời nào để hắn hớt tay trên đâu. Niềm tự hào của nước Đức nhất định phải giữ lại được sách của mình, dẫu có phải khuynh gia bại sản để mua chúng cho lão ta đi nữa."

"Chuẩn bị, chuẩn bị, chuẩn bị—"

"Ba nghìn!"

"Nào, mọi người—cùng hô vang một tiếng thật lớn cho Miếng-Vá-Xanh nào!"

Và trong tiếng hò reo ấy, "Miếng-Vá-Xanh" lầm bầm: "Tên què này rõ ràng là một kẻ mất trí; nhưng lão học giả kia thế nào cũng sẽ có được sách của mình, dẫu hầu bao của ta có phải vắt mồ hôi ra chịu trận đi chăng nữa."

"Chuẩn bị—chuẩn bị—"

"Bốn nghìn!"

"Hoan hô!"

"Năm nghìn!"

"Hoan hô!"

"Sáu nghìn!"

"Hoan hô!"

"Bảy nghìn!"

"Hoan hô!"

"TÁM nghìn!"

"Chúng ta được cứu rồi, cha ơi! Con đã bảo Đức Mẹ Thánh Thiên sẽ giữ lời hứa mà!" "Nguyện chúc tụng thánh danh Người!" vị học giả già xúc động nói. Đám đông gầm lên: "Hoan hô, hoan hô, hoan hô—nhào vô chơi tới bến đi, Miếng-Vá-Xanh!"

"Chuẩn bị—chuẩn bị—"

"MƯỜI nghìn!" Khi Ngài Cho-Không thét lên con số này, sự phấn khích đã đẩy ông vượt khỏi giới hạn khiến ông quên mất mình đang cải trang và cất lên giọng nói thật quen thuộc. Người anh trai đã nhận ra giọng nói ấy, và dưới tiếng reo hò như bão táp che lấp, hắn lầm bầm:

"Aha, mày cũng có mặt ở đây đấy à, lão già u mê đần độn? Cầm lấy sách đi, ta thừa biết mày sẽ làm gì với chúng cho xem!"

Nói đoạn, hắn lẩn nhanh ra khỏi căn phòng và buổi đấu giá đến đây là chấm dứt. Ngài Cho-Không rẽ đám đông tiến về phía Hildegarde, thì thầm một câu vào tai cô rồi cũng biến mất tăm. Vị học giả già và con gái ôm chầm lấy nhau, và người cha nghẹn ngào: "Quả thật Đức Mẹ Thánh Thiên đã làm được nhiều hơn những gì Người đã hứa, con gái ạ, bởi Ngài đã ban cho con một khoản hồi môn vô cùng hậu hĩnh—hãy nghĩ mà xem, tận hai nghìn đồng tiền vàng!"

"Và còn hơn thế nữa, thưa cha," Hildegarde kêu lên, "bởi Người đã trả lại cho cha những cuốn sách quý giá; vị khách lạ vừa thì thầm với con rằng ông ấy không cần bất cứ cuốn nào trong số đó—'người con vinh hiển của nước Đức phải giữ lại chúng,' ông ấy đã nói vậy. Ước gì con có thể hỏi tên, được hôn lên bàn tay và xin ngài ấy ban phước lành; nhưng ngài ấy chính là thiên sứ của Đức Mẹ, và phàm nhân trần thế chúng ta không dám mạo muội giao lời với những bậc đang ngự trị chốn mây xanh."