Nửa đêm 17 – 2 – 1979 quân Trung Quốc tổng tấn công 600 cây số đường biên giới Việt Trung. Bị tấn công bất ngờ trở tay không kịp, nhiều vùng đất các tỉnh Quảng Ninh, Lạng Sơn, Cao Bằng, Hà Giang, Lào Cai, Lai Châu lần lượt rơi vào tay quân Trung Quốc. Đặng Tiểu Bình tuyên bố, “dạy cho Việt Nam một bài học, quân vô ơn, ăn cháo đá bát”, từ ngày 17 -2 đến 16 -3

-1979 (27 ngày) do tướng Hứa Thế Hữu làm tổng tư lệnh chiến dịch.*

Tình hình thị xã Thùy ở không còn vẻ bình yên như trước, như có lớp sóng ngầm đang sôi sục dưới đáy sông chờ dịp nổ tung. Nhưng có lẽ người Hoa ở thủ đô Hà Nội, thành phố Hải Phòng, Nam Định bắt nhận tin tức nhanh, nhạy cảm hơn các tỉnh lẻ. Trưa hôm đó, Thùy về nhà lo nấu cơm cho bố chồng, nhìn thấy cô em chồng ở trong nhà hai người đang nói chuyện với nhau, ngạc nhiên hỏi:

-Cô vừa lên chơi? Tôi nghỉ trưa về nấu cơm cho ông, nhân tiện cô ở lại ăn cơm?

-Chị ơi, em lên đón bố về Hà Nội, sau cho bố lên thuyền đi Trung Quốc. Tình hình căng lắm, không thể để bố ở đây lâu được.

-Anh cô có biết không?

Cô em chồng bình thản trả lời:

-Có, anh ấy biết. Chị nấu cơm nhanh lên, bố ăn xong còn ra xe về Hà Nội.

-Vậy mà tôi không biết gì cả.

Thùy trả lời rồi lặng yên đi xuống bếp nấu cơm, không biết nghĩ thế nào! Buồn? Thắc mắc? Một ý nghĩ lờ mờ thoáng qua khó hiểu về thái độ những người trong gia đình này đối với Thùy. Ông bố và cô em chồng rời khỏi nhà Thùy lặng lẽ, âm thầm như chạy trốn, Thùy lại tự an ủi “thông cảm hoàn cảnh, họ trong tâm trạng hoang mang, lo lắng, bối rối!” Suy nghĩ ấy cứ ám ảnh Thùy cho đến ngày hôm sau. Buổi chiều đi làm về như thường lệ, nhưng Thùy cảm giác như có những con mắt tò mò, nhòm ngó theo dõi sau lưng. Dựng xe cạnh hè, sang nhà trẻ đón con, Thùy cảm thấy gai gai, lành lạnh sau gáy.

Như cái máy, Thùy lặp lại công việc hàng ngày: đón và tắm rửa cho con, nấu cơm, cho con ăn, lợn gà ăn, tưới rau, chuẩn bị nấu cám lợn cho ngày mai, giặt quần áo, nhưng không còn tất bật lo chăm sóc, phục vụ ông bố chồng khó tính, Thùy thấy nhẹ nhõm, thoải mái như đỡ một gánh nặng sau hơn bốn tuần khốn khổ. Nhưng một bên vai vừa trút được gánh nặng, bỗng nhiên một tảng đá từ đâu ập xuống đầu. Sau bao nhiêu ngày vất vả chăm bố chồng, đêm hôm ấy được tự do, đặt mình xuống Thùy nhẹ nhàng đưa hồn chìm vào giấc ngủ. Đang ngon giấc, đột nhiên có tiếng đập cửa thình thình rất mạnh kèm theo tiếng quát:

-Mở cửa, mở cửa mau! Giật mình, Thùy hỏi to:

-Ai đó, khuya rồi, hỏi gì?

-Mở cửa ngay, chúng tôi là dân quân đến kiểm tra.

Thùy bật dậy, không hiểu chuyện gì, sợ quá không kịp đi dép, chạy vội ra cửa. Then cửa vừa mở, hai người đàn ông vai khoác súng trường đẩy sầm cánh cửa, lao vào như cơn gió độc, Thùy không kịp nhìn rõ mặt. Một người cầm đèn pin soi gầm giường, chạn bát, gầm ghế, người kia tay cầm gậy luồn xuống dưới chiếc chiếu nhấc lên khỏi giường kiểm tra. Thùy đờ người như cây gỗ, sợ quá đứng chết lặng, nhìn họ chằm chằm, không hiểu tại sao có cuộc khám xét lúc nửa đêm bất hợp pháp khi không có lệnh khám nhà? Đến nỗi không nhớ ra phải hỏi lý do và muốn biết họ muốn tìm cái gì dưới cái chiếu mỏng? Hiền nép sau mẹ, mắt nhìn trừng trừng hai người lạ sợ hãi, môi mím lại. Họ đi sang giường con bên cạnh cũng soi, cũng dòm gầm giường, khua chiếc gậy, một người nhìn Thùy nghi ngờ hỏi:

-Ai ngủ ở giường này?

-Đó là giường ngủ của ông bố chồng tôi. Vẫn cái giọng nạt nộ, trống không:

-Vậy ông ta đâu rồi?

-Bố tôi về Hà Nội với con gái ông ta ngày hôm qua.

-Sao cô không đi trình báo?

-Đây là khu nhà tập thể, tôi đã trình báo cơ quan.

Các anh là ai tôi không biết?

Vẫn giọng nạt nộ, chất vấn:

-Chồng cô đi đâu? Hay cô không có chồng?

-Chồng tôi đi công tác dưới huyện, cuối tuần mới về.

Quát tháo, vặn vẹo chán, không tìm thấy bất cứ thứ gì, hai dân quân tự vệ không nói thêm, bước nhanh ra cửa, biến vào bóng đêm như ma quỷ.

Cơn gió độc đã qua, nhưng không khí lạnh ma quái vẫn còn lởn vởn trong gian nhà, từ đó Thùy không thể nào chợp mắt, ôm chặt con vào lòng, nằm co ro nghĩ ngợi, bé Hiền thủ thỉ:

-Mẹ ơi, con sợ lắm, họ có đánh mẹ con mình không? Con sẽ mách bố.

Thùy xoa đầu con an ủi, nhưng cũng như tự an ủi mình:

-Ngủ đi con, có mẹ đây, không sợ con ạ.

Linh tính dự báo cho Thùy biết, những ngày sắp tới sẽ không tốt đẹp gì. Chồng mình đi công tác có bị sao không? Ông bố chồng đi thuyền được không? Thùy nghĩ đến bố, đến anh em gia đình mình đâu có biết gì. Chiến tranh thế này, mong sao hai em trai trong quân ngũ được bình an. Tiếng gà gáy rộn rã, trời dần dần hửng sáng.

Cũng từ đêm hôm ấy, đêm nào cũng có người vào nhà lục soát, tra hỏi thường xuyên, mẹ con Thùy không được ngủ yên, nhưng đành im lặng chịu đựng, giữ kín trong lòng. Chiều thứ bẩy chồng về, Thùy kể lại sự việc ở nhà, anh không nói, không hỏi han, không an ủi, nét mặt ưu tư lộ rõ vẻ lo lắng như đang suy nghĩ điều gì lung lắm. Thùy có cảm giác là lạ, tự hỏi, đây có phải là chồng của mình không? Thùy cũng không muốn hỏi ông bố đi cùng em gái ra sao, cố gắng hết sức kìm nén những giọt-lệ sầu tủi không được trào ra.

Sáng thứ hai như thường lệ, anh lại xách túi đi công tác, Thùy nhận được lệnh thu xếp chuyển nhà gấp đến khu nhà dành cho cán bộ các cơ quan trong tỉnh. Khu nhà 4 tầng nằm ngay trung tâm thị xã, trước cửa đồn cảnh sát. Bắt buộc phải chuyển nhà gấp nên không có sự chuẩn bị, Thùy xin phép cơ quan nghỉ việc hai ngày thu xếp, hoàn cảnh một mẹ một con thật khó khăn, vất vả trăm bề. Thùy đến nhà Huệ nhờ cậu em của Huệ mượn xe bò và giúp chuyển nhà. Gian nhà cấp cho gia đình Thùy rộng chừng 18 mét vuông, bên cạnh có một khoang nhỏ làm cầu tiêu, vệ sinh. Đun nấu, ăn ở gói gọn trong gian phòng nhỏ hẹp, không thể trồng rau, chăn nuôi lợn gà cải thiện được nữa. Bó tay rồi! Đầu tiên, Thùy giao con lợn và mấy con gà cho Lan nuôi giúp, thu hoạch nốt đám rau cải, sau đó bán lại cho Lan lợn gà, trong lòng một sự nuối tiếc, nỗi buồn thật khó tả.

Giường, chạn đựng bát đĩa, nồi, chậu… tất cả đồ đạc chồng chất lên hai chuyến xe bò nhanh gọn với sự giúp đỡ của cậu em Huệ. Phòng của gia đình Thùy ở tầng 3, nhà trẻ cách xa nơi ở một cây số. Hàng ngày đi làm bốn lần đi về, tay dắt con, vai vác xe đạp lên xuống từ tầng 3 thật quá sức chịu đựng của Thùy.

Nhà mới đun nấu bằng bếp dầu hỏa, tuy không phải lo chạy mua củi mùn cưa, nhưng tìm mua dầu cũng không dễ, hơn nữa bếp dầu khi đun, khói xả ra xông thẳng vào buồng ngủ rất khó chịu, ngạt thở, trong khi tường ngoài sơn khẩu hiệu ‘Đảm bảo an toàn và vệ sinh-chung.’ Khu tập thể toàn người lạ, gặp nhau gật đầu chào, hỏi vài câu xã giao rồi chui vào gian nhà của mình. Như đàn chim, đàn ong cần cù làm việc, sáng bay đi, tối bay về chui vào cái tổ nhỏ bé xinh xỉnh. Nhìn tổng thể, khu nhà tập thể như một chuồng chim khổng lồ, đối diện cửa đồn công an, họ dễ bề theo dõi, kiểm soát, giống như một ấp chiến lược trá hình, xảo quyệt, không dễ nhận ra. Một tuần lễ trôi qua, chồng Thùy về mới biết vợ con đã di chuyển sang nơi khác. Tối thứ Bẩy, Thùy đang đan len, ngồi xuống bên cạnh, anh nói với vợ:

-Em này, em gái anh đã tìm được thuyền cho anh đi Hồng Kông rồi.

Thùy ngạc nhiên, mắt tròn xoe, vì quá bất ngờ:

-Vậy anh định đi một mình? Thế còn mẹ con em thì sao?

-Anh phải đi thôi, cậu Thân lái xe của Ty cũng là người Hoa, họ bắt gia đình cậu ta phải vào Lâm Đồng làm kinh tế.

-Anh là người Hoa, cả gia đình mình cùng vào Lâm Đồng, sống chết, khốn khổ có nhau.

Bình tĩnh, chồng Thùy trả lời:

-Không được, anh không vào trong đó, anh phải đi Hồng Kông, ở lại sẽ chết.

Nghe những lời nói vô tình thốt ra từ miệng người chồng, Thùy không dám tin đó là sự thật. Nỗi tủi hờn

nghẹn trong cổ họng từ lâu nay bật ra, những giọt nước mắt mặn chát như muối từ từ lăn xuống hòa cùng tiếng nấc tức tưởi.

-Em nín đi, làm con thức dậy bây giờ.

Làm sao có thể câm nín, nó phải được thoát ra, trào ra, trút hết ra những uất nghẹn kìm giữ bao lâu nay? Tại sao phải giấu, khi không còn bờ vai để tựa? Không có ai để chia xẻ? Không một lời an ủi, giải thích? Thùy sẽ ra sao sau khi con thứ hai ra đời? Ba mẹ con sẽ sống thế nào? Mặc dù mấy năm nay anh ta vắng nhà thường xuyên, nhưng dù sao Hiền vẫn còn có người gọi bằng bố. Sao anh ta có thể ích kỷ đến như vậy? Tự hỏi mà không tìm được câu trả lời, Thùy khóc, nước mắt ở đâu nhiều đến vậy, liên tục tuôn ra như thác đổ, bào mòn con người bất hạnh chảy mãi không ngừng.

*

Thời gian như chậm lại đối với Thùy sau khi chồng thông báo sẽ đi Hồng Kông một mình. Anh không băn khoăn, áy náy, hay dự tính kế hoạch lo cho ba mẹ con sau này. Đầu Thùy như muốn nổ tung ra bao uất hận, tủi hờn, toàn thân nóng ran như lửa đốt, bên ngoài trời tối đen như mực, cái nóng đầu hè âm ỷ, oi bức khó chịu, cắn xé thân thể. Trằn trọc, xoay, trở mình liên tục, liếc nhìn sang người chồng nằm bên cạnh ngỡ như người xa lạ. Tự trách mình đã không nghe lời ngăn cản của bố, thân phận Thùy đúng như người con gái trong câu ca dao:

‘Thân em như hạt mưa sa

Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cầy’.

Ngày Chủ nhật 24 tiếng dài, căng thẳng trong im lặng giữa hai vợ chồng. Bé Hiền đâu có biết gì sắp xảy ra, vẫn cười, đùa vui với bố. Nhìn hai bố con chơi đùa bên nhau, Thùy thương con nhiều hơn. Thình lình một bên bụng phình ra đau nhói, cái thai đạp đạp như thắc mắc, tay xoa nhẹ, Thùy khẽ nói với con:

-Ngoan, nằm yên nghe con. Bên ngoài không an toàn, mẹ xin lỗi đã không giữ được chân bố các con.

Sáng ngày hôm sau, Bình xách túi đi công tác như thường lệ, Thùy nhìn chồng qua những giọt lệ, anh cầm tay Thùy nói nhỏ:

-Anh đi nhé.

-Vâng.

Anh theo con đường đã chọn, không lời tạm biệt, chia tay bạn bè, ra đi trong im lặng như không có chuyện gì xảy ra. Bóng Bình khuất dần xuống tầng dưới, khác với những lần đi công tác trước, lần này một sự hẫng hụt, trống trải thật sự đến với Thùy.

Theo quán tính, Thùy lại chuẩn bị đưa con đi mẫu giáo, đến cơ quan, bắt đầu một ngày làm việc như bình thường. Không được nói với ai, không được lộ ra điều gì. Thật quá khó khi phải giấu kín trong lòng, trong đầu ngổn ngang bao suy nghĩ. Con đường từ lớp mẫu giáo đến cơ quan sao hôm nay cảm thấy dài thế. Cái thai trong bụng đang hạ thấp dần chạm vào yên xe, Thùy thấy vương vướng khó chịu, nặng nề hơn trước. Lớp nhựa rải trên đường quốc lộ bốc lên mùi nhựa đường nồng khét làm mắt, sống mũi cay cay. Đầu mùa hè đã nóng bức như vậy sao? Hay cái nóng bên trong đang hòa trộn với cái nóng của thời tiết khiến con người thêm ngột ngạt, bất an.

Thùy bước vào lớp học như mọi khi.

-Chào các bạn học viên!

-Chào cô giáo!

Mọi người vui vẻ nhìn Thùy chờ đợi. Vẫn những con người đó, những khuôn mặt tươi trẻ với bao niềm tin, hy vọng, họ đâu có biết những gì đã xảy ra, trong đầu Thùy ngổn ngang trăm bề. Đã gắn bó với lớp học mấy tháng nay, gần gũi cảm mến nhau, nhìn các bạn nam, nữ thanh niên trong lớp, khiến Thùy nhớ đến những ngày đầu mới đi làm. Họ gồm mười hai cán bộ nhân viên của các huyện gửi đến tham dự khóa học sơ cấp ba tháng về thư viện do Thùy chịu trách nhiệm, còn một tuần nữa kết thúc. Sáng nay trước khi tiếp tục hoàn thành phần cuối chương trình, Thùy nói:

-Thưa các bạn, tôi hy vọng ngày hôm qua các bạn đã có một ngày nghỉ vui vẻ, thoải mái để hôm nay bắt đầu một ngày mới, cũng là ngày đầu của tuần cuối cùng chúng ta hoàn thành chương trình ngắn hạn ba tháng. Tôi dành mười lăm phút, chúng ta tâm sự, thật cởi mở chân thành góp ý cho tôi về mọi mặt: nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy, kiến thức nghiệp vụ cũng như thái độ để tôi rút kinh nghiệm cho việc tổ chức những khóa học sau này tốt hơn.

Cả lớp vui vẻ, phát biểu, góp ý thân mật như một đại gia đình. Thùy ghi nhận tất cả những đóng góp, ai cũng tỏ rõ sự tin tưởng vào kết quả tốt đẹp chương trình học, giúp ích cho công việc sau khi trở về huyện làm việc. Thùy nói tiếp:

-Nhân đây tôi cũng mong các bạn cho biết những khó khăn, thiếu thốn về kinh phí, về tổ chức, tình hình vật chất, hoàn cảnh cũng như tư tưởng của lãnh đạo địa phương, tất cả đều có ảnh hưởng rất nhiều đến thư viện.

Thùy và mọi người trong lớp đang sôi nổi hào hứng, đột nhiên cô nhân viên văn thư gõ cửa:

-Chị Thùy có giấy gọi của giám đốc.

Thùy xin lỗi mọi người ra nhận giấy báo, đọc nhanh nội dung bên trong, Thùy có linh cảm điều gì đó không tốt lành đang đến với mình. Giám đốc yêu cầu lên gặp ngay sau khi nhận được giấy báo, Thùy bắt buộc phải xin lỗi mọi người:

-Tôi mong mọi người thứ lỗi, vì có việc đột xuất tôi tạm ngừng ở đây. Đề nghị các bạn tiếp tục thảo luận, bạn lớp trưởng phân công người ghi lại các ý kiến đóng góp nộp cho tôi.

Nói xong, Thùy rời lớp học đi lên phòng gặp giám đốc.

Phòng giám đốc trên tầng hai tòa nhà phía sau, vừa bước lên từng bậc thang Thùy vừa nghĩ không biết ông ta gọi về việc gì? Có liên quan đến chồng mình không? Cảm giác hồi hộp không yên tâm khi đến trước cửa phòng giám đốc, Thùy gõ cửa, tiếng người bên trong vọng ra:

-Vào đi.

Mở cửa, Thùy bước vào:

-Chào giám đốc, tôi nhận được giấy gọi của giám đốc.

-Cô ngồi xuống, ta nói chuyện.

-Dạ, thưa giám đốc, tôi đang trong giờ của lớp học. Ông giám đốc không ngạc nhiên, bình thản nói:

-Không sao, tôi có việc muốn hỏi cô. Ông tiếp tục:

-Cô có biết chồng cô đi đâu vắng mặt không có ở cơ quan không?

Thùy bình tĩnh trả lời:

-Thưa giám đốc, chồng tôi đi công tác theo sự phân công của phòng.

Giám đốc đưa tay nâng gọng mắt kính lên cao, nhìn Thùy nói:

-Từ hôm nay, cô sẽ chuyển sang bộ phận khác, ban giám đốc phân công một cán bộ khác thay thế công việc của cô.

-Thưa giám đốc, tôi chịu trách nhiệm theo sát lớp học này mấy tháng nay, chỉ còn một tuần nữa kết thúc khóa học, đề nghị cho tôi được hoàn thành công việc.

-Đây là quyết định của ban giám đốc, phải thi hành từ bây giờ. Công việc sau thế nào trưởng phòng của cô sẽ cho biết.

-Tôi muốn biết lý do vì sao lại có sự thay đổi đột ngột như vậy? Trong khi công việc của tôi còn dở dang.

Giọng ông lạnh nhạt:

-Cô có nhiệm vụ chấp hành sự phân công của cấp trên. Bây giờ yêu cầu cô về bàn giao công việc cho người khác.

Biết nói thêm cũng thừa, vô ích, Thùy chào giám đốc, đi thẳng ra cửa. Sáng nay, Thùy vừa tìm thấy niềm vui khi được tiếp xúc với học viên của lớp học, tưởng đã tạm quên đi nỗi buồn về chồng, nay lệnh ngừng công việc lên lớp đột xuất, khác gì một nhát búa đập lên đầu đang căng như dây đàn. Thùy cố gắng lấy lại bình tĩnh, trở lại lớp học thông báo cho mọi người biết tin, gián tiếp chia tay các bạn trẻ. Trở về phòng kỹ thuật, không có tin tức gì mới, không biết ai là người thay thế, trưởng phòng cũng không biết gì hơn, một ngày dài qua đi nhạt nhẽo, khó hiểu đối với Thùy.

Hai mẹ con Thùy ăn cơm tối sớm hơn mọi ngày. Từ khi chuyển sang nơi ở mới, không phải lo lợn gà, trồng rau, tất cả thu gọn trong căn phòng nhỏ hẹp, khác ngày xưa luôn chân luôn tay, giúp Thùy thấy thời gian trôi đi mau hơn. Bây giờ Thùy có nhiều thời gian vui đùa với con, giúp con tập đọc, tập viết, tô màu, bé Hiền vui lắm luôn miệng hát, kể chuyện các bạn ở mẫu giáo. Có lần ngồi vào lòng mẹ, nũng nịu nói:

-Mẹ ơi, con thích được chơi với mẹ suốt ngày, mẹ không đi làm nữa, mẹ nhé.

Thùy thơm lên trán con, nhẹ nhàng bảo:

-Con của mẹ ngoan lắm, bố mẹ phải đi làm kiếm tiền nuôi con, mua gạo, Hiền đi mẫu giáo có nhiều bạn, cô giáo dạy múa, hát, học viết chữ, cả nhà ta cùng làm việc, có đúng không nào?

Hiền gật đầu cười nịnh:

-Con yêu mẹ nhất!

Cho con đi ngủ xong, Thùy bắt đầu ngồi đan, thỉnh thoảng nghe tiếng nói chuyện của nhà bên cạnh vọng sang. Không gian yên tĩnh, vắng vẻ, rõ tiếng lạch cạch của đôi kim đan va chạm nhau, hai bàn tay nhịp nhàng lên xuống, nhưng đầu óc Thùy lại rối bời với những hình ảnh diễn ra sáng nay. Lời nói của giám đốc vẫn văng vẳng bên tai, thái độ lạnh nhạt vô cảm của ông khiến Thùy thắc mắc. Khác xa với nụ cười thân thiện, vui vẻ trước đây mỗi khi gặp Thùy. Sáng nay, thay vào đó một bộ mặt béo phệ, trắng bạch, phèn phẹt, ông bị trúng gió? Ông ta nhắc đến chồng Thùy khi chiến sự đang xảy ra giữa Trung Quốc và Việt Nam, chồng Thùy là người Việt gốc Hoa, sự có mặt của vợ người Hoa trong cơ quan khiến ông ta khó chịu? Thùy bắt đầu trở thành nạn nhân của cuộc chiến lúc nào không biết? Phải ngưng công việc Thùy đang say mê, hao tổn bao công sức để hoàn thành, không được biết lý do, không được hỏi, điều duy nhất phải chấp hành mệnh lệnh. Chồng Thùy đã bỏ rơi vì Thùy là người Việt. Nay vì chồng là người Hoa, lại bị ảnh hưởng đến công việc, đến cuộc sống, Thùy đứng giữa hai làn đạn, biết kêu ai? Làm gì đây?

Suy nghĩ liên miên, việc nọ tiếp nối sang việc kia. Ngày mai sẽ ra sao? Cái gì nữa sẽ xảy ra? Đêm dần khuya, xung quanh mọi người đã yên giấc, nhưng vẫn còn một con người bé nhỏ cô quạnh ngồi đan với những lo âu suy nghĩ, đó là Thùy, bàn tay nhỏ bé ấy đan biết bao nhiêu áo len, mũ len giúp cho người đời thêm ấm áp, mà người đan sao vẫn lạnh lẽo, hắt hiu.

Chuông đồng hồ reng reng, Thùy lay gọi con mau dậy mà chính Thùy không muốn dậy. Ngày hôm nay chắc chắn sẽ không tốt đẹp, Thùy nghĩ đến lá thư nhận được mấy hôm nay của Phượng, người bạn cùng phố thuở học trò. Phượng là giáo viên dạy toán cấp II, khu Đống Đa, Hà nội, trong thư, Phượng kể những sự việc xảy ra đầy bức xúc, buồn lo. Chồng Phượng người Việt gốc Hoa, công ty xây dựng đã cho anh ta nghỉ việc với lý do ‘chính trị’, có hai đứa con nhỏ, nguồn thu nhập chính của gia đình nay chấm hết! Nhà trường, nơi Phượng dạy, chưa có quyết định, nhưng tạm thời cắt giảm giờ lên lớp. Gia đình Phượng đang gặp trắc trở, Thùy dự đoán, hoàn cảnh mình cũng sẽ như bạn sau khi gặp giám đốc.

Thùy đến cơ quan vừa đúng giờ làm, đang thu gọn vài cuốn sách, chợt có tiếng người gọi:

-Cô Thùy lên gặp giám đốc ngay.

Thùy đi ra, rẽ xuống tòa nhà phía sau, trống ngực đánh thình thịch theo nhịp chân bước. Đứng trước cửa phòng, Thùy gõ “Cốc…cốc…cốc...”, một lúc sau, tiếng khàn khàn từ bên trong vọng ra:

-Vào đi.

-Dạ, giám đốc gọi tôi?

-Cô Thùy đến rồi à? Cô có biết chồng cô đi đâu không?

Thùy bình tĩnh trả lời:

-Chồng tôi đi công tác huyện từ sáng thứ hai.

-Cô hãy nói thật, chồng cô không đi công tác, trưởng phòng báo cho tôi biết. Vậy cậu ta đi đâu? Cô phải nói thật cho chúng tôi.

-Tôi không biết.

-Thôi được, bây giờ cô về phòng làm việc, tiếp tục suy nghĩ, rồi trả lời câu hỏi của tôi.

Thùy chào giám đốc bước nhanh ra cửa. Về phòng làm việc, vừa ngồi xuống ghế, Xoan bước vào đưa tờ giấy của phòng hành chính gửi cho Thùy:

-Có việc gấp mời cô Thùy đến ngay.

Uể oải bước đi với cái bụng vượt mặt, nghĩ không biết chuyện gì nữa đây, Thùy đã quá mệt mỏi, gần như quá sức chịu đựng khi bao sự việc liên tiếp ập đến. Bước vào phòng, ba nhân viên trong phòng hành chính đang ngồi tán gẫu, Thùy gật đầu chào mọi người, đi thẳng đến bàn trưởng phòng, hỏi ngay:

-Thưa trưởng phòng, có việc gì cần gọi tôi?

-Cô Thùy này, ban giám đốc yêu cầu cô chuyển nhà trong tuần này.

-Tại sao vậy? Tôi vừa chuyển nhà được hơn một tuần, nay lại chuyển đi đâu?

-Đó là lệnh của cấp trên, tôi là người thi hành. Ban giám đốc nói do ‘tình hình chính trị’ nên phải tiến hành ngay.

-Vậy tôi phải chuyển đi đâu, trong khi tôi đang mang thai gần đến ngày sinh, một mẹ một con nhỏ.

-Thế chồng cô đâu?

-Chồng tôi đi công tác vắng.

-Vậy sao ban giám đốc nói không biết chồng cô đi đâu.

-Làm sao tôi biết. Ông cho tôi biết tôi chuyển đến đâu?

Chưa được hai tuần chuyển nhà hai lần. Chuyện khó tin mà có thật, sự thật đang dồn dập đổ xuống đầu mẹ con Thùy, trong khi chồng đã bỏ đi trong câm lặng, để Thùy ở lại gánh chịu, buộc phải im lặng, giữ kín trong uất nghẹn, tủi hờn. Không dám tâm sự cùng ai, bố Thùy và anh chị em cũng không biết. Đứa con trong bụng đạp liên tục, làm sao chống lại lệnh của cấp trên, cuộc đời Thùy giờ đây thật sự chênh vênh, trống trải, cô đơn, lại tự nhủ “phải thật bình tĩnh, không được cho con biết, nó sẽ sợ”. Thùy là chỗ dựa, người duy nhất bảo vệ con, cũng tự bảo vệ mình. Trước tiên, phải lo thu xếp chuyển nhà theo yêu cầu của cấp trên, Thùy về phòng vừa đi vừa suy nghĩ, tính toán.

*

Trưởng phòng hành chính đưa Thùy đến địa điểm cách phòng làm việc khoảng 500 mét. Ông chỉ gian nhà lợp lá gianh cũ nát, rộng khoảng 14 mét vuông, xung quanh tường vôi nứt nẻ, bạc màu, nghiêng nghiêng. Bên trong, ngổn ngang mảnh gỗ, gạch vụn, bỏ hoang từ lâu, không ai nhòm ngó đến. Ông nói:

-Đây là chỗ ở mới của cô từ hôm nay. Thùy ngạc nhiên hỏi lại:

-Mẹ con tôi sẽ ở đây? Đây không phải nhà để ở, một cái kho bỏ hoang thì đúng hơn.

Trưởng phòng không trả lời, lạnh lùng rời đi khi đã ‘hoàn thành’ nhiệm vụ. Thùy không tin ở mắt mình, nhưng nghe rất rõ câu nói của trường phòng. Họ cho mình sống ở cái nhà hoang phế, có thể trước kia là nhà kho thật? Không cho ai giúp thu dọn rác rưởi, vật liệu linh tinh bừa bộn trong căn nhà này sao?

Bên cạnh gian nhà kho này là một kho sách cũ trước đây của thư viện tỉnh, trong đó vẫn còn vài giá đựng sách, báo, tạp chí cũ kỹ rách nát, mối mọt, không biết tại sao chưa hủy bỏ? Thùy quan sát xung quanh, lo lắng và thật sự thất vọng. Cái thai trong bụng lại đạp mạnh đánh thức Thùy trở lại với sự thật phũ phàng. Thùy biết mình phải bình tĩnh, chống cự với thực tế để bảo vệ mình và các con.

Trước tiên phải thu dọn sạch sẽ, Thùy đến Hà, Huệ, nhờ em trai hai chị giúp đỡ chuyển nhà. Hai cậu thanh niên vui vẻ nhận lời, rất bất bình cách đối xử của ban giám đốc Ty Văn hóa. Thùy buồn rầu nói:

-Mình là kẻ thấp cổ bé họng, không có thế lực nào nương tựa, trước mắt tự lo liệu ổn định chỗ ở.

-Chị yên tâm, chúng em rất thông cảm hoàn cảnh sẽ giúp mẹ con chị đến nơi đến chốn.

Em trai Hà hiền lành ít nói, nghe Thùy kể cũng nóng mặt, bực tức nói thêm:

-Sao lại vô lý đến như thế được? Chị cũng gần đến ngày sinh cháu, cố gắng giữ gìn sức khỏe, chúng em sẽ giúp chị.

Thùy cảm động, mắt ươn ướt, giải thích thêm:

-Chị không dám nói cho bố chị biết, sợ ông lo lắng thêm, còn người cùng cơ quan hình như xa lánh nên không biết trông cậy vào ai, riêng hai em hiểu và thông cảm hết lòng giúp đỡ, chị biết ơn các em nhiều.

Ba người mất một ngày thu dọn, hôm sau mượn xe bò chở giường, tủ, tất cả đồ dùng trong nhà. Khiêng vác chuyển đồ từ tầng 3 xuống, nhờ sức hai chàng trai cường tráng cũng phải một ngày mới thu xếp xong. Hai cậu sáng ý tận dụng những thanh gỗ có sẵn trong nhà, ghép lại, quây thành một góc nhỏ làm nơi tắm rửa, đun nấu, cố giữ cho gian nhà nhỏ bé không bị mùi hôi, khói dầu khi nấu ăn.

Chiều đón con từ lớp mẫu giáo về, Hiền há hóc mồm ngạc nhiên hỏi mẹ:

-Mẹ ơi! Mình ở đây hả mẹ? Sao mình không về nhà kia?

-Đúng rồi con, từ nay mẹ con mình sẽ sống ở đây, gần chỗ làm việc của mẹ.

-Con không thích nhà kia đâu, đi bộ lên nhà cao ấy mỏi chân lắm mẹ.

Nghe con trẻ nói, Thùy thêm xót xa. Gian nhà nhỏ bé chỉ đủ kê chiếc giường đôi, một cái tủ đựng quần áo, đồ vặt linh tinh, Thùy thầm nghĩ: từ nhà kho bỏ hoang nay chuyển thành căn nhà nhỏ bé, thầm ‘biết ơn’ sự quan tâm của lãnh đạo. Mấy người cùng làm trong cơ quan biết Thùy xin nghỉ chuyển nhà khẩn cấp, nhưng không ai hỏi hay quan tâm, nói chi đến sự giúp đỡ của công đoàn, hội phụ nữ. Các tổ chức đó khi thu tiền nguyệt phí hội viên nhanh lắm, còn việc quan tâm đến sinh hoạt, cuộc sống, thăm nom sức khỏe đau ốm của đoàn viên, phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác - không ghi trong nguyên tắc, điều lệ!

Tắm rửa cho con xong, bé Hiền thơ thẩn chơi với con búp bê của bố mua, Thùy dọn dẹp một lúc cũng lên giường chơi với con. Chỗ ở mới không ảnh hưởng đến tuổi ngây thơ, Hiền chìm vào giấc ngủ nhanh, nhẹ nhàng. Nằm bên con, Thùy không sao chợp được mắt, nhìn lên trên mái nhà, những xà gỗ bạc màu bắc ngang như gắng sức chống giữ khung nhà không cho xiên xẹo, khắp nơi mạng nhện căng chéo đan lưới, nhờ bộ óc thông minh khéo léo của đàn nhện. Tiếng chít chít cắn xé nhau của lũ chuột nhà kho bên cạnh lúc râm ran, ào ào, lúc thình thình như chạy loạn. Thỉnh thoảng vài con chạy đuổi nhau trèo lên bàn chân Thùy dưới cuối giường. Thùy lo chiếc màn phòng chống muỗi đốt có thể bị lũ chuột làm rách. Không biết lũ chuột có ngạc nhiên, bực bội khi xuất hiện kẻ lạ mặt xâm nhập lãnh thổ của chúng? Mệt quá Thùy ngủ thiếp đi lúc nào không hay, đột nhiên đau nhói ngón chân, giật mình bừng tỉnh. Trời ạ, tên chuột nào đã cả gan gậm cắn ngón chân của Thùy?

Một đêm dài với bao sự kiện và suy nghĩ mung lung. Ngày mai điều bất hạnh gì sẽ ập tới? Sẽ ra sao?

Bên ngoài sân ông mặt trời đã thức, Thùy dậy đặt nồi cháo ăn sáng. Tối qua mệt mỏi, buồn chán Thùy không muốn ăn gì. Bây giờ thấy đói bụng, chắc em bé trong bụng thắc mắc đòi ăn. Thùy xoa xoa cái bụng, nói thầm với con:

-Mẹ xin lỗi con.

Chỗ ở mới gần cơ quan và lớp mẫu giáo hơn, thong thả cho Hiền ăn xong, Thùy đưa con đi lớp mẫu giáo, sau đó đến cơ quan sớm hơn mọi ngày một chút. Có vài người cũng đến sớm, nhìn nhau lặng lẽ gật đầu chào. Thùy đi thẳng vào phòng làm việc. Hai ngày nghỉ chuyển nhà hình như không có gì thay đổi trong phòng, chỉ có mấy thùng sách nằm ở giữa phòng, có lẽ mới về, Thùy ngồi xuống ghế cạnh bàn làm việc chờ trưởng phòng. Lúc sau trưởng phòng bước vào, đến gần bàn làm việc của Thùy, nói:

-Giám đốc yêu cầu cô đến gặp ngay.

Ông ta lại gọi nữa? Thùy từ từ đi đến phòng giám đốc, vẫn như lần trước.

-Vào đi!

Giọng khàn khàn từ bên trong vọng ra, Thùy đẩy cửa bước vào chưa kịp hỏi, ông ta nói ngay:

-Cô ngồi xuống chúng ta cần nói chuyện.

Thùy chầm chậm ngồi xuống ghế đối diện với giám đốc, ông nói tiếp:

-Bây giờ chắc chắn chồng cô không đi công tác cùng anh em trong phòng. Không xin phép, không báo cáo, thật vô kỷ luật.

Thùy im lặng không biết nói gì. Giọng ông ta, mạnh hơn:

-Theo chỉ thị của cấp trên, người Việt gốc Hoa từ nay có 7 ngành nghề buộc phải thôi việc trong đó có ngành Văn hóa - Giáo dục và phải đi xây dựng vùng kinh tế mới ở Lâm Đồng.*

Ông nhấn mạnh:

-Chồng cô người Việt gốc Hoa, Ban giám đốc dự định đưa gia đình cô vào vùng kinh tế mới Lâm Đồng, nhưng nay chồng cô tự ý bỏ việc, cô là người Việt, vì vậy cô có hai lựa chọn:

Nếu muốn tiếp tục được làm việc bình thường, cô phải viết đơn ly dị chồng và trả con cho anh ta.

Nếu không đồng ý điều kiện trên, cô phải làm đơn xin thôi việc. Chúng tôi cho cô suy nghĩ lựa chọn sau một tuần, phải trả lời cho ban giám đốc.

Thùy không tin vào tai mình, nhưng lời tuyên bố bằng cái giọng khàn khàn là sự thật. Thùy như tê cứng, chết lặng, ông ta giục cô về suy nghĩ. Giật mình đứng dậy bước ra khỏi phòng, thẫn thờ như người mất hồn.

Mấy người trong cơ quan nhìn Thùy né tránh, không hỏi han. Về phòng Thùy ngồi yên bất động trên ghế, đồng nghiệp trong phòng liếc nhìn, nhưng im lặng, cho đến khi kẻng báo hết giờ làm việc, có người nhắc giục Thùy mới nhớ ra phải đi đón con.

Một ngày nặng nề qua đi, ra khỏi phòng làm việc Thùy gặp tốp nam nữ học viên lớp thư viện ngắn hạn đi đến gần, họ cười vui, nói chuyện rôm rả. Một cô nhanh miệng chào:

-Chào cô giáo Thùy! Hôm nay lớp chúng em tổ chức liên hoan kết thúc khóa học, sao cô không đến chung vui?

Thùy bất ngờ khi nghe tin, nhưng cố gắng giữ bình tĩnh cười, đáp lời:

-Cảm ơn, rất tiếc tôi có cuộc họp không thể tham dự chung vui cùng các bạn.

Vài người vô tư cười thân mật, một số xì xầm né tránh, nhìn với ánh mắt khó hiểu, nghi ngờ. Thùy bình tĩnh dắt xe đạp ra cổng đi đến lớp mẫu giáo đón con. Về đến nhà, Thùy chuẩn bị nấu cơm tối. Hiền ôm con búp bê, vừa hát vừa vuốt tóc búp bê:

“Đêm qua em mơ gặp Bác Hồ …”

-A, mẹ ơi! Lớp con hôm nay cô giáo dạy bài hát này. Sao các bạn gọi con là “người Việt gốc Hoa” mà người Việt gốc Hoa là gì hở mẹ?

Thùy nghe con hỏi sững sờ, lo ngại. Ngay những đứa trẻ ngây thơ cũng bị đầu độc tư tưởng chia rẽ, phân biệt này sao? Tội nghiệp cho con tôi, rồi còn gì nữa đây? Một mình gánh chịu đủ tủi nhục rồi, con bé đâu hiểu gì, biết ứng xử sao đây? Thùy nghĩ đến chồng, giờ này anh đang ở đâu? Anh có biết mẹ con em cô đơn ở lại phải hứng chịu những áp lực, uất ức trong vô vọng không anh?

Thùy ôm con vào lòng, hôn lên trán, âu yếm nói:

-Bố con là người Hoa nên các bạn gọi con là người Việt gốc Hoa, không có gì đâu. Con ngoan, mẹ yêu con gái mẹ nhất phải không nào?

Hiền cười, hai tay ôm cổ mẹ.

*

Thời tiết sớm bước vào hè sao oi ả khó chịu, cái nóng hầm hập trùm lên đầu khiến cảm giác càng thêm bực bội. Nằm trong căn nhà nhỏ hẹp, không khí ngột ngạt khó thở, làm đầu Thùy thêm căng thẳng như muốn nổ tung khi nhớ đến mấy câu đe dọa của giám đốc sáng nay. “Cô là vợ người Hoa … cô phải viết đơn ly dị chồng… cô sẽ phải nghỉ việc.” Thùy trằn trọc nghĩ đến bé Hiền, ép mình đi vào giấc ngủ, nhưng Thùy là con người đâu phải thần thánh không biết đau. Đã không có được sự thông cảm, động viên, không có sự giúp đỡ chia xẻ của người với người, còn đem lại cho nhau những hằn học, áp lực, tra tấn tinh thần. Lũ chuột nhà bên chạy rầm rầm, loạn xạ lại chọc tức Thùy đêm nay. Ban ngày chúng ngủ hay sao, đến đêm quấy phá như giặc. Thật đúng, người không thể sống chung với chuột trong cùng một thế giới.

Ngày mai sẽ trả lời giám đốc thế nào? Công việc của mình sẽ giữ được bao lâu? Suy nghĩ, tự hỏi nhưng không có câu trả lời. Thùy thiếp đi, chìm sâu vào giấc ngủ vì quá mệt mỏi. Ông mặt trời thức dậy từ khi nào, như cười đùa chiếu ánh nắng xuyên qua khung cửa dọi vào mặt Thùy. Giật mình bừng tỉnh, nhìn sang bên cạnh Hiền vẫn say sưa, Thùy vội dậy ra mở cửa, ánh nắng dịu dàng ấm áp tràn vào trong nhà, lấy chổi quét hết những rác bẩn trước cửa. Chợt nhìn thấy Liên đi chợ ngang qua, Liên ngạc nhiên hỏi:

-Ôi, chị Thùy, nhà chị ở đây à? Sao hôm nay em mới thấy chị?

Liên, em họ xa với Thùy, làm ở Bưu điện thị xã, Thùy cười, đáp lời:

-Chào em, đi chợ sớm thế? Chị mới chuyển đến được hai hôm nay.

-Em tranh thủ đi chợ mua lạng thịt nạc nấu cháo cho cháu, tí về em qua chị.

-Ừ, lúc về nhớ vào, chị có chuyện muốn nói.

Thùy dự tính sẽ nói hết chuyện với em họ. Thùy biết tình hình hiện nay sẽ còn vướng mắc gặp nhiều trở ngại, không thể sống yên ổn, phải chuẩn bị, tính toán chu đáo. Thùy đánh thức bé Hiền, xếp gọn chăn màn, vệ sinh cho con, chuẩn bị rang cơm ăn sáng. Nghe tiếng gọi bên ngoài:

-Chị Thùy ơi, em Liên đây.

Thùy ra cửa, Liên đang đứng đợi bên ngoài.

-Vào nhà đi em, chị em mình tranh thủ trao đổi trước khi đến giờ đi làm.

Liên theo Thùy đi vào trong nhà, nhìn quanh gian nhà của hai mẹ con với ánh mắt ái ngại, hỏi:

-Tại sao chị phải sống một nơi như thế này?

-Chuyện dài lắm, chị sẽ nói cho em hiểu, hy vọng em sẽ giúp chị.

Liên lấy trong cái làn ra một gói bọc lá chuối khô đưa cho Thùy:

-Em mua cho cháu gói xôi đỗ xanh, chị đưa cho cháu ăn sáng, kể đi em nóng ruột lắm. Bác bên nhà có biết chuyện của chị không?

Thùy gọi bé Hiền đưa cho con gói xôi:

-Dì Liên mua xôi cho con, cảm ơn dì rồi ra kia ngồi ăn để mẹ nói chuyện.

Hiền nhìn Liên khoanh tay nói:

-Con cảm ơn dì Liên.

Nói rồi cầm gói xôi đi ra ghế gần cửa ngồi. Thùy kéo Liên ngồi xuống giường, nói:

-Chắc em cũng nghe gần đây tình hình giữa Việt Nam và Trung Quốc?

-Em có nghe loáng thoáng nhưng không rõ lắm. Thùy nói với giọng buồn buồn:

-Nguyên nhân từ đó, chồng chị người Hoa, vì thế mấy tuần nay chị bị cơ quan gây khó khăn, trong công việc cũng như nơi ở. Họ bắt chị chuyển nhà hai lần trong hai tuần, hôm qua còn ép chị phải ly dị chồng và trả lại con cho anh ấy. Nếu chị không đồng ý sẽ bị mất việc.

-Gay go đến thế hả chị. Bây giờ chị định thế nào?

-Chị không nói chuyện này với ai, không biết tin ai được. Chị đang bị theo dõi không dám cho bố biết, ông sẽ lo lắng thêm, cũng không giúp được gì.

-Vậy chị muốn em làm gì, nói đi em sẽ giúp. 

Thùy ngồi sát gần Liên, thầm thì:

-Em phải hoàn toàn giữ kín chuyện này, ngay cả chồng em cũng không cho biết, phải giấu thật kín người cùng cơ quan.

-Vâng, em biết rồi.

-Hôm nay em đi làm, bí mật đánh điện tín nhắn tin theo địa chỉ sẽ đưa cho em. Tuyệt đối phải thật kín đáo, lộ ra hỏng hết mọi việc.

-Vâng, em sẽ cẩn thận.

Thùy viết địa chỉ cô em chồng ở Hà nội vào mẩu giấy đưa cho Liên:

-Em đánh điện tín mấy câu ngắn gọn thôi “Về ngay đón mẹ con em”. Em chắc chắn giúp chị được không?

Liên lo ngại cho hoàn cảnh của Thùy, buồn rầu nói:

-Em thấy chị gần đến ngày sinh rồi, thương và lo cho chị nhiều lắm, sao tự nhiên xảy ra nhiều chuyện vậy, chuyển nhà mà không bảo tụi em giúp. Bây giờ chỉ một việc nhỏ này em không làm được sao. Hôm nay em đánh điện tín theo địa chỉ xong, có gì em báo, bây giờ em về.

Nói rồi, Liên ôm Thùy an ủi:

-Chị giữ gìn sức khỏe, đi lại cẩn thận.

Tiễn Liên ra cửa, bé Hiền chào dì rồi đi vào nhà, Thùy nhanh nhẹn thay quần áo cho con, chuẩn bị đưa đi mẫu giáo, trong đầu đã dự tính làm mấy việc ngay hôm nay, không thể nấn ná, chần chừ được nữa. Dắt xe đạp ra ngoài, khóa cửa, cho bé Hiền ngồi ghế sau xe đạp, Thùy từ từ cho chân lên bàn đạp, lúc này cái bụng thật vướng víu không thể nhanh vội như trước.

Thùy đến cơ quan vừa đúng giờ, mọi người lần lượt đi vào phòng. Không thấy trưởng phòng phân công việc gì khác, Thùy bắt tay vào công việc như thường lệ, cùng lúc đó ông ta lên tiếng:

-Cô Thùy không cần làm công việc xử lý kỹ thuật nữa, ra đây thu dọn cho gọn đống sách mới về.

Đây là công việc của nhân viên không có nghiệp vụ, Thùy rất khó chịu, nhưng biết ông ta theo lệnh của cấp trên tìm mọi cách gây áp lực tinh thần, vừa đứng dậy làm theo phân công, đột nhiên cô văn thư đến trước cửa phòng gọi:

-Chị Thùy ơi, lên phòng giám đốc ngay.

Biết trước sẽ như vậy, Thùy bình tĩnh đi ra cửa cùng cô văn thư, nghe rõ những lời thì thầm, bán tán phía sau lưng, Thùy vẫn bình thản, bỏ lại những lời nói không thiện cảm, bất cứ ở đâu cùng có.

Thùy gõ cửa phòng giám đốc, giọng như gắt gỏng:

-Vào đi.

Thùy vừa vào phòng được mấy bước, ông ta đã hỏi ngay:

-Cô đã suy nghĩ kỹ chưa? Đơn ly dị viết xong chưa, đưa cho tôi xem.

Giọng Thùy nghiêm nghị, dứt khoát không e dè, nể nang như mấy lần trước:

-Tôi không viết, thật vô lý, làm trong ngành văn hóa, tự nhiên bắt buộc vợ chồng phải ly dị, bỏ nhau, như vậy có trái với đạo lý không, thưa ông?

-Bởi vì chồng cô là người Hoa, tự ý bỏ việc, vô kỷ luật, là kẻ phản bội. Cô về suy nghĩ thêm, ngày mai lên gặp tôi, như vậy đã quá nhân nhượng với cô lắm rồi.

-Chào ông.

Nói xong, Thùy bước nhanh ra cửa không cần chờ xem thái độ phản ứng của ông ta nữa. Trong lòng bực tức thêm, những lời buộc tội gay gắt của ông ta nghe thật lạnh lùng ghê sợ, trên đường rẽ về tòa nhà Thùy làm việc, gặp nhiều người nhưng không ai hỏi hay thắc mắc, chỉ nhìn lén, rồi túm tụm lại thì thầm. Khi thấy Thùy đi đến gần, họ né tránh sợ sệt như mang bệnh phong hủi hay thứ bệnh truyền nhiễm nguy hiểm lây sang. Đó là những người cùng cơ quan, trước kia mỗi lần bé Hiền theo mẹ đến, các cô, các chú xúm lại tranh nhau bế. Thùy không giận, không trách họ, vì biết hoàn cảnh cuộc sống bắt buộc họ phải cư xử như vậy, không muốn bị liên lụy, giữ an toàn cho chính bản thân. Thùy thấy đau nhói trong lòng, lẻ loi trong một xã hội không còn tình người, những nụ cười thân thiện, chuyện trò vui vẻ giữa người cùng cơ quan nay còn đâu nữa? Lúc này Thùy thấy quyết định của mình là đúng, sẽ viết đơn xin nghỉ việc, không cần cấp trên ra quyết định cho thôi việc. Liên cho biết đã đánh điện về Hà Nội sáng nay, Thùy chờ đợi tin tức bố bé Hiền. Ngồi trong phòng không được làm việc chuyên môn như trước, thỉnh thoảng bị sai khiến như nhân viên tạp vụ. Đồng nghiệp nhìn với ánh mắt dò hỏi, lạnh nhạt tựa như người thừa, cái gai trước mắt họ. Thấy mình bị xúc phạm, không khí trong phòng ngột ngạt, Thùy im lặng đi ra ngoài, ý nghĩ chợt lóe lên trong đầu, đi ra ngân hàng rút hết tiền tiết kiệm, trước sau họ cũng bắt mình phải nghỉ việc. Trên đường gặp Hà, đứng lại nói chuyện:

-Thùy đi đâu đấy? Hà hỏi trong lo lắng:

-Có chuyện gì nữa em ?

-Chị ơi, em hoang mang, bối rối chưa biết tính thế nào.

-Chỗ ở mới đã ổn định chưa? Công việc sao rồi?

Thùy xoa xoa bụng, ghìm lòng cố ngăn dòng nước mắt trào ra, lâu nay cần sự cảm thông, an ủi nhưng không có, nay nghe Hà hỏi, cảm xúc trào dâng trỗi dậy, tưởng bấy lâu nay đã đóng băng vì hoàn cảnh trớ trêu. Thùy run run nói:

-Ban giám đốc bắt em ly dị chồng, trả con lại cho anh ấy, nếu không sẽ phải nghỉ việc. Chị biết, em gần đến ngày sinh nở rồi, ba mẹ con em sẽ sống ra sao nếu mất việc?

-Sao nhẫn tâm đến thế được, vậy bây giờ em định thế nào?

-Chị bảo em nên làm gì?

-Thùy ơi, cùng phố nhà chị có gia đình người Hoa đã chạy xuống Hải Phòng đi nước ngoài rồi em à.

-Thật vậy hả chị? Họ có làm trong cơ quan nhà nước không?

-Không, gia đình họ làm nghề kéo xe ba gác thôi. Con trai đi bộ đội được xuất ngũ, nhưng cũng bị theo dõi không cho làm việc gì cả. Bà mẹ và hai người con trai đã chạy từ hôm qua, theo chị, em sẽ không sống được yên ổn đâu.

-Vâng, em cũng nghĩ vậy. Em xin nghỉ việc kết hợp nghỉ đẻ, ở lại cũng thêm khó thôi. Chị giữ kín không nói với ai biết chị nhé.

-Em yên tâm, không giúp gì được cho em, phải chi gánh nặng chị có thể gánh giúp, việc này biết đành bó tay.

Thùy nhìn Hà cảm động:

-Chị hiểu, thông cảm, không xa lánh em là giúp em rồi. Trong cùng cơ quan, hàng ngày nhìn mặt nhau còn xa lánh, không quan tâm hỏi han. Em có làm gì nên tội đâu. Mấy mẹ con em sẽ sao đây? Em lo nhiều lắm chị ạ.

Hà bình tĩnh khuyên nhủ:

-Chị tin em làm được, nhớ giữ gìn sức khỏe và bé trong bụng đấy.

Hai người chia tay nhau trong bịn rịn. Thùy đi thẳng đến ngân hàng, gần đến giờ nghỉ trưa, lác đác mấy người chuẩn bị đứng dậy, đến trước ô cửa cô gái với khuôn mặt tròn tròn, trông hiền lành đang cặm cụi viết, Thùy lên tiếng:

-Chào em!

-Dạ, chị cần việc gì?

Thùy cười, dịu dàng đáp lời:

-Em làm ơn cho chị rút tiền tiết kiệm.

-Vâng, chị cho em xem sổ tiết kiệm và chứng minh thư.

Cô gái lật xem giấy tờ, hỏi tiếp:

-Chị muốn rút ra bao nhiêu?

-Em cho chị rút hết tất cả số tiền trong đó.

-Rút hết hả chị? Vậy chị sẽ không được tính lãi xuất.

-Chị biết, nhưng gần đến ngày sinh cháu, chị cần số tiền này.

Nhận đủ tiền, Thùy cẩn thận cất vào túi, chào cô nhân viên, chậm rãi bước ra cửa đi đón bé Hiền. Trưa mùa hè nắng chang chang như đổ lửa, cây xanh ven đường ủ rũ cúi đầu, mặt Thùy đỏ như trái gấc chín được núp dưới chiếc nón Hà Đông. Cái bóng tròn tròn trên con đường nhựa nhiều ổ gà, từ từ bám theo bước chân chầm chậm mệt mỏi của Thùy, hơi nóng từ con đường bốc lên mùi nhựa đường cháy khét khó chịu. Tất cả như vô tình vây quanh, bóp chặt thể xác và tâm trí Thùy.

Trưa nay, Thùy nấu mỳ sợi, bón cho con ăn, trong đầu dự tính vài việc cần giải quyết nhanh gọn. Vấn đề đầu tiên là Tiền, phải có tiền, những gì có thế bán được sẽ bán, tuy nhiên phải thận trọng kín đáo không để ai biết ý định.

Suốt buổi chiều trong giờ làm việc, bị sai khiến làm việc vặt linh tinh, Thùy ngán ngẩm, nặng trĩu lo âu; - “không biết chồng đã nhận được điện tín chưa? Phải viết đơn xin nghỉ đẻ trước, sau đó làm đơn xin nghỉ việc luôn”-. Không có việc gì làm, Thùy lững thững ra trước cửa phòng cho đỡ nóng, nhìn thấy Chín -kế toán trưởng- đang đứng uống nước, Thùy đến gần gợi chuyện:

-Em chào chị, hôm nay nóng quá chị nhỉ?

Chín, ngoài ba mươi nhăm tuổi, người cao, mảnh khảnh, mái tóc đen dài ngang lưng, có con gái cùng tuổi bé Hiền, trước kia thỉnh thoảng cho con gái đến cơ quan, hai bé chơi với nhau hợp ý, thân thiết. Chín cười hỏi lại:

-Thùy khỏe không em? Khi nào đến ngày sinh em bé?

-Dạ, cũng gần rồi chị.

-Bụng cũng xuống rồi, sao em không xin nghỉ sớm?

-Còn hơn tháng nữa, không biết nghỉ sớm được không chị?

-Em viết đơn xin nghỉ, chị sẽ thu xếp tiền nghỉ đẻ cho em, hoàn cảnh của em chị hiểu.

-Vâng, em cảm ơn chị. Mai hay ngày kia chị vẫn đi làm chứ?

-Ừ, chị vẫn ở phòng Tài vụ.

Chín đến gần ghé tai Thùy, nói nhỏ:

-Hiện đang có nhiều tiền mặt, em làm đơn nhanh lên, chị sẽ giúp.

Thùy cảm ơn Chín, hai người đi về phòng làm việc theo hai hướng khác nhau. Một làn gió mát lướt qua mái tóc cũng phần nào tạm thời xua đi cái nóng hầm hập của chiều mùa hè. Trong phòng không một ai ngó ngàng hay để ý, Thùy lấy tập giấy trắng trên bàn, bắt đầu viết đơn nghỉ việc và đơn nghỉ đẻ. Thùy nghĩ đến Đào, người bạn học năm lớp 9, vì nhà nghèo, phải nghỉ học ở nhà làm ruộng giúp cha mẹ. Tuần trước đi chợ gặp Đào gánh rau ra chợ bán. Ngẫm cảnh Đào, Thùy thương bạn lại thương cho mình. Anh lớn Đào nhập ngũ đã gần chục năm chưa thấy tin tức. Người yêu Đào cũng trong quân ngũ, hai gia đình đã ăn hỏi, giao ước cuối năm tổ chức cưới, bây giờ gặp trắc trở từ khi xảy ra chiến tranh Trung - Việt. Người yêu Đào người Việt gốc Hoa, phải xuất ngũ về địa phương với mẹ già và hai người anh. Từ khi trở về, ngày nào cũng phải lên Ủy ban huyện trình diện, điểm danh, không được đi ra khỏi huyện. Đi xin việc, không nơi nào dám nhận, chi bộ đảng nơi Đào sinh hoạt bắt Đào phải hủy hôn ước. Là đảng viên, không được vi phạm đường lối, chính sách, phải chấp hành nghiêm chỉnh nghị quyết của đảng. Tình yêu nay trở thành tình địch. Đào không dám chống lại để giữ bình yên cho gia đình, miệng cười, nhưng con tim ngày ngày rỉ máu, đêm đêm khóc thầm uất nghẹn nhưng phải kìm nén không phát ra thành tiếng, sợ có người  theo dõi. Tại sao? Tại sao lại bị đối xử như vậy? Có biết bao nhiêu người Việt dính dáng quan hệ với người Hoa phải chịu chung hoàn cảnh giống như Đào và Thùy trong thời kỳ này?

Cầm hai lá đơn đến phòng giám đốc, không một chút đắn đo, do dự, ‘cạch…cạch…cạch...’ Thùy gõ cửa. Tiếng người bên trong vọng ra:

-Ai đó? Vào đi.

-Thưa giám đốc.

Ông ngẩng đầu lên nhìn:

-Cô Thùy có việc gì đấy?

Thùy đến gần bàn làm việc, đặt hai tờ đơn lên trên mặt bàn, bình thản nói:

-Thưa giám đốc, tôi gửi ông đơn xin nghỉ đẻ và thôi việc của tôi.

Cầm tờ giấy lên đọc nhanh, ông ta nhếch mép, cười:

-Vậy cô quyết định xin nghỉ việc? Đã suy nghĩ kỹ chưa?

Ông dằn giọng:

-Được rồi, tôi và ban giám đốc sẽ xem xét yêu cầu của cô, ngày mai sẽ có quyết định chính thức.

-Thưa giám đốc, nhân đây tôi cũng nói luôn. Tôi gần đến ngày sinh nở, vì thế tôi cũng kèm đơn xin nghỉ đẻ theo chế độ thai sản, mong giám đốc lưu ý cho, đến hôm nay tôi có đủ mười ba năm thâm niên công tác trước khi nghỉ việc.

-Cô yên tâm, chúng tôi sẽ xem xét cẩn thận.

-Vâng, cảm ơn ông.

Chào giám đốc rồi từ từ đi ra cửa, Thùy cảm thấy lòng nhẹ nhõm hơn. Chưa biết sau này sẽ ra sao, nhưng trước mắt thể hiện rõ sự dứt khoát của mình cho lãnh đạo biết. Đi ngang qua các phòng ban, Thùy thấy vài cái đầu ngó ra nhìn, rồi thụt nhanh vào, những ánh mắt tò mò, nhìn trộm, xì xào sau lưng, giờ đây Thùy không quan tâm, mắt nhìn thẳng hiên ngang đi về phòng làm việc như không hề có chuyện gì. Hết giờ làm, mọi người lục đục đứng dậy ra về, Thùy hòa vào dòng người hướng ra cổng, tay dắt xe đạp đến lớp mẫu giáo đón con, để lại phía sau lưng những lời bàn tán, tiếng vo ve của lũ ruồi nhặng đang đánh hơi tìm kiếm.

Hai mẹ con ăn cơm xong, ông mặt trời run rẩy lui dần sau dẫy núi, bên ngoài đường phố đã lên đèn. Một màu xám đen dần dần phủ kín bầu trời, lại một đêm nữa, như bao đêm cô đơn khác của Thùy. Không còn cái nóng hầm hập ban ngày oi ả, bức bối đến khó chịu, Thùy mặc áo trắng rộng cổ, mồ hôi chảy thấm ướt lưng, nóng, cái nóng ngột ngạt khó thở cho dù chiếc quạt máy con vẫn đang quay vù vù. Nóng len lỏi, cào cấu tâm can khiến lòng Thùy thêm bừng bừng như lửa đốt, Thùy quyết tâm tối nay phải đan xong áo giao cho Hà, đợt hàng cuối cùng. Bé Hiền ngồi bên cạnh bàn chăm chú tập tô các chữ A, B, C vừa viết vừa ngáp, Thùy nhìn đồng hồ gần 9 rưỡi, bảo con:

-Đến giờ đi ngủ rồi con, ngày mai tập viết tiếp. Hiền ngoan ngoãn lên giường nằm xuống cạnh mẹ, nũng nịu:

-Mẹ hát bài “Con cò …” ru cho con ngủ nhé.

-Ừ, bây giờ cò con ngủ ngoan đi, cò mẹ đan xong sẽ ngủ với con.

Bóng người mẹ trẻ ngồi đan áo cạnh bé gái đang thiêm thiếp, tiếng ru khẽ khẽ trong đêm khuya vắng, tĩnh mịch, nghe càng thêm u buồn.

“À..a à... ơi... Con cò lặn lội bờ sông …”

Cò nhỏ đã chìm vào giấc mơ đẹp, người mẹ vẫn một mình lặn lội thân con cò trong đêm khuya. Sẽ còn bao nhiêu đêm như thế trong đời? Dòng sông vẫn chảy, con người vẫn phải sống ngụp lặn trong dòng đời để tồn tại.

Chợt có tiếng động ngoài cửa, rồi âm thanh khẽ khẽ: “cốc...cốc... cốc...”

Thùy giật mình run run, hỏi:

-Ai đó?

-Anh đây, mở cửa cho anh?

Một giọng nói qua khe cửa vọng vào.

-Ai?

-Anh đây em, bố con Hiền, mở cửa nhanh lên. Nhận ra tiếng của chồng, Thùy vội dậy đi ra mở cửa.

Bóng người đi nhanh vào trong nhà, Thùy vừa mừng vừa sợ, vội ngó đầu ra ngoài nhìn xung quanh rồi đóng cửa cài then cẩn thận. Chồng Thùy, ôi, anh đã về! Nhìn chồng, Thùy khe khẽ hỏi:

-Mẹ con em mong anh về, anh nhận được điện của em chưa?

-Ừ, may quá thuyền chưa lấy đủ người nên chưa đi, phải chờ đợi nên anh về Hà Nội nhận được điện của em, vội ra ga về chuyến tầu đêm. Tình hình ở nhà thế nào?

Thùy lắc đầu, nét mặt buồn chán:

-Từ ngày anh bỏ đi, cơ quan gây khó khăn cho em, tra hỏi về anh, gây áp lực trong công việc. Anh có biết họ bắt em chuyển nhà sau khi anh bỏ đi. Bắt em viết đơn ly dị và trả con cho anh, hoặc mất việc. Anh thì…

Nói đến đây, Thùy nghẹn nấc lên không nói được nữa. Anh ôm vợ vào lòng, thì thầm:

-Em không thể ở lại đây được, mình phải xuống Hải Phòng đi thuyền chạy thôi. Nhưng phải có tiền em ạ, phải có đủ giấy tờ kèm theo hai ảnh chụp. Thuyền đang lấy thêm người, cố gắng thu xếp càng nhanh càng tốt. Em thấy thế nào?

-Em cũng tính đến khả năng này. Trước mắt anh không được ra ngoài, phải ở yên trong nhà. Em đã đưa đơn xin nghỉ việc, ngày mai em tìm người bán vài thứ mình có. Em rút hết tiền trong ngân hàng rồi.

-Thu xếp thật kín đáo, cẩn thận, anh tin ở em.

Đêm đó hai vợ chồng thì thầm bàn tính, từ bên ngoài chỉ nghe thấy tiếng sột soạt, chạy rầm rầm loạn xạ của lũ chuột, nhờ đó, nếu có kẻ nào theo dõi rình mò cũng không thể ngờ bên trong có hai nạn nhân đang thấp thỏm, hồi hộp, lo lắng, bàn bạc, tính toán cho số phận của mình.

Trời còn mờ mờ chưa sáng rõ, Thùy vội đạp xe đến nhà Hà, cách khoảng nửa cây số. Hà đang chuẩn bị ăn sáng nghe tiếng gõ cửa và giọng nói gấp gáp:

-Chị Hà ơi, mở cửa cho em.

Hà mở cửa, ngạc nhiên khi nhìn thấy Thùy, lo lắng hỏi ngay:

-Thùy hả em, có việc gì gấp thế?

-Chị cho em vào trong nhà mình nói chuyện.

Hai người đi nhanh vào bên trong sân, Thùy thì thầm nói nhanh:

-Chị ơi, em đang cần gấp một số tiền mặt, mấy tấm gỗ xẻ em gửi ở nhà chị định đóng giường, đóng tủ, bây giờ em phải bán đi lấy tiền.

Hà không ngạc nhiên khi nghe Thùy nói, ôn tồn đáp:

-Chị cũng đang định hỏi em để lại số gỗ đó cho chị dùng trước, rồi em mua sau, vì hiện tại em chưa ổn định nhà cửa. Vậy em bán luôn cho chị được không?

Thùy vui mừng, nói:

-Trời ơi, may cho em quá rồi, mong chị thông cảm, em cần tiền ngay hôm nay được không?

-Em yên tâm, chị hiểu. Tý nữa chị đi rút tiền, chiều đưa cho em.

-Việc này chị giữ kín cho em, chị nhé. Thùy khẽ nói thêm.

-Chị biết, em yên tâm. Em cần thêm bao nhiêu? Nhiều thì không có nhưng chị sẽ giúp mẹ con em với khả năng của chị. 

Thùy bất ngờ và thực sự cảm động:

-Mấy năm nay, sau khi em bị mất đứa con đầu lòng, chị đã thương yêu coi em như đứa em gái, luôn bên em, giúp đỡ em vượt qua bao nhiêu sự cố, em không dám nghĩ sau này khi phải xa chị, em sẽ nhớ chị nhiều lắm.

Thùy nói trong nước mắt và tiếng nấc nghẹn trong cổ họng. Hà ôm lấy Thùy, vòng tay của người chị như muốn che chở cho đứa em tội nghiệp mà Hà không làm được. Rưng rưng nước mắt, Hà nói:

-Mạnh mẽ lên em, chị em mình hiểu nhau là đủ. Bây giờ em về nhà chuẩn bị những gì cần thiết, tối chị qua nhà em. Lau nước mắt đi, không được để ai nhìn thấy em khóc, nghe chưa.

Thùy ngoan ngoãn vâng lời, miệng chào, tay lau nước mắt, đi ra cửa.

Về đến nhà, Hiền đang chơi với bố, nó vui lắm, liến thoắng kể chuyện cho bố nghe. Thùy nhẹ nhàng nhắc con:

-Hiền ngoan và thương bố, thương mẹ phải không?

-Dạ, thương nhiều nhiều lắm.

-Vậy nghe lời mẹ dặn. Hôm nay con ở nhà với bố, nhưng hai bố con không được cười đùa nói to, nếu không họ bắt bố con đi. Con nhớ lời mẹ không?

Nghe nói bố sẽ bị bắt đi, Hiền cúi đầu lo sợ, khẽ đáp:

-Vâng ạ, con nhớ. Hôm nay con không đến mẫu giáo, phải không mẹ?

-Ừ, con ở nhà, mẹ có việc ra ngoài rồi mẹ về.

Dắt xe đạp ra cửa, Thùy không quên nhắc chồng:

-Em tranh thủ đi chợ mua vài thứ, anh ở nhà nấu gì cho hai bố con ăn sáng, còn nhiều việc phải làm.

-Được rồi, anh biết.

Nghĩ nay mai phải đi, Thùy mua tạm mớ rau, lạng thịt lợn. Rẽ sang bên phía bán tạp hóa, Thùy hỏi mua chục hộp sữa đặc ‘Ông Thọ’ phòng khi cần đến. Nghĩ

vậy, Thùy lấy bàn tay xoa nhẹ trên bụng như thầm tâm sự với con:

-Nằm ngoan trong này nghe con, đem chị em con ra đi mẹ không yên chút nào, lúc nào cũng thấp thỏm lo lắng. Mẹ đâu dám nghĩ “nếu như” mỗi khi nhớ lại ngày mẹ sinh thằng anh con, cũng chỉ vì bệnh viện có những người vô trách nhiệm, thờ ơ, cẩu thả, nên anh con bị chết ngạt trước khi chào đời.

Bất ngờ một cú thúc mạnh bên sườn, Thùy giật mình buông tay, bụng gồ lên, nổi phồng.

-Ôi, con nghe trách mẹ sao? Đâu phải lỗi do mẹ, khi đó mẹ không biết gì, tin tưởng tuyệt đối, giao phó y bác sĩ, y tá bệnh viện, “thôi cho mẹ xin, mẹ xin…”

Thùy xoa xoa bụng an ủi dỗ dành. Đi sang quầy bên, người bán hàng trẻ tuổi, quen cũ, Thùy ngồi xuống bên cạnh thì thầm, một lúc sau hai người vui vẻ chia tay, hẹn tý nữa gặp lại. Chị ta đồng ý mua vài thứ ngay hôm nay, Thùy biết mình bán giá rẻ, nên chị ta vui vẻ, vì thời gian quá gấp, đành chịu bán với giá bèo bọt. Ở nhà còn nhiều hàng hóa Trung Quốc, Thùy giữ gìn cẩn thận bấy lâu nay: nước hoa, kem dưỡng da bôi mặt. khăn tay, để dành không dám dùng, đem theo không được. Lại còn mấy cân len đẹp màu xanh sỹ lâm, Thùy rất thích định đan áo cho con, mấy bộ ấm chén đồ cổ, mấy chiếc chăn bông Trung Quốc… tất cả đều phải tìm cách xử lý cho sạch, góp nhặt thêm chút tiền. Thùy không quên dành vài thứ biếu Hà, chị Chín kế toán, thủ quỹ. Ngay hôm nay, hai mẹ con phải đi chụp ảnh nộp cùng giấy tờ, nhiều việc cần làm lắm. Thùy sẽ đến nhờ ông chồng bà dì họ xa, làm nghề chụp ảnh, như vậy mới lấy được ngay.

Vừa đi vừa tính toán trong đầu những việc cần làm, Thùy về đến nhà, hai bố con đã ăn xong, đang thay quần áo cho Hiền.

-Bố con anh ăn rồi, phần em bát mỳ trên bàn, từ sáng đến giờ đi bao nhiêu nơi chắc em đói lắm.

-Em cũng mệt và đói nữa. Em mua cho con bánh giò, trưa nay anh cho con ăn. Em ăn xong đến cơ quan xem có giấy quyết định chưa, anh ở nhà sắp xếp các thứ mình có thể bán. Em đã tìm được mối, tuy rẻ nhưng mình không còn thời gian gọi người bán lẻ nữa. Nếu ai hỏi, nói cần tiền về quê ngoại sinh nở. Ở cơ quan về, em dẫn con đi chụp ảnh.

-Ừ, nhớ đi lại cẩn thận.

Thùy đến cơ quan đúng giờ làm việc, cảm giác hôm nay như có điều gì khác với mọi ngày, bước vào phòng làm việc, Thùy chào mọi người:

-Em chào trưởng phòng, chào mọi người!

-Chào cô Thùy, nghe nói cô Thùy xin nghỉ đẻ phải không?

Thùy nghĩ, “sao mà biết tin nhanh vậy” nhưng cười:

-Vâng, hôm qua em nộp đơn cho giám đốc, gần đến kỳ sinh thấy mệt mỏi quá, em đưa cháu về bên ngoại nghỉ đẻ cho khỏe.

Đang nói chuyện, cô văn thư đi vào gọi Thùy:

-Chị Thùy ơi, giám đốc cho gọi chị.

-Ừ, cảm ơn em.

Thùy lặng lẽ đi ra ngoài hướng về phía phòng giám đốc. Cảm giác sáng nay đi đến nơi này không như mọi lần trước, không thấy hồi hộp, lo lắng, Thùy bình tĩnh gõ mạnh tay vào cánh cửa.

Cốc…cốc…cốc... Vẫn giọng khàn khàn từ bên trong:

-Vào đi!

Thùy đẩy cửa bước vào, giám đốc ngẩng lên nhìn, tay nâng gọng kính:

-À, cô Thùy, ban giám đốc đã xét duyệt đơn của cô, đồng ý cho cô được nghỉ đẻ và nghỉ việc luôn, giải quyết chế độ thâm niên sau mười ba năm công tác của cô.

Ông vừa nói vừa đưa cho Thùy hai tờ quyết định, nói tiếp:

-Cô đến phòng tài vụ, đưa quyết định này cho kế toán trưởng ký duyệt lĩnh tiền, nhớ bàn giao công việc trước khi nghỉ. Quyết định được thi hành từ ngày hôm nay, cô không còn là cán bộ của Ty Văn hóa nữa.

-Vâng, cảm ơn ông. Tôi hiểu, ông ở lại mạnh khỏe.

Thùy quay lưng bước đi, tự tin, bình thản không chút lưu luyến. Vậy thế là hết! Mười ba năm công tác! Mười ba năm đóng góp tuổi trẻ cho chính quyền địa phương, cho nhà nước XHCN, chấm dứt nhanh gọn chỉ vì hai quốc gia láng giềng hục hoặc, đánh nhau vì chuyện gì Thùy không hiểu nổi! Nhưng dù sao họ cũng còn trả tiền thâm niên sau những năm công tác và chế độ thai sản theo pháp luật, chưa đến mức độ cạn tàu ráo máng, ngồi xổm lên luật pháp của ban giám đốc dành cho một cán bộ trình độ đại học sau mười ba năm làm việc. Chắc chắn cuộc sống của những người bắt phải nghỉ việc ra sao, họ không quan tâm, hai bàn tay bẩn tự phủi vào nhau, hết bẩn.

Thùy đi thẳng đến phòng tài vụ dãy nhà bên cạnh. Từ xa đã nhìn thấy Chín đang nhìn ra cửa, cười khi Thùy bước vào bên trong phòng:

-Thùy đấy em? Có quyết định rồi à?

-Sao chị biết nhanh thế? Thùy ngạc nhiên hỏi.

-Tin tức truyền miệng nhanh hơn tia chớp, em không biết sao?

Thùy ngượng nghịu đáp:

-Đúng, em khờ thật.

Thùy cười đưa hai tờ quyết định, Chín nhìn lướt qua rồi lấy bút ghi ‘đồng ý chi tiền’ rồi ký tên, nói:

-Em đến thủ quỹ lấy tiền. Khi nào em nghỉ?

-Dạ, bắt đầu từ hôm nay. Giờ nghỉ trưa em gặp chị được không?

-Ừ, giờ nghỉ trưa nay chị em mình gặp nhau.

Mấy người trong phòng tài vụ hỏi chuyện nghỉ việc của Thùy, mỗi người mỗi ý kiến, Thùy biết họ không quan tâm chỉ vì tính tò mò tọc mạch, thói xấu truyền thống của người Việt. Tuy vậy, Thùy phải cố giữ nét mặt bình thản, tiếp tục chuyện phiếm. Lúc sau, chào mọi người, Thùy ra về, rẽ vào phòng làm việc chào tạm biệt những người cùng làm. Thùy muốn ra đi một cách đoàng hoàng, dù biết họ không quan tâm, vài người làm ra vẻ ngạc nhiên, sững sờ, nhưng không hề thắc mắc. Thái độ hờ hững, lạnh nhạt khiến Thùy rùng mình, ghê sợ, không thể giải thích nổi, trước mắt còn nhiều việc cần làm, nên không để tâm vào những việc vô ích.

Buổi trưa trời càng thêm nóng bức, sao Thùy thấy lạnh trong lòng, đạp xe nhanh về nhà lấy gói quà dự định biếu Chín thay lời cảm ơn và tạm biệt. Hơi nóng từ con đường nhựa bốc lên phả vào mặt càng thêm khó chịu, một đoạn đường ngắn mọi khi, sao hôm nay nặng nề dài quá vậy. Về đến nhà, hai bố con đang nấu cơm, líu ríu dưới bếp, nghe tiếng mở cửa, Hiền chạy ra đón mẹ. Bình nhìn vợ, nói:

-Anh nấu cơm sắp chín, ăn cơm xong hãy đi. Thùy lấy gói quà cho Chín, bảo chồng:

-Em phải đi ngay, hẹn gặp chị Chín giờ nghỉ trưa. Xong việc em về, nếu con đói, anh cho con ăn trước, em về ăn sau rồi hai mẹ con đi chụp ảnh.

Thùy tất bật đi ngay cho kịp giờ, không thể lỗi hẹn với người ta được. Đưa gói quà cho Chín, bao con mắt chăm chăm nhìn, có người đến gần hỏi nhỏ “có gì bán không.” Lạ thật, hàng ngày xa lánh như sợ lây bệnh, sao bây giờ lại đến gần hỏi mua, không sợ bị lây nhiễm hay sao? Họ từ lâu biết Thùy có nhiều đồ dùng hàng Trung Quốc, Thùy tự hỏi: “họ sợ người, nhưng đồ vật thì thích, không sợ”? Thùy mỉm cười nhìn họ, lắc đầu:

-Không, tôi không có gì bán, sao lại hỏi tôi?

Họ nhìn với ánh mắt nghi ngờ không tin, Thùy không để tâm, tạm biệt Chín, lên xe, đạp nhanh về nhà, bỏ lại phía sau những lời xì xào to nhỏ.

Bữa cơm trưa đơn giản trong gian nhà lá rách nát, nhưng hôm nay sao ấm cúng, khác hẳn đối với hai mẹ con. Bé Hiền vui nhất, tự ăn một mình, vừa ăn vừa nhìn bố lại nhìn sang mẹ cười. Thùy nhắc con:

-Ăn nhanh đi, mẹ đưa con đến nhà ông Tân chụp ảnh.

Nghe nói chụp ảnh, Hiền thích lắm, nên ăn nhanh không cần giục nữa. Ăn xong, Thùy lấy xe đạp đèo Hiền đi ngay cho kịp. Gần 1 giờ trưa, trời nắng gắt hơn, nhưng bắt buộc phải đem con đi dưới thời tiết khắc nghiệt này, vì đã hỏi trước ông chủ tiệm, giờ trưa vắng khách, đến nơi mẹ con Thùy được chụp ảnh liền. Ảnh chụp rõ mặt, theo mẫu giấy chứng minh thư, không cần cầu kỳ, chủ yếu có ảnh kèm theo giấy tờ nộp cho chủ thuyền là được. Như bao người khách chụp ảnh trả tiền, ông chủ hiệu không quan tâm, thắc mắc tại sao chụp ảnh lấy ngay, người làm ăn buôn bán là vậy, Thùy thấy thoải mái không bị vặn hỏi như người trong cơ quan nhà nước.

Về đến nhà đã xế chiều. Từ sáng đến giờ đi đi lại lại như con thoi, chưa được nghỉ ngơi, cái bụng càng xệ xuống thấp hơn, Thùy ngả lưng xuống giường, lúc này mới thật sự thấm mệt, sau một ngày không ngừng nghỉ. Nhìn vợ, Bình lo lắng hỏi:

- Em mệt lắm phải không? Nằm nghỉ ngơi đi, anh nấu cơm xong sẽ gọi.

Rồi quay sang dặn dò bé Hiền:

- Con khe khẽ chơi với búp bê, im lặng cho mẹ ngủ.

Hiền ngoan ngoãn ôm búp bê ngồi chơi trên giường cạnh mẹ. Nằm được nửa tiếng, chợt nhớ có hẹn với cô hàng xén ở chợ tối nay đến lấy hàng, Thùy không ngủ nữa, kiểm tra lại các đồ cần bán. Thấy vậy, Bình đến gần hỏi nhỏ:

- Hôm nay tình hình thế nào em? Thùy cười đầy vẻ tự tin:

- Tốt anh à, giải quyết xong mọi việc ở cơ quan, có giấy quyết định nghỉ đẻ và thôi việc, lĩnh được tiền hết rồi. Đã có hai ảnh chụp, tối nay bán gọn các thứ trong nhà, tổng cộng tất cả cũng đủ nộp tiền thuyền cho hai mẹ con. Ngày mai em hỏi xem ai mua giường, giường mình là gỗ lát hoa, đóng kiểu Hồng Kông còn mới, em tin sẽ được giá. Đôi thùng gánh nước bằng xác máy bay của nhà mình cũng có thể bán được tiền đấy.

-Thế à?

- Được chứ, thời buổi khó khăn, cái gì cũng ra tiền. Cố gắng gom góp, vì bây giờ tiền quan trọng nhất. Ngày mai em đi mua thêm vải may tã lót cho em bé, vài xô màn dùng sau khi đẻ, nhiều thứ lặt vặt lắm.

- Liệu một hai ngày nữa mình đi được không?

- Anh có biết chính xác khi nào thuyền xuất phát?

- Trước khi về Hà nội, chủ thuyền không nói chính xác ngày, chỉ bảo khoảng một tuần, thuyền sẽ nhổ neo.

- Như vậy phải thu xếp ngày mai xong hết mọi thứ.

Em muốn về nhà báo cho bố biết.

Bình đồng ý ngay:

- Anh cũng định vậy, tối mai chúng mình về báo cho bố, chắc bố sẽ buồn lắm.

Bình nhìn thấy nét mặt vợ buồn, liền nói lảng sang chuyện khác. Chợt có tiếng người gọi bên ngoài:

- Chị Thùy ơi, có nhà không?

Nghe tiếng gọi, Thùy từ từ đi ra cửa:

- Ai hỏi gì đấy?

- Em Thu đây.

Nhận ra tiếng của Thu, cô bạn hàng xén ngoài chợ, Thùy mở cửa:

- Vào đi em.

Hai người đã thỏa thuận hôm trước, việc mua bán diễn ra thuận tiện, nhanh chóng. Người đưa, người xem hàng rồi lẩm nhẩm đếm, tính tiền. Nhìn những cuộn len đẹp, giữ gìn cẩn thận Thùy hy vọng sẽ có ngày đan áo cho mình và cho con, vậy nay phải bán đi, tiếc lắm, hoàn cảnh bắt buộc, đành chịu vậy. Thu dồn tất cả vào trong bao túi vải to, Thùy hỏi:

- Em có thể đem hết tất cả đi trong tối nay không?

- Vâng, em cũng muốn vậy, ngày mai mới có hàng bán, chị yên tâm.

May mắn nhà Thu cách không xa, gần cây số, hơn một giờ sau mọi việc xong xuôi như ý muốn. Gian nhà trở lại yên tĩnh, sự yên tĩnh nặng nề bám theo suy nghĩ của từng người. Không biết người đàn ông như Bình đang nghĩ gì? Bé Hiền đang thầm thì với búp bê, riêng Thùy, trong đầu ngổn ngang bao nhiêu suy nghĩ, cảm xúc lẫn lộn, nhiều việc xảy ra trong ngày. Người phụ nữ trẻ, mang thai gần đến tháng sinh nở, không phút giây nào được thanh thản, phải cố gồng mình chịu đựng áp lực tâm lý, tinh thần luôn trong trạng thái căng thẳng, phải kìm nén, giữ kín ở trong lòng, cam chịu. Thùy ngồi ngẩn người như khúc gỗ, tất cả từ từ tuột khỏi tay, các đồ vật vô tri vô giác cũng phải xa Thùy, ngày mai rồi sẽ ra sao? Thùy không biết và không dám nghĩ tới.

Tiếng của Bình cắt ngang dòng suy nghĩ của Thùy:

- Anh nấu xong rồi, ra ăn cơm đi em.

Thùy giật mình, Hiền cùng ngẩng lên nhìn xem thái độ của mẹ. Nhìn con, Thùy trở về với thực tại, đau nhói trong lòng vì thương con, cố giữ giọng bình thản nói:

- Bố gọi kìa, mẹ con mình cùng ăn cơm nhé.

Hiền hớn hở cầm tay mẹ đi ra bàn ngồi. Trên bàn đĩa rau muống luộc, đĩa trứng tráng, bên cạnh ít lạc rang muối trong cái bát bạc màu, cũ kỹ. Bữa cơm đơn giản của những con người bất hạnh mấy ngày cuối cùng trong gian nhà cũ nát, không khí yên bình, họ khe khẽ nói chuyện, như muốn che giấu những hồi hộp, lo âu trong lòng. Bên ngoài, thỉnh thoảng có đợt gió lướt qua, nghe rõ tiếng lá cây xào xạc gọi nhau trong đêm, trời vẫn tối đen như mực, phải chăng báo hiệu những gì sắp đến với họ?

Thời gian những ngày cuối trước khi đi xa sao dài, chậm chạp thế. Tối nay vợ chồng Thùy đưa con về chào tạm biệt bố. Suy nghĩ chuẩn bị sẽ nói với bố, sao khó khăn đến vậy. Chưa gặp, chưa nói đã thấy nghèn nghẹn trong cổ họng, mắt đã ươn ướt, cuối cùng buổi tối cũng tới. Con đường đi về nhà bố không có gì thay đổi, có ba cây số, trước đây thuở còn cắp sách học cấp III, hàng ngày Thùy và các bạn đã đi mòn gót chân. Đoạn đường phía trước cầu Gia Bẩy bắc qua sông Cầu còn in rõ những cảnh đổ nát, tan hoang sau trận bom chùm, bom bi do máy bay Mỹ đánh phá. Hồi ấy Thùy và các bạn hình như không biết sợ, vẫn đạp xe qua những chỗ có xác người, thân thể bị gãy, đứt nằm ngổn ngang dọc đoạn đường. Bao nhiêu năm đã trôi qua, con đường rải lớp nhựa bằng phẳng xóa mờ hết những dấu vết chiến tranh. Đoạn đường thân quen đối với Thùy bao nhiêu năm nay trong hòa bình, Thùy sắp phải xa do chiến tranh Trung – Việt. Qua cầu hơn hai cây số nữa đến nhà bố, hàng cây bạch đàn hai bên đường rung rung theo gió, như vẫy chào vĩnh biệt, ánh đèn điện đường mờ mờ dọi chiếu in bóng vợ chồng Thùy và bé Hiền lầm lũi trên chiếc xe đạp, thỉnh thoảng vài người đi lại, con đường vắng vẻ, hun hút, lạnh lẽo trong đêm khuya.

Ngôi nhà lá ba gian đã hiện rõ dần trước mắt dưới ánh đèn, không gian thật vắng vẻ, yên tĩnh, không có tiếng xe cộ chạy ồn ào như ở trung tâm. Vợ chồng Thùy đi vào trong sân, con Tô vẫy đuôi chạy quanh kêu gâu, gâu, mừng rỡ nhận ra người quen, bố Thùy ra ngoài, nhìn thấy con cháu về, ông vui mừng. Thùy lên tiếng:

- Bố ăn cơm chưa? Chúng con cho cháu về thăm ông.

- Bố ăn cơm xong lâu rồi. Sao đến muộn thế?

Bình chào bố vợ, dựng xe đạp cạnh hè, Thùy và bé Hiền bước vào trong nhà. Ông dắt tay Hiền đi vào cùng, mắng yêu:

- Chó con của ông buồn ngủ hay sao mà mặt ỉu xìu thế?

Hiền nhắc con:

- Hiền trông thấy ông, con quên rồi sao? Hiền khe khẽ nói:

- Cháu chào ông ngoại ạ!

Ông bế Hiền vào nhà, hai ông cháu ngồi xuống ghế.

Thùy hỏi bố:

- Mợ con không có nhà?

Vừa lúc bà Bẩy dưới bếp đi lên, đáp lời:

- Mợ bận thu dọn ở bếp, hai vợ chồng về chơi thăm ông?

- Dạ, con về thăm, nhân tiện có việc muốn thưa với ông bà.

Ông rung rung Hiền trên đùi, chờ đợi. Ngập ngừng một lúc, Thùy khó khăn lắm mới bắt đầu:

- Thưa bố, thưa mợ! Chắc bố cũng có nghe tin xảy ra đánh nhau giữa Trung Quốc và Việt Nam ở biên giới.

Ông già bình thản nói:

- Cũng có nghe. Một, hai gia đình người Hoa ở quanh đây cũng gồng gánh chuyển về Trung Quốc ở.

Thùy nói tiếp:

- Tình hình ở cơ quan con không được thuận lợi. Anh Bình người Hoa, gia đình con phải đi vào Lâm Đồng, vùng kinh tế mới, con phải ly dị chồng, hoặc nghỉ việc. Chúng con suy nghĩ và quyết định sẽ xuống Hải Phòng đi thuyền chạy ra nước ngoài, không thể ở đây được nữa.

Nghe Thùy nói vậy, ông không tin ở tai mình, sửng sốt hỏi lại:

- Con nói sao?

- Dạ, chúng con sẽ phải ra đi bố ạ.

- Nhưng con đang mang thai gần đến ngày sinh rồi. Hiền còn bé, đi thuyền vượt biển sao được. Con suy nghĩ kỹ chưa?

Thùy cố trấn tĩnh, nói:

- Con biết. Nhưng không đi không được, không còn lựa chọn nào khác bố ạ. Con đã chuẩn bị tiền nộp cho chủ thuyền, bố hiểu cho hoàn cảnh của con.

Nghe Thùy quyết định dứt khoát vậy, ông biết tính con gái, ngăn cản cũng không được. Ông ngồi chết lặng, đôi mắt đờ đẫn nhìn con không biết nói gì nữa. Mãi sau, ông nghẹn ngào, giọng như lạc hẳn đi:

- Bố biết, thuyền theo lái, gái theo chồng. Các con gặp nạn, nhưng bố bất lực, không có đồng nào giúp các con. Có lỗi với con cháu, bố khổ tâm lắm. Xa xôi như vậy, lênh đênh trên biển rồi sẽ ra sao? Bố thực sự lo cho các con.

Nhìn bố mắt đỏ hoe, Thùy đau xót, ân hận chưa báo hiếu được, nay lại bỏ cha già ở lại. Hai đứa em trai còn trong quân ngũ không biết sống chết ra sao? Chúng không biết những gì xảy đến với gia đình người chị gái.

Không khí lúc này thật nặng nề, mọi người ngồi im lặng. Bà mợ vẫn ngồi yên, không nói câu nào từ lúc đầu. Ông lên tiếng trước:

- Vậy khi nào các con đi?

- Dạ, sáng mai, chúng con phải đi sớm, sợ thuyền họ nhổ neo, mình sẽ không kịp.

Ông ôm chặt bé Hiền không muốn rời ra, như sợ sẽ mất cháu ngay bây giờ. Ngồi một lúc sau, Thùy xin phép bố, mợ ra về sáng mai đi sớm. Tiễn con ra cổng, ông nói với Thùy:

- Sớm mai bố sẽ ra bến xe đưa các con đi.

Bé Hiền chào ông, vợ chồng Thùy buồn rầu dắt xe đạp, chào bố ra về. Thùy vừa đi vừa ngoài đầu nhìn căn nhà thân thương một lần cuối. Trong đầu nghĩ: “không biết đến khi nào mới trở về thăm bố và về lại nhà?”

Gần 5 giờ sáng, Thùy đã chuẩn bị xong. Biết không thể đem theo được hết, Thùy vẫn cố gắng cho tất cả vài thứ cần thiết, quần áo vào một bao tải bằng vải chắc chắn, một cái va-li đựng quần áo Hiền, tã lót cho em bé, mấy hộp sữa ‘Ông Thọ’- đồ ăn cho con-. Ba người ra bến xe ô tô thị xã đi Hà nội.

Trời lất phất mưa càng làm cho không khí thêm oi bức, ngột ngạt, khó chịu. Bố Thùy đã có mặt ở bến xe từ sớm đợi. Sáu giờ sáng chuyến xe đầu tiên trong ngày khởi hành chạy về Hà Nội. Từ xa nhìn thấy bố đang đi đi lại lại vẻ nóng ruột, Thùy xót xa thương bố vô cùng. Bình vác túi vải to, dài, một tay xách va-li nhỏ. Thùy tay dắt bé Hiền, bố Thùy lật đật đi nhanh đến đón cháu. Những giọt nước mắt hòa cùng nước mưa chảy ướt đầm khuôn mặt ông. Lần đầu tiên Thùy nhìn thấy bố khóc. Một người rất nghiêm khắc và cũng rất tình cảm với con cháu. Ông nói với Hiền:

-Cháu của ông đi mạnh khỏe, ngoan, nhớ nghe lời cha mẹ.

Hiền thấy ông khóc, lo lắng, bàn tay bé nhỏ vuốt vuốt nước mắt cho ông, nói như dỗ dành:

- Ông đừng khóc, cháu đi chơi mấy ngày rồi về mua kẹo cho ông, ông phải ngoan nhé.

Ông ôm Hiền ghì chặt vào ngực, nghẹn ngào:

- Ông biết rồi … ừ.. ông biết rồi.

Không ai nói gì trong lúc này. Muốn nói nhiều, nhiều lắm, nhưng tắc nghẽn ở trong, không thốt được ra lời. Thùy cố bình tĩnh nói:

- Bố ở lại giữ gìn sức khỏe, chúng con đi. Con sẽ tìm cách liên lạc cho bố biết tin.

Ông nhìn từng người, từng người như muốn khắc sâu hình ảnh con cháu giây phút chia tay này. Có những cuộc chia tay, tạm biệt còn biết ngày gặp lại, nhưng lần chia tay này không hẹn ngày về, phía trước tương lai thật mờ mịt, mung lung.

Chia ly nào không rơi nước mắt

Biệt ly nào không đau thắt tim gan? 

Biết rằng phía trước gian nan …

Người phụ xe thúc giục mọi người lên xe gấp. Tay cầm tay, mắt nhìn mắt. Thùy bặm chặt môi, mắt đẫm lệ nhìn bố lần cuối, hình ảnh người cha nhòa trong nước mắt, hoà với nước mưa. Ông trời như thấu hiểu, chia xẻ nỗi lòng cùng những con người khốn khổ. Bình chào bố vợ, vác túi, va-li bước lên xe, Thùy cho Hiền lên xe trước, từ từ rời bàn tay bố, bước lên xe trong bịn rịn, lưu luyến.

Xe chuyển bánh, bố Thùy đứng lặng người như cây gỗ, thẫn thờ, day dứt. Năm Thùy chưa đầy mười sáu tuổi, đã xa gia đình, xa bố đi làm. Bây giờ Thùy và gia đình bé nhỏ lại đi xa, bỏ ông ở lại. Nhưng lần này không biết ngày về, ông không muốn con ra đi trong vô vọng. Ông là người cha bất lực, có lỗi, khẽ vẫy tay tạm biệt những người thân yêu của mình, ông lẩm nhẩm cầu chúc con cháu được bình an, may mắn, tai qua nạn khỏi. Qua khung cửa sổ, bóng ông mờ dần, khuất hẳn sau hàng cây bàng ven đường, những dẫy phố thân quen, những con đường in giữ vết chân thuở học trò. Vĩnh biệt, vĩnh  biệt tất cả! Tim Thùy đau nhói, trong đầu lẫn lộn bao suy nghĩ …

Một ngày giữa tháng 4 năm 1979…

*Ghi chú: Theo chỉ thị của tập đoàn Lê Duẩn, Lê Đức Thọ tháng 2-1979 người Việt gốc Hoa và vợ con họ không được làm việc trong 7 ngành: Ngoại giao, Văn hóa

- Giáo dục, Y tế, Giao Thông vận tải, Lương thực - thực phẩm, Kinh tế, Quân đội.