Cách đây không lâu, tôi vinh hạnh nhận được một chuyến viếng thăm nhanh chóng từ người bạn trẻ Eustace Bright, người mà tôi chưa từng gặp lại kể từ khi rời xa những ngọn núi lộng gió ở Berkshire. Nhân kỳ nghỉ đông ở trường đại học, Eustace tranh thủ chút thời gian thư giãn với hy vọng, như cậu ấy nói, có thể bù đắp lại những tổn hại mà việc học tập căng thẳng đã gây ra cho sức khỏe của mình; và qua thể trạng tuyệt vời mà tôi chứng kiến ở cậu, tôi rất đỗi vui mừng kết luận rằng phương thuốc ấy đã mang lại những thành công vô cùng mỹ mãn. Cậu vừa đi chuyến tàu buổi trưa từ Boston lên đây, một phần vì tình cảm thân thiện mà cậu dành cho tôi, và phần khác, như tôi sớm nhận ra, vì một vài công chuyện văn chương.
Tôi rất lấy làm thích thú khi được đón tiếp cậu Bright lần đầu tiên dưới một mái tranh, dẫu rất khiêm nhường, mà tôi thực sự có thể gọi là của riêng mình. Tôi cũng không quên (đúng như thói quen của các chủ đất khắp nơi trên thế giới) dẫn cậu thanh niên tội nghiệp đi dạo khắp sáu sào đất của mình; dẫu vậy, trong thâm tâm tôi vẫn thầm vui mừng vì cảnh tượng hoang tàn của mùa đông khắc nghiệt, đặc biệt là lớp tuyết dày sáu inch phủ trên mặt đất, đã ngăn cậu quan sát sự bỏ bê tiêu điều của đất đai và cây cối nơi đây.
Tuy nhiên, thật là hão huyền khi tưởng tượng rằng một vị khách phóng khoáng đến từ núi Monument, đỉnh Bald, và ngọn Graylock già nua với những khu rừng nguyên sinh rậm rạp, lại có thể tìm thấy điều gì đáng ngưỡng mộ ở sườn đồi nhỏ bé nghèo nàn của tôi, với những hàng cây cào cào còi cọc bị sâu bọ đục khoét. Eustace đã thẳng thừng gọi phong cảnh nhìn từ đỉnh đồi của tôi là nhàm chán; và không nghi ngờ gì nữa, quả thực nó đúng là như vậy, sau những vùng Berkshire gồ ghề, hiểm trở, hoang dã, lao xao, và nhất là các vùng phía bắc của hạt này, nơi mà quãng đời sinh viên đã quen thuộc với cậu. Nhưng đối với tôi, có một vẻ đẹp quyến rũ kỳ lạ và tĩnh lặng trong những đồng cỏ rộng lớn cùng những gò đồi thoai thoải ấy. Chúng tuyệt vời hơn những ngọn núi, bởi vì chúng không hằn in và đóng khung trong tâm trí, để rồi trở nên mệt mỏi với cùng một ấn tượng mạnh mẽ lặp đi lặp lại ngày qua ngày. Vài tuần hè giữa chốn núi non, một đời người giữa những đồng cỏ xanh tươi và sườn dốc êm đềm, với những đường nét luôn mới mẻ vì liên tục phai mờ trong ký ức—đó sẽ là lựa chọn đứng đắn của tôi.
Tôi nghi ngờ rằng nội tâm Eustace đã cho rằng toàn bộ khung cảnh này thật tẻ nhạt, cho đến khi tôi dẫn cậu đến ngôi nhà mùa hè mộc mạc nhỏ bé đã đổ nát của người chủ trước, nằm ở lưng chừng sườn đồi. Đó chỉ là bộ khung trơ trọi của những thân cây mảnh dẻ đang mục rữa, không tường cũng chẳng mái; chẳng có gì ngoài những đường nét đan cài của cành và nhánh, mà cơn gió đông sắp tới rất có thể sẽ thổi tung thành từng mảnh vãi dọc theo bậc thềm. Nó trông giống như, và thực sự là, mong manh tựa một giấc mơ; thế nhưng, trong mạng lưới cành cây mộc mạc ấy, nó lại ẩn chứa chút hơi hướng của vẻ đẹp tâm hồn, và đã trở thành một biểu tượng đích thực cho tâm trí tinh tế, thanh tao của người đã thiết kế ra nó. Tôi bảo Eustace Bright ngồi xuống một đống tuyết đang chất đống trên chiếc ghế phủ rêu, và khi nhìn qua những khung cửa sổ vòm đối diện, cậu đã công nhận rằng cảnh sắc bỗng chốc trở nên đẹp như tranh vẽ.
"Trông đơn giản là thế," cậu nói, "công trình nhỏ bé này có vẻ như là tác phẩm của phép thuật. Nó tràn ngập những điều gợi mở, và theo cách riêng của mình, nó tuyệt vời chẳng khác nào một thánh đường. À, đây sẽ là chốn hoàn hảo để ngồi vào một buổi chiều mùa hè, và kể cho lũ trẻ nghe thêm dăm câu chuyện kỳ thú từ các thần thoại cổ điển!"
"Quả thực là vậy," tôi đáp. "Bản thân ngôi nhà mùa hè, thoáng đãng và đổ nát nhường ấy, giống như một trong những câu chuyện cổ xưa được ghi nhớ chắp vá; và những cành cây táo Baldwin sống động đang len lỏi vào một cách thô bạo kia lại giống như những phần thêm thắt vô lý của cậu. Mà nhân tiện, từ sau khi xuất bản cuốn 'Wonder-Book', cậu đã bổ sung thêm truyền thuyết nào vào chuỗi câu chuyện chưa?"
"Nhiều lắm chứ," Eustace nói; "Primrose, Periwinkle và những đứa trẻ khác không cho tôi lấy một phút bình yên nếu tôi không kể cho chúng nghe một câu chuyện sau mỗi một hoặc hai ngày. Tôi đã trốn khỏi nhà một phần là để thoát khỏi sự nài nỉ của lũ nhóc phiền phức này! Nhưng tôi đã viết xong sáu câu chuyện mới và mang đến đây cho anh xem qua."
"Chúng có hay bằng phần đầu không?" tôi hỏi.
"Được chọn lọc kỹ hơn và xử lý khéo léo hơn," Eustace Bright đáp. "Anh sẽ thốt lên như vậy khi đọc chúng."
"Chưa chắc đâu," tôi nhận xét. "Dựa vào kinh nghiệm bản thân, tôi biết rằng tác phẩm cuối cùng của một tác giả luôn là tác phẩm hay nhất, theo đánh giá của chính họ, cho đến khi nó hoàn toàn nguội lạnh cơn nhiệt huyết sáng tác. Sau đó, nó sẽ tự động rơi đúng vào vị trí thực sự của mình. Nhưng chúng ta hãy lui về phòng làm việc của tôi và nghiên cứu những câu chuyện mới này đi. Sẽ thật bất công với chính cậu nếu cứ ngồi đây trên đống tuyết này để giới thiệu chúng cho tôi biết!"
Thế là chúng tôi bước xuống đồi trở về ngôi nhà nhỏ cổ kính của tôi, rồi tự giam mình trong căn phòng hướng đông nam, nơi ánh nắng chiếu vào ấm áp và rực rỡ suốt hơn nửa ngày đông. Eustace trao tập bản thảo vào tay tôi; và tôi lướt qua nó khá nhanh, cố gắng tìm ra điểm hay điểm dở bằng đầu ngón tay, đúng như một người kể chuyện kỳ cựu phải biết cách làm.
Mọi người hẳn còn nhớ rằng cậu Bright đã hạ cố tận dụng kinh nghiệm văn chương của tôi bằng cách phong tôi làm biên tập viên của cuốn "Wonder-Book". Vì cậu không có lý do gì để phàn nàn về sự đón nhận của công chúng đối với tác phẩm uyên bác đó, nên giờ đây cậu lại muốn giữ tôi ở một vị trí tương tự đối với tập sách hiện tại, mà cậu đặt tựa là TANGLEWOOD TALES. Không phải, như Eustace đã hé lộ, vì thực sự có nhu cầu cần sự trợ giúp của tôi với tư cách người giới thiệu, xét cho cùng thì tên tuổi của cậu đã tạo dựng được mức độ thiện cảm nhất định trong giới văn chương. Nhưng mối liên hệ với tôi, cậu vui lòng bày tỏ, là vô cùng dễ chịu; cậu cũng chẳng hề mong muốn, như đa số mọi người vẫn làm, đá bỏ chiếc thang đã từng giúp mình vươn lên tầm cao hiện tại. Nói tóm lại, người bạn trẻ của tôi sẵn sàng để sự tươi xanh của danh tiếng đang lớn dần của mình phủ lên những nhánh cây xơ xác, trơ trụi một nửa của tôi; giống như đôi khi tôi từng nghĩ đến việc cho một dây leo với những chiếc lá xum xuể và chùm quả tím bò lên những cột nhà và xà nhà đã bị mọt đục của ngôi nhà mùa hè mộc mạc ấy. Tôi không hề thờ ơ trước những lợi ích từ lời đề nghị của cậu và vui vẻ đảm bảo với cậu rằng mình đã nhận lời.
Chỉ cần nhìn vào tựa đề các câu chuyện là tôi thấy ngay các đề tài không hề kém phần phong phú so với tập sách trước; tôi cũng chẳng mảy may nghi ngờ rằng sự táo bạo của cậu Bright (trong giới hạn mà khả năng ấy cho phép) đã giúp cậu tận dụng triệt để mọi tiềm năng mà chúng mang lại. Tuy nhiên, bất chấp kinh nghiệm về lối xử lý phóng khoáng của cậu, tôi phải thú nhận rằng mình vẫn chưa rõ làm thế nào cậu có thể vượt qua mọi khó khăn để khiến chúng trở nên phù hợp với trẻ em. Những truyền thuyết cổ xưa ấy, ngập tràn những gì tối kỵ nhất đối với ý thức đạo đức theo đạo Kitô của chúng ta—một số thì gớm ghiếc, số khác lại u sầu và bi thảm, là nơi các nhà soạn kịch Hy Lạp tìm kiếm đề tài và nhào nặn chúng thành những nỗi đau đớn dữ dội nhất mà nhân loại từng chứng kiến; liệu thứ nguyên liệu ấy có phải là chất liệu để làm nên đồ chơi cho trẻ em không? Làm thế nào để thanh lọc chúng? Làm thế nào để chiếu ánh nắng chan hòa vào đó?
Nhưng Eustace bảo tôi rằng những thần thoại ấy là những thứ kỳ lạ nhất trên đời, và cậu luôn kinh ngạc, mỗi khi bắt đầu kể một câu chuyện, bởi sự sẵn sàng thích ứng của chúng với sự thuần khiết ngây thơ của thính giả. Những đặc điểm đáng lên án dường như chỉ là một dạng ký sinh phát triển, không có mối liên hệ cốt lõi nào với ngụ ngôn gốc. Chúng rơi rụng đi và không còn ai nhớ đến nữa, ngay khi cậu đặt trí tưởng tượng của mình vào sự đồng cảm với vòng tròn thơ ngây nhỏ bé, với những đôi mắt mở to đang đăm đăm hướng về cậu. Cứ thế, các câu chuyện (không phải bằng một nỗ lực gượng ép nào của người kể, mà hòa hợp với hạt giống vốn có bên trong chúng) tự biến hóa và tái hiện lại những hình dạng mà người ta có thể cho là chúng sở hữu trong thời thơ ấu nguyên thủy của thế giới. Khi nhà thơ hay tiểu thuyết gia đầu tiên kể lại những truyền thuyết kỳ diệu này (đó là quan điểm của Eustace Bright), thì đó vẫn là Thời Đại Hoàng Kim. Cái ác chưa từng tồn tại; và nỗi buồn, sự bất hạnh, tội ác chỉ là những cái bóng do tâm trí tưởng tượng ra cho chính mình, như một nơi trú ẩn trước những thực tế quá đỗi chói chang; hoặc cùng lắm, chỉ là những giấc mơ tiên tri mà chính kẻ mơ cũng không hoàn toàn tin vào lúc thức giấc. Trẻ em giờ đây là đại diện duy nhất cho những người đàn ông và phụ nữ của kỷ nguyên hạnh phúc ấy; và đó là lý do tại sao chúng ta phải nâng tầm trí tuệ và trí tưởng tượng lên ngang mức với thời thơ ấu, nhằm tái tạo lại những thần thoại nguyên thu bản.
Tôi để cho nhà văn trẻ tuổi nói bao nhiêu và phóng đại bao nhiêu tùy ý, và rất đỗi vui mừng khi thấy cậu bắt đầu chặng đường đời với sự tự tin vững chắc vào bản thân và thành quả của mình. Vài năm nữa sẽ làm nốt mọi việc cần thiết để cho cậu thấy sự thật ở cả hai phương diện. Trong lúc này, thật công bằng khi nói rằng cậu dường như đã thực sự vượt qua được những rào cản đạo đức đối với các ngụ ngôn này, dẫu phải đánh đổi bằng những sự tự do trong cấu trúc của chúng mà bản thân chúng phải tự biện hộ lấy, chẳng cần sự trợ giúp nào từ tôi. Quả thực, ngoại trừ việc điều đó là tất yếu—và bản chất bên trong của các truyền thuyết không thể chạm đến được nếu không biến chúng hoàn toàn thành tài sản của riêng mình—thì chẳng có lời bào chữa nào khác được đưa ra.
Eustace cho biết cậu đã kể những câu chuyện của mình cho lũ trẻ nghe ở nhiều hoàn cảnh khác nhau—trong rừng, bên bờ hồ, ở thung lũng Shadow Brook, trong phòng chơi, bên ngọn lửa ấm ở Tanglewood, và trong một cung điện tuyết tráng lệ với những ô cửa sổ bằng băng mà cậu đã giúp các bạn nhỏ của mình xây dựng. Thính giả của cậu thậm chí còn phấn khích hơn với nội dung của tập sách này so với những gì đã từng ra mắt thế giới. Ngài Pringle uyên bác về kinh điển cũng đã lắng nghe hai hoặc ba câu chuyện và chỉ trích chúng thậm chí còn cay nghiệt hơn cả cuốn BA QUẢ TÁO VÀNG; thế nên, giữa vô số lời ca ngợi và chê bai, Eustace Bright tin rằng có hy vọng lớn lao về việc gặt hái thành công trước công chúng ít nhất cũng tương đương như cuốn "Wonder-Book".
Tôi đã hỏi thăm đủ điều về bọn trẻ, chắc mẩm rằng sẽ có rất nhiều người hào hứng muốn nghe tin tức về chúng, trong số những bạn nhỏ ngoan ngoãn từng viết thư cho tôi để đòi thêm một tập thần thoại nữa. Tôi rất vui mừng khi thông báo rằng tất cả bọn chúng (ngoại trừ Clover) đều có sức khỏe và tinh thần tuyệt vời. Primrose giờ đây đã lớn xấp xỉ một thiếu nữ, và theo lời Eustace, vẫn đanh đá y như ngày nào. Con bé ra điều làm cao rằng mình đã quá tuổi để hứng thú với những câu chuyện vẩn vơ thế này; thế nhưng, dù vậy, cứ mỗi lần có câu chuyện được kể là Primrose không bao giờ vắng mặt trong số thính giả, để rồi lại trêu chọc nó khi câu chuyện kết thúc. Periwinkle đã cao lớn lên rất nhiều, và dự kiến sẽ dẹp nhà búp bê cùng vứt bỏ búp bê của mình trong một hoặc hai tháng nữa. Sweet Fern đã biết đọc biết viết, đồng thời diện cả áo khoác lẫn quần dài—tất cả những tiến bộ ấy đều khiến tôi thấy tiếc nuối. Squash Blossom, Blue Eye, Plantain và Buttercup đã mắc bệnh sốt phát ban, nhưng đã vượt qua một cách nhẹ nhàng. Huckleberry, Milkweed và Dandelion bị ho gà tấn công, nhưng đã chịu đựng rất kiên cường và vẫn ra ngoài chơi mỗi khi trời nắng. Vào mùa thu, Cowslip mắc bệnh sởi, hoặc một chứng phát ban trông rất giống như thế, nhưng gần như chẳng bệnh lấy một ngày. Tội nghiệp Clover gặp khá nhiều phiền toái với bộ răng vấy sữa mọc thay, khiến vẻ ngoài gầy gò và tính tình khá cáu kỉnh; và ngay cả khi con bé cười, tình hình cũng chẳng khá khẩm hơn là bao, bởi nó để lộ một khoảng trống ngay trong kẽ môi, rộng gần bằng cửa chuồng ngựa. Nhưng tất cả những điều này rồi sẽ qua đi, và người ta dự đoán rằng con bé sẽ lớn lên thành một thiếu nữ rất xinh đẹp.
Còn về bản thân cậu Bright, cậu hiện đang là sinh viên năm cuối tại Đại học Williams, và có viễn cảnh tốt đẹp là sẽ tốt nghiệp với một mức độ danh dự nào đó vào lễ Phát bằng sắp tới. Cậu cho tôi hay rằng trong bài diễn văn tốt nghiệp cử nhân của mình, cậu sẽ bàn về các thần thoại cổ điển dưới góc độ là những câu chuyện trẻ con, và đang có ý định thảo luận về sự thuận tiện của việc tận dụng toàn bộ lịch sử cổ đại cho cùng mục đích đó. Tôi không biết cậu dự định làm gì sau khi rời ghế nhà trường, nhưng tôi hy vọng rằng, việc dấn thân quá sớm vào công việc sáng tác đầy nguy hiểm và quyến rũ ấy sẽ không cám dỗ cậu trở thành một nhà văn chuyên nghiệp. Nếu điều đó xảy ra, tôi sẽ vô cùng ân hận vì chút ít đóng góp của mình trong việc cổ vũ cho những bước khởi đầu này.
Tôi ước gì có khả năng sớm gặp lại Primrose, Periwinkle, Dandelion, Sweet Fern, Clover, Plantain, Huckleberry, Milkweed, Cowslip, Buttercup, Blue Eye và Squash Blossom. Nhưng vì tôi không biết khi nào mình mới ghé thăm Tanglewood lần nữa, và vì Eustace Bright có lẽ sẽ không nhờ tôi biên tập cuốn "Wonder-Book" thứ ba, nên công chúng nhỏ tuổi không được kỳ vọng sẽ nghe thêm bất kỳ điều gì về những đứa trẻ đáng yêu ấy từ tôi nữa. Cầu Chúa phù hộ cho chúng, và tất cả mọi người, dù là người lớn hay trẻ em!