Bức tượng tuyết và những truyện kể lại lần hai

Bức Tượng Tuyết Và Những Truyện Kể Lại Lần Hai

Lượt đọc: 346 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Lời Nói Đầu

❊ ❊ ❊

KÍNH GỬI HORATIO BRIDGE, HẢI QUÂN HOA KỲ

BRIDGE THÂN MẾN:—Tôi được biết vài nhà phê bình khó tính đã gán cho bạn anh cái thói tự phụ, bừa bãi, thậm chí xấc xược, chỉ vì những Lời nói đầu và Lời tựa mà đôi phen anh ta thấy cần mượn để mở đường cho độc giả bước vào tòa lâu đài bên trong một cuốn sách. Tôi khó lòng đồng tình với sự chỉ trích ấy là xác đáng. Một mặt, công chúng nhìn chung đã bác bỏ ý kiến cho rằng tác giả đi quá giới hạn, bởi theo tôi thấy, họ lại chú ý đến những Lời tựa vừa kể hơn cả những câu chuyện theo sau; mặt khác, dù có vẻ như đang bộc bạch thân tình, tôi vẫn hết sức cẩn trọng để không hé lộ điều gì về bản thân mà một kẻ bàng quan vô tình nhất không thể biết, hay một điều gì mà tôi không sẵn lòng để cho kẻ thù lớn nhất của mình tường tận. Tôi còn có thể tự biện minh thêm rằng, từ thời trai trẻ, tôi vốn chỉ quen trò chuyện với một nhóm độc giả thân hữu rất hẹp, chẳng mấy bận tâm đến nguy cơ bị bàn dân thiên hạ nghe lén; và thói quen đã hình thành như thế dẫu có tiếp tục duy trì thì cũng đáng được thứ tha, ngay cả khi những người xa lạ đã bắt đầu bước vào khán phòng của tôi.

Thế nhưng, tôi mạo muội cho rằng lời cáo buộc ấy, dù xét dưới bất kỳ góc độ công tâm nào, cũng là điều vô lý. Chẳng có hại gì, mà trái lại còn tốt, khi khoác lên vài sự thực đời thường một vẻ đẹp nghệ thuật và được lý tưởng hóa đôi phần. Tôi chọn những sự việc liên quan đến bản thân đơn giản vì chúng tình cờ ở gần tầm tay nhất, và cũng bởi chúng thuộc quyền sở hữu của chính tôi. Còn về thói tự phụ ư, một kẻ đã dốc hết tâm can đào sâu vào những góc khuất của bản tính con người vì mục đích của tiểu thuyết tâm lý—một kẻ mò mẫm nghiên cứu miền tăm tối ấy bằng sự nhạy cảm của lòng thấu cảm cũng như ánh sáng của óc quan sát, bởi bắt buộc phải thế—hẳn sẽ chỉ mỉm cười khi bị gán cho lời buộc tội kia, chỉ vì đôi dòng phiếm đàm mở đầu về thói quen sinh hoạt, nơi ăn chốn ở, những người tình cờ quen biết và bao chuyện hoàn toàn ngoài bề mặt. Những thứ ấy chỉ che giấu con người anh ta chứ nào có phơi bày. Người ta phải làm một cuộc truy vấn hoàn toàn khác, phải nhìn xuyên suốt cả hệ thống nhân vật hư cấu, cả thiện lẫn ác của anh ta, mới mong nhận ra được đôi nét cốt tủy trong con người thật ấy.

Dù sao đi nữa, hẳn chẳng ai có thể nghi ngờ tính thỏa đáng khi tôi đề tặng bạn tập phác thảo gồm cả những bài viết thuở đầu lẫn giai đoạn sau này, và dừng lại nơi đây đôi phút để hàn huyên như hai người bạn tâm giao; dẫu rằng vẫn cần thận trọng, kẻo công chúng và giới phê bình nghe lỏm được những điều ta muốn giấu kín. Với bạn, nếu không phải ai khác, tôi hoàn toàn có quyền trông cậy để bạn gánh vác cương vị người được nhận cuốn sách này. Nếu có ai phải chịu trách nhiệm về việc ngày hôm nay tôi trở thành một nhà văn, thì người đó chính là bạn. Tôi chẳng rõ niềm tin của bạn bắt nguồn từ đâu; nhưng khi chúng ta còn là những cậu thiếu niên cùng học tại trường đại học miền quê—đi hái việt quất trong giờ học dưới những rặng thông học viện cao vút; hay ngắm nhìn những súc gỗ khổng lồ nhào lộn theo dòng nước sông Androscoggin; hoặc săn bồ câu và sóc xám trong rừng; hay đi vồ chim giữa buổi hoàng hôn mùa hạ; hoặc câu cá hồi nơi con suối nhỏ râm mát mà tôi đồ rằng giờ đây vẫn đang len lỏi qua cánh rừng xuôi ra phía sông—dẫu bạn và tôi sẽ chẳng bao giờ buông cần nơi ấy thêm lần nào nữa—tóm lại là hai chàng trai nhàn tản (như ta chẳng ngại gì mà thừa nhận lúc này), làm hàng trăm trò mà Ban Giám hiệu chưa từng nghe tới, nếu không thì số phận chúng ta đã khốn đốn—vậy mà bạn vẫn luôn tiên đoán về tiền định của bạn mình, rằng anh ta chắc chắn sẽ trở thành một người viết tiểu thuyết.

Và đúng thời điểm, anh ta đã trở thành một kẻ dệt truyện hư cấu. Nhưng liệu có ai từng phải trải qua nỗi mòn mỏi kéo dài như tôi để nhận được chút công nhận nhỏ nhoi từ công chúng chăng? Tôi ngồi bên lề đường đời như kẻ trúng bùa mê, bụi cây mọc lên quanh tôi, bụi rậm hóa thành cây non, rồi cây non vươn thành đại thụ, cho đến khi chẳng còn thấy lối thoát nào qua chiều sâu chằng chịt của chốn vô danh tăm tối. Và có lẽ lúc này tôi vẫn còn ngồi đó, với rêu phong bám trên những thân cây giam cầm, cùng lá vàng của hơn hai mươi mùa thu phủ ngập trên đầu, nếu như không có bạn. Bởi chính nhờ sự can thiệp của bạn—mà lại âm thầm không để cho bạn mình hay biết—người bạn thời hoa niên của bạn mới được bước ra trước công chúng một cách đàng hoàng hơn trước, trong tập đầu tiên của cuốn Twice-told Tales. Tôi đồ rằng chẳng một nhà xuất bản nào ở nước Mỹ đánh giá đủ cao những câu chuyện đã bị lãng quên hoặc chưa từng được đoái hoài của tôi để dám mạo hiểm bỏ tiền giấy mực in ấn; tôi nói điều này cũng không nhằm gieo tiếng xấu cho giới xuất bản đáng kính vì họ đã mù quáng trước tài năng tuyệt vời của tôi. Thành thực mà nói, tôi cũng hoài nghi về sự đón nhận của công chúng chẳng kém gì họ. Chính vì thế mà niềm tin của bạn lại càng thêm hào hiệp; và biết rằng niềm tin ấy bắt nguồn từ tình bạn cũ hơn là sự phê bình lạnh lùng, tôi lại càng trân quý nó biết bao.

Vậy nên giờ đây, khi quay nhìn lại con đường mình đã đi qua dưới ánh sáng le lói thoáng qua từ thiện cảm của công chúng, để nhặt nhạnh lại vài thiên khảo cứu từng bị bỏ sót trong những tuyển tập trước, tôi lấy làm hân hoan khi biến chúng thành kỷ vật cho mối thâm giao lâu bền và chưa từng gián đoạn của chúng ta. Vài thiên phác thảo trong số này thuộc hàng những tác phẩm đầu tay tôi viết, sau nhiều năm nằm im dưới dạng bản thảo, cuối cùng chúng mới lén lút chen chân vào các Tập san thường niên hay Tạp chí, rồi ẩn mình ở đó mãi từ bấy đến nay. Những bài khác là thành quả của giai đoạn sau; và một số bài nữa lại mới được viết gần đây. Việc so sánh những mảnh vụn vặt khác nhau này—những dấu chỉ ghi lại trạng thái trí tuệ ở các thời kỳ cách biệt xa xôi—mang lại cho tôi một nỗi tiếc nuối phức tạp kỳ lạ. Tôi có xu hướng chê trách những phác thảo thời kỳ đầu, phần vì cái nhìn chín chắn hơn giúp nhận ra quá nhiều tì vết, nhưng phần nhiều hơn là bởi chúng đã gần chạm tới tầm mức tốt nhất mà tôi có thể đạt được lúc này. Trái chín mùa thu nếm chẳng hơn bao lăm so với những quả rụng đầu mùa. Quả là bẽ bàng biết bao khi phải tin rằng mùa hè của cuộc đời đã trôi qua mà không đem lại sự tiến bộ hay hoàn thiện nào rõ rệt hơn những gì được phơi bày nơi đây. Nhưng—ít nhất tôi cũng tha thiết hy vọng như thế—những thứ này khó lòng được coi là thước đo chuẩn xác cho một con người cả về mặt trí tuệ lẫn đạo đức. Thời trẻ dại, người ta thường viết uyên bác hơn những gì họ thực sự biết hay cảm nhận; và quãng đời còn lại có thể chẳng hề uổng phí nếu ta dùng nó để thấu hiểu và tự thuyết phục bản thân về sự thông thái mà ta đã thốt ra tự thuở nào. Chân lý từng chỉ lấp lánh trong trí tưởng tượng ngày ấy giờ đây có lẽ đã kết tinh thành thực chất trong khối óc và trái tim.

Tôi nghĩ mình chẳng còn gì để nói thêm nữa; trừ phi cần thưa rằng công chúng sẽ không phải lo ngại việc tôi lại lạm dụng lòng tốt của họ bằng những trang báo cũ mốc meo bị chuột gặm này thêm lần nào nữa, những trang viết đã được phép thuật của các nhà xuất bản thân tình biến thành một cuốn sách mới. Đây là những trang cuối cùng rồi. Hoặc giả như vẫn còn sót lại đôi ba bài, thì chúng hoặc là thứ mà ngay cả sự thiên vị của kẻ làm cha đẻ cũng không thể khiến tác giả thấy đáng để lưu giữ, hoặc là chúng đã rơi vào một góc khuất tăm tối và đầy bụi bặm nào đó, hoàn toàn biến mất khỏi ký ức của tôi và chẳng cuộc tìm kiếm nào có thể đào bới lên được. Vậy thì hãy cứ để chúng yên nghỉ nơi ấy.

Kính thư,

N. H.

LENOX, ngày 1 tháng 11 năm 1851.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.