Một người mẹ đang ngồi đó cùng đứa con nhỏ. Lòng nàng trĩu nặng âu lo, sợ hãi xiết bao rằng đứa trẻ sẽ chết! Thằng bé xanh xao làm sao, đôi mắt nhỏ đã khép lại, và thỉnh thoảng nó lại thở rất khẽ, một tiếng thở dài sâu thẳm; người mẹ lại càng nhìn sinh linh bé bỏng ấy với ánh mắt đau xót khôn nguôi.

Bỗng có tiếng gõ cửa, và một ông lão nghèo khổ bước vào, người quấn quanh một tấm chăn ngựa lớn, bởi nó có thể sưởi ấm và ông đang rất cần điều đó, khi mà mùa đông lạnh giá đã đến! Mọi vật bên ngoài đều phủ đầy băng tuyết, và gió thổi buốt giá cắt cứa cả mặt mũi.

Vì ông lão run lên vì lạnh, và đứa trẻ chợt thiếp đi một lát, người mẹ liền bước tới đổ ít bia vào chiếc vạc rồi đặt lên lò sưởi để hâm nóng cho ông; ông lão ngồi ru nôi, còn người mẹ ngồi xuống chiếc ghế gần đó, đăm đăm nhìn đứa con nhỏ đang đau ốm với hơi thở sâu và bàn tay bé xíu đưa lên.

“Ông có nghĩ rằng tôi sẽ cứu được nó không?” nàng cất lời. “Chúa nhân từ sẽ không cướp nó khỏi tay tôi đâu!”

Và ông lão — chính là Thần Chết — ông khẽ gật đầu một cách lạ lùng, cái gật đầu có thể hiểu là phải mà cũng có thể là không. Người mẹ cúi gằm nhìn vạt áo, những giọt nước mắt lăn dài trên má; đầu nàng trĩu nặng — nàng đã ba ngày ba đêm không chợp mắt; và giờ đây nàng đã thiếp đi, nhưng chỉ chùng xuống trong giây lát rồi giật mình bừng tỉnh, run lẩy bẩy vì lạnh.

“Cái gì thế kia?” nàng thốt lên, đảo mắt nhìn xung quanh; nhưng ông lão đã biến mất, và đứa con thơ của nàng cũng không còn — lão đã mang nó đi theo; và chiếc đồng hồ cổ trong góc phòng cứ rù rì, rù rì, quả nặng bằng chì tuột xuống tận sàn nhà, thịch một tiếng! rồi chiếc đồng hồ cũng ngừng chạy.

Nhưng người mẹ khốn khổ lao thốc ra khỏi ngôi nhà và cất tiếng khóc nghẹn ngào gọi con.

Nơi ấy, giữa muôn trùng tuyết trắng, có một người phụ nữ mặc bộ y phục dài màu đen đang ngồi; bà ta cất tiếng: “Thần Chết đã ở trong căn phòng của ngươi, và ta đã thấy lão vội vã bỏ đi cùng đứa con nhỏ của ngươi; lão đi nhanh hơn cả gió, và chưa bao giờ mang trả lại những gì lão đã lấy đi!”

“Ôi, xin hãy nói cho tôi biết lão đã đi theo hướng nào!” người mẹ van xin. “Hãy chỉ đường cho tôi, rồi tôi sẽ tìm ra lão!”

“Ta biết chứ!” người phụ nữ mặc áo đen đáp. “Nhưng trước khi ta chỉ đường, ngươi phải cất tiếng hát cho ta nghe tất cả những khúc ca mà ngươi từng hát ru con mình! Ta rất thích chúng. Ta đã từng nghe rồi; ta chính là Đêm; ta đã nhìn thấy những giọt nước mắt của ngươi khi ngươi cất lời ca ấy!”

“Tôi sẽ hát tất cả, tất cả!” người mẹ thốt lên. “Nhưng xin đừng giữ chân tôi lúc này — tôi có thể bắt kịp lão — tôi có thể tìm lại con tôi!”

Nhưng Đêm vẫn đứng lặng thinh và bất động. Bấy giờ, người mẹ bứt rứt vặn xoắn hai bàn tay, vừa hát vừa khóc nghẹn ngào, có rất nhiều khúc ca, nhưng còn nhiều hơn thế những giọt nước mắt; và rồi Đêm cất tiếng: “Hãy rẽ phải, đi vào khu rừng thông tăm tối; ta đã thấy Thần Chết mang đứa con nhỏ của ngươi đi theo hướng đó!”

Những con đường cắt ngang nhau trong tầng sâu thẳm của khu rừng, và nàng chẳng còn biết mình phải đi về đâu nữa! Lúc đó xuất hiện một bụi gai; trên cành chẳng có lấy một chiếc lá hay bông hoa nào, cũng bởi đang giữa mùa đông lạnh giá, và những mảnh băng đọng bám đầy các nhánh cây.

“Ngươi có thấy Thần Chết đi ngang qua cùng đứa con nhỏ của ta không?” người mẹ cất tiếng hỏi.

“Có chứ,” bụi gai đáp; “nhưng ta sẽ không chỉ đường cho ngươi đâu, trừ phi ngươi chịu sưởi ấm ta bằng trái tim mình trước đã. Ta đang lạnh đến chết đi được; ta sắp biến thành một khối băng rồi!”

Và nàng ôm ghì bụi gai vào ngực, xiết thật chặt để nó được sưởi ấm hoàn toàn, những chiếc gai đâm sâu vào da thịt nàng, máu tuôn thành từng giọt lớn, nhưng bù lại, bụi gai đã đâm chồi những chiếc lá xanh tươi mơn mởn, và những chùm hoa bung nở ngay trong đêm đông giá lạnh, bởi trái tim của người mẹ đau khổ vốn dĩ quá đỗi ấm áp; rồi bụi gai đã chỉ cho nàng con đường phải đi.

Nàng liền đi đến một hồ nước lớn, nơi chẳng có lấy một con tàu hay chiếc thuyền nào. Hồ nước đóng băng chưa đủ dày để chịu được sức nặng của nàng; mà cũng chẳng phải đang mở nước, hay cạn đến mức nàng có thể lội qua; thế nhưng nàng buộc phải băng qua nó nếu muốn tìm lại đứa con! Nàng bèn cúi xuống uống cạn hồ nước, một điều bất khả thi đối với người phàm, nhưng người mẹ bất hạnh vẫn tin rằng một phép màu có lẽ sẽ xảy ra.

“Ôi, ta có tiếc gì đâu để được đến với con mình!” người mẹ nghẹn ngào khóc thét; nàng càng khóc thảm thiết hơn, và đôi mắt nàng chìm sâu xuống tận đáy dòng nước, hóa thành hai viên ngọc trai quý giá; nhưng làn nước lại nâng bổng nàng lên, tựa như nàng đang ngồi trên một chiếc xích đu, và nàng lướt đi trên những con sóng dập dềnh để sang đến bờ bên kia, nơi tọa lạc một ngôi nhà kỳ lạ rộng cả dặm trường, chẳng rõ đó là một ngọn núi với những cánh rừng và hang hốc, hay là một tòa kiến trúc được xây nên; nhưng người mẹ khốn khổ chẳng thể nhìn thấy gì nữa; đôi mắt nàng đã khóc cạn mi rồi.

“Ta sẽ tìm Thần Chết, kẻ đã cướp đi đứa con nhỏ của ta, ở đâu đây?” nàng cất tiếng hỏi.

“Lão chưa đến đây đâu!” người phụ nữ canh mồ mả già nua, được giao trọng trách trông coi khu vườn kính vĩ đại của Thần Chết, đáp lời. “Làm thế nào mà ngươi tìm được đường đến đây vậy? Và ai đã giúp ngươi?”

“Chúa TRỜI đã giúp tôi,” nàng đáp. “Ngài rất từ bi, và bà cũng sẽ rủ lòng thương! Xin cho tôi biết tôi có thể tìm đứa con nhỏ của mình ở đâu?”

“Nào, ta nào có biết,” người phụ nữ nói, “và ngươi cũng chẳng thể nhìn thấy gì! Đã có rất nhiều hoa cỏ héo tàn trong đêm nay; Thần Chết chẳng mấy chốc sẽ đến để trồng lại chúng! Chắc hẳn ngươi phải biết rằng mỗi con người đều có cái cây hoặc bông hoa sinh mệnh của riêng mình, tùy theo nơi họ được định đoạt; chúng trông giống như bao loài thực vật khác, nhưng lại mang nhịp đập của trái tim. Trái tim trẻ thơ cũng biết đập; hãy đi tìm theo nhịp đập của ngươi, biết đâu ngươi có thể nhận ra con mình; nhưng ngươi sẽ cho ta thứ gì nếu ta bảo ngươi phải làm gì tiếp theo đây?”

“Tôi chẳng có gì để cho cả,” người mẹ bất hạnh đáp, “nhưng tôi sẵn sàng đi đến tận cùng thế giới vì bà!”

“Thôi đi, ta chẳng có việc gì phải đến đó cả!” người phụ nữ bảo. “Nhưng ngươi có thể cho ta mái tóc đen dài của ngươi; chính ngươi cũng biết nó đẹp nhường nào, và ta rất thích nó! Ngươi sẽ nhận lại mái tóc trắng của ta để thay thế, dẫu sao thì đó cũng là một món quà!”

“Bà không đòi hỏi gì khác nữa sao?” nàng hỏi. “Tôi xin sẵn lòng trao nó cho bà!” Và nàng trao cho bà ta mái tóc đen nhánh đẹp đẽ của mình, để nhận lại mái tóc trắng như tuyết của người đàn bà lớn tuổi.

Thế là họ bước vào khu vườn kính rộng lớn của Thần Chết, nơi hoa cỏ và cây cối đan xen vào nhau một cách kỳ lạ. Ở đó có những khóm lan dạ hương tuyệt đẹp dưới những chiếc chuông thủy tinh, và những gốc mẫu đơn thân mọc vững chãi; ở đó mọc đầy thủy sinh, có chòm còn tươi rói, có chòm nửa héo hắt, những con rắn nước nằm bò trên chúng, và những con cua đen đang bấu lấy cuống lá. Nơi ấy có những rặng cọ, sồi và chuối tiêu xinh đẹp; có cả rau mùi và xạ hương đang nở hoa: mỗi cái cây, mỗi bông hoa đều mang một cái tên; mỗi sinh mệnh ấy chính là một đời người, khung hình hài con người vẫn đang sống — người ở Trung Quốc, kẻ tận Greenland — rải rác khắp muôn nơi trên thế giới. Có những thân cây lớn được trồng trong những chiếc chậu nhỏ, khiến chúng còi cọc, èo uột đến mức như muốn nứt toác cả chậu; ở những nơi khác, lại có một đóa hoa nhỏ nhạt nhòa nằm trong lớp đất màu mỡ, xung quanh quấn đầy rêu phong, được nâng niu và chăm sóc vô cùng kỹ lưỡng. Nhưng người mẹ đau khổ đã cúi gập người xuống trên tất cả những mầm cây nhỏ bé nhất, lắng nghe nhịp đập của trái tim con người từ bên trong; và giữa hàng triệu sinh linh, nàng đã nhận ra nhịp tim của con đứa.

“Kia rồi!” nàng thét lên, và vươn đôi tay ôm lấy một bông cúc dại màu xanh nhỏ xíu đang rũ rượi, héo mòn nghiêng hẳn sang một bên.

“Đừng chạm vào bông hoa!” người phụ nữ lớn tuổi ngăn lại. “Nhưng hãy đứng dạt ra đây, và khi Thần Chết đến — ta dự tính lão sẽ về bất cứ lúc nào — đừng để lão nhổ bông hoa lên, mà hãy đe dọa rằng ngươi cũng sẽ làm điều tương tự với những đóa hoa khác. Khi ấy lão sẽ phải sợ hãi! Lão phải chịu trách nhiệm về chúng trước Chúa TRỜI, và không ai dám nhổ chúng đi trước khi Ngài cho phép.”

Bỗng nhiên một luồng khí lạnh buốt giá tràn qua sảnh lớn, và người mẹ mù lòa có thể cảm nhận được rằng Thần Chết đã tới.

“Làm thế nào mà ngươi tìm được đường đến đây?” lão hỏi. “Sao ngươi có thể đến nhanh hơn cả ta?”

“Tôi là một người mẹ,” nàng đáp.

Và Thần Chết vươn bàn tay dài ngoằng về phía bông hoa nhỏ bé xinh đẹp, nhưng nàng đã nhanh chóng nắm chặt lấy tay lão, siết thật chặt, dù vẫn nơm nớp sợ rằng mình sẽ chạm vào một cánh hoa nào đó. Bấy giờ Thần Chết thổi một hơi lên đôi tay nàng, và nàng cảm thấy cái lạnh ấy còn buốt giá hơn cả những cơn gió mùa đông, khiến đôi tay nàng rũ xuống bất lực.

“Ngươi chẳng thể làm gì nổi ta đâu!” Thần Chết cất tiếng.

“Nhưng Chúa TRỜI thì có thể!” nàng đáp.

“Ta chỉ làm theo mệnh lệnh của Ngài!” Thần Chết nói. “Ta là người làm vườn của Ngài, ta đem tất cả hoa cỏ và cây cối của Ngài trồng ra khu vườn lớn nơi thiên đàng, chốn xứ sở vô định ấy; nhưng chúng lớn lên ở đó ra sao và nơi ấy như thế nào, ta nào dám hé lộ với ngươi.”

“Hãy trả lại con cho tôi!” người mẹ khẩn khoản, vừa khóc lóc vừa cầu xin. Ngay lập tức nàng chộp lấy hai bông hoa đẹp tuyệt trần ở gần đó bằng cả hai tay, rồi thét lên với Thần Chết rằng: “Ta sẽ dứt sạch tất cả hoa cỏ của ngươi, bởi ta đã cùng đường rồi.”

“Đừng chạm vào chúng!” Thần Chết bảo. “Ngươi bảo rằng mình khổ sở xiết bao, thế mà giờ đây ngươi lại muốn đẩy một người mẹ khác vào nỗi bất hạnh tương tự.”

“Một người mẹ khác ư!” người phụ nữ tội nghiệp thốt lên, và buông thõng tay khỏi cả hai bông hoa ngay lập tức.

“Kìa, ngươi hãy nhận lại đôi mắt của mình đi,” Thần Chết nói; “ta đã vớt chúng lên từ hồ nước, chúng tỏa sáng rực rỡ quá; ta nào biết đó là mắt của ngươi. Hãy nhận lại chúng đi, giờ đây chúng còn tinh anh hơn cả trước; hãy nhìn xuống cái giếng sâu ngay cạnh kia kìa; ta sẽ kể cho ngươi nghe tên của hai bông hoa mà suýt chút nữa ngươi đã bứt trụi, và ngươi sẽ thấy toàn bộ cuộc đời mai sau của chúng — toàn bộ sự tồn tại kiếp người của chúng: để thấy rõ thứ mà ngươi vừa suýt giày vò và hủy diệt.”

Và nàng cúi xuống nhìn vào lòng giếng; thật hạnh phúc biết bao khi thấy người này trở thành phúc trạch cho nhân loại, thấy biết bao niềm vui và hạnh phúc lan tỏa khắp chốn. Rồi nàng lại nhìn sang cuộc đời của kẻ còn lại, toàn là nỗi buồn đau, khốn cùng, kinh hoàng và tơi tả.

“Cả hai đều là ý định của Thượng Đế!” Thần Chết cất tiếng.

“Đâu là bông hoa của Bất hạnh và đâu là bông hoa của Hạnh phúc?” nàng hỏi.

“Ta sẽ không nói cho ngươi điều đó đâu,” Thần Chết đáp; “nhưng có một điều ngươi phải khắc cốt ghi tâm, ấy là một trong hai bông hoa đó chính là đứa con của ngươi! Đó chính là số phận của con ngươi mà ngươi vừa được chứng kiến — cuộc đời tương lai của chính đứa con ngươi!”

Bấy giờ người mẹ thét lên kinh hoàng: “Đứa nào trong số đó là con tôi? Hãy nói cho tôi biết! Hãy cứu lấy đứa trẻ vô tội! Hãy cứu con tôi khỏi tất cả ngần ấy đau thương! Thà cứ mang nó đi đi! Đưa nó vào vương quốc của Thượng Đế! Hãy quên đi những giọt nước mắt của tôi, quên đi những lời cầu nguyện, và tất cả những gì tôi đã làm đi!”

“Ta chẳng hiểu ngươi đang nói gì cả!” Thần Chết bảo. “Ngươi muốn nhận lại con mình, hay muốn ta mang nó đi đến nơi mà ngươi chẳng bao giờ biết tới?”

Nghe vậy, người mẹ bứt rứt vặn xoắn hai bàn tay, quụp xuống quỳ rạp và cầu nguyện cùng Chúa: “Ôi, xin chớ nghe lời con khi con cầu nguyện trái với ý Ngài, bởi ý Ngài là tốt đẹp nhất! Xin đừng nghe con! Xin đừng nghe con!”