Hành lang dài này, hoàn toàn là phong cách Trung Quốc.

Những cột tròn dưới hành lang từ đầu này đến đầu kia, thoai thoải dốc xuống, mang một màu đỏ son. Khung cửa sổ dùng gỗ màu nâu đen chia thành mấy ô hình chữ tỉnh, lớp kính được lắp vào ấy tựa như hóa thành loại giấy dán cửa in hoa chìm, khiến cho tiết tấu xung quanh đều chậm lại.

Lớp học ngày thứ Bảy được xếp từ bốn giờ đến sáu giờ, có đôi khi tan học sớm, trong khoảng thời gian trống đợi xe buýt, anh liền đứng cạnh cột tròn, trò chuyện với sinh viên, nhìn họ dần dần giải tán. Sinh viên đại học bây giờ so với thời của anh, trông ai nấy đều ra vẻ thông minh, lại rất biết nói lời hay ý đẹp với thầy giáo, thỉnh thoảng vẫn phải dè chừng họ vài phần.

Hành lang giống như hành lang Tiếng Vang (Hưởng Cạp Lang) trên đài Cô Tô. Nơi đó hẳn là sự phồn hoa dưới vòm trời phương Nam ẩn hiện theo tà áo của một đôi ủng gỗ nhỏ, lách cách bước nhẹ lên bậc thềm vàng. Anh cảm giác ủng gỗ kêu lanh canh như chuông gió, từng tiếng va đập nhẹ vụn, mỗi một tiếng đều giống như một câu hỏi dành cho gió. Hơn nữa giữa trán Tây Thi có một nốt ruồi; đại khái là ấn tượng về Tây Thi khi xem phim trước đây.

Những năm đi du học về này, giống như cơn sốt rét đồng quy với cơn sốt cao. Một kiến trúc kiểu Trung Hoa như thế này, thỉnh thoảng trong lúc anh giảng bài, ánh nắng lọc qua khung cửa sổ, rơi lên bục giảng, ngập ngừng, lưỡng lự; những chữ cái hình con cua trên sách giáo khoa trong một làn ánh nắng lẫn bụi bặm, bỗng nhiên trở nên xa lạ không nhận ra, anh liền giống như đột ngột đến nơi tận cùng của thế giới. Ngẩng đầu nhìn đám thanh niên này, luôn luôn là hơn nửa bàn đầu bị nữ sinh chiếm giữ, nam sinh đành ngồi ở dãy cuối. Từng gương mặt trẻ trung ấy, không nhìn ra biểu cảm, cũng chỉ đơn thuần là một cái mặt, không tên tuổi. Anh nhìn, lồng ngực vô cớ lại nhói đau, nghĩ đến một câu thơ của Dư Quang Trung: "Trung Quốc ơi Trung Quốc, ngươi muốn tôi nói gì đây?" Gần đây, anh lại cứ thích thốt ra những từ ngữ như "cổ xưa", "thương hải tang điền", "Hán Đường", "Hà Lạc"; hễ nghĩ đến những điều này, tim lại căng đầy đau nhói, thế nhưng anh thậm chí còn thích cố tình đi tìm kiếm nỗi xúc động hoài cổ này. Đứng bên cột tròn hành lang, tùy tiện liên tưởng đến đài Cô Tô một chút, cũng đủ khiến anh cảm thấy tình ý xa hoa đến mức vô bờ bến.

Đối với Trung Quốc cũng chỉ là chút tưởng niệm đơn thuần này mà thôi.

Buổi tối, tham gia sinh viên gói sủi cảo. Học kỳ vừa mới bắt đầu, các buổi liên hoan mọc lên như nấm khắp nơi, hôm nay tiệc sủi cảo, ngày mai tiệc trôi nước, trong khuôn viên trường poster chồng chất poster dán cả lên cột đèn đường.

George là lớp trưởng lớp này. Vóc dáng kỳ lạ, khung người sinh ra như con cua, toàn thân đầy những xương với cốt; đi đường lóng ngóng vụng về, nơi đi qua giống như cả dãy bát đĩa bằng sứ sắp sửa ào ào bị hất tung xuống đất. Cậu ta cứ bận rộn chạy qua chạy lại giữa bàn ghế để tiếp đón, khiến trong lòng người ta cảm thấy rất áp lực.

Có một cô gái để tóc đầu Cleopatra đang nhéo vỏ sủi cảo tạo nếp gấp, nhân lúc George đi ngang qua bên cạnh, tay hãy còn dính đầy bột trắng, vỗ bốp một cái lên người cậu ta trắng xóa, giọng lanh lảnh: "Làm ơn đi! George. Ngồi sang một bên đi!"

Bốn phía lập tức hưởng ứng theo, bảo cậu ta mau ngừng bận rộn lại. Dưới sự nài nỉ khó chối từ, cậu ta ngoan ngoãn khiêng ghế ngồi xuống cho ổn thỏa, nhìn quanh một lượt, cảm thấy mình là lớp trưởng, bèn dời chỗ ngồi đến bên cạnh Đường thầy giáo, đặc biệt hầu hạ thầy.

"Thầy biết gói không?" George tìm chuyện để nói với anh.

"Sớm đã bị loại từ vòng gửi xe rồi."

Vị ở đầu kia hình như là lớp phó văn nghệ, giơ một chiếc sủi cảo méo mó cười với George: "Đây này, đây chính là loại bị loại từ vòng gửi xe..."

Anh dứt khoát tự biến mình thành trò cười đến cùng: "Đợi luộc ra đều là dạng khỏa thân chạy bi-da đấy."

Mọi người bật cười, một trận chê bai lẫn nhau xem chiếc này chiếc nọ đều đáng bị loại.

"Học những tín chỉ nào vậy?" Anh hỏi George.

"George rất thật thà báo cáo từng môn một."

"Đánh máy mà cũng học á?" Anh vô cùng ngạc nhiên.

"Năm nhất bắt buộc, không tính tín chỉ. Năm hai tự chọn, rất nhiều người học đấy."

Khoa ngoại văn này cũng thật hay ho, lại còn mở cả tiếng Anh thương mại, tiếng Anh báo chí, phương pháp giảng dạy tiếng Anh; đàm thoại tiếng Anh thì đã đành, đến cả đánh máy cũng mở lớp, trường học sắp biến thành trung tâm luyện thi rồi. Anh nói đùa: "Cậu học đánh máy thế này, nên đến YMCA mới phải." Thấy George có vẻ không hiểu, anh bèn bồi thêm một câu: "Thực ra tự luyện là được rồi." Sau đó trong lúc giảng bài anh có nhắc đến mấy thứ tiếng Anh ứng dụng này vốn dĩ rất đơn giản, đâu cần phải mở lớp! Ngoài thị trường thiếu gì sách tham khảo, giở ra xem một cái là biết ngay. Sinh viên tưởng anh phóng đại, nên không để ý tới.

Sủi cảo được bưng lên, nhường nhịn qua lại một hồi, vẫn là hiếu kính anh trước. George chọn giúp anh mấy cái hình dáng đẹp đẽ, rưới gia vị lên, lại nói: "Nóng lắm đấy. Lấy đũa chọc thủng một cái trước." Anh cứ la lên "Tôi tự làm được, tôi tự làm được." Trong lòng thầm nghĩ thời buổi này hiếm thấy những lễ nghĩa thế này, lại là một nam sinh to con, trông vóc dáng lớn vậy mà tâm tư lại tỉ mỉ; sang Mỹ mấy năm, bản thân anh từ lâu đã không còn câu nệ mấy chuyện này nữa. Kết quả ăn vào miệng, vẫn cắn trúng ngay ngụm đầu! Cay nồng bỏng rát ngay tắp lự, nước mắt cũng trào ra vì nóng.

Nam sinh mà họ gọi là Simon ấy, thường hay mặc một chiếc quần bò, ống quần rách tươm tua rua, đầu gối vá hai miếng vá lớn, đi đứng ra cái vẻ lấc cấc. Lúc này lôi đàn ghi-ta ra tằng tằng tằng gảy nhạc trẻ, mọi người ăn xong sủi cảo, dùng đũa thìa gõ vào bát đĩa để giữ nhịp. Simon vừa gảy vừa hát vang lên, khuôn mặt ấy lập tức trở nên nhăn nhở nhe răng ra vẻ rất đau khổ, vì lời bài hát kể về một nam sinh thất tình, nhớ lại cô gái tóc vàng thuở xưa, à, cái gì cũng không cần, đều không cần, chỉ cần một nụ hôn ngọt ngào của em.

Simon hát nhuần nhuyễn trôi chảy, hèn chi bài văn tiếng Anh của tên này chỉ được nửa điểm, không thèm dùng văn pháp chủ ngữ vị ngữ với bạn, thế mà lại không thể nói hắn sai, hóa ra là học tiếng Anh từ nhạc trẻ.

Cảm xúc dâng trào đến cao trào, tiết tấu bỗng nhiên thay đổi, "Bùm, chát, bùm, chát, bùm, chát". Trong đám đông liền có người bắt đầu xôn xao: "Jesse, Jiliba đi." Dụ dỗ hồi lâu, đẩy ra một tên gầy nhom, gầy như ma ốm, cằm lại ngắn, thụt hẳn vào cổ áo; cái ánh mắt cái miệng đầy vẻ khinh thường và bất mãn.

Simon gảy dây đàn hai cái giục giã, gã kìm nén phát ra âm bass trầm đục: "Partner?" Vô cùng bất lương.

Vẫn là mấy đứa lúc nãy hò hét: "Huyên Huyên. Huyên, lên đi."

Tên ma ốm không nói một câu, chỉ hất cằm về phía ai đó, giơ một ngón trỏ ra vẫy vẫy vẻ thiếu kiên nhẫn: "Mau lên đi, cậu đấy!"

Trong đám đông liền nhảy ra một cô gái, đầu tóc kiểu Jesus, quần bò bó sát, thắt lưng bản rộng, ở giữa cài một chiếc khuy sắt lớn màu đồng cổ. Khuôn mặt tròn dẹt nhỏ nhắn nghịch ngợm thè lưỡi. Thế là hai người nhảy điệu Jiliba ngay giữa sân.

Nhìn họ, anh hoàn toàn không hòa nhập được vào bầu không khí náo nhiệt này. Nấc lên một cái no nê, đầy miệng nước chua, còn mang theo chút vụn nhân sủi cảo, bột ngọt cho nhiều quá rồi.

Sau đó hai người đổi sang điệu tango, ghi-ta gõ nhịp, chậm, chậm, nhanh nhanh, chìm xuống. Mỗi một bước xoay người chìm xuống là mọi người lại hò reo một tiếng. Tango là cuộc chiến giằng co nửa đẩy nửa kéo, nam đeo khuyên tai vàng lớn, nữ lông mày rậm môi đỏ chót, là kẻ chinh phục và kẻ bị chinh phục trong ánh lửa mờ ảo của rừng già Nam Mỹ. Bên ngoài sớm đã là thế giới văn minh sáng rực, bọn họ vẫn còn chìm trong sự mê muội chớp mắt, mãi mới mở trừng mắt ra thì đã là hoàng hôn buông xuống, chỉ còn lại sự hoang vắng mông lung.

Anh đang lúc thẫn thờ ấy, bên tai vang lên một giọng nữ trong trẻo: "Thầy ơi──" bừng tỉnh lại, hóa ra là Hoa Tú Ngọc.

Mới học xong buổi tiếng Anh năm nhất đầu tiên, vừa thu dọn đồ đạc xong, kẹp chiếc cặp 007 vào nách định bước đi, có người gọi giật lại: "Đường──thầy──giáo." Cô gái ấy đứng ngay trước bục giảng, vóc dáng chỉ cao ngang bục, để tóc mái dày. Anh qua bục giảng ân cần cúi người xuống, cảm thấy sao cô bé này nhỏ nhắn thế này, hệt như đứa trẻ kiễng chân mua kẹo trước quầy.

"Thầy có số điện thoại không?" "Có. Có chứ." Anh xoay người viết một dãy số lên bảng đen. Cô gái vừa chép vừa nói: "Những gì hôm nay bài giảng nói, trước đây chưa từng nghe ai nói qua..." Anh nghe xong vô cùng ngạc nhiên, liên mồm nói: "Thank you. Thank you." Ngồi trên xe buýt, bầu trời bên ngoài rất thấp, mây vắt vẻo ngay trên hàng cây tương tư ấy. Anh suy nghĩ kỹ xem rốt cuộc trong lớp đã giảng những gì, tiếng Anh năm nhất mà còn mong bàn chuyện đại nghĩa sao? Chẳng qua chỉ là dịch bài văn mà thôi──thế nhưng bây giờ là giáo dục đại học cơ mà! Thật khiến người ta hổ thẹn. Môn tiếng Anh của khoa ngoại văn bốn tín chỉ, mọi người vô cùng trân trọng, từng người một cúi đầu cắm cúi ghi chú xanh đỏ đầy sách, lại còn có cả bút nhớ màu vàng gạch những đường ngang dày đậm; sinh viên và anh đều nghiêm túc như thế. Trong làn nắng và bụi than ấy, từng gương mặt trẻ trung không tên tuổi, chính anh cũng đã đi qua cùng với họ. Đọc Shakespeare, Milton, những cuốn sách dày cộp tra cứu không hết. Thế nhưng toàn bộ chuyện này vốn dĩ là sai trái, đến sự nghiêm túc cũng chỉ là hoa phù dung mọc ven đường. Anh ngồi ở ghế sô-pha cạnh tài xe, vô tình liếc thấy kính chiếu hậu phía trước thân xe, phản chiếu hành lang cột tròn đỏ thắm trong bóng râm lấp lóe, nhỏ nhắn tinh xảo, nên được đặt trong lòng bàn tay Tây Thi. Xe vòng qua bức tượng đồng một khúc cua, hành lang liền lập tức biến mất, anh không cam lòng chồm người lên nhìn, trong gương bỗng xuất hiện một khuôn mặt với cái mũi cái miệng to ra một cách kỳ lạ, kéo dài lên xuống méo mó, run lẩy bẩy trong sự chòng chành của thân xe. Anh thích tiếng gọi "Đường──thầy──giáo" của cô gái ấy, có chút do dự, lại có chút nghịch ngợm, giọng uốn lưỡi hơi quá đà một chút. Màu đỏ son của cây cột ấy chính là nốt ruồi son trên tim anh.

"Hải. Vừa nãy không thấy em?" Anh nghiêng người sang bên cạnh một chút.

"Vâng, em mới tới."

George lập tức nhường chỗ, tiện thể tìm một chiếc ghế khác để ngồi.

"Không được ăn sủi cảo rồi──"

"Ăn rồi, ăn rồi──ăn được mấy bộ quần áo lận." Hoa Tú Ngọc mím môi cười tủm tỉm.

Anh cười ha hả, nghĩ thầm điển tích khỏa thân chạy bi-da lan truyền nhanh thế cơ chứ. Cô gái này hôm nay ăn mặc trông như tiểu Phượng Tiên, quần đen dài, áo len đen; cổ áo đối khép, tay áo loe và cổ áo tì bà đều viền ren rộng thêu hoa văn cát tường màu đỏ, hàng tóc mái kia lại càng giống tua rua mang phong cách Trung Quốc hơn, một vẻ đẹp hoa lệ sâu lắng phương Đông.

Hoa Tú Ngọc đưa tới một cuốn sách: "Thầy ơi, Vị Ương Ca."

"Bây giờ các em, cuốn sách này, rất Popular phải không?"

"Vâng."

Anh lật qua lật lại, trong sách có một số chỗ phê biên bên lề khoanh tròn, xem ra đã tốn không ít công sức để đọc. Thế hệ của anh đọc James với Faulkner, không ai thèm đếm xỉa đến Vị Ương Ca, đi sang Tây bán cầu trở về, trong trường bỗng nhiên lại thịnh hành cuốn sách này, đến cả sở thích cũng khác hẳn, anh ngược lại giống như Lý Bách một giấc mộng hai mươi năm, tỉnh dậy thấy trên cột đều đã bị đổi thành cờ sọc sao. Hoa Tú Ngọc vốn định nói gì đó, hình như cảm thấy sắc mặt anh có vẻ không đồng tình lắm, chốc lát im bặt, mặt liền hơi đỏ lên.

“Tái bản mấy lần rồi đấy.” Anh đành phải lật cuốn sách xem lại lần nữa.

"Vâng..."

Hai người nhảy điệu tango xong, mọi người hò reo không dứt. Tên ma ốm cố gắng che giấu sự phấn khích, ngẩng cái cằm ngắn lên cao tít, giống như rất không cam lòng vì để người ta chiếm mất ưu thế, yết hầu trượt lên trượt xuống thành một cục lớn trên chiếc cổ gầy dài, khóe môi lúc có lúc không nụ cười, lại càng ra vẻ bất mãn với đời. Tiếp đó mấy người lại gào thét trong tiếng vỗ tay: "Côn Nhi──lời thề non hẹn biển." "Tôi ở dưng, hóng, nắng──" Không biết nam sinh nào bắt chước hô lên, cằm suýt rớt xuống đất, lời bài hát nũng nịu đến mức chỉ nghe thấy "cũng cũng ư, cũng, cũng". Mọi người cười rộ lên: "Côn Nhi, Côn Nhi. Nhanh chân lên nào..."

Anh ngồi thẳng người lại, trả sách cho Hoa Tú Ngọc, cười hỏi: "Thích ai trong đó?"

"Dạ──thích Tiểu Đồng." Lúc này cô bé mới được cổ vũ; lại là cái giọng điệu nghịch ngợm ấy.

"Tôi cũng vậy."

"Vậy──thầy ơi, thế buổi tọa đàm tối thứ Năm của chúng em, thầy đến tham gia được không ạ? Em biết, em đã tra rồi, chiều thứ Năm thầy có tiết. Bữa tối chúng em mời thầy, được không ạ!" Đoạn văn này của Hoa Tú Ngọc nói một hơi liền mạch, nói xong thế mà lại hơi thở hổn hển.

Anh nghe xong thấy buồn cười, vẫn đang trong lúc cân nhắc, bèn hỏi trước: "Topic là gì?"

"Vị Ương Ca đã mang lại cho chúng ta những gì."

Tóc mái của cô bé này vừa dày vừa dài, che khuất một nửa đôi mắt ở bên trong, giống như một đôi én đùa giỡn trong làn khói liễu mịt mờ, vút một tiếng cắt ngang làn sóng nước, để lại từng vòng gợn sóng lan tỏa trên mặt nước.

Nam sinh gọi là Côn Nhi rốt cuộc vẫn không chịu hát, lớp phó văn nghệ ra mặt hòa giải cục diện bế tắc, chơi trò lôi đài ca hát, chia lớp thành hai nhóm, nhóm bên kia bắt đầu hát trước: "Lục Du Tinh, Lục Du Tinh, ba rất thích dùng Lục Du Tinh..."

Anh cất cao giọng hỏi rõ thời gian địa điểm, hẹn gặp nhau ở nhà ăn. Hai người liền yên lặng nghe nhóm đối diện hát xong bài "Mùi hương thơm ngát Lục Du Tinh".

Anh cáo từ bước ra, George tiễn đến cửa nói lời tạm biệt. Đèn đường trong khuôn viên đã được thắp lên, từng ngọn từng ngọn chiếu lên tận chân trời; tối nay có rất nhiều sao, ngày mai sẽ là một ngày đẹp trời. Đi dọc theo con đường rải sỏi, dưới chân phát ra tiếng sột soạt, đi xa rồi, vẫn nghe thấy từng đợt sóng âm của bọn họ: "Sóng lớn cuồn cuộn tôi không sợ... hây dô i dô i dô ừ hây dô..." Trong lòng anh dâng lên nỗi bi thương.

Mấy hôm trước Jimmy từ New York gửi thư đến: Nghe đồn Hallis vẫn bị đuổi việc rồi. Anh buồn bã cũng không xong, tùy tiện ăn tạm chiếc bánh mì kẹp, ra ngoài đi dạo suốt một đêm. Đèn neon làm nền cho bầu trời đen xanh như nhung, trong ánh chớp lóa là một bức bích họa quảng cáo phim lớn, "Nỗ lực vươn lên"; ở lớp hỏi sinh viên bộ phim này thế nào, Simon gảy ghi-ta gần như nằm bò ra ghế, cười nói: "Này, này, tôi thích đoạn cuối, tên đó đem bảng điểm gấp thành máy bay, phóng ra ngoài." Hallis cho bọn họ điểm, bánh táo được điểm A, diều hồ điệp điểm A, bài báo cáo ba mươi trang của chính anh được điểm A. Kỳ thi cuối kỳ, chỉ cho một khối mọc dấu, ở giữa vòng tròn là những hoa văn phức tạp gì đó, giống như ký hiệu gia tộc thời Trung Cổ, cứ dựa vào món đồ này để mặc cho người ta tùy ý chấm điểm. Lần đó đúng là muốn lấy mạng người! Tên bạn quỷ Do Thái bên cạnh hắn thì ngòi bút không ngừng nghỉ, lách cách lách cách làm tâm trạng người ta hoang mang lo sợ. Các khóa trước của anh, vẫn chưa có phương pháp huấn luyện văn học chính thức, đại khái vừa vặn từ khóa của anh bắt đầu, một bộ phê bình văn học kiểu Mỹ đã du nhập vào; anh cứ thế học lên, học xong cao học rồi xuất ngoại, lại gặp phải một nhân vật như Hallis, kẻ chuyên đi đào góc tường của Đại học Columbia, sinh ra một bộ răng quặp, cái miệng như ngăn kéo, giọng ca vàng; lúc giảng bài khoa tay múa chân, mang một vẻ khoa trương khi diễn kịch Shakespeare. Hallis dĩ nhiên phản đối truyền thống phái học viện không tiếc làm thế, nhưng dẫu sao cũng đã trở thành quá khứ. Anh thì sẽ không làm thế, đá bóng ngay trong một học phủ uy nghiêm; mặc dù mỗi lần Tiểu Lâm đều hậm hực dập tắt tút thuốc lá, dang tay ra: "OK, OK──dù sao đi nữa, cậu mẹ kiếp chính là một kẻ vô chính phủ từ trong ra ngoài!"

Thế hệ của Hoa Tú Ngọc đọc Vị Ương Ca thì thế nào đây? Sartre bọn họ cũng sẽ qua đi chứ? Anh hít sâu một hơi, không khí ban đêm tháng Ba vẫn còn chút se lạnh buốt giá. Một mảnh trăng non móc ở ngọn cành cây, như thể với tay là có thể kéo xuống được vậy. Hành lang đang ngủ say trong bóng tối.

Lần trước A Thu bác lên phía bắc, trong nhà giục anh kỳ nghỉ xuân dù thế nào cũng phải đi về phía nam một chuyến, giới thiệu chị cả nhà họ Lý ở Mai Thôn. A Thu bác lếch thếch xách tay nải đi đường dài, mang theo hai hũ thịt chà bông lớn, còn có một hũ măng khô dưa cải, vốn dĩ là ý của mẹ. Do dọc đường xóc nảy bất định, nước canh làm vấy bẩn một mảng lớn vết dầu mỡ trên chiếc khăn bọc; tấm vải bọc này cũng đã trải qua đủ mọi chuyện, năm xưa lúc lên miền bắc thi đại học, dựa vào nó bọc sách vở văn phòng phẩm, còn bị người sành điệu chế nhạo một trận.

Quê nhà cứ đến dịp Tết, chiếc nồi lớn bình thường dùng để đun nước tắm lại được dùng để hầm măng khô dưa cải, nồi đó mãi đến Rằm tháng Giêng mới ăn hết, suốt một tháng trong nhà ngập tràn mùi chua thối. Phần nước canh đọng lại cuối cùng mới là mỡ heo, tinh hoa của năm, nấu mì ăn cùng, mấy anh em đều tranh nhau. Tháng lương đầu tiên anh lập tức đổi sang bếp gas cho gia đình, kèm theo cả bệ bếp gạch đỏ; tiếp theo là lắp máy nước nóng, chiếc nồi lớn kia liền bị niêm phong cất vào nhà kho, mỗi năm một lần mò ra cọ rửa rồi dùng. Anh vẫn luôn hoài niệm những ngày tháng đun củi lửa, mẹ hâm nóng măng dưa, thỉnh thoảng hở nắp nồi lên, hơi nóng cuồn cuộn bay lên, cuộn theo một mùi chua thơm xộc vào mũi. Ánh hoàng hôn đọng lại trên lớp kính mờ, những ô cửa sổ kiểu Nhật, mờ mịt một vùng ánh sáng trắng. Mẹ đứng trong làn sương hơi nước chạng vạng, chiếc áo bông hoa nhí màu nâu đỏ dường như đã phai đến không còn màu sắc, con người cũng trở nên không giới tính, không tuổi tác, giống như một bức tranh Tết dán ở cửa lớn, đối với thế giới bụi trần náo nhiệt kẻ qua người lại chỉ đành câm lặng. Phía trên khung cửa dán dòng chữ "Lễ nghĩa nhân gia"; hai bên còn có câu đối Tết chữ vàng nền đỏ, "Thiên tăng tuế nguyệt nhân tăng thọ, xuân mãn càn khôn phúc mãn môn". Những chuỗi lạp xưởng, thịt hun khói, cá muối treo ở hiên hành lang, con chó vàng vẫn luôn loanh quanh ở phía dưới, đánh hơi khắp bầu trời, chớp chớp mắt, cụp đuôi bỏ đi nơi khác. Tết năm nay không về nhà, ăn món măng khô được mang tới, nghĩ đến đủ thứ chuyện cuộc sống ở quê, trong lòng lại lẩm bẩm không dứt, khoảng thời gian thái bình thịnh trị thời Hán Đường dài đằng đẵng biết bao.

Mẹ đặc biệt dặn A Thu bác nói với anh, tiểu thư nhà họ Lý kia cũng là người có phong cách tân thời đấy. Mẹ anh mà nói ra những lời thế này, thật khiến anh cảm thấy có lỗi, đối với quê nhà, đối với xã hội đều thế.

Khu chung cư sinh viên ở New York, cửa đối diện cửa. Tầng trệt tòa đối diện ở ba cô gái, cửa nhà thường xuyên mở toang, mọi thứ đều bị nhìn thấy rõ mồn một. Có một cô nữ sinh, ngày nào cũng giữa trưa mới thức dậy, xõa mái tóc đầu Jesus, mặc một chiếc quần đùi ngắn, lười nhác bước ra hành lang, tùy tiện tập vài động tác co giãn. Khuôn mặt ấy có rất nhiều tàn nhang, làn da trắng ngấn chuyển thành màu vàng nhạt. Một lần ngẩng đầu tình cờ bắt gặp ánh mắt anh, cũng chẳng có biểu cảm gì, thốt lên một câu "Hi." rồi bước vào trong phòng, anh còn chưa kịp đáp lại cô một tiếng, cảm thấy cái nơi New York này thực sự đáng sợ. Hồi nhỏ chơi rất thân với A Muội nhà họ Lý, mọi người nhận sư huynh sư tỷ, múa đao trên bãi hoang cỏ đuôi chó mọc ngập đầu gối; lại còn có cả cốt truyện, thế nào cũng là sư muội trúng độc tím năm móng, anh làm sư huynh liền vừa giận vừa hận, thề sẽ trả thù, trộm được tiên thảo giải dược. A Muội nhà họ Lý lần nào đóng vai kẻ ác cũng cực kỳ nghiêm túc, một gậy giáng xuống không nương tay, ai nấy đều sợ cô ta vài phần. Lúc ánh nắng rất mạnh, những vết tàn nhang vốn không rõ trên mặt A Muội, từng chút một màu nâu nhạt đều hiện ra cả. Trong đám tiểu nữ sinh ấy, chỉ có mình cô ta tốt nghiệp cấp ba, mỗi ngày đạp xe đạp đỏ đi về nhà máy làm việc.

Bức ảnh của A Muội mặc quần bò, đội mũ rộng vành, bóng râm che khuất khuôn mặt, cũng nhìn không rõ lắm. A Thu bác đứng bên cạnh quan sát sắc mặt anh, miệng không ngừng lẩm bẩm: "Người ta vẫn phải ưa nhìn hơn chút nữa, ừm, ưa nhìn hơn chút nữa, so với ảnh chụp..." Phụ nữ hiện đại ở nước nào nhìn cũng xấp xỉ nhau, giống như quy hoạch đô thị vậy, đều được tiêu chuẩn hóa hết rồi.

Năm nhất đại học, quen được một cô bạn gái khoa Trung Quốc văn, phát thần kinh nói ra mấy lời kỳ cục: "Khoa Quốc văn của các anh, trời mới biết, hiểu cái gì là văn học chứ!" Thế là làm người ta tức giận bỏ đi. Lúc đó hoàn toàn không bận tâm đến chuyện thất tình này, trong đầu chỉ có thư viện, đại lộ rợp bóng cọ trước thư viện, cành lá vươn rộng dưới bầu trời xanh mây trắng suốt bốn mùa là đại hạ. Buổi chiều mùa hè oi ả, tỉnh giấc trong cơn buồn ngủ khi đọc Shakespeare, tiếng ve râm ran, một góc phòng đọc âm u mát mẻ, hoài bão của anh lớn lao muốn vút thẳng lên chín tầng mây.

Lão Đặng đúng là người anh em chiến hữu thân thiết của họ.

Ánh nắng đầu tiên chiếu rọi của mùa xuân, trên sân bóng rổ đặt một chiếc ghế mây cũ, bên trên trải một tấm chăn bông cũ lớn, mấy chiếc ghế đẩu cao ghế đẩu thấp chất đầy áo bông cùng quần áo dày khác, trên mặt đất xi măng rải rác những cuốn sách cũ màu vàng, từng cuốn từng cuốn được trải ra, giống như con chó xám già sưởi ấm dưới nắng mùa đông. Anh đi đến thư viện, vòng qua khúc cua, định xem có món bảo bối gì, hóa ra là đám Lão Xá, Uất Đạt Phu, Chu Tự Thanh, đang lật xem, đằng kia bỗng vang lên một tiếng chuông khánh: "Này cậu học trò kia, có hứng thú không hử?"

Anh giật mình thon thót, ngẩng đầu nhìn, là chủ nhiệm thư viện Lão Đặng. Đi trong ánh nắng xuân, khuôn mặt đỏ hồng rạng rỡ, chòm râu dài màu trắng ánh lên bạc trắng như tuyết, anh ngẩn người ra, còn ngốc nghếch ngồi xổm ở đó, Lão Đặng đã rầm rầm như Thái Sơn áp đỉnh đi tới.

Anh chậm rãi đứng dậy, chỉ cao đến cằm Lão Đặng. "Tôi, tôi..."

"Muốn xem á? Xem đi, không thành vấn đề. Nhìn kìa, đều là của cậu đấy." Lão Đặng hài lòng nhìn đống sách vương vãi trên mặt đất, giống như một đám binh lính tử đệ.

"Đặng tiên sinh──"

"Lão Đặng, Lão Đặng. Không cần mấy cái khách sáo rườm rà ấy đâu, gọi Lão Đặng là được rồi, hử?" Một chưởng vỗ lên vai anh, chắc nịch đến mức làm anh lảo đảo một cái, suýt không đứng vững.

"Những thứ này, kiếm đâu ra vậy?" Anh vừa hỏi vừa mang theo chút rụt rè.

"Ừm──không sao cả. Đừng có cái bộ dạng tiểu tiết ấy..." Lão Đặng lại vỗ vai anh. "Cái gì cơ? Ồ, kiếm đâu ra á? Cậu hỏi tụi tôi kiếm đâu ra à, đeo trong ba lô vượt qua eo biển Đài Loan đấy..."

Hơi khí của Lão Đặng vô cùng dồi dào, sau này quen thân rồi, thường hay uống rượu đến cao hứng, đá văng chiếc ghế ra rồi phắt dậy, cao suýt chạm tới trần nhà: mãi mãi là khúc "Đạo Ngự Mã" ấy. "Đem tiệc rượu, bày lên tại Phân Kim Trưng──trên──" "Ta cùng──với──các vị hiền đệ, giãi bày──tâm──sự──" Càng hát về sau càng nhanh, càng nhanh, đến cả hơi cũng không thèm thở, giống như phi ngựa nước đại, cảm giác sắp không kìm giữ được phanh xe, thế nhưng bỗng nhiên siết chặt dây cương, "Uống cạn chén──rượu──đổi áo lên──đường──" Ngọn đèn trăm bóng treo lòng thòng giữa căn nhà lắc lư ngay bên huyệt thái dương, dọc đường bất cẩn va phải một cú, đung đưa theo nhịp điệu dồn dập, căn nhà nhỏ tựa như đang phi nước đại trên móng ngựa, ép người ta thở không ra hơi; bây giờ cũng dần dần dừng móng bước lại. Lão Đặng hát râu hùm dựng đứng, khuôn mặt to bừng lên đỏ lựng bên ánh đèn, hát xong, vơ lấy một ly đầy ắp, quát lớn: "Cạn!"

Thư viện có sách mới, Lão Đặng chỉ huy xe vận chuyển sách ra vào, bánh xe lọc cọc vang dội trong đại sảnh. Nhìn thấy bọn họ, cái giọng oang oang lại cất lên: "Sách mới đến rồi, sách mới đến rồi. Mau mau mau, mỗi người vác lấy ba cuốn về!" Sau đó dứt khoát giao chìa khóa cho anh, hai năm đó, đến ký túc xá anh cũng không thèm về nữa, tối thì ngủ trên bàn, sáng sớm thức dậy mở cửa lớn, thấy Lão Đặng đang đánh thái cực quyền trên sân bóng rổ. Mặt trời mọc, sương mù vẫn chưa tan hẳn.

Có đôi khi nửa đêm giật mình tỉnh giấc, gối đầu lên cánh tay, một khối xà nhà lớn đen kịt, vừa cao vừa sâu thẳm, bốn bức tường giá sách xếp ngay ngắn nghiêm túc. Những cuốn sách khổ lớn mạ vàng đóng bìa cứng ấy đã ngả vàng rồi, cuốn nào cũng có thể gọi tên được, không ngó ngàng đến chúng thì ngày nào cũng phải đi tuần một vòng, nhắm mắt lại cũng có thể vươn tay sờ tới. Người khoa ngoại văn vốn dĩ là high class, ít nhất cầm một bài văn trên tay, ba hai mắt là nhìn ra được ý đồ của tác giả; phép đối chiếu ở chỗ này, ẩn dụ ở chỗ kia, lời mỉa mai nổi tiếng trong "Lời cầu nguyện của Saint Willy" của Burns:

Ngoài ra, tôi còn phải bảo đảm,

Với cô gái Ligi, có ba lần──tôi nghĩ──

Nhưng Chúa ơi, thứ Sáu đó tôi say mèm

Khi tôi tiếp cận cô ấy;

Nếu không, ngài biết đấy, người đầy tớ trung thành của ngài

Sẽ không làm phiền cô ấy đâu.──

Thậm chí định nghĩa về sự mỉa mai, anh có thể đọc làu làu không chút nghi ngờ: Sự cân bằng giữa nghiêm túc và hài hước hoặc tưởng tượng và tầm thường... Cô tiểu thư khoa Trung Quốc văn kia cũng được tính là bước vào tháp ngà văn học ư?

Cửa sổ cao đóng đinh những thanh sắt chắn cửa, một khoảng trời vuông vắn nhỏ bé nằm ở đó, ban đêm nhìn vào có màu xanh thẳm. Bình thường, chỉ riêng ngôi sao ấy thôi, sáng lấp lánh thấu tận xương tủy treo ở khung cửa, gần đến mức anh tin chắc rằng sẽ có một ngày nó rơi lanh canh xuống trước chân, nhặt lên, lạnh ngắt. Có lẽ là ngôi sao Bết-lê-hem — bọn họ nghe thấy lời Chúa, bèn đi. Ngôi sao nhìn thấy ở phương Đông, bỗng nhiên đi trước mặt họ, đi thẳng đến nơi có đứa trẻ, thì dừng lại ở bên trên. Bọn họ nhìn thấy ngôi sao ấy, liền vô cùng vui mừng. Anh cảm thấy trái tim cứ phình to mãi, to bằng cả mái nhà, muốn trào ra ngoài cả. Lúc có trăng, ánh trăng đổ xuống, rải một lớp mát mẻ tinh tịnh lên chiếc bàn phía trước, anh dường như thấy mình bay vút lên theo dải ánh sáng thuần khiết hư ảo ấy. Tương lai xa xôi vời vợi là một lưới ánh sáng chói lóa, lướt đi như gió, biết bao tinh tú vũ trụ vội vã lướt qua bên tai, dưới chân vạn điểm tinh vân chìm nổi nhìn không thấy tận cùng càng lúc càng xa, càng lúc càng mơ hồ, nghĩ đến việc lên tới thiên đàng, thân thể bỗng chốc trút bỏ gân thịt nhẹ bẫng đi, lơ lửng trong ánh sáng lớn hoàn toàn tĩnh lặng, hoàn toàn hòa bình... "Tiểu Đường, Tiểu Đường, này──uống──" Có ai gọi anh, đến từ ngoài mây mù của mây mù, thế nhưng chỉ trong khoảnh khắc niệm tưởng này, trước mắt bỗng tối sầm lại, định thần nhìn lại lần nữa, là ngọn đèn huỳnh quang màu cam. Anh giật nảy mình, ngạc nhiên sao mình lại nằm trên bàn. "Mở cửa mau──mặt trời chiếu tới mông rồi kìa──" Ánh nắng tràn ngập khắp đại sảnh, giá sách áp tường phủ một lớp bụi vàng, một số chữ mạ vàng phản chiếu thành từng hạt cát bạc, bao nhiêu cổ tịch điển tích, dường như đến khoảnh khắc này mới chính là ngày hôm nay. Anh đi mở cửa lớn, thân hình vạm vỡ lừng lững của Lão Đặng, bóng in dưới ánh bình minh, bầu trời xanh và hàng cây cọ phấp phới đón thiên không. Lão Đặng lại bồi cho một chưởng đẩy anh lùi mấy bước liền: "Ngủ say chết đi được, nhóc con tụi tao đánh quyền xong hết rồi." Anh vẫn chưa hiểu chuyện gì xảy ra, đứng ngây ra gãi lưng, gãi mãi không trúng chỗ ngứa.

Mấy năm đại học chẳng kết giao được người bạn nào; lúc bấy giờ chủ nghĩa hiện đại của họ lại hợp với chủ nghĩa hiện sinh của khoa triết học, ai nấy đều trở nên nghênh mặt trợn trừng, trong mắt không có người khác, bản thân anh lại càng cậy tài khinh người, chưa từng tham gia cái gọi là group nào. Quanh năm mặc một bộ đồ đại học, vừa cũ vừa bẩn, mềm oặt mềm oèo treo trên người; để hai chòm râu ria mép, thui thủi đi về một mình. Phàm là tất cả những gì ôn tình, lãng mạn hay trang nghiêm, anh đều đem ra mỉa mai một trận. Thế giới của Lão Đặng hoàn toàn khác biệt với thế giới của anh, thế nhưng không biết tại sao, anh mãi mãi không thể chế nhạo nổi. Một tiếng quát tháo của Lão Đặng, thường xuyên đánh thức anh ngay tức khắc, kéo anh trở về với một con người giản dị nhất.

Lễ tốt nghiệp, mẹ nói thế nào cũng phải tự mình lên phía bắc một chuyến, "Đời người có một lần, tính ra cũng nên bôn ba chút." Hôm trước đã đến rồi, trọ ở nhà bác Cả mở tiệm may, buổi tối gọi mấy cuộc điện thoại mới nối được máy với anh, gia đình chủ nhà đang xem tiệc truyền hình. Mẹ vẫn chưa rõ công dụng của điện thoại, đầu dây bên kia, tiếng ồn ào quả thực mở hết cỡ tiếng hét đến cực hạn: "A Bình à, con là A Bình hả..."

“Đúng rồi, đúng rồi. U hả? U đi từ mấy giờ vậy?”

Bên kia khúc khích cười hồi lâu, mới lại nói: "Bây giờ con đang làm gì đấy?"

"Bây giờ? Bây giờ vừa mới tắm rửa xong..." Anh áy náy nhìn gia đình chủ nhà, ti vi vừa vặn bắt đầu quảng cáo, bà chủ nhà bước qua tắt âm lượng đi.

"Này, này. Nghe thấy không? Này──phải. A Bình à, ngày mai cậu mợ con cùng đi với u──"

Anh vội vàng cướp lời: "Thôi đi, thôi đi. Người ta làm ăn bận chết đi được, chỉ là một buổi lễ thôi, gọi nhiều người làm gì! U, bảo với họ tuyệt đối đừng..."

Quả nhiên mẹ quay đầu hét lên: "A Bình bảo các con khỏi cần đi rồi..." Hồi lâu, bên ấy ríu rít chỉ nghe thấy rất nhiều tạp âm, hình như có giai điệu gì đó, mơ hồ nghe được một câu: "Vết trầy, vết bỏng, côn trùng cắn──thuốc mỡ Sam Ma." Màn hình bên này văng ra một cú đấm cận cảnh! Nắm chặt một chiếc hộp thon dài, một hàng chữ đen to "Thuốc mỡ Sam Ma". Dù đã là ti vi oai vệ rồi, vẫn mang khí thế bán thuốc nam ven đường, cổ khàn giọng hét gào to.

“Này──A Bình à, cậu con bảo nhất định phải đi đấy. Đời người chỉ có đúng một lần này thôi. Đây là tổ tiên có linh thiêng phù hộ đấy chứ, không náo nhiệt chút sao được.”

“U à, u thật là...”

“Này, này. Buổi tối ăn gì thế hả?”

"Ăn mì sợi."

Mẹ nghe anh không ừ hử ở đầu này, thở dài một tiếng, nói: "Ngày mai sẽ cùng cậu con đi chuyến đấy. Tối nay ngủ cho ngon giấc──đừng có nghịch đến tận khuya khoắt mới ngủ! Thường, thường──" Cạch, tít── liền cúp máy.

Cuộc điện thoại này đánh tới ướt đẫm lòng bàn tay, đầu óc mụ mẫm. Mẹ chỉ muốn nghe giọng của anh; anh biết lúc này thân thể mẹ chắc chắn đang nóng bừng lên trước mặt mọi người nhà cậu, trong lòng cất giấu sự phấn khích và ngượng ngùng.

Ngày hôm thứ hai đoàn người của mẹ đến từ rất sớm. Ánh nắng nhồi nhét đầy ắp cả căn nhà, cái nóng mồ hôi nhễ nhại khiến thứ gì cũng như phình to ra một vòng, va đập khắp nơi.

Bữa sáng anh vẫn chưa ăn, mẹ tháo tay nải ra, một bọc túi nhựa trong suốt đựng trứng luộc chín, bảo anh xát muối tinh ăn.

"Ăn không nổi." Anh thắc mắc sao cà vạt tìm hoài không thấy.

"Ăn đại một ít đi, bằng không lát nữa bụng rỗng phải ngồi mấy tiếng đồng hồ, sao chịu nổi." Vừa nói xong, mẹ bóc vỏ trứng, chấm muối, đưa cho anh.

"Ăn không nổi, thật sự ăn không nổi..." Anh cũng mặc kệ mẹ, "Cậu ơi──" Bác cả vội vàng dịch người ra nửa chiếc ghế, cà vạt đang ở dưới đó, bị đè gập nếp to đùng. Anh đành gom lại trước tấm gương tròn nhỏ bên cửa, thắt cà vạt, mồ hôi đã làm ướt sũng cả chiếc áo sơ mi trắng.

Mợ đứng bên cạnh nói: "Trứng e là nghẹn lắm đấy, không phải còn bánh ngọt sao?"

Mẹ lấy từ trong tay nải ra một hộp bánh ngọt I-Mei: "Cái này mợ mang cho con đấy, ăn một miếng đi..."

Anh thấy mợ ngồi sát mép giường, chiếc sườn xám hoa chìm màu xanh đậm may ôm sát người, mỉm cười nhìn anh, đành nhéo một miếng sushi làm lệ.

Vừa bước ra khỏi cửa, ánh nắng rực rỡ rải đầy ngực, tiếng ve kêu râm ran khắp đất trời, gọi cho cả con đường gạch đỏ trở nên nóng bỏng. Nhà trái phép mọc lan tràn một hàng ven đường, những chiếc lều bạt thô dựng vươn ra từng mảnh bóng râm, chiếm lấy mặt đường, bày sạp sách, bán bánh bao chiên, mì bò, chè thạch A-yu. Trên đường một chiều xe đạp, lọc cọc đi lại đan xen; có chiếc đạp lên đường gạch đỏ, đuổi thẳng người ta vào dưới lều, đâm vào hàng sữa đậu nành, bắn thành một vũng nước trắng xóa trên cái bàn bóng nhẫy. Lập tức một trận rối ren. Cây cau vút cao lên bầu trời xanh thẳm, mẹ và anh đứng dưới gốc cây chụp ảnh, trên thân cây dán khẩu hiệu chữ trắng nền xanh "Trồng cây mười năm, trồng người trăm năm". Cái mũ cử nhân cứ bị chiếc ô che nắng đụng phải, vừa nắn thẳng lại bị đụng lệch. Bác cả trêu chọc mọi người cười lên: "Cười một cái, cười một cái, khà khà khà hầy──được rồi." Đường nhựa bốc hơi nóng từng đợt, hai người phụ nữ đi phía trước cười nói. Dưới ô che nắng, chiếc sườn xám dài đến bắp chân của mẹ, chẳng có kiểu dáng gì mấy, giày đế bệt, đôi bàn chân nhỏ xíu. Anh đi theo sau bác cả, trên con đường dài không nói câu nào. Đại lộ rợp bóng cọ, hai hàng cắm quốc kỳ, bởi vì không có gió, nên đều đứng thẳng tắp, từng chú lính nhỏ dũng cảm.

Nếu không phải vì mẹ bọn họ, anh lười tham gia mấy chỗ náo nhiệt này, vẫn còn tài liệu phải đi tìm. Nghỉ ngơi trên ghế đá dưới hành lang hoa, tiếng ve kêu──kêu──kêu──kêu──chéng──kêu ngay trên đầu. Anh ngồi một bên, mẹ phe phẩy quạt mo phập phồng, hai người cứ thế không nói năng gì. Trên bãi cỏ, ánh mặt trời rực rỡ khắp nơi. Anh đứng dậy đi mua vài chai nước ngọt.

Học hành bốn năm trời, sao càng lúc càng không thể chung sống với người ta. Anh thực sự rụt rè không dám trở về quê nhà miền nam.

Nhà nằm ở phía bên kia cánh đồng lúa vàng óng ả, băng qua con đường bùn đất rất dài, hai hàng bụi cây đen sẫm um tùm, mọc hoang dại bừa bãi, sinh sôi nảy nở những bông hoa lồng đèn màu đỏ cam, đó là buổi chiều lười biếng kéo dài ở vùng á nhiệt đó. Bọn trẻ ngắt những bông hoa xuống, bỏ đài hoa và cánh hoa đi, chỉ chừa lại phần nhụy hoa trắng mịn bằng đầu ngón tay, dán lên chóp mũi: "Tôi là mũi to nước Nga." Cũng chẳng biết lấy ấn tượng từ đâu, rộ lên một cách thịnh hành. Phía sau nhà bếp là một khu rừng trúc rừng roi, quả roi rụng đầy đất, nuôi dưỡng đất đai đen sì mỡ màng. Lúc chòm choạng tối, mẹ bảo anh vào rừng nhặt quả roi cho gà ăn, nhặt được nửa cái thúng, ngược lại nuôi muỗi no căng. Lại đi đào măng, nhát cuốc giáng xuống ấy, khoảnh khắc chạm tới, giống như bỗng nhiên chạm vào mạch máu của đất mẹ, tê dại cả người. Dưới hiên hành lang chất đầy củi mới chặt, chỗ vết rìu còn màu vàng ngà và ẩm ướt, tỏa ra một thứ hương ngọt ngào dìu dịu. Trong gian chính có một chiếc bàn tám tiên, hai bên áp tường kê ghế băng dài, thường là anh trèo lên ghế xé lịch, xé một lúc mười mấy trang, ngày tháng cứ thế vù vù bay đi dưới kẽ tay; có những lúc cố tình xé quá đà, mấy ngày liền không biết phải ngóng nhìn nó bao nhiêu bận! Càng ngày càng cảm thấy thời gian không bao giờ có điểm dừng. Ra vào phòng ngủ ngăn cách bởi một tấm rấm vải, để lâu năm, hoa văn cỏ cây cũng khô héo ngả vàng, gọi không ra màu sắc, mấy chị em đứng bên cửa nói chuyện, nói một hồi, lại thích dùng rấm vải quấn lấy đầu, để lộ ra hai đôi mắt; bằng không thì quay một vòng bọc kín người lại, biến thành người Ấn Độ, mẹ nhìn thấy liền mắng: "Làm càn chết đi được, muốn làm rụng rấm vải xuống mới vừa lòng hả!" Trên bàn thờ đặt hai ngọn đèn đỏ, ban đêm đỏ rực như máu, bắn tung tóe lên cả mảng bàn tế.

Mọi thứ ở quê nhà khiến anh trong thế giới mỉa mai, bỗng nhiên nhìn thấy một con người vốn dĩ của mình, cho nên sinh ra nhút nhát sợ sệt. Kỳ nghỉ đông kỳ nghỉ hè cũng không muốn về, ở lại miền bắc làm việc bán thời gian. Hôm nay mẹ đến tham gia ngày trọng đại của anh, cả ngày anh đều không đúng phong độ.

Ăn cơm trưa xong, tiễn họ ra bến xe, ánh nắng quấn quýt chằng chịt khắp đầu khắp mặt như mạng nhện. Lúc sắp đi mẹ cứ nằng nặc đòi mua hai hộp sữa bột để lại, "Đêm đến thích thức khuya, không bồi bổ chút dinh dưỡng, đến lúc gầy như que diêm, còn đọc sách cái nỗi gì!"

"Ăn vào nóng trong người đấy"

"Nói nhảm!" Mẹ tranh cãi với anh có chút nổi giận, hai má ửng lên màu đỏ của cơn sốt cao, chóp mũi đọng đầy hạt mồ hôi.

Xe buýt mãi không tới, không gió, không mây, tiếng ve kêu râm ran, cứ réo thẳng lên tận vòm trời xanh thẳm. Mợ chống ô che nắng, mẹ cùng nép ở dưới đó, hai người trò chuyện. Lúc rất yên tĩnh, mẹ mới quay đầu nói với anh vài câu, ánh mắt rất phân tán, nhìn anh nhưng dường như lại không nhìn anh, "Lúc rảnh rỗi vẫn nên về nhà một chuyến nhé... Năm nay xoài sai quả lắm..."

"Vâng"

Người bán kem que lắc chiếc chuông lanh canh, trong buổi chiều oi ả này, tự mình hóa thành một dòng suối nhỏ thanh tĩnh, róc rách chảy qua tán cây rủ bóng râm.

"Ăn uống đừng có tiết kiệm quá đấy..."

"Dạ."

"Nóng trong người thì ăn nhiều khế vào."

Sau đó lại có một bạn học cùng lớp đến đợi xe, anh đành phải giới thiệu một chút: "Đây là mẹ tôi... hì hì... cậu, mợ..." Sao xe mãi vẫn chưa tới vậy, thật là đau đầu.

Đợi mẹ chen vào giữa đám đông, vội vàng lên xe rồi chạy mất, anh chầm chậm đi bộ về chỗ ở, nghĩ rằng trên đời này mẹ mới là người thân duy nhất của mình. Chập tối, khói bếp bay lên, mẹ bận rộn một lúc, bước ra khỏi phòng bếp, người đầy khói củi, hòa vào làn sương chiều tà xiên chéo thành một khối mờ mịt, ngồi xổm bên ngưỡng cửa nhặt đậu cô-ve. Thế nhưng cuộc gặp gỡ nửa ngày như thế, cũng chỉ trôi qua một cách loa qua; thậm chí còn có phần mong sao mau chóng tiễn mẹ đi cho rồi. Đến cả vẫy tay nói một tiếng tạm biệt cũng không có.

Đến tiệm chè gọi một ly nước chanh, đài phát thanh đang hát: "Tôi muốn ca hát cho bạn nghe, hát lên niềm vui trong đáy lòng tôi, chỉ vì bạn mang lại cho tôi hy vọng, mang lại cho tôi hy vọng..." Hôm nay là lễ tốt nghiệp đại học của anh, mẹ nói đời người có một lần kia mà! Thế nhưng cũng chẳng có gì khác biệt cả, anh đã không còn làm giấc mơ bay vút lên trời xanh nữa, mặc dù vẫn phải thi TOEFL hay cao học như cũ. Lão Đặng rốt cuộc vì sách trong thư viện bị mất thiếu tròn một phần ba, ngày hôm trước khi nghỉ việc, lại hẹn anh đến ký túc xá ăn món nhắm uống rượu. Anh vốn dĩ còn vì thế mà thương cảm phẫn nộ, Lão Đặng lại chẳng buồn bận tâm lắm, trên núi Lê Sơn có một mảnh nông trang, định cùng bạn bè lên đó khai khẩn. Lúc rượu say ngà ngà vẫn là khúc "Đạo Ngự Mã" ấy: "Đem tiệc rượu, bày lên tại Phân Kim Trưng──trên──Ta cùng──với──các vị hiền đệ, giãi bày──tâm──sự──" "Đậu Nhĩ Đôn, ở chốn rừng xanh──ai mà chẳng kính ngưỡng──làm trại chủ phủ Hà Gian──ngồi chia chác chiến lợi phẩm──" Anh hùng trộm ngựa chẳng đặng đừng, đêm nay cũng hợp cảnh gió thu hiu hắt nước Dịch lạnh buốt thay, "Cạn?" Trong ly lấp lánh phản chiếu ngọn đèn trăm bóng, khuôn mặt to của Lão Đặng qua ly thủy tinh, qua làn rượu, trở nên nhỏ xíu, ở bờ bên kia của bãi cát nước mùa thu. "Cạn!"

Ở cùng Lão Đặng, luôn có quá nhiều tình cảm dạt dào, khiến anh cảm thấy thật xa hoa xa xỉ. Vội vàng uống cạn nước đá, mấy viên đá còn sót lại ngả đầu ly trượt vào miệng, lạo xạo nhai nát, tan chảy trong lồng ngực, mát lạnh thấu xương. Nhớ tới văn phòng khoa vẫn còn chút việc phải xử lý, vội vàng ra cửa, lại là ánh nắng rải đầy mặt, anh vô tình nghĩ đến Faulkner. As I Lay Dying As I Lay Dying Một chiếc xe đạp kít──kịt phanh kịp thời, anh nhảy lên đường gạch đỏ, rảo bước nhanh hơn. Ngọn cây cau vút tận trời xanh, làm nền cho một dải trời xanh biếc.

Buổi tọa đàm Vị Ương Ca vừa kết thúc bước ra, Hoa Tú Ngọc giới thiệu cho anh một vài người bạn, một đám người ra bãi cỏ cắn hạt dưa trò chuyện.

Vừa ổn định chỗ ngồi, người to con liền đưa cho Hoa Tú Ngọc một nắm hạt dưa: "Mười hạt, nào. Thi đấu."

“Cậu vẫn chưa phục thua à?”

“Lần này chắc chắn thắng, chắc chắn thắng...”

“Các vị phụ lão huynh đệ, cổ vũ giúp tiểu nữ tử nhé.” Hoa Tú Ngọc khua khua hạt dưa trong lòng bàn tay, cố tình nhường người to con một hạt, sau đó rất thong thả từng hạt từng hạt cắn vỏ. Nửa khuôn mặt này phản chiếu trong ánh sáng mờ ảo, đôi mắt sau lớp tóc mái dán chặt vào người to con đối diện, chẳng mấy chốc, “Xong rồi──”

Anh thấy kỹ năng cắn hạt dưa thần sầu như thế, liền vỗ tay mấy cái, có người cũng gọi lớn: "Mẹ kiếp đồ to con, hai mươi năm sau hãy quay lại nhé."

Hoa Tú Ngọc có chút ngượng ngùng, cúi người nhặt một quả quýt lên bóc, chia một nửa cho anh: "Bây giờ quýt hết mùa rồi, rất khô, xơ cũng nhiều."

"Râu quýt hình như có thể chữa họng──"

"Vâng, tiêu đờm..."

Anh nhìn ra Hoa Tú Ngọc đang chờ đợi điều gì, bèn nói: "Buổi tọa đàm hôm nay của các em, rất thú vị. Khiến thầy phải suy ngẫm một số vấn đề."

"Suy ngẫm cơ ạ?" Cô bé dường như cảm thấy hai chữ này dùng hơi nặng, có vẻ không chịu nổi; đành không dám gặng hỏi thêm nữa.

Trong lớp anh thử dịch một đoạn trong "Beyond Culture": "And, finally, a society is modern when its members are intellectually mature, by which Arnold means that they are willing to judge reason, to observe facts in a critical spirit, and to search for the law of things." "Mạch dòng của Lionel Trilling đại diện cho Highbrow──Highbrow, tầng lớp cao cấp... ừm, cũng không hẳn nói vậy... yeah, phái cao gân. Phái cao gân, chính là ý này!" Hàng hoa đỗ quyên trước hành lang đang nở rộ rực rỡ, vừa nở vừa rụng, khắp mặt đất đầy hoa rơi, trong ánh nắng toàn là mùa xuân. Anh rất ngạc nhiên vì bản thân lại phong cho họ một cái danh hiệu như thế, vô tình mỉa mai tất cả bọn Trilling một trận. Hallis, kẻ đào góc tường ở học phủ đại học này, vốn là cao đồ đắc ý của Trilling, sau này lại trở thành kẻ phản bội lớn của phái cao gân; cho sinh viên điểm, bánh táo một điểm A, diều hồ điệp một điểm A, bài báo cáo ba mươi trang của anh một điểm A. Anh nhớ tới Lão Đặng, nhớ tới chính mình, khoảnh khắc ấy, anh dường như chợt hiểu ra một điều gì đó; thế nhưng suốt bao nhiêu năm qua, anh vẫn luôn nghĩ không thông nói không rõ. Trong lớp học ánh nắng xuân rực rỡ, từng gương mặt của sinh viên, giống như từng bông hoa nở rộ dưới ánh nắng, có những suy ngẫm vô tận. Đám thanh niên này vào thời khắc này đại diện cho tất cả mọi thứ rồi, Trilling thì có can hệ gì với bọn họ chứ. Dưới phương pháp huấn luyện văn học kiểu Mỹ, khoa ngoại văn ít nhất sẽ không sản sinh ra nhân tài sáng tác nữa.

Mùa hè năm nay Lão Đặng gửi từ trên núi xuống một gùi lê táo, khuôn mặt táo, hương vị lê. Trong thư giục anh kỳ nghỉ lên núi tránh nóng, chuẩn bị sẵn rượu ngon, quất cho ra ngô ra khoai một trận.

Anh cười bảo Hoa Tú Ngọc: "Trường các em, Ph.D ít một chút, ngược lại càng hay."

Hoa Tú Ngọc chốc lát có vẻ ngơ ngác, không hiểu Vị Ương Ca làm sao lại gắn liền với chuyện này được, chỉ đành hùa theo cười.

Chủ tịch buổi tọa đàm rõ ràng vẫn là trung tâm trò chuyện, chợt nghe thấy một giọng nữ cao vút khiêu khích nói: "Chủ tịch ơi, em có một câu hỏi muốn thỉnh giáo anh. Em nhớ, trước đây anh từng nói, kiếp này kiếp này tuyệt đối, tuyệt đối, không kết hôn cơ mà. Em muốn thỉnh giáo anh, bây giờ──thế nào rồi?"

Đã có người khúc khích cười, chủ tịch nhìn sâu vào người vợ bên cạnh, nói: "Vậy thì──kiếp này kiếp này, tuyệt đối, tuyệt đối, không ly hôn nhé, được không?"

Mọi người và người vợ đều bật cười. Chủ tịch lại cố tình ra vẻ mặt nghiêm túc cứng ngắc, lại càng thêm buồn cười, một lát sau, vơ lấy một nắm hạt dưa, ngồi xuống bên cạnh anh, nghiêm túc nói: "Thầy Đường vừa nãy nói chuyện Ph.D, ngớ ngẩn thật đấy." Do ngược sáng nên trên mặt chủ tịch hoàn toàn không nhìn thấy biểu cảm, chỉ có hai luồng ánh mắt sau tròng kính, chớp lóe bất định trong bóng tối.

"Hả? Cậu ở đằng đó nói nhảm cái gì thế, sao lời này cũng nghe lọt tai vậy?" Hoa Tú Ngọc giống như cứu binh đến nơi, lập tức hoạt bát hẳn lên, trừng mắt chống nạnh, còn vỗ một cái lên mu bàn tay chủ tịch.

"Cậu có đăng ký bản quyền đấy à?" Chủ tịch cũng đánh trả lại một cái, sau đó quay sang anh nói đùa: "Thầy Đường ạ, em là một người có tâm, cho nên──không nghe nhưng mà có bắt sóng được đấy nhé."

Chủ tịch tốt nghiệp khoa Trung Quốc văn, mặc bộ đồ công phu màu trắng, trước ngực có hai con rồng đen năm móng, cách một hàng khuy đan tết, nanh vuốt giương oai, trợn mắt nhìn nhau. Thế là hai người bắt đầu trò chuyện.

New York chính là hình mẫu tiêu biểu nhất của "văn hóa cao gân", hai năm ở Đại học Columbia đó, tự ti đến chết đi được. Jimmy là bạn học đầu tiên đến chào hỏi anh. Tên này dẻo quánh như kẹo mạch nha, đứng hay ngồi đều oằn tẹo dính nhầy, thực sự khiến tinh thần người ta vô cùng mệt mỏi. Bọng mắt hơi sưng húp, luôn khiến người ta tưởng rằng vừa mới ngủ dậy.

Jimmy bước tới vỗ vai anh, giọng điệu khá hờ hững: "New York, cái nơi này ấy à──thôi đi, tao nghĩ tụi bay người Trung Quốc, rất nhanh sẽ thích nghi được thôi, rất nhanh thôi... Viện bảo tàng, nhà hát lớn──" Jimmy nhún vai, cắn một miếng bánh mì kẹp: "Có thể năng nổ đến đó đi dạo, thật đấy, năng nổ đến đó đi dạo, giả như có thời gian..."

Anh ấn máy bán hàng tự động, múc một cốc sữa, tay cầm run lẩy bẩy, hết sức kiềm chế lắm rồi mà vẫn bị tràn ra một ít. Trong lòng anh dâng lên một nỗi phẫn nộ không tên.

"Thực ra khoa ngoại văn hiện tại đều không đúng đắn, ý tôi là nên chia thành khoa tiếng Anh và khoa văn học." Anh lột sạch vỏ một hạt hạt dưa, dựng đứng chiếc vỏ cho vững trên bãi cỏ, trông y như một tiểu nhân dang rộng hai chân, đội trời đạp đất. "Khoa văn học, đương nhiên là do khoa Trung Quốc văn đảm nhận, thế nhưng, khoa Trung Quốc văn bây giờ lại biến thành, biến thành──nói thế nào cho phải nhỉ?" Anh áy náy nhìn chủ tịch, chủ tịch đang cúi đầu cắm cúi cắn hạt dưa.

"Biến thành, khoa khảo cứu rồi." Chủ tịch nói thay anh, hai người cùng với Hoa Tú Ngọc đều bật cười.

Có người đề nghị chơi trò hầm củ cải, ai tiếp lời không được sẽ bị phạt hát. Báo tên màu xong, trò chơi liền bắt đầu. "Hầm, hầm, hầm củ cải hầm, củ cải đỏ hầm xong củ cải xanh hầm." Tiếng vỗ tay hòa cùng lời đọc giữ nhịp, nhịp nhàng lên xuống, trong đêm tối tĩnh lặng này, vang xa tận đẩu tận đâu, giống như nghi thức tế trăng của bộ lạc cổ xưa. Trên đồng cỏ lớn, một vòng tròn đỏ rực mọc lên từ đường chân trời, chốc lát thế mà không phân biệt được đó là mặt trăng, hay là hoàng hôn. Tiếng trống biến thành tiếng thì thầm trầm đục, không ngừng đặt câu hỏi hướng về quá khứ và tương lai của con người; có lẽ đơn thuần chỉ là sự khẳng định đối với hiện tại, con người có thể đi mãi đến tận chân trời, bước vào vòng tròn màu đỏ ấy, một chiếc bóng cắt hình người nhỏ bé.

"Củ cải vàng hầm xong lại đến củ cải xanh hầm." Hoa Tú Ngọc có lẽ vẫn đang nghĩ về câu chuyện ban nãy, lúc tiếp lời đã chậm hơn mấy nhịp, thế là có người nhốn nháo lên: "Hát đi, hát đi——" Cô mặc kệ, vội vàng tự vỗ tay ngân tiếp: "Củ cải xanh hầm xong, ừm, củ cải đen hầm..." Mọi người cười rộ lên, "Đúng thế đấy! Đã mang mệnh phải hát thì đừngòng chối nữa."

Cậu thấy cô ôm gối ngồi, mặt vùi vào khuỷu tay, mặc kệ người ta hò reo. Hồi lâu sau, không khí bắt đầu gượng gạo, cậu mới khuyên: "Cậu cứ tùy tiện hát một bài đi, "Bố và anh lớn vĩ đại" cũng được mà. Tùy tiện bài nào đi, nào, nào."

Lúc này Hoa Tú Ngọc mới vô cùng khó xử ngẩng đầu lên, mái tóc mái bồng bềnh hơi rối bù, đôi mắt vì bị tay tì một lúc nên ngái ngủ mờ mịt, hình như còn có thể cảm thấy bên má ửng đỏ, có một vết hằn chiếu tatami. "Ái! Hát thêu túi thơm vậy." Đợi mọi người vỗ tay xong, cô bèn hát: "Mùng một đến rằm, trăng rằm tròn vành vạnh, làn gió xuân lay động, cành liễu uốn lượn..."

Hoa Tú Ngọc hoàn toàn không dùng trung khí, chỉ cất giọng thẳng đuột, mỏng mảnh, nhỏ nhẹ. Cậu nghe mà ngẩn ngơ lúc nào không hay.

Mẹ phơi củ cải khô trên bụi hoa lồng đèn trước hiên nhà, thỉnh thoảng cũng ngâm nga. Ngoài bụi hoa là một cánh đồng lúa đã gặt xong, từng bó lúa dựng thành những ngọn tháp nhỏ, ánh nắng trưa mùa thu vừa ấm áp vừa yên bình. Một đàn gà con đang mỏi mắt tìm hạt thóc trên mặt đất. Ở New York mãi không quen, ăn đi ăn lại toàn hamburger với sandwich, thèm củ cải khô cùng dưa cải măng chua, thèm đến mức trong mơ lại được về quê nhà, củ cải khô trong chiếc bình cổ dài nhồi vừa chặt vừa khít, chiếc đũa thọc vào khều ra một chuỗi, kêu giòn rã một tiếng "cốp". Từng hạt gạo trắng phau trào khỏi nồi lớn, hương cơm đã thơm nức khắp chốn đồng hoang.

Cuối cùng cũng bay khỏi New York rồi. Trên máy bay, cậu cứ lẩm bẩm trong lòng, lạy Chúa, trên này có một người một lòng một dạ với đất nước như con, ngài cũng nên đưa con đặt chân xuống đất an toàn chứ. Khi máy bay bay qua bầu trời Đài Loan, tròng trành một chút, cậu giật mình, ngồi thẳng người dậy, nhìn ra ngoài cửa sổ, thân máy bay đang lao vào một cụm mây trắng xóa dày đặc, có luồng ánh sáng mạnh chiếu rọi lẫn nhau, một vùng trời quang mây tạnh rực rỡ dài dằng dặc. Lúc bấy giờ trong đầu cậu chẳng còn chút suy nghĩ nào, chỉ là một con người ngay ngắn.

Vừa bước ra khỏi cửa máy bay, âm thanh ở sân bay đã vang lên ầm ầm. Gió rất lớn, thổi tóc và áo khoác bay phần phật. Cậu đặt một chân xuống mặt đất bê tông, thở dài thật sâu, phóng tầm mắt nhìn ra xa, bầu trời mùa thu rộng lớn vời vợi ở phía xa kia, tưởng chừng như đang chạm vào nhau ở đầu đường băng, có chiếc máy bay đang từ từ bay lên bầu trời. Sân bay quốc tế Tùng Sơn một sảnh lớn! Quốc kỳ bay phấp phới trên đỉnh, căng phồng trong gió.

Hoa Tú Ngọc hát: "Thêu một chiếc túi thơm nhé a..." Giống như đang thì thầm bên tai cậu, âm thanh vương vấn mãi không dứt. Hát xong, mọi người đều tung hô khen ngợi, anh chàng to con ném tới một viên kẹo: "Nào, cổ vũ cổ vũ." Lại ném ngay trước chân cậu, cậu nhặt lên rồi mới đưa cho Hoa Tú Ngọc, phát hiện cô để móng tay rất dài.

Chủ tịch hình như vừa nói cái gì mà muốn tạo ra một đời sống đại học lý tưởng hơn cả "Vị Ương ca", sau đó đề nghị mọi người hát một bài rồi giải tán về nhà.

Cậu nghĩ ngợi thấy gu thẩm mỹ của thế hệ này quả nhiên đã khác rồi. Ở đầu bãi cỏ, từ lúc nào lại có một nhóm người mới đến, cũng là sinh viên đại học, lôi ra trò chơi thời thơ ấu của cậu. "Cổng thành cổng thành cao mấy trượng? Cao ba mươi sáu trượng. Cưỡi ngựa trắng, mang dao gỏi, bước qua cổng thành trượt một cú——" Hai người tạo thành vòm cổng làm thành, vừa vặn tóm được một người đi ngang qua, hỏi: "Táo hay đào?" "Đào." Đi qua đi lại vài lần xong, hai phe táo và đào liền vạch một đường kéo co. Một nữ sinh bỗng thét lên chói tai: "Mẹ ơi! Thằng khốn nào dẫm vào chân người ta thế! Đau chết mất" Một tràng náo nhiệt cười đùa truyền tới.

Chủ tịch vỗ tay nói: "Nào, chúng ta cũng không chịu thua kém đâu. Một, hai, ba, hát!" "Sóng lớn cuồn cuộn tôi không sợ, giương tay chèo hướng về phía trước, tung lưới xuống nước bắt cá, bắt được cá lớn cười ha hả. Hây yo i yo i yo ừm hây yo..."

Hành lang đối diện với bầu trời xanh đen, đầy sao trời. Từng cây cột tròn nhìn vào ban đêm rất thâm trầm, dày dặn, giống như triều phục đai ngọc đã chỉnh tề đâu vào đấy, các vị công khanh đại phu hầu hạ ngoài Kim Loan Điện, đợi phương đông vừa ló dạng rạng đông, tiếng trống vang lên ba hồi, tùng—— tùng, tùng, hàng trăm bộ triều phục sột soạt tiến thẳng lên bậc thềm vàng, "Vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế." Khí thế ban mai tràn ngập, một một cảnh sắc trong sáng thanh minh. Là sự khởi đầu của một ngày. Mái hiên cong vút trên đỉnh những cây cột tròn lại rất sinh động, giống như chiếc trâm cài ngang búi tóc mây của người phụ nữ, rủ xuống những chiếc tua rua dài lấp lánh.

Cậu ngắm nhìn những vì sao chi chít trên bầu trời, ngôi sao ở Bết-lê-hem không biết ở nơi nào, đối với cậu đã là người quen từ lâu. Có lẽ khi trở lại thư viện đó, chiếc bàn đó, ngôi sao của cậu đã đợi sẵn ở khung cửa sổ rồi.

── Ngày 27 tháng 2 năm 66 tại Cảnh Mỹ