Hai người họ lưu vong nơi hải ngoại. Ở Bordeaux, khi gió tây thổi tới, có thể ngửi thấy mùi vị của Đại Tây Dương.

── John Berger

Mỗi lần ở bên cạnh Vũ Hạc, tôi lại thấy khó mà gọi tên được cảm giác của mình, chỉ cảm thấy câu nói này mới diễn tả trọn vẹn: "Hai người họ lưu vong nơi hải ngoại."

Hiện tại, bản chữ giản thể của "Đời còn lại" sắp được xuất bản, họ tìm tôi viết lời tựa (tựa sao?), tôi gật đầu ngay lập tức, hào sảng đồng ý, tràn đầy tự nguyện, tựa như khi gió tây thổi tới, ngửi thấy mùi vị của Đại Tây Dương vậy.

Nhưng tại sao lại là lưu vong? Tại sao lại là hải ngoại?

Tôi vô cùng, vô cùng biết ơn Vũ Hạc. Trong những mối quan hệ giữa người với người mà tôi có thể tưởng tượng ra trên thế gian này, sẽ không bao giờ có một mối quan hệ nào giống như thế này nữa. Một mối quan hệ mà tôi gọi là sư huynh, sư muội.

Hồi nhỏ sống ở làng quân nhân, đám trẻ con thích chạy nhảy trên những sườn đồi đầy mộ phần cạnh làng, địa hình gò đống mấp mô cực kỳ hợp để chơi trò khinh công võ hiệp, mọi người cứ mãi mê đóng giả các bộ phim đen trắng của hãng Thiệu Thị như "Nữ hiệp cỏ trên bay" (Nữ hiệp thảo thượng phi), hết làm bạn lại thành địch, đánh nhau không dứt. Chơi chưa đã, tan học vừa thoát khỏi tầm mắt của đội giám sát là lập tức thay đổi sắc mặt, tiếp tục trận chiến dở dang đánh tuốt về nhà. Các nữ sinh đóng giả làm sư huynh sư muội, từ nhỏ đã như phân định rõ cá tính, có người sinh ra đã là sư huynh, có người mãi mãi là sư muội, lại chưa bao giờ có sư tỷ. Cũng không có sư đệ. Chuyện tình chị em trở thành nội dung của phim truyền hình thần tượng, đó là chuyện của rất lâu rất lâu về sau. Xưa kia, trong cái thời đại không có không gian công cộng nào cho phụ nữ hoạt động, mạng lưới giao tiếp chỉ gói gọn trong người thân, biểu ca biểu muội vừa xuất hiện, liền mặc nhiên trở thành một cặp tình nhân bị nghi ngờ.

Sư huynh muội, lại phức tạp hơn nhiều.

Nói tóm lại, đó là đạo đức.

Không chỉ là đạo đức kiểu huynh hữu đệ cung, ngũ thường ngũ luân, mà còn có thêm đạo đức nghề nghiệp của xã hội hiện đại. Thế nhưng đạo đức nghề nghiệp, rời khỏi nơi làm việc, đạo đức liền chẳng quản được nữa. Thế nên vẫn còn mang theo khí chất tiền hiện đại, đạo đức của chế độ sư đồ. Hoặc mở rộng ra hơn chút nữa, đạo đức của nghề thủ công. Đặt lên một cá nhân riêng lẻ, là đạo đức của nghề nghiệp. Đạo đức như vậy, vô cùng nghiêm ngặt, thậm chí, hà khắc. Còn trói buộc người ta hơn cả cấm kỵ loạn luân. Không phải ai muốn trói buộc bạn, mà là chính bạn muốn tự trói buộc mình. Dùng một từ có nghĩa tiêu cực, chế ước, bạn phải chịu sự chế ước của đạo đức nghề nghiệp.

Tôi đã hai lần viện dẫn ví dụ từ cuốn "Kẻ bị chìm và người được cứu" của Primo Levi, kể về những gì ông thấy trong trại tập trung Auschwitz, giờ tôi lại viết thêm lần nữa.

Nhà hóa học Levi còn có một cuốn sách cực kỳ hay là "Bảng tuần hoàn", Italo Calvino ca ngợi ông là người viết hay nhất trong số các nhà văn Ý cùng thế hệ. Ông ghi chép lại trại tập trung Auschwitz, trong đó số ít người có thể làm công việc vốn có của mình như thợ may, thợ đóng giày, thợ mộc, thợ rèn, thợ xây, v.v., vì khôi phục được hoạt động quen thuộc nên đã tìm lại được một mức độ nhân phẩm nhất định. Ông kể về một người thợ xây căm ghét nước Đức và người Đức, nhưng khi Đức Quốc xã phái ông đi xây bức tường bảo vệ chống đạn, ông lại xây bức tường thẳng tắp vững chãi, gạch xếp ngay ngắn đẹp đẽ, lượng xi măng cần dùng không thiếu chút nào. Levi nói: "Tôi thường phát hiện ra một hiện tượng kỳ lạ ở những đồng bạn (đôi khi thậm chí ở cả chính tôi). Làm tốt công việc, ý định này ăn sâu vào tâm trí chúng tôi đến mức ép buộc chúng tôi phải làm tốt cả công việc của kẻ thù, đến nỗi bạn phải cố gắng hết sức mới có thể làm hỏng công việc được." Cố ý phá hoại công việc mà Đức Quốc xã giao phó không chỉ mang lại nguy hiểm, mà còn phải vượt qua sự kháng cự nội tại nguyên thủy của chúng tôi.

Sự chế ước của đạo đức nghề nghiệp, đúng vậy, một quan sát thật đáng kinh ngạc của Levi. Sự chế ước này, e rằng thường làm người ta chán ghét, bướng bỉnh đến mức khiến người ta căm hận, nhưng cũng may nhờ sự bướng bỉnh này mà một nghề nghiệp mới được bảo tồn lại. Có lẽ Đài Loan, nơi đã trải qua hai lần luân chuyển đảng phái trong thế giới người Hoa, có thể thấm thía nỗi cay đắng của cái lợi ích từ đạo đức bướng bỉnh này, bởi vì dường như chỉ có nó mới có thể chống lại sự xâm lấn dồn dập của hệ tư tưởng. Người Đài Loan đã học được bài học, các loại chế ước đạo đức càng đa dạng, càng khó bị thu phục. Bị ai thu phục? Chính trị gia, người cầm quyền, kẻ thao túng dân túy. Chế ước đạo đức ở đây, ở đó, đan xen chằng chịt, học cách nói không với thế lực chính trị. Đối lập với thế lực chính trị, đó gọi là lực lượng xã hội, hãy để lực lượng xã hội nhốt chính trị vào cái lồng chim của công việc đúng với bổn phận của nó đi. Còn đạo đức nghề nghiệp, với bất kỳ kẻ kiêu ngạo nào muốn nhúng tay vào chỉ trỏ, luôn luôn nói rằng: Xin hãy ra ngoài.

Tôi gặp Vũ Hạc khi anh đã gần ngũ tuần, đời người qua năm mươi phần lớn là phép trừ, ví dụ như bạn bè và tình bạn, cứ thế mà trừ dần. (Một nhóm phụ nữ vượt ngưỡng năm mươi nhận được câu kệ khai thị đầu xuân: Gió đông thổi, trống trận nổi, qua năm mươi rồi ai sợ ai.) Thế nhưng Vũ Hạc lại là phép cộng của tôi.

Dễ dàng như thế, mà cũng khó khăn như thế.

Khó ở chỗ, à khó ở chỗ thân người khó được, lòng tin khó có, đại tâm khó phát, kinh pháp khó nghe, Như Lai khó gặp.

Tôi bắt đầu viết tiểu thuyết từ mùa hè năm lớp mười, dù chỉ là những phế phẩm làm thơ gượng gạo, đến nay tuổi viết đã gần bốn mươi, thì bất cứ nghề nào cũng đủ để làm thầy rồi. Chỉ riêng tuổi viết này thôi, chẳng lẽ đã không đủ để nói thân người khó được sao? Ý tôi là, khi gặp Vũ Hạc, tuổi tác đã đủ lớn, nghề viết tiểu thuyết đã rất già, ở sâu trong cái chốn thâm cung nơi chứa đầy những bậc tiền hiền tiên linh mà khó lòng nhét thêm nổi một hồn ma mới, bỗng nhiên gặp được, chúng ta chỉ có thể kinh ngạc thốt lên: "Anh là ai? Sao anh lại ở đây?"

── Đối với quãng thời gian mười năm ẩn cư ở Đạm Thủy đó, tôi có một câu viết trong bài "Bi thương": Cô độc sinh ra thần tình yêu và ma quỷ. Những tác phẩm này đại loại là sản vật của ma quỷ, đều có chất liệu của thần tình yêu.

── Vũ Hạc

Ma quỷ và thần tình yêu, khiến người ta nhớ đến ai? Tôi nhớ đến bậc thầy nước Nga cũ Dostoevsky.

Bậc thầy (cự tượng) là cách gọi của tiếng Nhật, nghĩa là nghệ sĩ vĩ đại. Nhưng từ "thợ" trong tiếng Trung lại mang nghĩa hạ thấp. Tác phẩm đầy chất thợ, thế là xong, không phải là chuyện phân cấp, mà là căn bản chưa nhập cấp. Xưa kia, đây là nhận định mà giới tri thức đều hiểu rõ. Nhập cấp nghĩa là xuyên thấu sự chế ước.

Không nói phá vỡ sự chế ước, mà nói xuyên thấu, hãy nhìn xem bậc thầy piano Ivo Pogorelich, người có phong cảnh lạ lùng nhất trong làng nhạc quốc tế ba mươi năm qua, nói thế nào. Cách đàn của ông táo bạo kỳ lạ, hình tượng tiên phong nổi loạn, ông nói: "Nổi loạn? Không, tôi không nổi loạn chút nào. Thực tế, giáo dục gia đình và giáo dục âm nhạc mà tôi nhận được đều vô cùng tôn trọng quyền uy. Không nhìn theo quyền uy thì chẳng lẽ đi học theo sự vô tri sao?" (Năm ngoái kỷ niệm hai trăm năm ngày sinh Chopin, tháng Năm Pogorelich lại đến Đài Loan biểu diễn, Tiêu Nguyên Phổ xuất sắc đã viết một bài phỏng vấn xuất sắc, chỗ tôi bàn về Pogorelich đều xuất phát từ bài này.)

Đàn Chopin, khán giả cảm thấy mới lạ, nhưng Pogorelich lại có căn cứ: "Tôi cho rằng sai lầm nguy hiểm nhất trong cách diễn giải Chopin là thể hiện ông ấy theo cách 'lãng mạn'. Chopin tuy sống trong thời đại lãng mạn, nhưng bản chất ông là nhà cách mạng, âm nhạc của ông lúc bấy giờ hoàn toàn là tiên phong táo bạo. Nếu không thể thể hiện tính cách mạng của Chopin mà lại thể hiện ông cùng cách lãng mạn như các nhà soạn nhạc lãng mạn khác, thì đó căn bản là phản bội lại tinh thần của Chopin."

Vậy đàn Chopin khó nhất ở đâu? Khó ở chỗ: "Tôi cho rằng người diễn tấu phải chân thành và trung thực. Âm nhạc của Chopin không dung thứ cho một chút giả tạo nào. Đây cũng là phương hướng tôi luôn nỗ lực, tôi không bao giờ diễn tấu thứ âm nhạc hay cách đàn mà mình không tin tưởng."

Chân thành và trung thực, nghĩa là gì? Trong cái thời đại mà chữ nghĩa mất giá, mọi định nghĩa như đang ở trạng thái phù du mơ hồ này, hai từ này xuất hiện trước mắt dường như chỉ có thể là châm biếm, hài hước hoặc đùa cợt. Vậy thì hãy xác nhận lại định nghĩa vốn có của hai từ này, ít nhất là đối với những độc giả còn sẵn lòng kiên nhẫn đọc bài này đến đây, chân thành và trung thực, đúng vậy, y như ý nghĩa bề mặt trên chữ viết của chúng, toàn bộ ý nghĩa.

Pogorelich nói: "Chopin và Liszt từng là những người bạn rất thân, nhưng họ cũng đố kỵ lẫn nhau. Chopin hy vọng có được kỹ thuật siêu tuyệt của Liszt, còn Liszt lại ngưỡng mộ sự sáng tạo và linh cảm của Chopin. Về giáo dục âm nhạc đã nhận, Liszt có thể nói là 'toàn diện' hơn, thể loại sáng tác của ông phong phú hơn, viết nhạc piano cũng phổ nhạc cho dàn nhạc. Chúng ta cũng thấy truyền thống Beethoven rõ ràng ở Liszt, đưa tinh thần Beethoven tiếp nối theo cách mới."

Liszt là vị minh chủ làng nhạc hô một tiếng vạn người theo, còn Chopin luôn kháng cự đám đông chỉ sống được ba mươi chín tuổi. Pogorelich nói: "Sau Liszt, không ai có thể thoát khỏi ảnh hưởng của ông về piano, ông là hoàng đế piano tuyệt đối. Sau Chopin, âm nhạc piano thay da đổi thịt, ông là vị quý tộc piano vĩnh cửu."

Chopin mới ba mươi chín tuổi! Thật đáng than thở nên chúng ta mới nói, thân người khó được. Phải đến năm bốn mươi tuổi, Vũ Hạc mới rời khỏi Đạm Thủy đấy thôi. Mới bắt đầu nhịp điệu sáng tác trung bình một bài ngắn vừa, vừa, dài mỗi năm, cho đến khi xuất bản "Đời còn lại", mười năm viết ra những cuốn tiểu thuyết hạng nặng mà chỉ Vũ Hạc mới có thể viết.

Chưa kể người khác, bản thân tôi cũng tò mò, trước bốn mươi tuổi, mười năm thời gian tương đương, Vũ Hạc ẩn cư Đạm Thủy, anh ấy làm gì?

Theo thời gian biểu thông thường, mười năm này là thời kỳ lập gia đình lập nghiệp, lập công lập đức lập ngôn, còn Vũ Hạc thì sao? Trong bài vừa "Bi thương" lại có một câu, "Nỗ lực trở thành một người vô dụng". Cách đặt câu hài hước đen tối kiểu Vũ Hạc, phàm là người dùng tiếng Trung đều rất hiểu, từ "vô dụng", đằng sau nó là có bậc thầy siêu cấp Lão Tử đang trấn giữ, Lão Tử nói, cái dụng của sự vô dụng mới là cái dụng lớn. Nói được câu nỗ lực trở thành người vô dụng, người như vậy, anh ấy đương nhiên tự biết, cái giá phải trả là đắt đỏ.

Đắt đỏ.

Ví dụ như lần đầu gặp Vũ Hạc, tại hội thảo văn học "Kỷ niệm tiên sinh Chu Tây Ninh" tổ chức năm thứ năm sau ngày cha tôi qua đời, Vũ Hạc sảng khoái đồng ý tham dự bài phát biểu cuối cùng, sau khi kết thúc, băng qua khuôn viên Đại học Đài Loan tiết xuân lạnh giá đi ăn tối, tôi cùng Thiên Tâm, Thiên Y đi dạo cạnh anh, hoa đỗ quyên nở rộ rực rỡ. Tôi đến nay vẫn nhớ, nụ cười mềm mại trong lời nói của anh, dường như đầy khao khát vô hạn, anh nói nếu con anh không phải con trai, mà là con gái, năm đó có lẽ anh đã dừng chân ở lại với gia đình, nếu có ba cô con gái, anh sẽ sống cuộc đời viết lách có gia đình như cha tôi chăng. Điều này tôi tin. Cuốn tiểu thuyết dài "Quỷ nhi và A Yêu" kinh thế hãi tục, nhờ đó thu hút không ít độc giả "sai lầm", đề từ trang bìa nói, "Nếu tôi có con gái, tôi tặng nó cuốn sách này/và một con mèo đen có thể ôm vào lòng". Trong ổ quỷ nhi, những cô gái "thân thể có cuộc sống hoàn chỉnh tự túc của nó", Chu Thiên Tâm nói cuốn sách này khiến cô nhớ đến những người phụ nữ trong "Liêu Trai". Và hậu ký của "Đời còn lại" viết, "Tôi viết những dòng chữ này, duyên do từ sự tự do của sinh mệnh, vì tự do mà mất đi tình yêu."

Cho nên Vũ Hạc, người rời xa (hoặc từ bỏ) cuộc sống hôn nhân gia đình như Vũ Hạc, điều này rất đắt đỏ.

Thế nhưng suốt thập niên 80, giới văn đàn không biết đến Vũ Hạc. Nói anh vùi đầu đọc sách, nhưng cũng có không ít người đọc nhiều sách vở đến mức hỏng cả não. Nói anh viết đầy một ngăn kéo (không phải là từ hình dung mà là sự thật đầy một ngăn kéo vì mười năm không đăng một bài nào) cái mà anh tự gọi là "thứ bị chủ đề ép buộc, thử nghiệm hình thức đến mức cứng nhắc", phần lớn anh cũng ném đi như rác. Đọc sách không mục đích, viết mà không đăng, hai thứ này đều rất đắt đỏ, Vũ Hạc đã dùng một điều kiện sống đơn giản đến mức không thể đơn giản hơn để duy trì. Nhà sư xuất gia còn có chùa để nương tựa, anh thì chùa cũng không treo đơn.

Như vậy có vĩ đại không? Đại tâm khó phát, tiểu thuyết như một chí nghiệp? Nhưng tôi đã nhìn thấy Vũ Hạc nhíu mày hì hì, lắc đầu cười rồi.

Người cùng thế hệ với chúng ta mà, cùng phúc, cùng họa, cũng cùng cái tuệ đó. Thập niên 70 tôi học cấp ba, đại học, làm "Tam Tam tập san", còn Vũ Hạc thì sao? "Tôi bắt đầu viết từ thời thiếu niên, thơ, tản văn, bình luận đều từng thử qua, có dạo còn mê cả kịch sân khấu. Đây là lộ trình bình thường của một thanh niên văn học. Giờ đây tôi chỉ giữ lại bài 'Mẫu Đơn Thu' để làm kỷ niệm..."

"Mẫu Đơn Thu" là tác phẩm đầu tiên của Vũ Hạc mà chúng ta có thể thấy, viết vào năm thứ ba đại học, vừa ra tay đã cao tay. Một cuộc sống chung tình yêu thời tuổi trẻ cuối cùng đi đến chia lìa, hiện thực mà thi vị, biện chứng nâng lên đến sự suy ngẫm về cảnh ngộ tồn tại. Chất thơ và biện chứng, tôi phải viết đến "Hoang nhân thủ ký" mới có, Vũ Hạc đã có từ đầu, và mãi mãi là đặc chất tiểu thuyết sau này của anh.

Tiểu thuyết thứ hai "Vi tế nhất tuyến hương", Vũ Hạc tự nói, "Một loại 'sứ mệnh văn học' thúc đẩy phía sau, viết lách trắc trở, đầy rẫy vết đục, một giấc mơ văn học khổng lồ của tôi thời trẻ, bài tập thử trước khi viết 'Gia tộc sử'. Tôi không thích tiểu thuyết kiểu như vậy, nhưng còn nhớ lúc hạ bút thật đường bệ, đó là tác phẩm 'lớn và chính thống' mà thanh niên văn học nghiêm túc nhợt nhạt muốn viết."

Rồi chúng ta thấy một bài trung thiên, Vũ Hạc nói, "Sửa lại bài 'Vãng sự' năm 1979, khó tránh khỏi cấn cá, ý thức chính trị xã hội hiển hiện trực tiếp trong đối thoại, rõ ràng những phần còn lại chỉ phục vụ cho 'ý thức phê phán thời đại' này. Phản tỉnh tác phẩm kiểu này, cảm nghĩ có hai: mỗi thời đại đều có 'thế mạnh ý thức' của nó, hơn nữa, tác giả không thể thoát khỏi bầu không khí của thời đại đó. Khi ấy, tôi hai mươi tám tuổi, theo học tại một viện nghiên cứu ở Đài Bắc, sống ở thị trấn Đạm Thủy, đang ở trong tâm bão của 'phong trào phi đảng'."

Ba bài tiểu thuyết được đăng, rồi, Vũ Hạc biến mất.

Một, hai, ba, như nhảy cấp, Vũ Hạc chỉ dùng ba bài tiểu thuyết đã nhảy đến tâm cảnh của nhiều tiểu thuyết gia khi đã viết tiểu thuyết gần nửa đời người: tại sao phải viết, viết những thứ này để làm gì, có ích không, viết cho ai xem, không viết nữa. Trong cuốn sách mới "Thế gian đích danh tự" của Đường Nặc, một bài "Tiểu thuyết gia" đã liệt kê một hàng những tiểu thuyết gia như vậy. Còn tôi ba mươi mốt tuổi vẫn chưa viết ra thứ gì ra hồn đã than vãn mỏi mệt, trong lời tựa "Viêm hạ chi đô" nói, "Trong lòng tôi mỗi lần đều có một thôi thúc cứ thế không viết nữa, bởi vì viết thế nào đi nữa cũng không viết qua được bản thân cuộc sống. Một bài văn của tác giả, thường còn không bằng một câu nói bình thường của người bình thường. Những con người đang sống rộng lớn kia, những đại chúng 'không viết', luôn khiến tôi vô cùng hổ thẹn."

Những con người đang sống rộng lớn kia, cho nên các nhà tri thức đành phải đi "xuống cuộc sống" thôi. Huống hồ những thảm họa lớn đó, nói cũng chẳng nói được── "Sau Auschwitz, văn học còn có tương lai không?"

Trong cuốn tiểu thuyết dài "Một trường hợp bệnh phong đã đốt" của tiểu thuyết gia Anh Graham Greene, Đường Nặc viết, "Một kiến trúc sư vĩ đại tầm cỡ thế giới (mặc dù không phải nhà tiểu thuyết lớn) Querry thức dậy, ăn một bữa sáng no nê, theo lệ xách hành lý đơn giản đến sân bay, lại như linh hồn lạc lối đáp chuyến bay đi đến một nơi nào đó ở Châu Phi, có thể rời xa bao xa thì rẽ nhánh xa bấy nhiêu, cứ thế đi sâu vào lục địa Châu Phi hình dáng như một trái tim người. Cuối cùng 'vì tàu đi đến đây' mà dừng lại ở ngôi làng bệnh nhân phong, mọi người (rất có tính ẩn dụ) đều nghi ngờ Querry là kẻ chạy trốn sự truy đuổi; trong đề từ đầu tiểu thuyết, Greene nói với chúng ta, một nhà văn tiểu thuyết, cả đời, rất khó không sinh ra nỗi thất vọng về sự không thành tựu trong thời gian dài. Rất rõ ràng, nỗi nghi ngờ này không chỉ nhắm vào bản thân, mà chỉ thẳng vào tiểu thuyết."

Sự biến mất của Vũ Hạc ẩn dật, giống như Querry vì tàu đi đến đây, nên dừng lại ở đây.

Họa sĩ đương đại Trung Quốc Lưu Tiểu Đông, ông nói hội họa mấy ngàn năm đến nay, cơ bản bạn có thể nói hội họa đã là không, đã không còn gì để vẽ, một mảnh vải vẽ tốt lành ở đó, đẹp biết bao, vẽ nó làm gì. Như vậy, bạn cầm bút vẽ lên, sáng tác. Bạn chính là cái hiện tại, đương đại nhỏ bé đáng thương đó của bạn, rồi bạn phải bắt đầu từ đầu tự đi lại một lần. Lưu Tiểu Đông về quê vẽ "Kim Thành tiểu tử", ở nhà máy giấy Kim Thành, thành phố Lăng Hải, Liêu Ninh, tôi hưởng ứng ngôn ngữ thơ ca của anh mà chỉ biết học theo rằng, cho đến khi chính bạn cũng trở thành một con đường nhỏ.

"Mộng huyễn không hoa, sáu mươi bảy năm, chim trắng chìm, nước thu nối trời." Kệ từ biệt của vị thiền sư nào, cũng chính là mười năm Đạm Thủy của Vũ Hạc.

Vũ Hạc đương nhiên là mặc dù trào phúng tự rẻ rúng, cô độc và tịch mịch ngồi đối diện, không biết tịch mịch là gì. Cho đến một ngày cô độc đang ăn nồi lẩu nhỏ, mình ăn một miếng, mèo ăn một miếng, tịch mịch lên tiếng: "Anh xem, đến nước này rồi, tiếp tục nữa thì không bờ bến." Cô độc gật đầu đồng ý.

Hậu ký "Biển tuổi mười bảy" Vũ Hạc viết, "Biển là biển mà tôi không ngừng ngắm nhìn từ Đạm Thủy, Tam Chi đến Lão Mai trong những năm tháng cô tịch."

Đến nơi, trở về.

Vũ Hạc trở về nói như thế này, "Trong mười năm đã loại bỏ đi rất nhiều cấm kỵ và gánh nặng. Mười năm sau ra khỏi Đạm Thủy tự giác là một người 'gần như đã giải phóng được chính mình', tất nhiên cũng giải phóng cả gánh nặng văn học từ thời thanh niên văn học, khi tôi viết 'Nhặt xương' mới lần đầu thể nghiệm được sự tự do viết lách, trong đó là nhịp điệu tuôn chảy không ngừng. Hai thứ này, 'tự do viết lách' và 'nhịp điệu tiểu thuyết', trong bài 'Bi thương' sau đó đã được xác nhận."

Vũ Hạc ra khỏi Đạm Thủy, thật là mãnh liệt! Trong tiểu thuyết nói chuyện cứt đái, đạo ở trong cứt đái, không phải là từ gì mới mẻ nữa, sự mãnh liệt đó, tôi nghĩ đó là lễ hội hóa trang mà Bakhtin nói (sự kết hợp chặt chẽ giữa tính nhục thể, tính vật chất, tính xã hội, tính vũ trụ), chú hề (tiếng cười ồ do công khai lật đổ quan hệ trên dưới), chủ nghĩa hiện thực hoang đường, dục vọng tình dục và sự sống, cái chết và tái sinh.

Hậu ký "Bi thương" viết, "Thân thể vẫn không tự do sao, hà tất phải tốn nhiều chữ nghĩa như vậy để xác định 'tự do'. Sinh mệnh vẫn không tự do sao, nếu không thì sao 'tự do viết lách' lại trở thành sự tự do hoàn chỉnh duy nhất của sự sống." Vì tự do viết lách, vì cách sống, Vũ Hạc xứng đáng bị gọi là kẻ có danh tiếng xấu xa. Anh vẫn như cũ không qua lại với giới văn đàn, mặc cho cái tên ác hán lan truyền. Nhưng chúng ta nói, đến nơi trở về là đời còn lại. Đã là đời còn lại, thì còn gì để mất nữa chứ?

── Đúng như Vũ Hạc trong "Đời còn lại" nhấn mạnh nhiều lần, tấm bia của anh đã mất đi ý nghĩa sử thi, anh hùng, cùng lắm chỉ là bia kỷ niệm "Đời còn lại". Sự thực nghiệm trong sáng tác của Vũ Hạc rất mạnh mẽ, chưa chắc bài nào cũng thành công. Tôi lại vẫn phải nói rằng, sự trung thực và khiêm tốn mà anh thể hiện khi đối mặt với Đài Loan và chính mình, sự tương thích bao hàm, không kiêng kỵ gì trong việc xử lý đề tài và hình thức của anh, là điều khiến người ta cảm động nhất. Bàn về văn học Đài Loan thế kỷ hai mươi mốt, nhất định phải bắt đầu từ Vũ Hạc.

── Vương Đức Uy

Vương Đức Uy vốn dĩ luôn đối xử tử tế với mọi người, người mà trong giới học thuật ai cũng có một bầu trời riêng nhưng đều từ tận đáy lòng ngưỡng mộ sự kiên nhẫn, chịu khó nhất của Vương Đức Uy, Vương Đức Uy phong độ giáo dưỡng tốt, vậy mà lại phách lối điểm tên Vũ Hạc như thế.

Vương Đức Uy luôn được xem là người kế thừa của Hạ Chí Thanh. Nửa thế kỷ trước cuốn "Lịch sử tiểu thuyết hiện đại Trung Quốc" của Hạ Chí Thanh, đã mở ra tiền lệ cho thế giới nói tiếng Anh nghiên cứu văn học Trung Quốc hiện đại, đến nay vẫn chưa có cuốn lịch sử tiểu thuyết nào khác có thể sánh bằng. Công phu của Hạ Chí Thanh là, năm đó Yale rất ít lưu trữ tiểu thuyết hiện đại Trung Quốc, mà Đại học Columbia thì nhiều, mỗi tháng Hạ Chí Thanh đến Columbia một lần, đối với tác giả tác phẩm đọc được, cuốn này đến cuốn khác, từ đầu đến cuối (đúng vậy, không phải đọc trích đoạn, không phải đọc lướt, càng không phải chỉ đọc từ nguồn truyền bá thứ cấp) đọc kỹ lưỡng. Hạ Chí Thanh tự hứa "Lịch sử tiểu thuyết hiện đại Trung Quốc" có một cái lợi, mỗi một tác giả bên trong đều không giống nhau, ông thẳng thắn gọi cuốn sách này: "Là cuốn sách đầu tiên có quan điểm cá nhân." Vương Đức Uy kế thừa công phu đọc nguyên tác này, mỗi cuốn tiểu thuyết, đọc từ đầu đến cuối. Ông còn đọc nhiều, đọc rộng. Vương Đức Uy ở học viện, tôi cảm thấy cái lợi của ông thật khó có được, trong vài lần trò chuyện ít ỏi, mỗi lần thấy ông đối với trạng thái mình đang ở trong học viện không nhịn được mà lộ ra những bong bóng cười. Tôi chưa bao giờ quên ngữ khí của ông khi nói câu này: "Tiên sinh Hạ tiếng Anh giỏi, có cá tính, của chúng ta thì không."

Cho nên Vương Đức Uy nói ra quan điểm cá nhân như vậy, "Bàn về văn học Đài Loan thế kỷ hai mươi mốt, nhất định phải bắt đầu từ Vũ Hạc", không phải chuyện đùa, chúng ta phải đi vào khảo sát, thật hay giả?

Trước hết, văn học.

Ồ hiện tại và đương đại của tôi, hai chữ văn học, hầu như chúng ta phải giống như cảnh sát New York trong loạt phim "Hiện trường tội phạm" (CSI: New York) vừa chìa thân phận vừa lao vào ổ mại dâm hang ma túy để giải cứu người yêu đang bị hành hạ tàn nhẫn của chúng ta, tắm rửa cho cô ấy, chữa lành cho cô ấy, yêu thương bảo vệ cô ấy gấp bội. Định nghĩa văn học chắc chắn là phải xác nhận lại, dùng phương pháp cắt bỏ bắt đầu bằng một loạt chữ "không" để làm sạch người yêu ra khỏi những vết bẩn. Cô ấy không phải Facebook, không phải Twitter, không phải Plurk, không phải Blog, không phải Weibo, không phải văn học mạng, không phải...

Không phải khoảng cách giữa sống và chết đâu người yêu của tôi, khoảng cách xa xôi nhất trên thế gian, là tôi đứng trước mặt bạn, mà bạn không biết tôi yêu bạn.

Khi tôi muốn xác nhận lại đạo đức nghề nghiệp và giống như giáo viên tiểu học định nghĩa lại các từ ngữ, điều này cho thấy, đạo đức nghề nghiệp đã đang tan biến đi. Chúng ta học tiếng Trung tính toán, cấp hai ba học ngữ văn, đại học có môn học đại cương ngữ văn, đây là trang bị cơ bản của người thông thái thông thường, nhưng đương đại của tôi, ngữ văn sẽ trở thành một môn chuyên tài, một tông độc hoạt, một kiện biên dệt, một gia đả ngân công phường (xưởng bạc) vậy.

Thường tôi bị hỏi, viết tiểu thuyết và viết kịch bản có gì khác nhau, mùa hè giảng "Lời thề vàng của tôi đối với văn học" tại Thư viện Quốc gia ở Bắc Kinh, đối mặt với độc giả đại lục tôi đổi cách nói, viết kịch bản (viết mọi thứ thiết thực) tôi dùng viết ngang không sao, viết tiểu thuyết không được, nhất định và chỉ có thể, viết dọc.

Viết ngang, viết cái hữu dụng. Viết dọc, viết cái vô dụng. Người như Vũ Hạc, một mình đề xuất "nhịp điệu tiểu thuyết", chúng ta từng nghe sự khác biệt giữa vận văn và phi vận văn, tiểu thuyết cũng có nhịp điệu? Có chứ, không viết dọc thì tôi không viết được nữa (sự chế ước đáng ghét của đạo đức nghề nghiệp).

Xem ra, tiếng Trung viết ngang, và viết dọc, phân chia phong lưu hai bờ.

Tiếng Trung viết ngang, tiểu thuyết gia bắt buộc phải "xuống cuộc sống". Lấy sự phân loại đơn giản nhất đến mức tính biểu tượng, đây là hệ phổ Lỗ Tấn── thế nhưng đồng thời, Lỗ Tấn cũng là nhà văn thể rõ nét.

Hệ phổ khác, được thôi chúng ta nói, hệ phổ Trương Ái Linh.

Trương Ái Linh thập niên 80 với "Khuynh thành chi luyến" "phát hành đầu tiên" tại Đại lục, năm đó A Thành đọc xong thắc mắc, nữ công nhân ở nhà máy nào viết tiểu thuyết hay vậy, Thượng Hải thật là tàng long ngọa hổ. A Thành mới đến Đài Loan mọi người hát Karaoke, bài tiếng Anh đều chưa nghe qua, nghe một bài nói, cái này có phong cách Đông Âu. Hai bờ thuộc về hai nửa trái đất thời kỳ Chiến tranh Lạnh, cuối thế kỷ hoặc cải cách mở cửa, hoặc suy thoái tái thiết, hai bên bắt đầu bù lại tín chỉ như thể, bổ sung vào phần trắng trống rỗng xa lạ của nửa kia. Đại lục mấy năm nay sốt quốc học, Đài Loan thì chưa từng sốt, từ nhỏ đã phải thi cử. "Tịch mịch thân hậu danh", Trương Ái Linh và "Trương học" càn quét giới tiểu tư sản, e rằng cũng là vẫn đang bù tín chỉ.

Nhịp điệu tiểu thuyết, Vũ Hạc đã nói như vậy. Có nhịp điệu hay không nhịp điệu này, có lẽ chia đôi màu sắc tiểu thuyết hai bờ. Đài Loan tiếp nối tiếng Trung viết dọc từ phải sang trái thời Dân Quốc, câu đối thư pháp cũng viết từ phải sang. Tiêu đề báo chí hồi nhỏ, khẩu hiệu trên đường và các loại văn thư, nếu đặt ngang, đều từ phải sang trái. Báo chí bắt đầu xếp ngang, là một tờ báo đưa tin giải trí, thể thao, nghệ thuật, dân sinh. Thập niên 90 các báo lần lượt chuyển sang xếp ngang, phụ trương đặc thù của báo Đài Loan, cuối cùng cũng xếp ngang. Nhà tôi đặt ba tờ báo, tờ chính (bản A) của hai báo vẫn duy trì xếp dọc, nếu không nhầm, tiêu đề mọi thứ đặt ngang của hai báo này, đổi thành đọc từ trái sang, như thể hai báo cùng hẹn nhau, là chuyện cuối thu năm 2002. Nhớ lại lúc giao thế kỷ, hoặc đọc phải sang trái, hoặc đọc trái sang phải, "Lúc đó không có vua, ai nấy tùy ý hành động", mọi người tự động chuyển đổi hệ thống vận hành không trở ngại, mặc dù đôi khi cũng nhìn nhầm "Vương nhãn khoa" (bệnh viện mắt họ Vương) xếp ngang thành "Vương mắt lác".

Với sự tiện lợi của việc viết, từ trái viết ngang sang phải, ít nhất một điều, không giẫm lên chữ, do đó không dính mực chữ mà làm bẩn giấy chữ. Đặc biệt những ngày nóng, mồ hôi như mưa, mà vẫn phải viết dọc từ phải sang, cái đó giống như đi bộ ngày mưa không chốc lát là bắn đầy bùn đất lên chân, trừ khi lấy giấy kê dưới cổ tay ngăn cách các hàng chữ đã viết. Theo tôi biết, còn có người không hút thuốc không viết nổi bản thảo, trong Taipei hiện tại 99% quán cà phê cấm hút thuốc, có lẽ chỉ còn lại một quán duy nhất chịu từ bi mở ra một căn phòng hướng ra phố cửa sổ không có điều hòa để cho người hút thuốc cày bút, vì thế hạ như lồng hấp, đông tựa tủ lạnh, người cày bút từng chữ từng chữ viết ra chữ.

Trên đây, có thể xem là một bức tranh xưởng của một người thợ thủ công. Bình luận gọi nó là thuật giả kim chữ nghĩa, cũng được.

Mà tiểu thuyết như thuật giả kim chữ nghĩa, Đại lục có ai, tôi chỉ có thể thỉnh giáo. Ở Đài Loan, người đứng đầu hệ phổ này, Vương Văn Hưng. Còn có Thất Đẳng Sinh. Thất Đẳng Sinh khai sáng cho nhiều thanh niên văn nghệ thế hệ chúng tôi (ví dụ Vũ Hạc) tin rằng, đây mới là văn học. Sau đó, Quách Tùng Phần. Họ đều thuộc thế hệ hiện đại chủ nghĩa Bạch Tiên Dũng, ngay cả việc trí thức cánh tả Quách Tùng Phần tham gia phong trào Bảo Điếu, cũng nên hiểu trong mạch lạc hiện đại chủ nghĩa. Quách Tùng Phần rèn đúc chữ nghĩa tinh thuần, so với thành tựu cao nhất của thơ hiện đại Đài Loan không hề kém cạnh, thậm chí còn hơn (nhà bình luận Hoàng Cẩm Thụ có bài chuyên bàn về Quách, còn nói sự tinh xảo phức tạp của Quách, cũng có thể là một trong những thành tựu cao nhất kể từ văn học mới Ngũ Tứ). Độ tinh khiết của văn học, dừng lại ở Quách Tùng Phần. Thế nhưng năm 2007 Vũ Hạc xuất bản tập một "Loạn mê", đem cái cực hạn của cực hạn này, lại đẩy thêm một khe nhỏ. Hàm lượng vàng của "Loạn mê" cao đến mức, đơn giản là đang từ chối người mua, Vũ Hạc tự nói, ba trăm độc giả thôi.

Tinh khiết đến thế này, là đang chọc giận người khác, xác nhận điều Vương Văn Hưng đã nói, "Tác giả có lẽ đều là những người 'vơ vét' nhất thế giới, còn 'vơ vét' hơn cả người tình." Là đồng nghiệp tiểu thuyết, tôi chỉ có cảm ơn. Bởi vì tôi sẽ không làm như vậy, cũng không ai làm như vậy, chỉ một mình Vũ Hạc, biến khả năng này thành một phong cảnh. Thế gian có từ tinh khiết, chỉ là, có vật tinh khiết không?

Tôi biết Whisky có, Whisky mạch nha đơn cất Scotland (Single malt whisky). Một vài quán bar cá tính ở Châu Âu, thậm chí cung cấp mạch nha đơn cất đơn lẻ (Single single malt), loại Whisky này không những đến từ nhà máy ủ rượu duy nhất, mà còn là mạch nha đơn lẻ ủ từ thùng rượu đơn lẻ không còn pha trộn với rượu từ các thùng khác cùng nhà máy, điều này nghĩa là, không có thùng rượu nào có mùi vị giống nhau.

Vũ Hạc tinh khiết.

Chỉ là, người tinh khiết xuất hiện trước mắt, mọi người lại không nhận ra. Cho nên mới nói, lòng tin khó có, Như Lai khó gặp. Cho nên văn học Đài Loan, dừng lại ở Vũ Hạc. Cũng là lý do tại sao Vương Đức Uy nói, văn học Đài Loan thế kỷ hai mươi mốt nhất định phải bắt đầu từ Vũ Hạc. Ở ý nghĩa này, Vũ Hạc là sư huynh của chúng ta.

── Chỉ có Cézanne biết rốt cuộc chuyện này là thế nào. Thế là ông ôm ấp niềm tin chưa từng có ở các họa sĩ ấn tượng khác, đơn thương độc mã, lo lắng tha thiết mở ra một nhiệm vụ mang tính thời đại: sáng tạo ra một hình thái thời gian và không gian mới trong hội họa, để kinh nghiệm cuối cùng có thể một lần nữa được chia sẻ trong hội họa.

── John Berger

Tinh khiết, dường như bắt buộc phải đi cùng với tinh công. Nhưng Vũ Hạc cho chúng ta thấy, tinh khiết có thể mãnh liệt.

Tự do viết lách của Vũ Hạc, sau "Đời còn lại", "Quỷ nhi và A Yêu" đến "Loạn mê", có người nói anh chơi thuốc mà viết, có người nói anh lên đồng. Tôi nhớ đến chuyện A Thành kể tiểu thuyết "Năm ngoái ở Marienbad" của Chu Thiên Tâm trong đó người bên lề cuối cùng biến thành một con bò sát, "điên một cách có đầu có đuôi". Điên có logic, điên có trách nhiệm, theo danh ngôn của Márquez là, "Mỗi dòng trong tiểu thuyết của tôi đều có cơ sở hiện thực." Còn Vũ Hạc thì nói, "Tiểu thuyết của tôi là kiểu loạn dân." Rồi anh thêm điều kiện, "Kiểu loạn dân, vì không có cái đẹp, cái chính, nếu có, mọi người vẫn thích xem."

Nếu không phải tập trung và chuyên chí cao độ, không viết ra được nhịp điệu tiểu thuyết kiểu loạn dân của Vũ Hạc. Nếu không phải đầu óc minh mẫn, không thể tự biết tự giác mình là loạn dân. Pogorelich (Vũ Hạc?) người luôn khắc nghiệt với bản thân nói: "Dù là thu âm đĩa hay biểu diễn hòa nhạc, mục tiêu cao nhất của tôi là sự rõ ràng minh bạch của diễn tấu. Để đạt được sự rõ ràng minh bạch không liên quan đến linh cảm hay thiên bẩm, chỉ có thể dựa vào sự nỗ lực ngày đêm." Dù là tiên phong nổi loạn, dù là loạn dân, dựa vào đều là nghề thủ công và khổ công. Vũ Hạc với cái tên ác hán lan xa, nhưng tôi chưa từng thấy ai nhàn nhã tự tại như anh. Anh đứng ở đó, "Hôm qua đi qua dưới giàn đậu hoa, đột nhiên gió lành thổi tới mặt, một mình đứng thêm lúc."

Tôi nghe anh nói về sáng tác ở nơi công cộng ít lần, ôn hòa, ngôn từ giản lược, có một nội lực (sức mạnh bên trong), khi ưu nhã thậm chí mang theo thế, không phải thế mạnh, mà là thế của sinh mệnh. Tôi thầm nghĩ, đây là công lực mà Vũ Hạc mười năm độc cư mới độc trải qua được.

Độc học vô hữu, người chệch hướng đến vùng đất hoang tuyệt địa đến chốn không đâu, không thể độc trải qua được. Vũ Hạc độc học, mà có thể tự hiệu chỉnh, nghe theo kim chỉ nam bên trong tự mình điều hướng, với tư cách người hiện đại, với tư cách tiểu thuyết gia chịu sự khai sáng rửa tội của chủ nghĩa hiện đại, anh thật sự trí tuệ khỏe mạnh. Vô cùng khỏe mạnh.

Ba năm trước Đại học California cơ sở Santa Barbara tổ chức "Trở lại hiện đại: Bạch Tiên Dũng, 'Văn học hiện đại' và hội thảo quốc tế chủ nghĩa hiện đại", Bạch Tiên Dũng đã giảng dạy cư trú ở đây gần nửa thế kỷ. Hai ngày trọn vẹn từ sáng đến tối đều xoay quanh chủ đề này mà nói, lúc hoàng hôn đi dọc theo bờ sông hoa hồng trắng nở rộ như sôi đi đến nhà viện trưởng ăn cơm, tiếp nối chủ đề tôi hỏi Vũ Hạc: "Người theo chủ nghĩa hiện đại, thường là bệnh thể, cũng là văn thể. Quách Tùng Phần nói văn học là hút máu, đòi bạn phải dâng hiến tất cả mọi người, còn không đảm bảo sẽ thành công?"

Vũ Hạc tiết kiệm như thường lệ nói: "Đây là không đúng. Điều này sẽ ngược lại ảnh hưởng đến nội tại của bạn, gây tổn thương cho tác phẩm." À đây là không đúng? Tôi vốn dĩ luôn biết chỉ có viết hay và viết không hay, từ bao giờ văn học lại có đúng với không đúng. Tôi tưởng mình đã đủ hiểu Vũ Hạc rồi?

Vốn dĩ, chủ nghĩa hiện đại ở Đài Loan, đến muộn mà chín sớm. Đến muộn là so với Âu Mỹ, chín sớm là khi Đài Loan chưa đạt đến điều kiện xã hội văn hóa trung lưu tư bản chủ nghĩa đã thông qua dịch thuật du nhập mà đọc rất nhiều. Chu Thiên Tâm năm lớp bốn đọc "Lolita", đến nay Nabokov vẫn là một trong ba tiểu thuyết gia cô yêu thích nhất. Chúng ta, đều là hoa cỏ lớn lên dưới khí hậu lớn chủ nghĩa hiện đại, chịu ơn nó, cũng chịu hại của nó. Trong lịch sử nghệ thuật có chủ nghĩa ấn tượng, là điểm bắt đầu của chủ nghĩa hiện đại, "Giống như một cổng khải hoàn, nghệ thuật Châu Âu đi qua dưới nó, tiến vào thế kỷ hai mươi." Nhân loại không còn là chỉ có thể bị miêu tả. Nhân loại cũng không còn là không nói cũng tự minh, mà là phải được phát hiện trong sự tan vỡ chia lìa của bóng tối.

Đối với điều này, Vũ Hạc vì khỏe mạnh, nên biểu hiện thành trào phúng. Hãy xem điều anh tự nói, "Trào phúng là bản năng khi tôi viết lách, vì thấp giọng, chuyển thành hài hước, cũng vì phía sau trào phúng có phẫn nộ nên rất nhanh bị phát hiện ra sự hài hước này thuộc về màu đen." Thế nhưng trào phúng, là thành lập trong khoảnh khắc đạo đức vốn có vẫn còn, tiểu thuyết gia đã không thể, cũng không năng lực thay đổi mọi việc nghiêng về phía hư giả và thối nát, vậy thì ít nhất, hãy vạch trần nó.

Vũ Hạc như vậy, sẽ không bao giờ là tự thương tự tàn, tự hủy. Đừng bị những bệnh nhân tâm thần biến thái cuồng trầm cảm phế nhân dưới ngòi bút anh lừa, họ là sự biến dạng của "Lễ hội hóa trang" của Bakhtin, là loạn dân mà Vũ Hạc gọi. Anh vì thế cũng phản nghịch lại thân phận tri thức tinh anh của chính mình, không thích giọng văn học. Mọi người đều cười "giọng văn nghệ", hóa ra văn học cũng có giọng. Chu Thiên Tâm nói là, xộc lên mũi một giọng tiểu thuyết, giống như hồi xưa đi học mang cơm trưa (cơm hộp) hấp mở ra xộc lên mũi một mùi cơm hộp hấp. Bất kỳ loại giọng nào, Vũ Hạc không nhịn được mà muốn trào phúng. Anh đương nhiên không tuẫn đạo vì văn học.

Anh là người hành động, cũng là người có năng suất. Cứ xem sau khi anh ra khỏi Đạm Thủy, rời xa Đài Bắc, rời xa văn đàn, đến ở thường trú tại bộ lạc Rukai, bộ lạc Atayal trên đảo, đến mức chúng ta khi đọc tiểu thuyết dài "Suy tư A Bàng˙ Tạp Lộ Tư" thì kinh ngạc, Vũ Hạc là ai? Mức độ kinh diễm, không thua gì A Thành thập niên 80 mới biết Trương Ái Linh.

"Đời còn lại", là một lần tập đại thành, viết về sự Vụ Xã của tộc Atayal đương đại, "Sự kiện Vụ Xã" thời kỳ Nhật Bản thuộc, sự kiện trong đời còn lại đương đại. Cuốn sách này nhận được quá nhiều giải thưởng, Vũ Hạc tích trữ không ít "hạn mức tín dụng", liền tiêu xài bừa bãi vào tiểu thuyết dài "Loạn mê", tiểu thuyết thơ không dùng một dấu chấm câu nào. Thực ra loạn dân, Vũ Hạc đã đi xa khỏi chủ nghĩa hiện đại rất nhiều rồi.

Danh sách phẩm tinh túy chủ nghĩa hiện đại, ba người đứng đầu đã có người liệt kê từ lâu: Nabokov, Joyce "Ulysses", Proust "Đi tìm thời gian đã mất". Cũng đã sớm nhìn ngược lại ở điểm kết hoàn mỹ này của tiểu thuyết hiện đại, đề xuất giấc mơ khả thi của tiểu thuyết, danh sách mơ ước ba người đứng đầu, hai người ở Nam Mỹ, một người ở Ý, họ là Márquez, Borges, Calvino.

Chúng ta đứng trên vai người lớn, lại có thể nhìn thấy gì? Nhưng có lẽ phải hỏi trước, "chúng ta" này là ai? Vậy thì lại dẫn một đoạn lời của Berger để kết thúc:

Biến sự kiện thành ngôn từ, cũng tương đương với việc tìm kiếm hy vọng, hy vọng những ngôn từ này có thể được nghe thấy, và khi chúng được nghe thấy, những sự kiện này có thể nhận được phán xét. Phán xét của Chúa hoặc phán xét của lịch sử. Dù là loại nào, đều là phán xét xa xôi. Thế nhưng ngôn ngữ là tức thì, và không phải như người ta đôi khi nhầm tưởng, chỉ là một phương tiện. Khi thơ ca trần thuật với ngôn ngữ, ngôn ngữ sẽ bướng bỉnh và thần bí đưa ra phán xét của chính nó. Phán xét này khác với bất kỳ quy tắc đạo đức nào, nhưng nó hứa hẹn trong phạm vi nghe thấy mà nó tiếp nhận, đưa ra sự phân biệt thiện ác rõ ràng── như thể bản thân ngôn ngữ được tạo ra là để bảo tồn sự phân biệt như vậy.

── Chúng ta, vâng chúng ta đều là những người văn học tin vào ngôn từ, sử dụng ngôn từ, và thề nguyện vì tạo ra sự phân biệt này mà ngày qua ngày tạo tác mùa màng ở đó.

Tháng năm bờ biển Thái Bình Dương Santa Barbara, khắp nơi là từng mảng từng mảng hoa mù tạt vàng đến tận chân trời. Nơi đây từng là nơi hưởng tuần trăng mật của Quách Tùng Phần và bạn đời văn học Lý Du của ông, là nơi Bạch Tiên Dũng "Cây còn thế này" với bạn thân trọn đời không mất sự thủ hộ, tôi và Vũ Hạc, chúng ta thì sao?

Vũ Hạc nói thế này, mềm mại, khiêm tốn: "Đi bộ nhiều năm trong các bộ lạc núi, đã an tâm với sự không phản hồi của thiên nhiên."

Sự hào phóng độ lượng của anh, sự quang minh lỗi lạc của anh đến mức bất cứ, bất cứ lúc nào cũng không có một chút mây đen nào bay qua, lại một lần nữa, cởi bỏ sự căng thẳng của tôi. Nếu giữa chúng ta có một chút căng thẳng, dù là dựa trên lễ phép, dựa trên việc chung sống một tuần, dựa trên cảnh đẹp thời gian tươi đẹp, dựa trên chuyến đi đường dài giống như lưu vong, dựa trên tháng năm ngàn loại hoa hồng nở rộ đầy tường rào đầy cửa vòm, anh khiến tôi an tâm có thể đều không phản hồi. Nhất định phải ghi lại điều này, bởi vì duy chỉ ở trước mặt Vũ Hạc, vẻ mặt ngu ngơ lời nói ngập ngừng của cung Thổ mới như linh quang lên, tôi vui sướng như một sư muội nói với sư huynh: "Vậy thì hãy coi tôi là thiên nhiên đi."

Rất vô tri. Cũng chỉ đối với Vũ Hạc, mới có thể tiêu xài một chút cái hạn mức kiêu căng đặc thù mà sư muội sở hữu. Không phải sao, sư muội luôn được phép điêu man (ngang ngạnh), mà sư huynh đôn hậu mãi mãi bao dung cô ấy.

(Toàn văn hoàn)