MỘT THỦ PHẠM
Khi xe tôi vừa đến nhà Tham Lượng thì đã thấy Phát gác xe đạp đứng đón ở nhà bên cạnh. Phát thấy tôi, xem đồng hồ rồi chẳng nói chẳng rằng lập tức lại nhẩy lên xe đạp. Tôi toan hỏi nhưng xe đạp của Phát đã vụt đi rồi.
Tôi vào nhà anh Tham Lượng, anh chị ấy đều ngạc nhiên, vì không hiểu tôi đến có việc gì. Chị Tham thì trách:
- Các anh khách sáo quá chừng, bảo ở lại ăn cơm lại từ chối đây đẩy.
Tôi tìm cớ nói:
- Không, quả chúng tôi về có việc cần, nếu không thì ăn cơm ở đây cũng như ở nhà, có gì mà ngại.
Tham Lượng hỏi:
- Kỳ Phát đâu?
- Anh ấy đi có chút việc nhưng anh ấy cũng lại đây bây giờ.
Chúng tôi mới nói được vài câu chuyện thì Kỳ Phát vào quần áo lấm bê lấm bết trông như một thằng ăn cắp chạy trốn cảnh sát vậy.
Chị Tham Lượng ngạc nhiên hỏi:
- Thế nào, anh đi đâu mà bẩn thỉu thế?
Phát nhìn quần áo rồi trả lời:
- Thực tôi khó nhọc vì chị đấy nhé, tôi đi bắt thủ phạm.
- Thủ phạm nào?
- Thủ phạm lấy chuỗi hột ngọc chứ còn ai nữa.
Chị Tham ngạc nhiên hết sức hỏi:
- Anh đã tìm ra rồi, vậy chuỗi hột đâu đưa đây tôi xem nào?
Phát lắc đầu:
- Đâu có dễ dàng thế được, chị quên lời hứa rồi hay sao, một chầu hát, một bữa tiệc.
Anh Tham Lượng cười:
- Người ta chưa trông thấy chuỗi hột đâu cả thì anh đã đòi trả công, anh hãy đưa chuỗi hột ra đã nào.
Phát nhìn Tham Lượng rồi lắc đầu:
- Không, tính tôi không thích cái lối hậu tạ ấy, vui chơi, chè chén đã rồi hãy hay.
Chị Tham nửa tin nửa ngờ hỏi Kỳ Phát:
- Anh đã tìm ra chuỗi hột rồi ư, anh nói thật đấy chứ?
Kỳ Phát nói lại.
Chị Tham Lượng gật đầu:
- Nếu thế thì được, bao giờ anh muốn đi hát?
Tôi cười:
- Nhưng chị phải cho phép anh Tham đi mới được cơ.
Tham Lượng cười:
- Cái đó đã là lẽ cố nhiên, tôi sẽ thay mặt nhà tôi mà tiếp các anh.
Chị Phát lườm chồng:
- Tôi biết cậu rồi, chỉ tiện gió bẻ măng xong rồi lại còn ân huệ hão.
Kỳ Phát bảo:
- Thôi chị cứ mời chúng tôi xuống xóm tối hôm nay.
Chị Tham Lượng hỏi:
- Vậy bao giờ anh đưa tôi chuỗi hột?
Kỳ Phát cười:
- Chị này đến hay quên, chị còn nợ tôi bữa tiệc nữa cơ mà, vậy sáng mai tôi trở về ăn nhà chị đã, rồi xong đâu đấy…
- Xong đâu đấy?
- Xong đâu đấy tôi đưa trả chị chuỗi hột chớ còn làm sao nữa.
Rồi Phát đứng dậy vỗ vai anh Tham Lượng mà bảo rằng:
- Không may lại hóa may đấy nhé, có mất chuỗi hột thì anh mới có buổi được đi hát tự do hoàn toàn hôm nay chứ!
Chị Tham lườm chồng:
- Nhưng tôi chỉ muốn cậu đi đến một giờ đêm là cùng thôi đấy nhé.
Tham Lượng cười giục tôi và Phát:
- Thôi các anh đi đi, không có nhà tôi lại thu nghị định bây giờ; đứng thêm một chút nữa thì không khéo cái hạn một giờ lại thu chỉ còn mười một giờ thôi.
Chúng tôi cùng cười rồi đi ra. Nhưng Phát bỗng quay lại bảo:
- Anh chị cho tôi mượn mấy chiếc đĩa hát anh mới mua hôm nọ nhé.
Tham Lượng gật đầu:
- Anh đợi đấy rồi tôi lục cho.
- Thôi anh bảo thằng xe nó đưa lại cho, tôi còn phải về đằng này đã.
Lúc về đến nhà tôi hỏi Phát:
- Thế nào, lúc nẫy anh đi lấy chuỗi hột thực đấy à?
Kỳ Phát lắc đầu:
- Anh bảo tôi lấy đâu mà chóng được thế?
- Vậy anh chưa tìm thấy chuỗi hột?
- Lẽ tất nhiên là chưa.
- Sao anh đã bảo chiều nay đi hát?
- Phải, đi hát.
- Nhưng rồi lấy đâu ra chuỗi hột mà trả chị ấy?
- Đi hát rồi có chuỗi hột.
Bỗng Phát quay lại hỏi tôi:
- Anh có thấy tôi thích đi hát ả đào bao giờ không?
Tôi gật đầu:
- Phải, đó chính là điều tôi nghĩ ngợi mãi, ngày thường anh rất ghét đi hát mà sao lần này anh lại thích như vậy?
Bỗng một ý nghĩ vụt đến trong óc tôi, tôi lẩm bẩm:
- Hay là xuống ả đào để…
Phát vội gạt đi:
- Im, thủ phạm vào đây rồi.
Cửa mở, thằng xe nhà anh Tham Lượng mang mấy chiếc đĩa hát vào, nó để lên bàn rồi toan đi ra, nhưng Phát gọi giật lại:
- Xe, anh hãy vào đây tôi bảo đã.
Thằng xe đã luống cuống, nhưng Phát bảo:
- Anh không có việc gì mà sợ, nhưng tại sao anh lại dám lấy chuỗi hột như vậy?
Thằng xe vẫn chối.
- Thưa ông, con có lấy đâu, lấy thế nào được, vì két khóa.
Phát quắc mắt, nhẩy xổ ra, nắm lấy hai vai nó, nhìn vào tận mặt, rồi cười gằn nói dằn từng tiếng:
- Con dại lắm, con ạ, bây giờ không phải là lúc nói dối quanh nữa.
Thằng xe vẫn chối:
- Thưa ông oan con, tủ két khóa, con lấy thế nào được.
Phát lắc đầu:
- Bất tất anh phải dối tôi, tủ két mở nên anh mới lấy được!
Rồi Phát vẫn nhìn chằm chằm vào mặt thằng xe, nói nhanh:
- Ta biết hết cả rồi, anh giấu nữa cũng vô ích; sau khi ông Tham về, anh tình cờ thấy tủ két mở, anh lấy chuỗi hột ngọc vì anh không thấy có tiền nong nào để ngoài nữa. Anh lấy xong rồi, anh mang giấu vào trong bếp chỗ chiếc chạn bát, góc bên trái. Tôi biết hết cả rồi. Anh giấu nữa cũng vô ích, vậy anh muốn ngồi tù hay được tôi tha cho?
Thằng xe luống cuống, sau đành van lạy:
- Thưa ông xin ông thương cho con được nhờ, quả thật con không có ý lấy trộm chuỗi hột ngọc nhưng vì lúc ấy tủ két mở…
Kỳ Phát gật đầu:
- Ta biết, thôi bây giờ anh muốn yên lành thì về lấy chuỗi hột mang lại đây rồi tôi sẽ có cách cho anh được thoát nạn nhà pha.
Thằng xe ngần ngại:
- Thưa ông, con về lấy bây giờ thì thế nào cũng bị bắt mất, vì chính lúc nẫy con thấy bà nhìn con hình như có ý nghi ngờ lắm.
Kỳ Phát lắc đầu:
- Thế chẳng qua là anh có tật giật mình đó thôi, nhưng tôi đã có cách này, anh không phải ngại gì cả. Bây giờ tôi viết cho anh một cái giấy hỏi mượn cái máy hát của ông bà anh, vì máy của tôi đứt rồi. Rồi anh bỏ chuỗi hột vào trong máy mà mang lại tôi, như thế anh không sợ ai nghi ngờ gì cả.
Thằng xe vâng dạ đi rồi, tôi quay lại bảo Phát rằng:
- Thế thì anh hơn gì tôi, có phải ngay thoạt kỳ thủy tôi cũng đoán ngay ra thủ phạm chính là thằng xe.
- Nhưng anh đoán một cách ngu ngốc.
Tôi bực mình:
- Phải, ngu ngốc, nhưng kết quả thì cũng tìm ra chuỗi hột ngọc như anh chứ gì, Mà tôi lại không cần phải bẩn một bộ quần áo vô ích như anh.
Kỳ Phát nhìn tôi:
- Anh phải biết rằng có làm khó nhọc thế thì mới ăn xuôi chầu hát và bữa tiệc chớ, vả lại có thế thì mới gỡ tội được cho thằng xe nữa.
Tôi gật đầu, Phát bỗng quắc mắt nhìn tôi rồi cười gằn mà bảo rằng:
- Vậy anh tin thực thế ư? Anh tầm thường thực, anh phải biết nếu cứ tra ra thủ phạm một cách ngốc như anh thì có cái hại vô chừng…
- Thằng xe bị bắt mà anh bảo là hại ư? Nó ăn cắp, tham lam, thì ngồi tù, công bình lắm rồi, còn gì nữa.
Phát nghiêm sắc mặt bảo tôi:
- Anh không biết đó thôi, nếu mà cứ làm như anh thì có tai hại lớn. Anh dễ được trông thấy hạnh phúc một gia đình tan nát vì anh, tôi hãy hỏi, thà mất chuỗi hột hơn hay là mất cả hạnh phúc trong nhà?
Tôi không hiểu Phát nói những gì đành bảo:
- Anh cắt nghĩa rõ ràng cho tôi hiểu.
Phát lắc đầu:
- Không, xong công việc đâu vào đấy tôi sẽ kể cho anh nghe, hiện giờ thì chưa thể được.
Cửa mở, thằng xe bưng chiếc máy hát vào. Nó trông trước trông sau rồi mở máy hát ra, cầm chuỗi hột ngọc đưa cho Phát.
Kỳ Phát gật đầu, đưa chuỗi hột cho tôi rồi hỏi thằng xe rằng:
- Quê anh ở vùng nào nhỉ?
- Thưa con ở Thái Bình.
- Thế thì được rồi, anh còn bao nhiêu công tháng ở nhà ông Tham chưa lĩnh?
- Thưa ông con còn ba đồng.
Kỳ Phát móc ví, đưa cho thằng xe 3 đồng rồi bảo rằng:
- Đây, tôi cho anh ba đồng, vậy tôi hẹn cho anh ngày mai lúc nào tôi ăn uống xong xuôi, bảo anh đi mua nước đá thì lúc ấy anh nên về nhà quê ngay, không nên chậm một phút nào nữa, chậm trễ, anh mà bị bắt thì cái đó là tại anh, tôi không biết.
Thằng xe vâng dạ đi rồi, Kỳ Phát lắc đầu mà bảo rằng:
- Ấy con người ta lương thiện hay không chỉ là vì chưa trông thấy cái tủ két mở lúc có người hay vắng người đó thôi!
Tôi bảo:
- Thôi, bây giờ anh cắt nghĩa cho tôi nghe đi.
- Không, tôi đã bảo anh là lúc nào công việc xong xuôi đã cơ mà!
- Chuỗi hột đã lấy được rồi, thế là công việc xong chớ còn gì?
Phát lắc đầu:
- Không, chưa xong đâu, anh ạ, mà chuỗi hột anh có nhận thấy gì không?
- Tôi không thấy gì cả.
Kỳ Phát lắc đầu:
- Anh thì chẳng có thấy gì bao giờ hết, thôi anh đưa chuỗi hột cho tôi.
