Sau khi con trai thứ ba của Bạch Gia Hiên ra đời, ông đặt tên cho nó là Ngưu Đốc. Giữa con trai thứ hai La Mã và con thứ ba Ngưu Đốc, Tiên Thảo theo thói quen mỗi năm đẻ một đứa hoặc ba năm đẻ hai đứa, đã sinh liên tiếp ba trai một gái, nhưng tất cả đều không vượt qua được cái hạn "tứ lục" mà thành ma trong chuồng bò của Lộc Tam. Quá trình tử vong của bốn đứa trẻ y hệt nhau, cùng một khuôn đúc ra: Ngày thứ tư sau khi sinh bắt đầu tiếng khóc ngặt ngoặt, ngày đêm không ngừng, cho đến khi khản giọng không khóc nổi nữa. Đến ngày thứ sáu thì đứa trẻ lộn lòng trắng mắt lên, tròng đen trợn ngược. Tiên Thảo mỗi lần nhìn thấy cái tròng trắng trợn ngược ấy là nổi hết gai ốc. Bạch Triệu thị lạnh lùng bảo: "Lại là một đứa ngắn số." Thực ra ngay từ lúc đứa trẻ vừa phát ra tiếng khóc thét sắc nhọn, bà đã liệu trước kết cục này. Bà lấy một nhúm ngải cứu khô se thành một nén ngắn trong lòng bàn tay, cắm lên thóp đứa trẻ rồi đốt lửa. Làn khói bốc lên cùng ngọn lửa thắp sáng dần dần áp sát da đầu, có thể nghe thấy tiếng da non trên thóp bị nướng xèo xèo, lớp da lông cháy khét tỏa ra một mùi hôi nồng nhức mũi. Bạch Triệu thị mặc kệ đứa trẻ co giật giãy giụa, sắt đá cắm tiếp hai nén ngải cứu tương tự lên hai bên má đứa trẻ, nướng ra hai đốm đen. Cả bốn đứa trẻ đều trải qua trận nướng ngải cứu này, nhưng chẳng có đứa nào sống nổi qua ngày thứ bảy. Tiên Thảo lần nào cũng không cầm được nước mắt, nhất là đứa con gái. Bạch Triệu thị không khóc cũng không khuyên lăm, lần nào cũng chỉ một câu: "Đã định sẵn không phải người chốn dương thế."
Cả đời Bạch Triệu thị sinh ra con trai con gái phần lớn đều chết vì bệnh phong "tứ lục", tuyệt chiêu duy nhất để đối phó chỉ là nhúm ngải cứu kia, ước chừng chỉ có một hai phần mười kẻ may mắn có thể nhờ nhúm ngải cứu ấy mà thoát chết trong gang tấc, nhưng trên thóp và khóe miệng lại để lại những vết sẹo tròn ngoáy. Bạch Triệu thị bế đứa trẻ đã tắt thở khỏi chiếc giát giường, giao cho Lộc Tam, Lộc Tam liền đào một cái hố sâu ở góc chuồng bò, chôn đứa trẻ chết được quấn trong tấm chiếu xuống đó. Sau này khi hót phân gia súc, người ta giữ lại cồn đất đó, mãi cho đến hơn nửa năm hay một năm sau, phân bò nước tiểu bò làm thối rữa xương thịt non nớt thành phân thổ, rồi mới hót ra ngoài, phơi khô đập vụn, bón vào ruộng lúa mì hoặc ruộng bông. Chuồng bò nhà nào ở làng Bạch Lộc cũng từng chôn trẻ chết yểu, ruộng đất nhà nào cũng từng bón loại phân phân tử ngấm máu thịt ấy.
Ngưu Đốc định sẵn là vật thuộc về dương thế. Ba nén ngải cứu của Bạch Triệu thị đã níu giữ được cái mạng nhỏ của nó, trên thóp và khóe miệng để lại ba vết sẹo tròn xoe, lúc cười lên lại thêm phần duyên dáng. Bạch Triệu thị dựa vào đó mắng Tiên Thảo vốn đã mất niềm tin vào ngải cứu: "Chị không tin! Giờ chị tin chưa? Cách của người già truyền lại làm sao mà sai được?" Tiên Thảo lại không khỏi tiếc nuối: "Ngưu Đốc mà là con gái thì hợp lòng người biết mấy."
Có một đêm, Bạch Gia Hiên đứng dưới giát giường nói với người vợ đang cho Ngưu Đốc bú: "Tôi cho cô lập công với nhà họ Bạch rồi. Mấy đời nhà họ Bạch toàn là độc tinh tôn. Giờ tôi có ba đứa con rồi, Lộc Tử Lâm... hai đứa. Người đàn bà đó hai năm nay không thấy đẻ nữa, e là đã tịt đẻ rồi?"
Hơn một năm sau, Tiên Thảo lại ở cữ, đây là lần thứ tám cô ở cữ. Bây giờ cô đối với việc sinh con ở cữ không còn sợ hãi cũng chẳng thấy đau đớn, thậm chí hoàn toàn có thể nắm bắt chính xác ngày giờ chuyển dạ. Sự điềm tĩnh và thái độ thản nhiên của cô thực ra xuất phát từ sự quen thuộc đến mức coi là chuyện thường ngày, giống như đi tiêu đi tiểu không cần phải hoảng hốt cuống quýt, đến lúc mót quá thì cởi quần ra xả là xong, chẳng qua chỉ rắc rối hơn đi tiêu đi tiểu một chút mà thôi. Cô vác cái bụng bự, vẫn đứng trước bàn bếp cán mì, ngồi trên đôn gỗ kéo ống thổi lửa, ra giếng múc nước kéo dây da quay cần trục, ưỡn bụng dệt vải quay sợi, khuấy màu chàm chế từ cỏ lam vào lu nhuộm để nhuộm vải. Theo kinh nghiệm bản thân cô, vừa làm việc như thế này thì lúc sinh nở lại càng gọn gàng trơn tru hơn.
Hôm đó cô đang ngồi trên khung cửi dệt vải, bụng dưới đột nhiên sa xuống, cô đau đến mức suýt ngã khỏi khung cửi, khi màng đen quanh mắt tan đi nhìn rõ lại, cô đã cảm thấy trong đáy quần có thứ gì đó nóng hổi đang nhúc nhích. Cô lại càng bình tĩnh hơn, hai tay đỡ đáy quần bước xuống khung cửi, thong thả đi qua sân. Lúc sắp bước vào cửa gian phụ, trên đỉnh đầu vang lên một tiếng chim hót trong trẻo, cô thong dong quay đầu liếc nhìn một cái, một con sơn hải bối (chim bách linh) đang hót trên cây ngô đồng trong sân, cái đuôi cứ nhấc lên nhấc xuống. Bước qua ngưỡng cửa gian phụ, cô cởi dây lưng ngồi xuống đất, một cục máu thịt nhầy nhụa đang nhúc nhích trong đáy quần. Chồng và Lộc Tam đã ra đồng, mẹ chồng bế Ngưu Đốc đi chơi xóm. Kéo để trên khung cửi. Cô cúi đầu ngậm lấy sợi dây rốn tanh mùi máu nghiến mạnh mấy cái, đứt. Cô móc móc dịch nhầy trong miệng đứa trẻ, đứa trẻ liền phát ra tiếng khóc "oa" một cái. Vừa rồi lúc cắn đứt dây rốn, cô đã phát hiện là một đứa con gái. Cô dùng quần lau sạch vết máu trên người con gái, quấn vào vạt áo lớn của mình bò lên giát giường, dùng tấm tã nhỏ đã chuẩn bị sẵn quấn đứa trẻ lại, lấy dây vải buộc ba vòng, nhét vào trong chăn. Cô lau vết máu trên bụng, trên đùi và trên tay mình, thong dong chui vào trong chăn, lúc này mới cảm thấy toàn thân không còn chút sức lực nào nữa.
Bạch Gia Hiên về nhà lấy dụng cụ, nhìn thấy trên nền đất gian phụ một đống máu mủ tanh rình, kinh hãi tột cùng. Ông lay cô thức dậy hỏi có chuyện gì, cô không mở mắt cũng không nhúc nhích tay chỉ nói: "Mau đốt sưởi giường." Ông vơ vội ít rơm rạ nhét vào lò sưởi đốt lửa lên. Khói xanh mù mạt, Tiên Thảo bị sặc ho sặc sụa. Ông hỏi cô: "Người không sao chứ?" Cô nói: "Khát." Ông lại chui vào bếp đun một bát nước sôi bưng lại. Môi cô không rời thành bát uống một hơi hết sạch, cảm động đến rơi nước mắt, đây là lần đầu tiên người đàn ông này đun nước bưng nước cho cô từ khi cô bước chân qua cổng nhà này. Cô thở hồi sức lại, không nén nổi niềm vui bảo ông: "Là con gái đấy!" Gia Hiên nói: "Lần này thì hợp lòng cô rồi, cũng hợp lòng tôi rồi. Hiếm có hiếm có!" Tiên Thảo lại không kìm được kể lại chuyện lúc đứa trẻ lọt lòng có con chim bách linh hót, Gia Hiên chắp tay sau lưng đi lại trên nền đất, ngẫm nghĩ: "Bách linh... Bách linh... Bạch Linh... Bạch Linh... chính là con bé Linh Linh chứ đâu!"
Bạch Linh trôi chảy vượt qua đại hạn "tứ lục", trôi chảy hết tháng ở cữ, thần kinh căng thẳng của Tiên Thảo mới thả lỏng ra, việc vượt qua tai kỳ "tứ lục" trôi chảy như vậy ngược lại lại khiến bụng cô không được yên tâm cho lắm. Tối hôm đó, cô nêu ra một chuyện thầm kín đã suy ngẫm suốt một tháng qua: "Nhận một người cha nuôi cho Linh Linh đi." Gia Hiên nghe xong, "ừm" một tiếng, lập tức hùa theo tỏ ý tán thành. Tâm trạng ông hiện tại chiều chuộng đứa con gái này thực ra chẳng kém gì Tiên Thảo, chỉ sợ Linh Linh có bệnh tật tai ách bất ngờ, nhận một người cha nuôi thì có chở che nâng đỡ. Ông nói: "Nhận ai đây?" Tiên Thảo nói: "Chuyện này tùy anh tính liệu." Gia Hiên trước tiên nhắc đến Lãnh tiên sinh. Tiên Thảo nói: "Anh đi hỏi mẹ xem, mẹ bảo nhận ai thì nhận người đó."
Ăn tối xong, Bạch Gia Hiên thong thả ngồi trên chiếc ghế thái sư bằng gỗ nam, ve tờ giấy bản màu vàng mềm mại thành ngòi giấy, bật đá lửa, điểm hỏa ngòi giấy rồi bưng chiếc điếu thùy bằng đồng trắng lên, nhúm một nhúm sợi thuốc lá Lan Châu vàng ươm nhét vào nón điếu, "phù" một tiếng thổi bùng ngòi giấy, hít một hơi thật sâu, nước trong điếu thùy ục ục vang lên, rồi thong thả nhả ra làn khói màu xanh. Ông rút nón điếu ra, "xì" một tiếng thổi hơi vào, tàn thuốc đã cháy rơi xuống đất vỡ vụn.
Bạch Triệu thị đã cởi quần, dùng chăn ủ nửa thân dưới, một tay nhẹ nhàng vỗ vỗ đứa cháu nội Ngưu Đốc đang nép trong lòng, miệng nghêu ngao bài hát ru mèo ru chó, nhẹ nhàng đung đưa thân mình, nhìn đứa con trai Gia Hiên rít thuốc trước khi đi ngủ. Thỉnh thoảng bà lại coi con trai như người chồng đã khuất, dáng ngồi lưng thẳng tắp đàng hoàng ấy, tư thế tay trái bưng điếu tay phải kẹp ngòi giấy ấy, động tác và âm thanh rít thuốc cũng như thổi tàn thuốc ấy, tiếng hắng giọng khẹc khẹc theo thói quen trong khoang mũi ấy, dường như giống hệt diện mạo thần thái của cha nó. Nó ngồi trên chiếc ghế cha nó từng ngồi lúc sống, dùng bộ điếu cha nó để lại để rít thuốc, hoàn toàn là để tròn đạo hiếu: Ban ngày nó bận rộn không ngơi tay, chỉ có trước khi đi ngủ mới nương theo đèn dầu ngồi cùng bà một lúc, giải tỏa sự cô đơn trống trải trong cuộc sống một mình của bà, đêm nào cũng vậy. Nó bước vào phòng thường hỏi an trước, sau đó mới ngồi xuống rít điếu thùy, nói vài chuyện trong nhà. Bà tin rằng con trai ở trong tộc và trong nhà nhiều phương diện đều vượt xa người cha: Bà tuân thủ nghiêm ngặt cổ huấn tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu, lão tòng tử, rất minh trí để con trai xử lý việc nhà và việc trong tộc mà không can thiệp. Gia Hiên rít đã đời cơn thèm thuốc, liền nhắc đến chuyện nhận cha nuôi cho con gái. Bạch Triệu thị không chọn Lãnh tiên sinh hai đời giao hảo, mà nói: "Cứ nhận Lộc Tam là tốt nhất!"
Gia Hiên cất điếu thùy, dập tắt ngòi giấy rồi đi ra chuồng ngựa, Lộc Tam đang ở trong chuồng ngựa cho gia súc ăn cỏ đêm. Chuồng ngựa rộng rãi và ngăn nắp, máng chia làm hai đoạn, một bên buộc con ngựa hồng và con lừa xanh do ngựa hồng sinh ra, một bên buộc con bò vàng và con bò thiến màu đỏ tử do bò vàng sinh ra. Dưới đầu máng dùng gạch vuông xây thành một hầm nhỏ để trộn cỏ liệu, Lộc Tam đổ cỏ cốc và cỏ xanh đã băm nhỏ vào hầm cỏ, rắc bột đậu hà lan đã xay thành cám mịn lên, dội nước giếng vào, dùng một chiếc xẻng gỗ đảo trộn đều tay,thêm vật liệu cỏ ướt đẫm dính cám đậu hà lan vào máng. Bò vàng và bò thiến khi liếm ăn cỏ liệu, chiếc chuông đồng đeo trên cổ kêu leng keng. Lộc Tam lưng quay về phía cửa làm tất cả những việc này, đặt xẻng gỗ xuống, quay đầu lại, nhìn thấy Gia Hiên đang đứng sau lưng quan sát công việc của mình, ông không nói gì, càng không hoảng hốt, vẫn theo nếp cũ bận rộn ở đầu máng. Bạch Gia Hiên cũng đứng trước đầu máng, chắp tay sau lưng nhìn lừa ngựa dùng đôi môi dài ngoa nôn nuốt cỏ liệu, răng nhai phát ra tiếng rôm rốp. Ông lại nhích bước tới bên máng bò đứng lại, nhìn bò vàng và con bò thiến nhỏ dùng cái lưỡi dài cuốn lấy cỏ liệu. Lộc Tam xoay người đi tới mép giát giường ngồi xuống, rít thuốc rọc, chủ không nói thì ông cũng không chủ động nói gì. Hầu như đêm nào Bạch Gia Hiên sau khi ngồi với mẹ già xong cũng đều tới chuồng ngựa, tới rồi thì cứ chắp tay đứng nhìn bò ngựa ăn cỏ nhai liệu như thế, thậm chí đến một câu cũng không nói, nhìn gia súc ăn sạch bách một máng cỏ đầy mới về ngủ. Bạch Gia Hiên từ mép máng quay người đi tới trước mặt Lộc Tam: "Tam ca, anh xem đứa con gái nhỏ Linh Linh của tôi có đáng yêu không?" Lộc Tam nói: "Đáng yêu." Bạch Gia Hiên nói: "Cho nó nhận anh làm cha nuôi anh có nhận không?" Lộc Tam kinh ngạc mở to đôi mắt đen không mấy linh hoạt, tiếp đó hơi cúi đầu, vê vê nón điếu, trong đầu lập tức xoay chuyển căng thẳng, tổng hợp, so sánh, khẳng định, phủ định, một hồi lâu không quyết định được. Bạch Gia Hiên thành kỉnh nói: "Ba người chúng tôi đã bàn bạc rồi, muốn cùng anh kết mối thân tình này. Tất nhiên... đây là chuyện hai bên cùng nguyện, anh ưng ý thì tốt nhất; không ưng ý cũng chẳng sao, chúng ta trước đây thế nào thì sau này vẫn thế ấy. Đêm nay anh suy nghĩ kỹ đi, mai cho tôi câu trả lời." Nói xong liền bước ra khỏi chuồng ngựa.
Lộc Tam cầm tẩu thuốc ngắn vẫn rít thuốc, khói thuốc bay qua khuôn mặt, giống như một pho tượng thần bằng đất sét ngập trong khói hương. Đây là một người làm thuê tự trọng và tự tin, dựa vào lao động thành thật của mình mà có được sự tin tưởng của hai đời chủ nhà họ Bạch, yên lòng nhận tiền công đã thỏa thuận từ nhà họ Bạch, mỗi năm hai lần, sau mùa thu hoạch lúa mì nhận lúa mì một lần, sau mùa thu nhận ngô và bông một lần, mà nhà họ Bạch chưa từng xảy ra chuyện cân thiếu đo thiếu bao giờ. Theo ông thấy, mình làm việc cho người ta là để kiếm lương thực và bông vải của người ta, người ta cho mình lương thực và bông vải là để mình làm việc cho người ta, đó là lẽ tự nhiên lại vô cùng đơn giản. Ăn cơm của người ta, hưởng lộc của người ta, không làm việc đàng hoàng cho người ta thì người ta thuê ông làm gì? Ngược lại có những chủ đất muốn người làm thuê làm việc lại muốn bớt xén đồ ăn và tiền công của người làm thuê, thì người làm thuê còn tâm trí đâu mà làm việc cho ông nữa? Cho nên, chủ đất muốn thuê được một người làm thuê ngoan ngoãn và người làm thuê muốn chọn một chủ đất nhân nghĩa cũng đều không dễ dàng gì. Nhà họ Bạch là nhà nhân nghĩa. Mùa thu hoạch lúa mì khi đập đợt lúa mì đầu tiên, cụ ông Bạch Bỉnh Đức đã nói: "Lộc Tam lấy bao tải đi, đong cho anh trước. Trong nhà anh đang trông ngóng từng ngày để có cái ăn đấy! Một thạch lúa mì đong theo mười một đẩu, trừ một đẩu độ ẩm." Sau mùa thu khi cán đợt bông đầu tiên, Bạch Bỉnh Đức vẫn câu nói đó: "Cân đủ cho anh quẩy về trước, bảo người nhà xem nên dùng thế nào, trời lạnh rồi." Gặp năm được mùa, lúc cuối năm kết sổ, Bạch Bỉnh Đức hào phóng nói: "Năm nay thu hoạch tốt, thêm cho anh hai đẩu lúa mì, Lộc Tam anh cầm về cùng các con ăn một cái Tết tử tế." Lộc Tam bản thân chỉ có hai mẫu đất khô, mỗi năm trồng một vụ lúa mì, đến mùa gieo hạt lúa mì, Bạch Bỉnh Đức liền nói: "Lộc Tam, anh dắt trâu cày gieo hai mẫu đất của anh trước đi." Ông dùng gia súc và dụng cụ cày của nhà họ Bạch không tới nửa buổi đã gieo xong. Mùa xuân, người phụ nữ Lộc Trương thị xách chiếc cuốc nhỏ đi làm cỏ, lúa mì chưa đợi chín vàng đã bị người phụ nữ hôm nay một chòm màng mai một chòm gặt dẻo gặt sạch, từng bó từng bó quẩy về nhà, trong chiếc sân nhỏ nhà mình dùng gậy đập từng cái từng cái sạch sẽ. Lộc Tam suốt cả mùa thu hoạch hè đều một lòng một dạ thu hoạch, đập lúa, phơi lúa mì và gieo lúa mì mùa thu cho nhà họ Bạch; khi lúa mì chín bước vào mùa gặt gấp, Bạch Bỉnh Đức tạm thời thuê vài người thợ gặt từ trấn Bạch Lộc về để gặt khẩn cấp, Lộc Tam tự nhiên trở thành người dẫn đầu nhóm thợ gặt, dẫn họ đi nhận diện các khoảng đất của nhà họ Bạch, giám sát họ không được lười biếng đình công và gặt lúa không được để lại gốc rạ quá cao. Lộc Tam thỉnh thoảng cũng không kìm được nổi giận: "Chú mày xem gốc rạ chú mày gặt qua có giống người gặt không? Trộm cắp cũng không để lại gốc rạ cao thế này! Ra ngoài làm việc cho người ta mà dựa vào cái bản lĩnh này, ông chủ đúng là mù mắt mới thuê cái loại làm ăn cẩu thả như chú mày!" Tay nghề làm nông của Lộc Tam ở làng Bạch Lộc có thể coi là hàng đầu, ông nhìn thấy những công việc làm không đúng quy củ là không kìm được nổi giận. Sau khi Bạch Bỉnh Đức qua đời, mối quan hệ giữa Lộc Tam và Bạch Gia Hiên cùng lứa càng thêm hòa hợp. Bạch Gia Hiên rất chân thành gọi ông là Tam ca, ông đối với Bạch Gia Hiên không gọi là chủ nhà không gọi là ông chủ mà gọi thẳng tên, tự nhiên là tên chính thức Bạch Gia Hiên. Lộc Tam thường không tham gia vào các công việc nội bộ gia đình nhà họ Bạch, không giống như một số kẻ nông nổi nịnh hót, chủ nhà đối xử tốt với mình một chút là bản thân không biết trời cao đất rộng cũng không giữ được bình tĩnh nữa, nịnh bợ đến mức hận không thể mọc ra cái đuôi để vẫy. Ông chỉ tuân thủ một điều, làm tốt việc mình nên làm và tuyệt đối không làm việc mình không nên làm. Có làm cha nuôi cho đứa con gái cưng của nhà họ Bạch hay không đây? Lộc Tam cân nhắc các loại lợi hại của việc làm cha nuôi và không làm cha nuôi này, cuối cùng vẫn không quyết định được, cuối cùng chỉ lặp đi lặp lại một câu: Gia Hiên đã cất lời rồi, cái mặt này không thể làm tổn hại được!
Nghi lễ ăn mừng đầy tháng cho con gái Linh Linh diễn ra vô cùng long trọng, không khí ăn mừng náo nhiệt vui vẻ không kém gì tiệc đầy tháng của đứa con trai đầu lòng. Họ hàng bạn bè mang theo quần áo giày vớ tự tay may vá tinh xảo cùng đủ loại hình dáng bánh hoa mộc tới, người trong làng góp tiền mua áo khoác lụa đỏ tới. Bạch Gia Hiên đập chết một con lợn, làm mười hai đĩa tiệc giàu có, đãi đằng bạn bè họ hàng và hầu như toàn bộ người dân trong làng. Trước khi nhập tiệc động đũa, nhang đèn được thắp sáng, Bạch Gia Hiên công khai tuyên bố quyết định kết mối thân tình với Lộc Tam. Tiên Thảo một tay bế Linh Linh, quỳ bái ba quỳ, thay đứa trẻ bái lễ Lộc Tam. Trong bữa tiệc đột nhiên xảy ra sự hỗn loạn, đàn ông đàn bà ùa lên, đem nhọ nồi quệt được từ đáy nồi và nước đỏ không biết kiếm từ đâu ra cùng nhau bôi lên mặt Bạch Gia Hiên, lại bôi lên mặt Lộc Tam, các bà phụ nữ hầu như cùng lúc cũng bôi Tiên Thảo đầy mặt đen đỏ. Lộc Tam cười ngượng ngùng chen ra khỏi đám đông, chạy về chuồng ngựa, dùng gáo gỗ múc nước trong lu rửa mặt, nhìn thấy con trai Hắc Oa đang ngồi trên giát giường, giống như người lớn dùng một tay chống cằm, trong mắt rơm rớm nước mắt. Ông hỏi con trai làm sao vậy? Hắc Oa không lên tiếng. Ông kéo Hắc Oa sang nhà họ Bạch ngồi tiệc, Hắc Oa liếc mắt hất tay bỏ đi. Đồ nghiệt chủng! Lộc Tam tự ngôn tự ngữ chửi, cái thằng chó đẻ này đúng là đồ nghiệt chủng!
Điểm tiếc nuối duy nhất là Lãnh tiên sinh không có mặt. Bạch Gia Hiên đã trịnh trọng mời Lãnh tiên sinh. Lãnh tiên sinh bị một người họ hàng lôi kéo vào trong thành chữa bệnh cho người thân, tiện thể mua cho Linh Linh một món quà, hẹn trước đi về ba ngày, nhất định sẽ về trước ngày vui đầy tháng một ngày, kết quả là không về, qua mười ngày cũng không thấy về. Lúc này bắt đầu lan truyền một tin tức mù mờ phức tạp: Trong thành "Phản Chính" rồi!
Đêm ngày thứ mười hai Lãnh tiên sinh trở về Đông Y Đường ở trấn Bạch Lộc, lập tức sai phái người bốc thuốc chạy bàn đi gọi Bạch Gia Hiên và Lộc Tử Lâm tới. Hai người hầu như đồng thanh hỏi: "Tiên sinđại ca, anh đã về rồi à!" Lãnh tiên sinh ngồi trên chiếc ghế la khuyên của mình: "Suýt nữa thì không về được trên nguyên nhà mình nữa rồi!"
Bạch Gia Hiên hỏi: "Có phải phản chính rồi không?" Lãnh tiên sinh đáp: "Phản chính rồi!"
Lộc Tử Lâm lại chen vào hỏi: "'Phản Chính' là cái chuyện gì thế?"
Lãnh tiên sinh nói: "Chống lại Hoàng đế, chống lại nhà Thanh, tức là nổi dậy đấy mà! Nói là phản chính rồi, lại còn nói là cách mạng rồi nữa!"
Bạch Gia Hiên hỏi: "Thế Hoàng đế hiện thời..."
Lãnh tiên sinh nói: "Hoàng đế vẫn ở Long Đình. Nhưng liệu chừng là ngồi không vững rồi. Nghe nói bên Vũ Xương khởi sự trước, Tây An cũng theo đó nổi dậy, bên Hồ Quảng cũng phản chính rồi, Hoàng đế chỉ còn lại mỗi một tòa Long Đình, anh nghĩ xem còn ngồi được bao lâu nữa?"
Lộc Tử Lâm hỏi: "Là sắp đổi triều thay đại rồi sao?"
Lãnh tiên sinh nói: "Người ta đều nói là phản chính, cách mạng..."
Bạch Gia Hiên hỏi: "Phản chính rồi thì còn Hoàng đế nữa không?"
Lãnh tiên sinh nói: "E là khó nói. Các quan nhà Thanh trong thành chạy mất rồi, lên một vị Trương Tổng đốc."
Lộc Tử Lâm hỏi: "Tổng đốc là quan chức gì?"
Lãnh tiên sinh nói: "Tổng đốc chính là tổng đốc. Quản một tỉnh nhà mình, chắc là nhị phẩm..."
Bạch Gia Hiên nói: "Không có Hoàng đế nữa, những ngày sau này sống làm sao đây?"
Lộc Tử Lâm nói: "Thuế lúa còn phải nộp nữa không?"
Lãnh tiên sinh nhấp một ngụm trà, không trả lời, ông cũng không biết những ngày không có Hoàng đế thì sống thế nào, nhưng lại thần bí kể về những sự kiện kinh tâm động phách mà ông trải qua trong thành.
Đêm đó, ông chữa bệnh cho người họ hàng xong, ăn cơm sớm, người nhà họ hàng dẫn ông đi Tam Ý Xã xem kép hát Tần Khang nổi tiếng Tống Đắc Dân diễn vở "Gần Đinh Bản". Trên tấm gỗ cắm ngược những chiếc đinh sáng quắc dài một phân, Tống Đắc Dân mình trần như nhụi, lăn qua lăn lại trên những chiếc đinh chi kít ấy, dưới đài một trận tiếng reo hò khen hay. Đúng lúc này tiếng súng nổi lên dữ dội, tiếng súng như ngô nổ làm người ta hồn xiêu phách lạc. Rạp hát đại loạn. Tống Đắc Dân ở trần chạy mất. Lãnh tiên sinh và người họ hàng đã lạc mất nhau, ông chạy ra đại lộ, bị một tiếng nổ trầm đục làm cho sợ hãi ngồi sụp xuống, sau đó hoảng hoảng hốt hốt chui vào ngõ nhỏ. Trở về nhà người họ hàng, người bệnh đã chết mất rồi, tiếng súng đã dọa người ta chết tươi. Gia đình người họ hàng vừa không dám thắp hương điểm nến bày biện linh đường, ngay cả khóc cũng không dám khóc to. Cổng thành đã đóng chặt, liên tiếp nhiều ngày, người vào thành không vào được, người ra thành không ra được, Lãnh tiên sinh sau này theo linh cữu đưa tang của nhà họ hàng mới ra được cổng thành. Lãnh tiên sinh mang theo sự cảm thán thoát chết sau kiếp nạn cười nói: "Trời ơi! Tôi chui lủi chạy trong các ngõ ngách đại lộ, đạn bay trên đỉnh đầu kêu chíu chíu, nếu mà có một viên đạn lạc đụng trúng đầu thì huynh đệ chúng ta đã chẳng có ngày hôm nay rồi!"
Bạch Gia Hiên nói: "Tiên sinđại ca, anh đừng đi xa nữa. Cứ ngồi ở trấn Bạch Lộc nhà mình thôi, ai muốn chữa bệnh thì tới, anh đừng đi ra ngoài."
Lộc Tử Lâm hùa theo: "Đây là lời thật lòng đấy. Tiên sinđại ca, chắc anh còn chưa biết, trên nguyên xuất hiện Bạch Lang rồi!"
"Biết rồi. Trên đường về tôi nghe qua mười lần tám lần rồi." Lãnh tiên sinh nói: "Hoàng đế dù sao cũng là một con rồng mà! Rồng vừa về trời, độc trùng mông thú trong thế gian đều xuất sơn hết, đó là lẽ tự nhiên."
Sự phản chính trong thành chỉ gây ra sự hoảng sợ, còn Bạch Lang trên nguyên lại tạo thành mối đe dọa trực tiếp nhất. Bạch Lang là từ dải chân núi Nam Nguyên đồn đại ra, chỉ vài ngày ngắn ngủi, dấu vết vuốt keo đáng sợ của Bạch Lang đã dẫm đạp khắp các làng mạc trên cả cái Bạch Lộc Nguyên này. Đó là một con sói trắng như tuyết, hai con mắt lóe ra ánh sáng xanh ỉu, Bạch Lang nhảy vào chuồng lợn, nhẹ nhàng không tiếng động, một cắn ngạt lấy cổ con lợn đang ngủ, lợn đến một tiếng cũng không kêu ra được, Bạch Lang liền chụm môi hút sạch huyết tương, cho đến khi hút sạch kiệt máu lợn mới thôi, một luồng khói trắng liền biến mất không vết tích. Thịt lợn lông lợn hoàn hảo không tổn hại, chỉ dưới cổ lợn để lại mấy cái lỗ máu bị răng Bạch Lang cắn thủng. Người ta đuổi lợn ra khỏi chuồng lợn, tạm thời nhốt vào chuồng bò chuồng ngựa, có nhà thậm chí còn buộc lợn vào chân bàn trên nền đất gian phòng sưởi. Nhưng cũng chẳng giải quyết được gì, lợn nhốt trong chuồng bò chuồng ngựa và lợn buộc ở chân bàn gian phòng sưởi vẫn cứ bị Bạch Lang hút sạch huyết tương mà chết như thường, chẳng ai làm rõ được con Bạch Lang đó ra vào những căn phòng đã đóng chặt cửa nẻo như thế nào. Tang Lão Bát ở làng Tang Chi Nam Nguyên chính là buộc lợn vào chân bàn vuông dưới giát giường, giả vờ ngủ say, cố ý kéo ra tiếng ngái như bò ngái. Nửa đêm về sáng, Tang Lão Bát liền nghe thấy dưới giát giường có tiếng chụt chụt, giống như tiếng trẻ con chụm môi hút sữa. Tang Lão Bát khẽ quay đầu, mở mắt nhìn ra nền đất, một luồng ánh sáng trắng xuyên qua ô cửa sổ gỗ trên tường sau vọt ra ngoài. Chờ ông điểm thắp đèn dầu, ở trần bò xuống giát giường xem thì lợn đã tắt thở, máu chưa hút sạch hoàn toàn bốc bọt khí từ lỗ máu dưới cổ lợn trào ra. Biện pháp phòng phạm hiệu quả nhất cuối cùng đã được sáng tạo thành công từ Nam Nguyên nơi Bạch Lang gây họa đầu tiên, người ta đốt rơm rạ xung quanh làng mạc, thắp sáng suốt đêm không tắt. Sói sợ lửa, sói hoang thường sợ lửa thì Bạch Lang cũng sợ lửa. Bạch Lộc Nguyên hễ màn đêm buông xuống là hiện ra khung cảnh tráng lệ chưa từng có, làng làng đốt lửa, nơi nơi bốc khói, ánh lửa chiếu sáng cây cối và đường phố trong làng, khói mù mịt khắp bầu trời sao.
Bạch Gia Hiên nói: "Làng Bạch Lộc chúng ta chỉ dựa vào ông lão thọt gõ mõ cầm canh sợ là không xong rồi. Bức tường bao quanh làng nhấp nhô sứt mẻ, đừng nói là Bạch Lang, cướp bóc cưỡi ngựa vào làng cũng chẳng có gì che chắn!"
Lộc Tử Lâm nói: "Sửa đi! Bù đắp toàn bộ những chỗ sứt mẻ, buổi tối luân phiên gác đêm, lập ra quy phạt, kẻ nào không tuân theo sẽ bị phạt!"
Sáng sớm ngày hôm sau, Bạch Gia Hiên cầm chiếc la lớn, từ đông sang tây từ nam tới bắc làng Bạch Lộc vừa gõ vừa hô, thông báo chuyện sửa sang bức tường bao quanh làng. Người ta bỏ lại công việc, quăng bát cơm là tập trung tới sân từ đường. Bạch Gia Hiên vừa tuyên bố đề nghị sửa sang bức tường bị hư hại, liền nhận được một tràng tiếng hưởng ứng. Cả cái làng đột nhiên hình thành một bầu không khí bi thương kích động như tai họa ập đến đầu, người người đều nhiệt tình lại căng thẳng chạy đôn chạy đáo.
Bạch Gia Hiên đeo chiếc túi dải bước về phía huyện thành. Buổi sáng sớm cuối thu đầu đông như một ông lão hành động chậm chạp ngưng trệ không tiến. Mùa đông đi mười dặm đường trời vẫn chưa sáng. Làng mạc bị sương mù dày đặc bao phủ vẫn có ánh lửa đuổi sói chập chờn lúc ẩn lúc hiện. Tiếng gáy của gà trống không còn vẻ dũng mãnh như mọi ngày, mà tỏ ra đặc quánh ngập ngừng, giống như trong cổ gà bị nhét đầy lông gà vậy. Tin dữ về Bạch Lang tiếp tục lan truyền. Sau này lại đồn rằng Chu tiên sinh chỉ dựa vào một cái miệng, một câu nói, đã giải trừ được hai mươi vạn quân Thanh từ Cam Túc đánh ngược trở lại, Chu tiên sinh vì thế được Trương Tổng đốc bổ nhiệm làm Đệ nhất Cao tham. Bạch Gia Hiên bận rộn với việc sửa sang tường bao nên không nghe thấy những lời đồn đại về người anh rọc Chu tiên sinh, mãi cho đến tối hôm qua Lộc Tử Lâm mang theo nét mặt đầy kinh ngạc hỏi ông về tin tức của Chu tiên sinh thì ông mới biết. Ông mang theo ý định kiểm chứng tin đồn cùng những sự nghi sợ và hoảng loạn từ khi Phản Chính đến nay đi tìm Chu tiên sinh, nghe ông luận thời bàn thế.
Chu tiên sinh tiếp Bạch Gia Hiên trong thư phòng của mình, ông vẫn như mọi khi, không thấy bất kỳ thần thái bất thường nào. Trong đầu Bạch Gia Hiên đột nhiên nảy ra bốn chữ "Xử thế không kinh". Ông không kìm được nhắc tới những lời đồn đại về Bạch Lang ở chốn quê nhà, Chu tiên sinh cười cười nói: "Chuyện nhảm nhí. Hôm nay phòng Bạch Lang, ngày mai lại đồn ra một con bạch xà, một con bạch hổ, một con bạch hồ ly, một con bạch ô nha, chú sẽ phòng không xiết đâu." Sự hững hờ của anh rọc đối với Bạch Lang khiến Bạch Gia Hiên cảm thấy mất vui, ông liền hỏi sang chuyện Chu tiên sinh mắng lui hai mươi vạn quân Thanh. Chu tiên sinh dùng giọng điệu hững hờ như đối với Bạch Lang nói: "Lời đồn mà thôi!" Bạch Gia Hiên không tiện hỏi tiếp, nhưng lại không kìm được: "Anh! Em nghĩ anh sẽ không làm thuyết khách cho Trương Tổng đốc đâu nhỉ." Chu tiên sinh lại cười: "Chú lại đoán sai rồi, lần này tôi lại vui vẻ làm thuyết khách cho Trương Tổng đốc đấy."
Sáng sớm hôm đó, Chu tiên sinh đang đọc sách trong thư phòng. Đọc sách đã không còn là thói quen mà là nhu cầu sống của ông. Tất cả những quả ngon món lạ trên đời đều không chịu nổi sự nhai đi nhai lại của răng, nhai tới sau cùng thì ngay cả cái vị gì cũng chẳng còn: Chỉ có sách của thánh hiền là chịu nhai nhất, cùng một câu nói, nhai một lần lại có một lần cảm nhận mới và ngộ ra điều mới, không chỉ không cảm thấy vị đã hết mà ngược lại cảm thấy hương vị sâu xa: Cơm ngon không chịu nổi ba bữa ăn, áo đẹp không chịu nổi nửa tháng mặc, sách tốt lại chịu nổi cả đời đọc tụng. Chu tiên sinh khi đọc sách thánh hiền, toàn thần chú ý như ngây như dại như bước vào cõi tiên. Cụ già trông cửa Trương tú tài vào báo, nói có hai vị sai quan của nha môn phủ tỉnh cầu kiến. Chu tiên sinh đầu cũng không ngẩng: "Cứ nói tôi đang đọc sách buổi sáng." Trương lão tú tài trở lại cổng báo thực: "Tiên sinh đang đọc sách buổi sáng." Hai vị sai quan vô cùng kinh ngạc, đọc sách buổi sáng thì tính là cái gì? Chẳng phải là học thuộc lòng đọc sách sao? Đọc sách học thuộc lòng tính là cái việc gấp gáp gì mà không gác lại được chứ? Tiếp đó liền nổi giận với Trương tú tài trông cửa: "Tôi ở đây có mệnh lệnh khẩn cấp mười mươi, là thủ dụ của Trương Tổng đốc, ông hỏi tiên sinh xem ông ấy có tiếp hay không?" Trương tú tài lại vào truyền lời, Chu tiên sinh nói: "Tôi đang đọc sách buổi sáng. Muốn đợi thì đợi, không muốn đợi thì xin họ tự nhiên." Sai quan nghe xong càng tức giận hơn, năm lần bảy lượt tuyên bố: "Đây là thủ dụ của Trương Tổng đốc, tiên sinh có biết Trương Tổng đốc là ai không?" Trương tú tài nói: "Hoàng đế tới cũng chẳng giải quyết được gì! Trương Tổng đốc cao quý hơn Hoàng đế chắc? Đợi đấy! Tiên sinh đang đọc sách buổi sáng." Hai vị sai quan đành phải đợi, Trương tú tài không mất lễ nghi pha trà cho họ.
Chu tiên sinh đọc sách buổi sáng xong, vén vạt áo dài đi tới phòng khách cổng, nhận thư của sai quan, quả nhiên là thủ dụ do chính tay Trương Tổng đốc viết. Thư của Trương Tổng đốc lời lẽ hùng hồn, uyển chuyển động lòng người, tóm gọn ý chính giải thích ý nghĩa ban đầu của việc nổi dậy Phản Chính, bày ra cục diện nghiêm trọng hiện tại, lại nói viên Tuần phủ nhà Thanh chạy trốn khi Phản Chính là Phương Thăng, từ Cam Túc Ninh Hạ tập hợp hai mươi vạn nhân mã đánh ngược trở lại, đại quân đã đè tới mộ Cô Bà hạ trại, cách Tây An không quá hai trăm dặm đường, muốn quyết một trận tử chiến. Trương Tổng đốc nói quân cách mạng của ông đồng lòng đánh địch, sĩ khí cao ngút trời, hoàn toàn có thể đánh bại đám quân nhố nhăng của Phương Thăng, chỉ là chiến sự một khi nổ ra, dân chúng thị dân tất bị lầm than, cổ thành tất bị hủy diệt, về lý không thông mà về tâm cũng không lỡ. Cho nên muốn mời Chu tiên sinh tới mộ Cô Bà, dựa vào đức vọng của tiên sinh, dựa vào tình giao hảo giữa tiên sinh và Phương Thăng, khuyên Phương Thăng lui binh, bên này cũng không đuổi theo, mặc cho ông ta tự về Long Tây. Nếu Phương Thăng tình nguyện ở lại Tây An, Trương Tổng đốc có thể bảo vệ ông ta dưỡng lão tới già.
Chu tiên sinh xem xong, nói với hai người đưa thư: "Nho tử chỉ đọc sách thánh hiền, không hiểu quân sự, lại không có tấc lưỡi tô điểm, lấy đâu ra sức xoay chuyển trời đất! Trở về bảo với Trương Tổng đốc, tránh làm lỡ thời cơ chiến đấu." Nói xong liền xoay người đi mất. Hai vị sai quan tức đến mức sắc mặt biến đổi đột ngột, bảo tài xế nổ máy xe, tức giận nhảy lên xe đi mất. Chu tiên sinh nghe thấy cổng trường đã yên tĩnh lại, lập tức bảo vợ: "Mau chóng thu dọn hành lý cho tôi." Chu Bạch thị lo lắng hỏi: "Anh đi đâu thế? Chẳng phải nói là không đi sao?" Chu tiên sinh nói: "Tôi phải ra ngoài trốn mấy ngày. Tôi tính toán Trương Tổng đốc thế nào cũng lại sai người tới phiền phức nữa." Chu Bạch thị yên tâm lại, thay cho ông một bộ quần áo sạch sẻ, Chu tiên sinh kẹp một chiếc ô giấy dầu màu vàng rồi bước ra khỏi Bạch Lộc thư viện. Buổi trưa, hai vị sai quan quả nhiên lại lái xe ô tô tới, hơn nữa còn dẫn theo một vị quan lớn, là thư ký của Trương Tổng đốc. Cụ già trông cửa Trương tú tài vẫn lấy lễ đối đãi, báo thực: "Đi rồi. Tiên sinh đi rồi. Trốn đi rồi."
Lúc hoàng hôn, trước cửa Phủ Tổng đốc của Trương Tổng đốc, một người đeo túi dải kẹp ô giấy dầu xăm xăm đi vào trong. Tên lính gác súng đạn sẵn sàng chĩa súng ngăn lại. Người đó nói: "Tôi tìm Trương Tổng đốc." Tên lính gác chỉ liếc nhìn một cái là không muốn nhìn lại lần thứ hai, miệng liên tục thốt ra năm chữ "Đi đi đi đi đi!" Người đó liền đứng ở cổng đại thanh hô gọi tên Trương Tổng đốc, hơn nữa còn phàn nàn: "Ngài năm lần bảy lượt mời tôi tới, tôi tới rồi ngài lại không cho tôi vào cửa. Ngài thật không trượng nghĩa!" Đúng lúc này một chiếc xe ô tô chạy tới cổng dừng lại, trên xe nhảy xuống hai người, thuận tay tát tên lính gác một cái, xoay người liền khom lưng nói: "Chu tiên sinh mời vào." Chu tiên sinh nhìn một cái, chính là hai vị sai quan buổi sáng phá quấy buổi đọc sách của ông, bèn đi theo sai quan bước vào Phủ Tổng đốc gặp Trương Tổng đốc. Trương Tổng đốc dắt Chu tiên sinh ngồi xuống, thân mật trách móc: "Tiên sinh là sâu thịt trên chân không chết được à? Có xe ô tô không ngồi lại đâm đầu đi bộ!" Chu tiên sinh nói: "Tôi là người quê mùa, không hưởng được cái phúc tây, ngửi thấy mùi xăng là buồn nôn muốn mửa." Trương Tổng đốc nói: "Tôi thật sự sợ tiên sinh không tới đấy chứ! Đang chuẩn bị tam cố thảo lư, tự mình tới thư viện của tiên sinh đây." Chu tiên sinh cười nói: "Dù là Khổng Minh tái sinh, nhìn thấy bộ nhung phục này của ngài thì cũng sợ đến nín thở, huống chi là cái thằng người quê như tôi."
Sáng sớm ngày hôm sau, Trương Tổng đốc thức dậy thì đã không tìm thấy Chu tiên sinh đâu nữa, liên tục thở dài tiếc nuối: "Cái thằng cha mọt sách này!" Tiếp đó dẫn một tiểu đội binh lính đi xe đuổi ra khỏi thành.
Chu tiên sinh đã đặt chân lên cầu Hàm Dương, một mình áo vải một túi dải một chiếc ô giấy dầu, trong ánh sáng mờ mờ buổi sáng, vẫn kiên trì đọc sách buổi sáng, ngay cả chiếc xe ô tô hú còi gầm rú cũng điếc tai không nghe, mãi cho đến khi Trương Tổng đốc nhảy xuống xe chặn mất đường đi, Chu tiên sinh mới từ chỗ Khổng lão tiên sinh trở về với thực tại, liên tục xin lỗi: "Tổng đốc đại nhân bớt giận! Tôi sợ làm phiền giấc ngủ của ngài nên mới tự mình lên đường." Trương Tổng đốc vừa tức vừa buồn cười nói: "Mười hai người lính gác này giao cho tiên sinh, xin yên tâm. Tôi đã dặn dò họ xong rồi." Chu tiên sinh xoay người liếc nhìn hàng binh lính đứng thành một dãy, lắc đầu nói: "Mười hai người này không đủ. Mang toàn bộ binh tướng của ngài tới cũng không đủ. Nếu ngài có thể đánh thắng Phương Thăng thì ngài còn phái tôi đi làm gì? Về đi về đi, mang mười hai người lính này về giữ thành đi!" Trương Tổng đốc không khỏi đỏ mặt nói: "Thế thì tiên sinh dù sao cũng phải ngồi lên xe ô tô chứ!" Chu tiên sinh mất kiên nhẫn: "Tôi đã nói với ngài rồi, tôi ngửi không quen cái mùi xăng..." Nói xong hất tay bỏ đi, miệng ục ục lại bước vào buổi đọc sách buổi sáng rồi. Trương Tổng đốc đuổi theo lại khuyên lần nữa, muốn ông ngồi lên xe ô tô, mang theo hai mươi người lính gác đã qua huấn luyện đặc biệt để phòng bất trắc. Chu tiên sinh lại nhẹ nhàng thanh thản nói: "Ngài đọc một bài thơ Cầu Hàm Dương tiễn tôi đi!" Trương Tổng đốc tâm trí để đi đâu lại vô cùng gượng gạo đọc:
Vị Thành triêu vũ ấp khinh trần, Khách xá thanh thanh liễu sắc tân. Khuyến quân cánh tiến nhất bôi tửu, Tây xuất Dương Quan vô cố nhân.
Chu tiên sinh vỗ tay khen hay xong, tự mình cũng ngâm xướng lên:
Xa lân lân, mã tiêu tiêu, Hành nhân cung tiễn các tại yêu. Gia nương thê tử tẩu tương tống, Trần ai bất kiến Hàm Dương kiều...
Chu tiên sinh ngâm xướng tới đây, nước mắt nóng trào ra, xoay người sải bước tự mình đi mất.
Lúc chiều tà, Chu tiên sinh đi tới bên một dòng sông nhỏ, nhìn qua làn nước, bên kia đã là binh lính mặc trang phục nhà Thanh. Ông đi qua cầu treo bằng gỗ, liền bị binh lính chặn lại, quát hỏi không ngừng. Chu tiên sinh đặt chiếc túi dải trên vai xuống, lấy ra một tờ giấy trình cho tên trùm binh lính, đó là một bức trướng chữ do Phương Thăng tự tay viết tặng ông hồi còn làm Tuần phủ: Học vi hảo nhân (Học làm người tốt). Năm Chu tiên sinh đỗ Đầu danh Cử nhân, từng liên tiếp ba lần khéo léo từ chối công văn đã định của Phương Tuần phủ đề bạt ông. Phương Thăng không những không giận, ngược lại càng thêm coi trọng phẩm cách của ông, bèn chọn lấy một câu trong thư hồi đáp của Chu tiên sinh "Nhũ tử nguyện học vi hảo nhân" viết tặng lại. Bức trướng chữ này giờ đây trở thành giấy thông hành, hiển thị kỳ hiệu trong cuộc đối đầu gươm tuốt vỏ nỏ giương của hai bên quân đội, binh lính vừa không yên tâm lại không dám đắc tội với ông, thế là đem ông có tính chất cưỡng chế tống lên xe ô tô. Chu tiên sinh thật sự không ngửi nổi mùi xăng của xe ô tô, suốt một quãng đường nôn đến cồn cào lộn mửa.
Phương Tuần phủ tiếp đón Chu tiên sinh trong đại doanh của mình, đồng thời chuẩn bị một bàn tiệc tối phong phú, Chu tiên sinh lại ngồi xa xa không lên bàn tiệc. Phương Tuần phủ khiêm tốn nói: "Tiên sinh hạ mình xài bữa cơm chay. Đợi tôi bình định nghịch tặc khôi phục Tây An xong, lại xin thỉnh tiên sinh." Chu tiên sinh lắc lắc đầu, vẫn không nhúc nhích. Phương Tuần phủ hỏi dồn, Chu tiên sinh mới nói: "Tôi sợ." Phương Tuần phủ hỏi: "Ở đây chỉ có ông và tôi, sợ cái gì?" Chu tiên sinh ngập ngừng: "Tôi chưa từng thấy bộ dạng này của ông. Tôi nhìn thấy bộ nhung phục này của ông cứ như nhìn thấy dao trắng đâm vào dao đỏ rút ra. Tôi sợ. Tôi hễ sợ là ăn không vô cơm. Tuần phủ ông cởi chinh y mặc tiện phục đi!" Phương Tuần phủ nghe xong ha ha đại cười: "Ôi tiên sinh! Không giấu gì ông, tôi từ Long Tây lên đường đã đốt sạch tiện phục rồi. Được! Hôm nay tôi phá lệ một lần." Nói xong liền cởi nhung phục ra. Chu tiên sinh lúc này mới ngồi tới trước bàn nói: "Thế này mới giống con người này."
Trong bữa tiệc, một đôi đũa của Chu tiên sinh chỉ gắp rau thanh, không động tới đồ mặn càng không động tới rượu, thấy Phương Tuần phủ vừa đặt đũa xuống, liền từ trong túi dải móc ra một chiếc hũ gốm, trút toàn bộ thức ăn mặn thức ăn chay còn lại trên đĩa vào trong hũ gốm. Phương Thăng nhíu nhíu mày hỏi: "Tiên sinh, ông..." Chu tiên sinh ngốc nghếch nói: "Tôi mang những thứ tốt này về nhà, cho bọn trẻ nếm thử." Phương Tuần phủ kinh ngạc hỏi: "Đến mức này sao?" Chu tiên sinh nói: "Thiên hạ đại loạn, mọi người đều bận rộn tranh quyền đoạt lợi, ai thể thương cho dân chúng bình dân? Tôi hôm nay chuyên trình tới xin ân sư cho một con đường sống đây." Phương Tuần phủ đột nhiên kích động lên: "Tiên sinh là Đại nho Quan Trung, đã túng thiếu đến mức này thì dân chúng càng khổ không thể tả. Tôi chính vì thế mà khoác nhung phục, bình định dẹp tặc, khôi phục lại triều cương, dân chúng đang ngóng chờ." Chu tiên sinh mập mờ hỏi: "Ông có thể bình định Quan Trung, tôi tin tưởng không chút nghi ngờ. Vũ Xương thì sao? Các tỉnh Hồ Quảng thì sao? Ai đi dẹp loạn?" Phương Thăng nói: "Tôi là tôi thần nhà Thanh, thề tận trung với triều đình. Giang sơn tôi đánh mất, do tôi lấy lại. Còn về Vũ Xương Hồ Quảng, đó không phải hạt địa của tôi, roi dài không tới." Chu tiên sinh cười nói: "Một cây đã già lại mục, rễ khô rồi, thân rỗng rồi, cành nhánh chết khô, chỉ có một cành một ngọn tươi tốt, một cành một ngọn này còn duy trì được bao lâu nữa?" Phương Tuần phủ nghe xong, cảnh giác đánh giá Chu tiên sinh: "Tiên sinh là... thay nghịch tặc làm thuyết khách tới đấy à?" Chu tiên sinh thản nhiên nói: "Tôi vừa rồi đã nói qua, là tới xin ông con đường sống đây. Thú thật với ông, triều đình nhà Thanh giống như gỗ mục khó mà nảy mầm, lại giống như dây giếng khó mà dựng đứng. Ông dù cho bình phục được Quan Trung, cũng không có sức bình phục Vũ Xương Hồ Quảng. Ông một cành một ngọn độc tú duy trì được bao lâu? Nếu như lại... thú thật với ông... lại bị đuổi ra khỏi Quan Trung, sợ là khó có chỗ cắm chân rồi." Phương Thăng nghe tới đây, sắc mặt đột ngột biến đổi, đứng dắt người dậy: "Tiên sinh miễn bàn! Tôi vốn tưởng ông thanh cao dĩnh nhã, không ngờ đã đổi môn đổi nếp, làm thuyết khách cho nghịch tặc!" Chu tiên sinh ngồi yên không nhúc nhích, hơi nâng cao giọng: "Ân sư nghe tôi giãi bày. Trương Tổng đốc văn cáo Phản Chính hai mươi tám điều, tôi chỉ tiếp nhận ba điều, một là cắt bím tóc, một là thả chân, một là cấm thuốc phiện, tôi vẫn thề giữ Bạch Lộc thư viện, tháng bốn mươi không xuống núi, sáng đọc trưa tập, truyền đạo thụ nghiệp giải hoặc; vẫn khắc thủ tông chỉ 'Học vi hảo nhân'." Nói rồi liền móc ra bức trướng chữ Phương Thăng tặng. Phương Thăng tức giận khó nguôi: "Tôi chỉ cần tự tay chém ngang lưng cái kẻ phụ nghĩa đó, thà rằng gan óc lòng mề lầy đất cũng không quản tới." Chu tiên sinh nghe xong không cho là đúng cười cười: "Kẻ bất nghĩa tự có ao tai họa chờ hắn, việc gì ông phải hưng sư động chúng?"
Trương Tổng đốc và Chu tiên sinh là Cử nhân cùng đỗ một năm do Phương Tuần phủ tự mình giám khảo, đó là chuyện năm đầu tiên Phương Tuần phủ tới Thiểm Tây nhậm chức. Năm sau, Phương Tuần phủ lực tiến Trương Cử nhân lúc bấy giờ dùng tiền công sang nước Nhật Bản du học, ông ở Nhật Bản đã tham gia Đồng Minh Hội của ông Tôn Trung Sơn. Sau khi về Thiểm Tây liền trở thành chính địch số một của Phương Tuần phủ, cho tới khi Phản Chính thành công, Phương Tuần phủ vội vã tháo chạy khỏi Quan Trung. Chu tiên sinh nói: "Ân sư thường nói 'Thuận thời lợi thế', làm chính sự ở Tần nhiều năm, rất được lòng người. Mà nay kẹp đao dẫn binh mấy chục vạn tiến vào Quan Trung, chém ngang lưng đâu chỉ một mình họ Trương? Hiện thời trong thành ngoài thành hoảng hốt lo sợ, đồn đại ân sư muốn rửa sạch thành. Chiến sự một khi nổ ra, người chịu hại là dân chúng, ông sẽ phải mang tiếng ác ngàn thu đấy." Nói tới đây, Chu tiên sinh đeo túi dải lên rồi cáo từ. Phương Thăng giữ lại nói: "Trời sáng rồi hãy đi." Chu tiên sinh cười nói: "Tôi một thân áo vải thô, cướp bóc nhìn không trúng, trong túi không một đồng tiền, ai giết tôi vừa không cầu được tài lại không kiếm được đồ, không đáng đâu!" Nói xong kính tự đi mất.
Chu tiên sinh đêm đó trọ tại nhà thầy giáo của ông. Thầy giáo họ Dương, tên Mộc, tự Ắt Khúc, là người truyền thừa cuối cùng của học phái Quan Trung. Chu tiên sinh ở lại hai ngày rồi trở về tỉnh thành phục mệnh Trương Tổng đốc. Trương Tổng đốc vừa gặp mặt liền quỳ xuống: "Tôi đại diện cho dân chúng Tam Tần khỏi bị đồ thành bái tạ tiên sinh một bái." Chu tiên sinh lúc này mới nhận được tin tức xác thực, Phương Tuần phủ đã bãi binh, dẫn hai mươi vạn đại quân rút khỏi mộ Cô Bà, trở về Cam Túc Ninh Hạ rồi.
Trương Tổng đốc lập tức truyền lệnh chuẩn bị tiệc rượu, tẩy trần đè sợ mừng công cho Chu tiên sinh. Chu tiên sinh từ trong túi dải móc ra chiếc hũ gốm, ôm chiếc hũ lớn ăn nhồm nhồm nhồm nhồm. Trương Tổng đốc ngượng ngùng nói: "Tiên sinh làm thế này chẳng phải làm tôi xấu hổ sao?" Chu tiên sinh không cho là đúng cười cười: "Bè bạn giao hảo, nên lược bớt rườm rà." Ăn xong uống một bát nước trà nóng, đeo túi dải cáo từ. Trương Tổng đốc chết sống giữ lại không buông: "Tôi còn muốn xin tiên sinh để lại bút bảo." Chu tiên sinh lại đặt túi dải xuống, cầm bút vận cổ tay, trên tờ giấy tuyên viết xuống hai dòng chữ lông gà chữ trẻ con thô kệch vụng về:
Chân thả to, tóc cắt ngắn
Móng tay thường cắt túi phải nông
Trương Tổng đốc nhíu nhíu mày không hiểu là gì. Chu tiên sinh cười nói: "Tôi lần này đi mộ Cô Bà, trên đường nghe thấy trẻ con ngâm hát ca dao, chép lại hai câu cho ngài thưởng thức." Nói xong lại đeo túi dải muốn đi. Trương Tổng đốc trước đòi dùng xe ô tô tiễn, lại đòi đổi sang dùng kiệu, lại đòi dắt ngựa thồ tiễn. Chu tiên sinh nói: "Không nên xe ngựa ồn ào."
Bạch Gia Hiên không kìm được cất tiếng cảm thán lớn, chuyến đi Cô Bà của anh rọc quá mạo hiểm rồi. Nói xong chuyện Bạch Lang, Bạch Gia Hiên liền nêu ra vô số nghi vấn, những ngày không có Hoàng đế thì sống làm sao? Thuế lúa của vua còn nộp nữa không? Có phải vẫn theo sáu cấp độ "Thiên thời địa lợi nhân hòa" do nhà Thanh đo đạc để nộp lúa hay không, đàn ông cắt bím tóc thành cái dạng gì? Đàn bà mọc hai bàn chân to đùng ra chẳng phải làm người ta buồn nôn sao? Chu tiên sinh không tỏ thái độ gì nghe em vợ cằn nhằn, từ trong hộc bàn lấy ra một bản chép tay công chỉnh, giao cho Gia Hiên: "Tóc là vật ngoài thân, cắt rồi ngược lại tiết kiệm được thời gian công sức chải chuốt hàng ngày. Chân phụ nữ sinh ra vốn để đi đường, thả ra rồi lại càng có lợi cho hành động, tính là việc tốt. Chỉ có những ngày sau này sống thế nào mới là việc lớn nhất khó nhất. Mấy ngày nay tôi thảo ra một cái chương pháp sống qua ngày, chú xem có khả thi hay không?" Bạch Gia Hiên nhận lấy nhìn một cái, là bản 《Hương Ước》 do anh rọc viết chữ khải không sai một nét:
Một, Đức nghiệp tương khuyến
Đức nghĩa là thấy thiện phải làm, nghe lỗi phải sửa, có thể trị thân mình, có thể tu nhà mình, có thể phụng sự cha anh, có thể dạy bảo con em, có thể cai quản tớ gái tớ trai, có thể kính trọng người lớn tuổi, có thể hòa thuận xóm giềng, có thể lựa chọn bạn bè, có thể giữ gìn liêm khiết, có thể làm ban ơn rộng rãi, có thể chịu sự phó thác, có thể cứu giúp tai nạn, có thể khuyên can lỗi lầm, có thể vì người mưu sự, có thể vì đám đông tập hợp việc, có thể giải tỏa tranh đấu, có thể quyết đoán đúng sai, có thể dấy lợi trừ hại, có thể ở chức vụ làm quan, hễ có một điều thiện được mọi người suy tôn thì đều ghi vào sổ sách coi là hành vi thiện. Nghiệp nghĩa là ở nhà thì phụng sự cha anh, dạy bảo con em, đối xử với vợ thiếp, ra ngoài thì phụng sự người trên, kết giao bạn bè, dạy dỗ hậu sinh, cai quản tớ gái tớ trai, cho đến đọc sách làm ruộng, kinh doanh gia đình, giúp đỡ vật chất, hiếu lễ nhạc xạ ngự thư số, tất cả đều có thể làm, không phải loại này đều coi là vô ích.
Hai, Quá thất tương quy
Phạm lỗi về nghĩa có sáu: Một là nghiện rượu tranh tụng, hai là hành vi vi phạm, ba là cư xử không kính thuận, bốn là lời nói không trung tín, tư là đặt điều vu khống, sáu là tư lợi quá mức. Phạm lỗi về ước có bốn: Một là đức nghiệp không tương khuyến, hai là quá thất không tương quy, hải là lễ tiết không tương thành, bốn là hoạn nạn không tương tuất. Lỗi không tu thân có năm: Một là giao du không đúng người, người giao du không hạn chế sĩ phu hay dân thường, nhưng kẻ hung ác và lười biếng vô nếp sống bị mọi người khinh bỉ, nếu cùng với họ ngày đêm đi lại giao du thì coi là giao du không đúng người, nếu bất đắc dĩ tạm thời ở cạnh thì không tính; hai là du hí đãi lười, du nghĩa là vô cớ ra vào và tới thăm người ta dừng lại lâu thích nhàn hạ, vui cười không độ lượng và ý ở xâm phạm hoặc cưỡi ngựa đánh cầu các loại,đãi đọa nghĩa là không tu sửa sự nghiệp và việc nhà không quản lý, cửa ngõ không sạch sẻ; ba là động tác không đúng nghi lễ, tiến lùi thô bỉ dại dột và không kính trọng, không nên nói mà nói, nên nói mà không nói, trang phục quá trau chuốt hoặc hoàn toàn không chỉnh tề, không ăn mặc chỉnh tề mà vào phố xá; bốn là làm việc không cẩn trọng, làm chủ việc mà bỏ dở vi phạm, hẹn hò quá giờ, làm việc lười biếng; năm là tiêu dùng không tiết kiệm, không tính toán nhà có hay không tiêu xài quá mức xa hoa, không thể yên phận nghèo khó mà mưu cầu bất đạo, các lỗi không tu thân trên đây mỗi lần phạm đều ghi vào sổ sách, phạm ba lần thì thi hành phạt.
Ba, Lễ tiết tương giao
---❊ ❖ ❊---
Bạch Gia Hiên tối hôm đó trở về làng Bạch Lộc, đem bản văn 《Hương Ước》 cùng một lá thư Chu tiên sinh viết cho Từ tiên sinh cùng giao cho Từ tiên sinh ở học đường. Từ tiên sinh xem xong, vỗ tay khen ngợi: "Đây là đạo trị bản. Không giấu gì anh, mấy ngày nay tôi đang suy nghĩ chuyện từ giã việc dạy học quay về làm ruộng, Từ này lòng đã nguội lạnh rồi; nay thấy tiên sinh tự tay chép thư, chỉ dẫn tôi giúp đỡ anh ở làng Bạch Lộc thực hành 《Hương Ước》, dạy dân bằng lễ nghĩa, để làm sạch thế phong."
Bạch Gia Hiên lại hẹn Lộc Tử Lâm tới từ đường bàn việc. Lộc Tử Lâm đọc xong toàn văn 《Hương Ước》, cảm thán không ngừng: "Nếu như dân làng Bạch Lộc chúng ta chiếu 《Hương Ước》 làm người hành sự, thật sự thành lễ nghi chi bang rồi." Ba người lập tức bàn bạc đưa ra một phương án thực hành 《Hương Ước》 ở làng Bạch Lộc, do tộc trưởng Bạch Gia Hiên chịu trách nhiệm thực hiện, tối hôm đó, Từ tiên sinh đem toàn văn 《Hương Ước》 dùng giấy vàng chép ra, sáng sớm ngày hôm sau dán lên bức tường bên ngoài cổng lầu từ đường, buổi tối, tất cả đàn ông mang hai họ Bạch Lộc từ mười sáu tuổi trở lên tập hợp đầy đủ ở học đường, do Từ tiên sinh từng điều từng khoản, từng câu từng chữ giảng giải 《Hương Ước》 quy định mỗi tối bắt buộc phải tới, có bệnh có việc phải xin phép Bạch Gia Hiên. Yêu cầu mỗi người đàn ông đem các điều khoản 《Hương Ước》 đã thuộc lòng ở học đường dạy lại cho vợ và con cái. Học sinh ở học đường cũng phải học thuộc. Hương ước giống như sách giáo khoa quê nhà. Bạch Gia Hiên trịnh trọng tuyên bố với dân làng: "Học để dùng. Học rồi thì phải dùng. Nói chuyện đi đứng xử thế làm người thì phải làm theo những gì ghi trên 《Hương Ước》. Hễ là việc vi phạm các điều khoản 《Hương Ước》, do Từ tiên sinh ghi chép lại; kẻ phạm quá ba lần, dựa vào tình tiết nặng nhẹ mà xử phạt."
Các điều lệ xử phạt bao gồm quỳ phạt, phạt tiền, phạt lương thực và đánh bằng roi, bằng bảng. Mỗi khi đêm xuống, trong nhà thờ họ của thôn Bạch Lộc lại vang lên tiếng các gã nông dân giọng thô ráp trầm đục học thuộc lòng "Hương ước". Từ đó trở đi, những chuyện trộm gà bắt chó, hái đào ngắt dưa đột nhiên bặt tăm, những ngón cờ bạc như đánh bài, xoa ma tước, quẹt hoa hoa, gieo xí ngầu đều bị dẹp tiệm sạch sẽ, những vụ tranh chấp đánh nhau chửi lộn ngoài đường ngoài chợ không còn xảy ra nữa, người thôn Bạch Lộc ai nấy đều trở nên hòa nhã ôn tồn, văn chất bin bin, đến cả giọng nói cũng trở nên dịu dàng nhỏ nhẹ.
Bạch Gia Hiên đi qua đường hẻm, thoáng thấy vợ của Bạch Mãn Thương ngồi trên đá đập vải ngoài cửa nhà cho con bú, kéo vạt áo để lộ vú, hai bầu vú to béo như hai cái bóng đái heo phô ra ngoài, ngay đêm đó đã bị đưa ra làm ví dụ vi phạm lễ nghi trước mặt mọi người tụ tập ở nhà thờ họ. Bạch Mãn Thương xấu hổ đỏ gạt cả mặt, đêm đó về nhà liền tát người phụ nữ làm xấu mặt kia hai cái. Từ đó về sau, phụ nữ cho con bú đều tự giác nhốt mình ở trong nhà.
Bạch Gia Hiên lại mời đến hai thợ đá, đục hai tấm bia đá xanh, khắc toàn văn "Hương ước" lên đó, nạm vào hai bên cửa chính nhà thờ họ, tương ánh lẫn nhau với tấm bia dựng "Thôn Bạch Lộc Nhân Nghĩa" trồng ở trong viện. Công trình chạm khắc này kéo dài nhiều ngày, hai thợ đá leng keng đục đá khắc chữ, Bạch Gia Hiên cho dù công việc đồng nông bận rộn mệt mỏi đến đâu, mỗi ngày ít nhất cũng phải đến nhà thờ họ xem một lần.
Chiều hôm đó, ông ngồi trên một chiếc ghế đẩu nhỏ nhìn thợ đá khắc chữ, Lộc Tử Lâm đi vào nhà thờ họ, cười hì hì nói với ông: "Anh Gia Hiên, huyện phủ vừa bổ nhiệm đệ làm Hương ước Bảo an sở trấn Bạch Lộc rồi." Bạch Gia Hiên hỏi: "Hương ước sao lại thành chức quan rồi?" Lộc Tử Lâm nói: "Người ta xưng hô như thế đấy."
① Thắt lưng khô: Tục ngữ chỉ việc dứt kinh nguyệt.