Phó đội trưởng Đội sản xuất số 3 thôn Phùng Gia Than kiêm xưởng trưởng xưởng gạch Phùng Đức Khoan ngủ lại qua đêm trong gian phòng đặt máy đúc gạch lợp ngói dầu. Tiếng chim oanh hót the thé lảnh lót đánh thức anh dậy. Nhảy xuống khỏi chiếc giường ghép bằng xe kéo tay, anh vừa xốc lại quần vừa bước ra khỏi gian máy. Dòng nước suối dẫn về để nhào đất đóng gạch chảy xuống từ con mương trên sườn dốc phía sau xưởng, chỉ qua một đêm, trong bể đã đọng đầy một vũng nước trong veo. Đức Khoan vục nước rửa mặt rửa tay, rồi đứng thẳng dậy, cởi dải vải xanh quấn ngang hông, vừa lau mặt, lau tay và cổ, vừa phóng mắt ngắm nhìn khung cảnh rạng đông đầu hè vô cùng mê hồn nơi thung lũng lòng sông nhỏ.
Đỉnh chóp của các ngọn núi thuộc dãy Tần Lĩnh phía đông in rõ mồn một trên nền trời xanh thẳm, bức màn đêm đang từ từ rút lui khỏi nơi ấy. Lưa thưa vài đốm sao mờ nhạt chẳng còn chút ánh sáng. Làn sương trắng như sữa lượn lờ trôi trên những thửa ruộng lúa mì đã trổ bông khoe phấn. Rặng bạch dương cao vút chạy dọc bờ đê và mương dẫn nước khẽ ngân nga như tiếng thở trong làn gió sớm mát lành. Lũ chim oanh ríu rít không ngớt, đuổi bắt đùa vui. Tọa lạc dưới chân cao nguyên đất vàng, bên bờ con sông nhỏ, từng khoảng sân nhà nông thôn Phùng Gia Than nằm lọt thỏm dưới những tán cây du, cây hòe và cây xuân đồ sộ bắt đầu bừng tỉnh sau một đêm tĩnh mịch.
Dáng vẻ thung lũng sông duyên dáng biết bao, bầu không khí lại trong lành ẩm ướt nhường ấy, khiến bước chân của bất kỳ ai ôm ấp hoài bão lớn lao cũng thêm phần nhẹ nhõm, và cũng khiến những ai từng nếm trải muôn vàn gian truân trắc trở bỗng chốc tràn trề hy vọng, phấn chấn hẳn lên.
Đức Khoan ra sức lau đôi cánh tay rắn chắc cùng bờ cổ to khỏe, đôi gò má phúng phính bị chà xát đến đỏ ửng, vầng trán dô bóng loáng. Anh thắt lại dải vải xanh quanh eo, rồi cất bước đi về phía chân dốc — sư phụ Quách phụ trách đốt lò mà anh cần tìm đang ở trong lò than.
Tháng Chạp năm ngoái, anh cùng Mã Câu và Ngưu Oa lập nên ban quản trị Đội sản xuất số 3 thôn Phùng Gia Than, hùng tâm tráng chí muốn làm nên một phen sự nghiệp. Anh kiêm chức xưởng trưởng xưởng gạch, xây lò, lắp máy ép gạch, đúc phôi... Đã chạy ngược chạy xuôi bao nhiêu đường sá, tốn bao nhiêu nước bọt, chịu bao nhiêu cái lườm nguýt, nếm trải bao nhiêu nỗi khốn khó, giờ đây chẳng còn việc gì phải so đo tính toán nữa rồi. Dù thế nào chăng nữa, lò gạch cũng đã xây xong, máy đúc gạch cũng đã vận hành, từng viên phôi gạch bóng loáng mượt mà tuôn ra từ miệng máy như dòng nước chảy. Xếp lò rồi, châm lửa rồi, một cột khói cuồn cuộn bốc lên dưới chân sườn dốc phía đông thôn Phùng Gia Than, khiến bà con làm nông ở các làng lân cận phải ngửa cổ ngước nhìn... Hôm nay rốt cuộc cũng đến lúc mở lò xem kết quả.
Đức Khoan rảo bước qua bãi đất chất đầy phôi gạch, trong lòng vừa có niềm hân hoan của người chiến thắng, lại vừa có mối lo âu thầm kín. Anh tha thiết mong sao vừa mở cửa lò là thấy ngay một mảng gạch mới đỏ au rực rỡ; ngộ nhỡ đốt ra một lò gạch sống sượng nửa chín nửa sống thì thật cụt hứng biết bao — lò gạch mới xây mà đốt mẻ đầu tiên thì thường hay hỏng hóc cho ra thứ phế phẩm chẳng vừa ý.
Sư phụ Quách đốt lò đang đứng trên khoảng sân bên ngoài hầm trú ẩn của mình. Tàn lửa nơi tẩu thuốc lóe sáng lập lòe trong ánh ban mai mờ mờ, tiếng ho hắng bình thản của ông khiến lòng Đức Khoan bỗng chốc vững dạ. Đây là người Hà Nam mà bọn họ đã bỏ ra một trăm hai mươi đồng tiền lương mỗi tháng để mời về. Hợp đồng ghi rõ ràng rành mạch một điều khoản: đảm bảo gạch loại một đạt trên tám mươi phần trăm, nếu không sẽ bị trừ lương theo tỷ lệ. Ông ấy không bận tâm sao được?
"Sư phụ Quách, hôm nay mở lò chứ?"
"Mở."
Câu trả lời ngắn gọn, bình thản của sư phụ Quách toát lên vẻ tự tin. Đến nay ông đã đốt qua không biết bao nhiêu lò gạch mới, chuyện này sớm đã quen mắt, quá đỗi bình thường. Nhưng đối với Phùng Đức Khoan, xưởng trưởng xưởng gạch Đội 3 thôn Phùng Gia Than, đây lại là lần đầu tiên được tận mắt chứng kiến xưởng sản xuất do chính mình phụ trách cho ra lò mẻ sản phẩm đầu tay, niềm phấn khởi trong lòng dâng trào khôn xiết. Anh vẫn không kìm được mà hỏi: "Chất lượng không tệ chứ hả?" Sư phụ Quách khẽ bật ra hai tiếng cười nhạt trong mũi, ngửa đầu nhìn ráng chiều nhạt màu xuất hiện trên đỉnh ngọn núi phía đông, chẳng thèm buồn đáp lời. Đức Khoan trái lại bật cười, trong lòng càng thêm vững dạ.
Đúng lúc này, một tốp nam thanh nữ tú kéo nhau đi từ con đường lớn nối liền đầu thôn tới xưởng gạch, vây lấy Đức Khoan, nhao nhao ồn ào nói rằng Phùng An Quốc, người làm giám đốc ở công ty ăn uống của huyện, hôm nay cưới vợ cho con trai út, sang mời bọn họ đến giúp một tay, đến góp vui, nếu không đi sẽ làm sứt mẻ tình làng nghĩa xóm mất thôi...
Đức Khoan chợt nhớ ra, chiều hôm qua con trai của Phùng An Quốc đã đích thân chạy tới xưởng gạch để mời anh hôm nay tới dự đám cưới. Anh chỉ mải lo lắng chất lượng mẻ gạch mới tốt hay xấu mà quên bẵng mất việc hỷ trọng đại nhường này.
"Hôm nay chúng ta mở lò cơ mà!" Anh nói.
"Chậm lại một ngày thì sợ cái gì!" Cả đám nhao nhao lên tiếng.
Xưởng trưởng xưởng gạch lâm vào thế khó xử. Lùi ngày mở lò một hôm thì toàn bộ kế hoạch sản xuất có thể sẽ bị ảnh hưởng: lúa mì chớp mắt một cái là chín vàng rồi, mà đất Quan Trung vào tháng Năm thường hay mưa dầm dề rả rích, liệu có bảo đảm kịp trước khi đặt liềm gặt lúa mì sẽ xếp xong phôi gạch mẻ thứ hai rồi châm lửa đốt không? Thế nhưng, tình nghĩa đồng hương cũng quan trọng lắm chứ! Chẳng nói tới người có máu mặt như Phùng An Quốc, ngay cả một người nông dân tầm thường mờ nhạt ở Phùng Gia Than lo liệu hôn sự cho con cái thì cũng phải nhiệt tình giúp đỡ — cả đời người ta tổ chức được mấy lần việc hiếu việc hỷ chứ? Đối diện với những ánh mắt mong đợi của đám thanh niên, người đàn ông trung niên Phùng Đức Khoan suy nghĩ một thoáng, trên gương mặt chữ điền lởm chởm râu ria lộ ra nụ cười ôn hòa đôn hậu, anh bảo với công nhân của mình: "Nên đi chứ, thật đấy. Chỉ có điều nhà họ Phùng dùng chẳng hết ngần này người giúp việc đâu, hay là cử vài người đi đại diện cho tấm lòng của mọi người, số còn lại... mở lò..."
Đám trẻ im bặt, đứa nhìn anh, đứa ngó tôi, đó là biểu hiện bất mãn rõ rành rành nhưng không công khai cãi lại lời cấp trên. Trong lòng Đức Khoan khẽ lay động, suốt cả mùa xuân, lũ trẻ này dưới sự dẫn dắt của anh đã nhào đất, đúc phôi, xếp lò, quả thực đã bỏ ra bao công sức, nếm trải bao cực nhọc; nhân dịp Phùng An Quốc cưới vợ cho con, cứ để chúng nghỉ ngơi thoải mái một ngày, sang nhà Phùng An Quốc góp vui náo nhiệt, đừng làm tụt hứng của đám thanh niên, cũng đừng khiến Phùng An Quốc nghi ngờ anh cố tình làm khó, tình làng nghĩa xóm chẳng dám qua loa đại khái. Anh định vung tay hô một tiếng "Nghỉ!", đúng lúc ấy, Ngưu Oa, vị phó đội trưởng phân công phụ trách sản xuất nông nghiệp, đã bước tới.
Khuôn mặt Ngưu Oa mang vẻ kỳ quặc, cất giọng oang oang: "Chà chà! Quan giám đốc Phùng làm lễ thành hôn cho con trai, oai phong ghê gớm thật! Thôn Phùng Gia Than hơn một trăm năm mươi hộ, người ta bất kể nhà ai có đi tiền mừng hay không, cứ gõ cửa từng nhà mời tất. Làm xấu hổ bao nhiêu kẻ không có tiền đi mừng phải cuống cuồng chạy vạy vay mượn kìa..." Ngưu Oa nói đến hứng chí, bèn thụi một đấm vào vai Đức Khoan, giơ bàn tay to bè khoa chân múa tay, "Anh Đức Khoan, người ta chuẩn bị thết đãi tám mươi mâm cỗ, riêng thịt lợn đã mua đứt một trăm năm mươi cân..."
Sự ghen ghét cùng nỗi bất mãn lộ rõ mồn một trong giọng điệu và lời lẽ của Ngưu Oa. Đức Khoan sợ cậu ta buông ra những lời khó nghe hơn, bèn bảo rằng e là vẫn phải nể nang tình nghĩa chòm xóm, anh tính cho công nhân nghỉ một ngày, đội trưởng Mã Câu không có nhà, gặp chuyện gì hai người họ phải bàn bạc nhiều hơn.
"Nghỉ nghỉ nghỉ! Cho nghỉ hết! Bên em việc cấy dặm mạ bông cũng dừng rồi." Ngưu Oa trái lại càng gắt giọng hơn, mang theo một bụng tức tối, vung cánh tay dài ngoằng, cười cợt bỡn cợt nói với đám thanh niên xung quanh: "Đi thôi! Sang nhà quan Phùng ăn mừng sinh nhật nào! Người ta đưa đầu bếp cao cấp từ tiệm cơm trên huyện về đấy, nhiều dầu mỡ lắm..."
Đức Khoan để mặc cho đám thanh niên rời đi. Nhìn nét mặt vẫn còn lộ vẻ giễu cợt của Ngưu Oa, anh bèn đánh trống lảng: "Không biết Mã Câu nhà mình..."
"Mẹ kiếp! Làm quan to rồi, phát tài rồi, rạng danh tổ tông cơ đấy!" Ngưu Oa chẳng thèm giấu giếm mà chửi đổng lên, "Làm hại xưởng gạch của bọn mình không mở lò được, việc đồng áng cũng đình trệ."
Đức Khoan nở nụ cười khoan dung. Ngưu Oa hai mươi lăm tuổi rồi mà vẫn còn là gã độc thân son rỗi, trông thấy người ta cưới vợ thì trong lòng khó chịu đấy thôi. Thật ra cả nhà Phùng An Quốc trước giờ chưa từng trêu chọc cậu ta, càng chưa từng làm tổn hại gì đến cậu ta. Phùng An Quốc có hai con trai một con gái, lần lượt đều đã lên phố đi làm, mỗi lần như thế đều rước lấy những lời chửi bới mỉa mai của Ngưu Oa. Cậu ta ghen tị, cậu ta căm phẫn, cậu ta sốt vó gào thét suông thế thôi, chứ Phùng An Quốc vẫn cứ đường hoàng làm giám đốc công ty ăn uống của huyện... Đức Khoan cố ý nhắc đến tình hình đầy phấn khởi của xưởng gạch để kéo Ngưu Oa quay về với những việc mà cậu ta nên bận tâm. Quả nhiên, Ngưu Oa dần dần bình tâm lại, đầy hứng khởi đoán già đoán non xem giờ này Mã Câu đã vào trong núi chưa? Đã tới trại gây giống bò chưa? Anh ấy đã xuất phát từ nhà từ lúc gà gáy cơ mà...
"Đừng lo. Mã Câu làm việc chắc chắn lắm!" Đức Khoan nói, "Chuyện đã bàn bạc thỏa thuận từ trước rồi thì sẽ chẳng xảy ra trục trặc gì đâu. Chú mày cứ lo mà chuẩn bị cỏ khô thức ăn cho tốt, tốt nhất là cắt thêm ít cỏ tươi..."
Trời đã sáng hẳn, các đỉnh núi phía đông bốc cháy rực rỡ trong ráng mai đỏ như lửa, đường nét trái lại trở nên mờ ảo. Tâm trí của hai vị phó đội trưởng bỗng chốc bay bổng vào chốn non ngàn Tần Lĩnh xa lạ. Theo như thỏa thuận đã giao thiệp xong xuôi, trại nhân giống bò đực đã đồng ý chọn Đội 3 Phùng Gia Than làm điểm nhân giống bò Tần Xuyên chất lượng cao, hôm nay đội trưởng Mã Câu của họ lên đường dắt bò giống về.
"Anh Đức Khoan, anh Ngưu Oa." Con trai cả của Phùng An Quốc đã đến từ lúc nào, đứng ngay trước mặt, tươi cười rạng rỡ mời hai vị phó đội trưởng của Đội 3, "Bố em bảo em đến mời hai anh..."
"Ồ... được được..." Đức Khoan chân thành cười xòa, nhìn chăm chú vào người thanh niên đã làm việc trên huyện, đã cưới vợ và có con này, lịch sự nói, "Em cứ về trước đi, anh lát nữa sẽ qua liền."
"Mọi người đều đi cả rồi, chỉ còn thiếu hai anh..."
"Hai bọn tao đi một người — Đức Khoan đi!" Ngưu Oa ngẩng đầu lên, như thể phân công nhiệm vụ công tác, "Tao còn có việc đấy!" Chẳng buồn để người khác phân trần, cậu ta sải đôi chân dài ngoằng bỏ đi, đúng là cái thằng bướng bỉnh!
"Được rồi. Anh sang ngay đây." Thấy Ngưu Oa từ chối một cách cộc lốc rồi bỏ đi, Đức Khoan càng tỏ ra chân thành hơn để người đến mời không cảm thấy bẽ bàng, "Anh đi chào sư phụ Quách một tiếng đã."
Con trai cả của Phùng An Quốc vội vã rảo bước về phía làng, nét ngượng ngùng xuất hiện trên mặt vì thái độ bất lịch sự của Ngưu Oa lập tức tan biến. Lòng Đức Khoan cũng nhẹ nhõm hơn. Tính nết anh y hệt như cái tên của mình — đức độ khoan dung. Anh cùng vợ là Lan Lan sống những ngày tháng của riêng mình, dẫu nghèo đến mức rỗng túi rách mồng tơi nhưng không bao giờ ghen tị với bất kỳ gia đình nào khá giả hơn mình như Ngưu Oa. Ba người con của Phùng An Quốc lần lượt thông qua con đường hợp pháp hoặc bất hợp pháp mà vào thành phố công tác, mỗi một lần đều dấy lên trong thôn Phùng Gia Than một làn sóng vừa đỏ mắt ghen tị lại vừa căm ghét, thế nhưng Phùng Đức Khoan ngoài mặt vẫn thản nhiên như thường. Anh nghĩ, bản thân mình không có cơm ăn thì hà tất phải ôm hận với kẻ đang bưng bát cơm trên tay chứ! Dù quanh năm suốt tháng ăn những bữa cơm đạm bạc thô sơ chẳng thể tính nổi thành phần dinh dưỡng, anh vẫn ăn rất ngon miệng, sức ăn đáng kinh ngạc, thân hình vô cùng vạm vỡ, khuôn mặt phúng phính béo tốt, bộ râu quai nón rậm rạp cũng không che nổi đôi gò má đỏ au, trong ánh mắt lúc nào cũng ánh lên vẻ bình thản, vững vàng.
Trong hơn mười năm trước khi nhậm chức phó đội trưởng Đội 3 kiêm xưởng trưởng xưởng gạch, anh từng là người trông nom cối xay lúa của Đội 3, quanh năm suốt tháng phủ đầy mình lớp bột mì mịn màng, gia công lương thực thô và lương thực tinh cho hết nhà này đến nhà khác. Nơi cối xay vốn dĩ rất dễ nảy sinh tranh chấp cãi cọ ấy, kể từ ngày anh nắm quyền, thường xuyên vang lên tiếng phụ nữ cười nói rúc rích hòa cùng tiếng máy móc cọt kẹt rền vang. Anh có thể khiến những mụ đàn bà đanh đá mặt mày cau có phải tươi cười hớn hở vác bao bột mì bước ra khỏi xưởng xay, rồi lại niềm nở đón một bà nội trợ khác đang vác lúa mì bước vào. Mọi người đều cảm thấy anh tốt người tốt tính, dễ dãi hiền hòa, nhưng không mấy ai để ý rằng anh còn có tài năng xuất chúng hơn thế, và khi Mã Câu cất nhắc anh sang làm xưởng trưởng ở xưởng gạch mới mở, bản lĩnh của anh đã tỏa sáng rực rỡ. Chẳng nói đâu xa, chỉ riêng đám thanh niên ngỗ nghịch kia, đến cán bộ đại đội trông thấy cũng phải đau đầu nhức óc, thế mà dưới trướng của anh, đứa nào đứa nấy đều trở thành những tay rường cột đắc lực của xưởng gạch. Riêng điểm này thôi cũng đủ khiến người người ở Phùng Gia Than phải khâm phục.
Anh chuẩn bị sang nhà Phùng An Quốc giúp việc, góp vui. Khi bước lên cây cầu đất nhỏ bắc qua dòng suối cạn, trong lòng anh bất giác dâng lên một nỗi bất bình. Giám đốc Phùng ơi là giám đốc Phùng, ông xoay xở cho cả ba đứa con đi làm nhà nước, bà con lối xóm sau lưng chửi rủa ông rát mặt kia kìa! Ông tổ chức đám cưới cho con trai linh đình rình rang như thế này, là muốn bịt miệng xóm giềng hay là muốn khoe khoang sự giàu sang phú quý của mình đây? Dù là vì cái cớ nào đi chăng nữa thì cũng chẳng hay ho gì đâu...