Bài ca Hiawatha được xây dựng dựa trên những truyền thuyết và câu chuyện của nhiều bộ lạc da đỏ Bắc Mỹ, đặc biệt là người Ojibway ở miền bắc các bang Michigan, Wisconsin và Minnesota. Chúng được thu thập bởi Henry Rowe Schoolcraft, một sử gia, nhà thám hiểm tiên phong và nhà địa chất nổi tiếng. Ông giữ chức giám đốc các vấn đề người da đỏ tại Michigan từ năm 1836 đến năm 1841.
Schoolcraft kết hôn với Jane Johnston, tên tiếng Ojibway là O-bah-bahm-wawa-ge-zhe-go-qua (Người phụ nữ của âm thanh do các vì sao tạo ra khi lao vụt qua bầu trời). Jane là con gái của John Johnston, một thương buôn lông thú người Ireland thời kỳ đầu, và O-shau-gus-coday-way-qua (Người phụ nữ của thảo nguyên xanh) — người vốn là con gái của Waub-o-jeeg (Con cá trắng), tù trưởng bộ lạc Ojibway tại La Pointe, Wisconsin.
Jane và mẹ mình được ghi nhận là những người đã tìm hiểu, xác thực và tổng hợp phần lớn tư liệu mà Schoolcraft đã đưa vào tác phẩm Algic Researches (1839) cùng một bản sửa đổi được xuất bản vào năm 1856 với tựa đề The Myth of Hiawatha. Chính bản sửa đổi sau này đã được Longfellow sử dụng làm nền tảng cho Bài ca Hiawatha.
Longfellow bắt đầu sáng tác Hiawatha vào ngày 25 tháng 6 năm 1854, hoàn thành vào ngày 29 tháng 3 năm 1855, và tác phẩm được xuất bản vào ngày 10 tháng 11 năm 1855. Ngay khi vừa ra mắt, sự nổi tiếng của bài thơ đã được đảm bảo chắc chắn. Tuy nhiên, tác phẩm cũng vấp phải những lời chỉ trích gay gắt vì bị cho là đạo văn từ sử thi Kalevala của Phần Lan. Longfellow không hề giấu giếm việc ông đã sử dụng nhịp điệu của Kalevala; còn về phần các truyền thuyết, ông công khai ghi nhận công lao của Schoolcraft trong phần chú thích của bài thơ.
Tôi xin bổ sung một lời tâm sự cá nhân ở đây. Nguồn gốc của cha tôi có dính liền với người da đỏ Ojibway: bà nội tôi, Margaret Caroline Davenport, là con gái của Susan des Carreaux (O-gee-em-a-qua, tức Người phụ nữ đứng đầu) Davenport, mà mẹ bà lại là con gái của tù trưởng Waub-o-jeeg. Cuối cùng, mẹ tôi thường ru tôi ngủ bằng cách đọc cho tôi nghe từng đoạn trong Hiawatha, đặc biệt là:
“Wah-wah-taysee, hỡi đom đóm nhỏ,
Hỡi con côn trùng ánh lửa trắng nhỏ nhoi,
Hỡi sinh linh ánh lửa trắng nhỏ nhảy múa,
Hãy soi sáng cho tôi bằng ngọn nến nhỏ của bạn,
Trước khi tôi nằm xuống giường,
Trước khi tôi nhắm mắt chìm vào giấc ngủ!”
Woodrow W. Morris
Ngày 1 tháng 4 năm 1991
