Nếu bạn hỏi tôi, những câu chuyện này từ đâu đến?

Từ đâu những huyền thoại và truyền thống này,

Vương vấn hương thơm của rừng sâu

Cùng hơi sương và đất ẩm cỏ đồng,

Cùng làn khói lượn lờ từ lều chóp da,

Cùng tiếng gầm thét của những dòng sông lớn,

Cùng sự lặp đi lặp lại vô hồi,

Và những âm vang hoang dã dội lại

Tựa tiếng sấm gầm trên những đỉnh núi?

Tôi sẽ đáp, tôi sẽ bảo bạn rằng,

“Từ những cánh rừng và thảo nguyên bao la,

Từ những hồ nước lớn miền Bắc lạnh giá,

Từ xứ sở của người Ojibway,

Từ xứ sở của người Dacotah,

Từ núi non, hoang địa và những vùng đầm lầy

Nơi con diệc, chú Shuh-shuh-gah,

Kiếm ăn giữa lau sậy và bãi bồi.”

Tôi lặp lại chúng như tôi từng được nghe

Từ đôi môi của Nawadaha,

Người nghệ sĩ, người ca sĩ dịu ngọt.

Nếu bạn hỏi Nawadaha đã tìm thấy ở đâu

Những bài ca hoang dã và ngang tàng này,

Tìm thấy những huyền thoại và truyền thống này,

Tôi sẽ đáp, tôi sẽ bảo bạn rằng,

“Trong những tổ chim trên chốn ngàn xanh,

Trong những ngôi nhà của loài hải ly,

Trong dấu chân của loài bò rừng bizon,

Trong tổ cheo leo của loài đại bàng!”

“Tất cả các loài thủy cầm đã ca hát cho chàng nghe,

Trong những vùng hoang mạc và đầm lầy,

Trong những bãi lầy u sầu heo hắt;

Chetowaik, con chim choi choi, đã hát cho chàng,

Mahng, con chim lặn gavia, và ngỗng trời Wawa,

Con diệc xanh, chú Shuh-shuh-gah,

Và loài gà gô, chú Mushkodasa!”

Nếu bạn vẫn muốn gặng hỏi tôi thêm,

Rằng, “Nawadaha là ai thế?

Hãy kể cho chúng tôi nghe về Nawadaha này,”

Tôi sẽ giải đáp những thắc mắc của bạn

Ngay lập tức bằng những lời lẽ sau đây.

“Trong thung lũng Tawasentha thanh bình,

Trong thung lũng xanh tươi và tĩnh mịch,

Bên những dòng suối lượn lờ nên thơ,

Chàng ca sĩ Nawadaha đã sinh sống.

Xung quanh ngôi làng của người da đỏ

Trải rộng những cánh đồng cỏ và bắp ngô,

Và xa xa là những cánh rừng bao bọc,

Là những lùm thông cất tiếng ca ngàn đời,

Xanh tươi vào Mùa Hè, trắng xóa vào Mùa Đông,

Muôn đời thở than, muôn đời ca hát.

“Và những dòng suối nên thơ ấy,

Bạn có thể dò theo khắp thung lũng,

Bằng tiếng nước xiết ào ạt vào Mùa Xuân,

Bằng những hàng cây tổng quán sủi vào Mùa Hè,

Bằng làn sương trắng xóa vào Mùa Thu,

Bằng dải nước đen sẫm vào Mùa Đông;

Và bên cạnh chúng, người ca sĩ đã trú ngụ,

Trong thung lũng Tawasentha,

“Ở đó, chàng đã ca hát về Hiawatha,

Ca hát về Bài ca Hiawatha,

Ca hát về sự sinh thành và cuộc đời kỳ diệu của chàng,

Về cách chàng cầu nguyện và cách chàng ăn chay,

Về cách chàng sống, lao động và chịu đựng,

Để các bộ lạc loài người được thịnh vượng,

Để chàng có thể đưa dân tộc mình tiến bước!”

Hỡi những ai yêu chuộng chốn chốn thiên nhiên hoang dã,

Yêu ánh nắng mai trên đồng cỏ trải dài,

Yêu bóng râm mát rượi của chốn ngàn xanh,

Yêu tiếng gió thì thầm qua những nhành cây,

Và những trận mưa rào cùng cơn bão tuyết,

Và tiếng gầm thét của những dòng sông lớn

Chảy qua những bức tường vách đá dựng đứng bằng thông,

Và tiếng sấm vang rền trên những ngọn núi cao,

Với vô vàn tiếng vang dội lại

Vỗ cánh như đại bàng trong tổ của chúng;—

Hãy lắng nghe những truyền thuyết hoang dã này,

Hãy lắng nghe Bài ca Hiawatha!

Hỡi những ai yêu những huyền thoại của một dân tộc,

Yêu những khúc ca của một xứ sở,

Tựa như những giọng nói từ chốn xa xôi

Gọi chúng ta hãy dừng bước và lắng tai nghe,

Cất lên bằng giọng điệu mộc mạc và ngây thơ,

Đến nỗi tai ta khó lòng phân biệt nổi

Rằng chúng đang được cất lời ca hay được nói ra;—

Hãy lắng nghe Truyền thuyết da đỏ này,

Hãy lắng nghe Bài ca Hiawatha!

Hỡi những ai có tâm hồn trong trắng và giản dị,

Những người đặt trọn niềm tin vào Thượng Đế và Tự nhiên,

Những người tin rằng qua mọi thời đại

Mỗi trái tim phàm trần đều mang bản chất con người,

Rằng ngay cả trong lồng ngực của những kẻ dã man

Vẫn ẩn chứa những khát khao, những nỗi niềm, những đấu tranh

Vì một điều thiện hảo mà họ chưa thấu hiểu hết,

Rằng những đôi bàn tay yếu đuối và bất lực ấy,

Dù đang mò mẫm trong bóng tối mịt mờ,

Vẫn chạm được vào tay phải của Thượng Đế trong bóng tối ấy

Và được nâng đỡ, được ban thêm sức mạnh;—

Hãy lắng nghe câu chuyện dung dị này,

Hãy lắng nghe Bài ca Hiawatha!

Hỡi những ai, đôi khi trong những buổi lang thang

Qua những lối đi ngập tràn sắc xanh của vùng đồng quê,

Nơi những bụi gai hoàng liên đan xen chằng chịt

Treo lơ lửng từng chùm quả mọng đỏ thắm

Trên những bức tường đá phủ đầy rêu phong xám xịt,

Dừng chân bên một nghĩa địa lãng quên nào đó,

Để chốc lát trầm ngâm và suy ngẫm

Về một dòng khắc mờ ảo trên bia mộ,

Được viết với chút ít kỹ năng thi ca vụng về,

Những lời mộc mạc thôi, nhưng từng con chữ

Đều đong đầy hy vọng mà cũng tràn ngập đớn đau,

Đong đầy tất cả niềm bi cảm dịu dàng

Của Cõi Này và Cõi Vĩnh Hằng;—

Hãy dừng chân và đọc tấm bia thô sơ này,

Hãy đọc Bài ca Hiawatha!