Một chiều Sài Gòn nhộn nhịp, bác Thành rất vui vì mấy bữa trước con gái Ngọc Diệp vừa về Việt Nam chơi, dẫn theo chồng và cháu ngoại bác Thành là Mỹ Hạnh, mẹ nó thường gọi là Jade. Mỹ Hạnh 14 tuổi, không biết nói tiếng Việt nhưng rất dễ thương. Bác Thành đưa cả nhà đi thăm trẻ mồ côi ở chùa Từ Ân.
“Nào, mấy đứa muốn nghe chuyện gì nào?”
Chúng tôi nhìn nhau giây lát rồi nói:
“Cháu nghĩ mình tạm ngưng nói các dự án, để bác kể chút gì đó về gia đình ạ.”
Bác Thành mỉm cười hiền hòa:
“Vậy câu chuyện hôm nay sẽ là những gì còn lại...”
Bùi Kiến Thành qua Pháp năm 1965 rồi đến năm 1975 bác sĩ Tín cũng qua Pháp. Những tài sản của gia đình ông do quân đội giải phóng tiếp quản theo thời giá hiện nay cũng phải hàng tỉ đô la.
“Sau khi bác về nước định cư rồi có nhận lại những tài sản đó không ạ?”
“Không, Chính phủ không có chế độ nào trả lại... Ngày ông papa còn sống, ổng làm đơn gửi Tổng Bí thư Đỗ Mười với Thủ tướng Võ Văn Kiệt, xin lại ngôi nhà 178 Lê Văn Sĩ, là từ đường của gia đình, nơi họ hàng tề tựu cúng tổ tiên. Bác Thành vẫn giữ văn bản của cơ sở tiếp dân Thành phố Hồ Chí Minh trả lời có nhận được đơn, khi nào ổng hồi hương sẽ xem xét. Năm 1993, 1994 thì ổng ngoài 80 tuổi rồi, ổng cũng muốn về Việt Nam sinh sống, hưởng tuổi già nhưng chưa kịp hồi hương thì mất bên Pháp. Năm 1975, ông papa cũng phải qua Mĩ rồi mới sang Pháp, phải mất một thời gian vì thị thực từ Mĩ qua Pháp không đơn giản.”
“Sau đó bác có theo đuổi việc xin lại căn nhà 178 Lê Văn Sĩ không?”
“Bác Thành là trưởng nam, nhiều người bảo bác Thành đứng ra xin. Một mặt, bác Thành gửi thơ cho năm anh em mình ở nước ngoài, hỏi đó là tài sản của bố mẹ thì các em có muốn anh thay bố đi xin lại Nhà nước để mình có một cái từ đường cho gia tộc hay không, nếu đồng ý thì làm giấy ủy nhiệm để anh đứng ra đại diện gia đình. Một thời gian không có ai trả lời, có lẽ là không đồng thuận. Bác Thành không nhắc nữa. Cuối cùng, bác Thành không làm đơn xin bất cứ cái gì.”
“Về Việt Nam rồi, nhà bác ở đâu? Bác có nhận được sự hỗ trợ nào từ Nhà nước sau nhiều năm cố vấn cho Chính phủ?”
“Bác ở nhà thuê 20 năm nay. Có tiền thì ở nhà to, ít tiền thì ở nhà nhỏ. Nhà nước không trả đồng nào thì mình đi làm tư vấn cho các công ty, các tập đoàn tài chính, cũng đủ lương để sống. Mình rất thoải mái, không hận thù ai mà cũng không chờ đợi xin xỏ gì ai. Cũng có nhiều người bảo mình, chưa nói tới chuyện trả lại tài sản cho anh nhưng ít nhất với tất cả những công việc anh làm như thế thì họ cũng nên suy nghĩ về nhu cầu tối thiểu của anh. Tại sao có những ông chẳng làm gì hết thì được cấp nhà to, nhà nhỏ, còn anh còng lưng ý kiến vực dậy nền kinh tế, bao nhiêu vấn đề biển Đông, chủ quyền trên thềm lục địa thì chả có gì? Đơn giản thôi, tôi chỉ làm những việc để phục vụ đồng bào.
Sau thời gian dài thử thách, đất nước mình mới thấy những yếu kém trong đường lối kinh tế xã hội chủ nghĩa, từ đó mới học hỏi cách làm việc của những nền kinh tế khác, bắt đầu áp dụng những phương thức kinh tế mà trước kia mình phủ nhận. Mà để có được điều này, bao nhiêu người đã phải trả giá, hi sinh.
Việc mình làm là hướng về tương lai.”
Tôi nhìn đôi mắt đang cười của ông, lặng đi đôi chút:
“Có lẽ cháu rất muốn nghe bác kể tiếp câu chuyện ở chùa Từ Ân...”
“Chuyện bắt đầu khá lâu rồi đấy...
Cách đây 21, 23 năm, khi bác Thành về ở Sài Gòn thì có người quen dẫn một cô gái đi học làm ni cô tới nói chuyện. Cũng như sinh viên đi học làm bác sĩ, kĩ sư thì cô này học làm sư. Thấy dễ thương, bác Thành giúp đỡ cho cổ cùng hai cậu em cũng đi tu, đôi chút học phí... Cổ gọi bác Thành bằng ‘ba’. Cô ấy học từ trung học đến hết Đại học Phật giáo, rồi ra hoằng pháp, tức là đi hành đạo. Cổ là ni cô Minh Hải. Hơn hai mươi tuổi, từ Sài Gòn cổ xuống dưới Long Thành, quyên góp nơi này nơi kia mua được miếng đất trong làng xóm, cất lên cái am nhỏ nhỏ, không phải nhà cấp bốn đâu mà chỉ mới lợp lá thôi. Những người đi hoằng pháp đều như vậy đó... Cổ lập nên chùa tên là Từ Ân. Xã đó có tới 40 cái chùa. Mới đặt bàn thờ Phật, chưa kịp giảng đạo cho Phật tử thì một hôm nghe tiếng khóc ngoài thềm, cổ ra xem thì thấy đứa trẻ đỏ hỏn, bèn bế vào. Một đêm khác, ai đó lại bỏ hai đứa bé sinh đôi nữa. Tháng nọ qua tháng kia, sau hơn một năm thì cổ đã nuôi hơn chục đứa trẻ. Hồi đầu cổ không biết chăm trẻ, phải học từng bước từng bước cực lắm. Làng xóm thấy tội họ cũng tới giúp giùm. Nhiều hôm cổ lấy mấy tấm ván ngăn lại để đi chợ, về thì tụi nó đái ỉa tùm lum, lấy cứt bôi lên mặt nhau. Thì có ai trông đâu... Mình cổ tắm giặt cho tụi trẻ, nấu cơm nấu nước rồi ngồi khóc một mình.
Phải xin tiền nuôi tụi trẻ ăn, mặc, học hành. Hai mươi năm khó khăn, Phật tử quyên tiền lại rồi cũng lần lần xây lên một chút. Nhà thờ Phật chùa Từ Ân vẫn là cái nhà cấp bốn thế thôi. Bề ngang khoảng sáu mét, bề dài khoảng chừng 10 mét, đằng sau có một cái trại lợp lá để nấu nướng. Bác Thành xuống thăm hôm chủ nhật, thứ hai vừa rồi thì hiện giờ có hơn 100 đứa trẻ rồi, lần trước mới là 90. Đứa nhỏ nhất hơn một tháng, đứa lớn nhất hơn hai mươi tuổi, mấy chục đứa đi học trung học được phần thưởng. Học xong thi đại học, rồi ra làm việc ở các nơi, được bằng khen...” Từ 20 năm nay tất cả có hơn 400 em được nuôi dưỡng nơi đây.
“Những đứa bé ấy lớn lên trong vòng tay cộng đồng bác nhỉ?”
“Hôm vừa rồi bác xuống thì có anh trồng hai hécta đu đủ, ảnh chở nguyên một xe tải đu đủ đến cho. Ni cô lại nhờ bà con trong xóm chở cho các chùa khác. Mỗi đứa đi học trường công thì một năm phải tốn 150 đô la học phí. Ở trường không đủ thì phải có người dạy kèm ở nhà, chiều chiều có anh chị tới dạy kèm, hôm nay thì dạy kèm cho lớp ba, lớp bốn, hôm khác thì lại kèm cho lớp năm, lớp sáu… Mỗi một đứa trẻ học kèm như thế mỗi tháng tính ra cũng tốn mấy chục đô la, rồi còn tiền gạo. Mấy người giúp việc cũng là tự nguyện thôi. Ví dụ, có lần có người mang tới chùa thả cặp sinh đôi, mỗi đứa có một kilôgam rưỡi. Cổ không biết nuôi thì người trong xóm tới nuôi giùm, gọi là mẹ đỡ, mẹ nuôi. Trời giúp đỡ không có đứa trẻ nào chết, cũng có bé bị bệnh thì tốn tiền thuốc thang. Chung quy lại là trời nuôi trời giúp. Người nào có tâm cho được chừng nào thì dùng chừng đó.
Tới giờ thì tụi nhỏ cũng không thiếu thốn gì, ăn uống đầy đủ. Mấy đứa nhỏ thì mặc áo của mấy đứa lớn. Cách đây ba năm thì cổ xin tiền cất được khu kí túc xá ba tầng, tương đối lớn, dài chừng 30 mét, ngang 10 mét để cho mấy đứa trẻ ở. Con trai con gái ở chung với nhau, sơ sanh nhỏ nhỏ thì ở tầng dưới, mấy đứa lớn lớn thì ở trên lầu. Đi tắm đi rửa thì mấy đứa lớn chăm lo cho mấy đứa nhỏ, bếp núc thì có Phật tử tới giúp. Hiện giờ viện mồ côi đó đã có một số ni cô, tu sĩ mới. Ví dụ tới lúc nào đứa bé nói với ni cô mình phát nguyện muốn đi tu thì làm lễ cho nó đi tu. Có một số tu sĩ như vậy, lớn thì chừng 21, 22 tuổi, nhỏ thì 15, 16 tuổi, cũng giúp đỡ được nhiều.”
“Vậy là chúng cũng có lựa chọn.”
“Ừ, một là ở chùa, phát nguyện đi tu, không thì đi học rồi đi làm ăn như bao công dân bình thường nhưng có tâm Phật. Từ nhỏ mới biết đi là đã ‘Nam mô a di đà Phật’ rồi. Mấy đứa chừng một, hai tuổi mà khi ‘ông ngoại’ tới là ra chào ông ngoại rồi, chắp tay cúi đầu đàng hoàng lắm. ‘Ông ngoại’ đi thì đứng xếp hàng hát cho ông ngoại nghe vài câu. Sáng mai nè, bác Thành lấy xe chở chị Yapsuyin, giám đốc một quỹ từ thiện bên Singapore, đưa tủ sách đến cho các cháu. Tủ sách có mấy trăm đầu sách cho học sinh cấp một, cấp hai. Chị này là người Singapore, không có gốc gác Việt Nam gì cả. Bác Thành dẫn xuống một lần rồi, chị ấy yêu mấy đứa nhỏ lắm. Kì này chị ấy dẫn mẹ với chồng qua thăm chùa Từ Ân luôn.”
Bác Thành cùng các cháu nhỏ ở chùa Từ Ân (Tổ 16, ấp Mỹ Tân, xã Mỹ Xuân, huyện Tân Thành, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu)
“À bác ơi, thế chuyến thăm chùa của gia đình chị Ngọc Diệp bữa trước thì thế nào?”
“Kể cho các cháu nghe vui lắm. Con nhỏ Mỹ Hạnh ngồi chơi cả buổi với mấy đứa nhỏ. Nó thích đứa nhỏ mới một tháng rưỡi, nó cứ nói với mẹ nó là yêu quá, yêu quá, con muốn ẵm nó về. Bác Thành mới nói giờ không dẫn về được, nhưng con có thể bảo trợ, mỗi tháng gửi cho bé năm, 10, 20 đô la để giúp đỡ nuôi bé. Có thể gửi sáu tháng hoặc một năm một lần cũng được. Viện mồ côi sẽ cập nhật hình ảnh cho mình. Mình có thể theo dõi đứa bé từ khi nó nhỏ cho tới đại học như thế… Bố mẹ và con nuôi có thể thư từ qua lại kể chuyện với nhau. Ở các nước phát triển, có khi họ thương nhau còn hơn ruột thịt nữa đó.
Một đứa trẻ bị bỏ rơi trong chùa như thế sau này nó làm được gì? Ví dụ như Lý Công Uẩn lên làm vua vậy đó. Trước sau gì Mỹ Hạnh cũng quan hệ mật thiết với đứa bé đó thôi. Là nhân duyên mà, đâu phải tự nhiên từ Pháp về Việt Nam rồi gặp đứa trẻ hơn một tháng tuổi và kết tình kết nghĩa với nhau được phải không?”
Buổi chiều ngập ngừng những vạt nắng ấm áp.
