Chương này tổng kết những kinh nghiệm hay nhất về việc thuyết trình, giới thiệu các bài tập để bạn thực hành – một số khá đơn giản, số khác khá kỳ lạ – nhưng là những bài tập các doanh nhân khởi nghiệp đã sử dụng để biến bài thuyết trình rất khiêm tốn của họ thành một màn kêu gọi đầu tư đầy tự tin, hùng hồn và mang về tiền. Mục tiêu với mỗi bài tập này là để rèn luyện khả năng thuyết trình, giúp bạn vượt qua chính mình, có thể kể ra câu chuyện của bạn một cách thoải mái và xác định phong cách thuyết trình giúp người khác đồng cảm với ý tưởng kinh doanh cũng như con người bạn.
Hãy lưu ý, rất nhiều bài tập có thể khiến bạn cảm thấy bối rối. Hãy chấp nhận cảm giác bối rối đó. Đây là những bài tập xuất sắc nhất trong số những bài hay nhất để dạy bạn nghệ thuật thuyết trình kêu gọi đầu tư.
Các bài tập thuyết trình:
• Trò chơi với tâm trí của các bậc thầy tại Techstars
• Khung làm việc của dschool
• Tập dượt
• Tập dượt kiểu điệp viên
Trò chơi với tâm trí của các bậc thầy Techstars
Tác giả: Jason Seats, Đối tác của Techstars
Thời gian luyện tập: 5 phút
Bạn cần ai hỗ trợ: Bạn và một người không biết gì về ý tưởng kinh doanh của bạn
Bạn có 20 từ. Với số từ này, liệu bạn có thể nhờ một ai đó hỏi bạn những câu mà bạn muốn người khác sẽ hỏi về ý tưởng kinh doanh của mình không?
Khi bắt đầu, hãy tìm một người không biết gì về công việc kinh doanh của bạn để thực hành. Sau đó, hãy sử dụng bài thuyết trình thang máy với người đó. Khi bạn đã nói xong, hãy hỏi người này: “Câu hỏi đầu tiên xuất hiện trong đầu bạn là gì?”
Bạn có thể sẽ bất ngờ vì điều bạn được nghe. Jason nói về trải nghiệm của anh khi chơi trò này tại các công ty của Techstars:
Các doanh nhân khởi nghiệp có thể không biết mình muốn người kia hỏi câu hỏi gì, nhưng họ sẽ biết những câu hỏi nào mình không muốn nghe. “Nghe câu hỏi là tôi biết họ đang nghĩ chúng tôi hoạt động trong một lĩnh vực hoàn toàn khác.” Bạn phải luôn chừa ra một khoảng trống phù hợp, một không gian rõ ràng để người đối thoại có thể bước vào.
Nhà đầu tư Walt Winshall đến từ Bờ Đông đã nói: “Đừng bước qua ranh giới.”
Doanh nhân khởi nghiệp: “Tôi sẽ thực hiện bài thuyết trình thang máy giới thiệu ý tưởng kinh doanh tôi đang theo đuổi, sau đó tôi muốn bạn hỏi tôi câu hỏi đầu tiên xuất hiện trong đầu bạn, được chứ?”
Người nghe: “Tôi nghĩ là được.”
[Doanh nhân thể hiện bài thuyết trình.]
[Người nghe hỏi câu hỏi đầu tiên xuất hiện trong đầu anh ta.] Sau đó, hãy suy nghĩ về các vấn đề sau:
1. Đó có phải câu hỏi bạn muốn nghe không? Bạn muốn nghe điều gì?
2. Câu hỏi đó cho bạn biết người nghe hiểu như thế nào về ý tưởng kinh doanh của bạn?
3. Bạn có thể thay đổi bài thuyết trình như thế nào để có được cuộc hội thoại như bạn mong muốn?
Khung làm việc của dschool
Tác giả: LaunchPad, dschool, Đại học Stanford
Thời gian luyện tập: 30 phút
Bạn cần ai hỗ trợ: Chỉ bạn là đủ
Với lời tuyên bố hùng hồn về khả năng đưa các doanh nhân khởi nghiệp đi từ ý tưởng đến doanh thu trong vòng 10 tuần, chương trình LaunchPad (tạm dịch: Bệ phóng) của Học viện Thiết kế thuộc Đại học Stanford (còn được biết đến là dschool) là nơi hoàn hảo để tìm kiếm những trải nghiệm mang tính đột phá. Và ngôi trường này sẽ không làm bạn thất vọng khi nói đến thuyết trình đầu tư. Một trong những triết lý quan trọng của dschool là sử dụng các trò chơi để vượt qua nỗi sợ hãi và giải phóng tư duy sáng tạo. Nếu bạn gặp vấn đề với việc kể ra câu chuyện của mình một cách riêng biệt, hoặc nếu bạn cảm thấy chìm nghỉm bất cứ khi nào nghĩ tới việc phải thực hiện thuyết trình kêu gọi đầu tư, đây chính là bài tập dành cho bạn. Đây là tám công thức thuyết trình, những cách thực hành rất vui nhộn để kể đi kể lại câu chuyện của bạn.
Với mỗi công thức, chúng tôi sử dụng ví dụ là ý tưởng kinh doanh của Loomis, TreeHouse, để minh họa cách làm.
1. Thuyết trình với một từ
Nếu bạn chỉ được sử dụng một từ để miêu tả điều bạn muốn người khác biết, làm và cảm nhận về ý tưởng kinh doanh của bạn, đó sẽ là từ gì?
Xây dựng – xanh.
2. Thuyết trình kiểu Pixar
Khung thuyết trình này được trình bày lần đầu bởi chuyên gia sáng tạo câu chuyện của Pixar, Emma Coats, áp dụng cho tất cả các bộ phim của Pixar và mọi câu chuyện (ý này vẫn còn nhiều tranh cãi).
Trước đây từng có........................................................................
Hằng ngày ....................................................................................
Vì vậy, ...........................................................................................
Vì vậy, ..........................................................................................
Cho đến một ngày .......................................................................
Trước đây, lĩnh vực tự cải tạo nhà ở rất phát triển.
Hằng ngày, các chủ gia đình và những đơn vị cung cấp dịch vụ sử dụng dịch vụ của các cửa hàng như Home Depot và Lowe’s để sửa chữa và duy trì nhà ở của họ.
Một ngày, mọi người bắt đầu có ý thức hơn về các tác động họ gây ra cho môi trường.
Vì vậy, họ bắt đầu tìm kiếm các giải pháp thay thế bền vững cho những thứ họ đang mua. Đối với thực phẩm, họ tới Whole Foods. Với quần áo, họ mua sắm ở các cửa hàng như Patagonia.
Vì vậy, họ bắt đầu tìm kiếm các giải pháp thay thế bền vững cho việc cải tạo nhà ở.
Cho đến một ngày, cuối cùng TreeHouse đã tạo ra cửa hàng sửa chữa nhà cửa bền vững đầu tiên.
3. Thuyết trình kiểu cáo phó
Ý tưởng này nghe có vẻ bệnh tật nhưng lại đầy sức mạnh. Hãy hình dung 70 năm sau kể từ hôm nay. Bạn vừa qua đời. Tờ Wall Street Journal đưa tin cáo phó trong đó có phần mô tả công ty của bạn, di sản và đóng góp của công ty. Nội dung bản cáo phó đó sẽ là gì?
Khi Evan thôi không làm chuyên gia ngân hàng đầu tư, ông không hề biết rằng công việc kinh doanh mà ông chung tay khởi sự sẽ thay đổi toàn bộ văn hóa ngành xây dựng nhà ở tại Mỹ. TreeHouse, cửa hàng cải tạo nhà ở bền vững đầu tiên, đã thay đổi cách người Mỹ cải tạo và trùng tu nhà ở của họ và trở thành đối thủ của các ông lớn trong ngành là Home Depot và Lowe’s. Ngày nay, phần lớn nhờ công của TreeHouse, chủ nhân của các ngôi nhà đã trở nên hiểu biết hơn và có sự lựa chọn để xây dựng bền vững.
4. Thuyết trình kiểu ý kiến đánh giá
Một khách hàng vừa đánh giá 5 sao cho sản phẩm của bạn trên App StoreAmazonYelp. 50 từ mà cô ấy sử dụng là gì?
Nơi tốt nhất để mua sắm các dụng cụ tự sửa chữa tại nhà. Nếu Lowe’s và Whole Foods kết hợp với nhau và có một “đứa con”, đó hẳn phải là TreeHouse. Nếu bạn quan tâm đến môi trường, gia đình hay việc cải tạo nhà ở, hãy cân nhắc việc ghé qua cửa hàng của họ. Đừng tin tôi, hãy tự đến và chiêm ngưỡng. Bạn sẽ không thất vọng.
5. Thuyết trình kiểu người bà tự hào
Người bà hoàn toàn không biết gì về công nghệ sẽ nói gì về công ty của bạn? Hãy nhớ rằng những người bạn chơi bài bridge của bà có thể hoàn toàn không quan tâm đến các chi tiết về công nghệ. Điều họ quan tâm là gì?
Mọi người ở TreeHouse rất thân thiện và ngọt ngào! Họ chính là những người trẻ lịch thiệp và cư xử phải phép nhất mà bà bạn từng gặp trong đời.
6. Kịch ba màn trong vòng ba câu
Viết bài thuyết trình ba câu theo kiểu kịch ba màn.
MÀN 1: Giới thiệu người hùng.
MÀN 2: Người hùng gặp rắc rối.
MÀN 3: Người hùng thoát khỏi rắc rối.
MÀN 1: Bạn quan tâm đến môi trường. Bạn quan tâm đến ngôi nhà của mình. Và bạn yêu thích tự làm mọi việc.
MÀN 2: Bạn mới mua một ngôi nhà cũ. Ngôi nhà cần tu sửa rất nhiều, nhưng làm thế nào để chắc chắn rằng những thứ bạn mua sẽ phù hợp với giá tiền bạn bỏ ra?
MÀN 3: Đó là khi bạn phát hiện ra TreeHouse, cửa hàng cải thiện nhà ở bền vững đầu tiên. Đúng là vị cứu tinh!
7. Thuyết trình thơ Haiku
Thuyết trình kêu gọi đầu tư cho doanh nghiệp của bạn bằng 17 âm tiết là một trải nghiệm rất vui. Hãy thử.
Xây dựng xanh rất vui
Giáo dục khách hàng, dịch vụ tốt
Cải thiện nhà thông minh
8. Thuyết trình kiểu Hemingway khi say
Nhóm dschool lấy ý tưởng này từ bộ phim Midnight in Paris (Nửa đêm ở Paris), nhân vật chính của bộ phim là một nhà văn đầy hoài niệm thấy mình đang lang thang trên các con phố Paris những năm 1920 và tình cờ gặp thế hệ đã mất của Hemingway, Fitzgerald và rất nhiều các nhà văn nước ngoài khác sống tại Pháp vào thời điểm đó. Trong bộ phim, Hemingway nói về công việc của mình như sau:
Anh thích sách của tôi ư? Đúng, nó là một cuốn sách hay bởi nó chân thật. Và đó là những gì chiến tranh gây ra cho con người. Không có gì tốt đẹp và cao quý trong việc chết giữa bùn lầy cả, trừ khi bạn chết một cách đầy duyên dáng. Và khi đó, nó không chỉ cao quý mà còn dũng cảm nữa.
(Hãy tìm đoạn thoại này trên Google). Hãy mượn cách viết đó để viết bài thuyết trình của bạn.
Nó là một ..................... tốt bởi nó là một ................................
Chẳng có gì.....................và.....................về việc....................., trừ khi bạn...................... Và khi đó, nó không chỉ......................... mà còn...............................
TreeHouse là cửa hàng cải tạo nhà ở tốt bởi nó thông minh. Làm việc nhà chẳng có gì vui và thú vị, trừ khi bạn đang xây dựng ngôi nhà bạn yêu thương. Và khi đó, công việc ấy không chỉ vui mà còn rất đẹp.
Tập dượt
Thời gian luyện tập: 10-30 phút
Bạn cần ai hỗ trợ: 1-3 gương mặt thân thiện
Cách làm duy nhất rất đơn giản đó là hãy trình bày bài thuyết trình của bạn. Dù bạn có xem kỹ và điều chỉnh bản tài liệu thuyết trình bao nhiêu lần trong đầu, bạn vẫn không thể biết mình sẽ thể hiện ra sao cho đến khi bạn thực sự làm điều đó. Hãy nhờ những người quen biết và yêu quý bạn làm khán giả, và thuyết trình như thể họ chính là các nhà đầu tư. Hãy yêu cầu một người bạn ghi lại hình ảnh của bạn (chỉ cần sử dụng điện thoại, không cần phải quá cầu kỳ), để về sau bạn có thể xem lại mọi chuyện đã diễn ra như thế nào. Khi thuyết trình, đừng giải thích thêm hay mào đầu dông dài, đừng phá hỏng bản chất của bài thuyết trình. Bạn thực hành càng giống như làm thật thì khi làm thật bạn sẽ càng thoải mái. Bạn sẽ ngạc nhiên nhận ra có rất nhiều chi tiết nhỏ xuất hiện trong quá trình thực hành mà bạn sẽ không bao giờ nhận ra nếu không làm thử.
Sau đây là một số cách để tập dượt.
Trình bày bài thuyết trình một cách chính thống
Hãy thực hiện bài thuyết trình theo cách bạn sẽ làm với một nhóm đối tác tại một công ty đầu tư mạo hiểm. Bắt đầu tập dượt từ thời điểm bạn bước vào bên trong tòa nhà. Ai sẽ là người bạn chào hỏi đầu tiên? Bạn sẽ nói gì? Bạn sẽ sắp đặt laptop của mình như thế nào? Bạn sẽ có những câu chuyện nhỏ mào đầu hay trình bày thẳng vào bài thuyết trình? Chuyện gì sẽ xảy ra khi bạn kết thúc bài thuyết trình?
Thuyết trình tại quán cà phê
Hãy yêu cầu một người bạn đến gặp bạn tại quán cà phê để bạn có thể thuyết trình trước cô ấy như thể cô ấy là một nhà đầu tư thiên thần bạn mới gặp lần đầu tiên. Một lần nữa, hãy bắt đầu tập dượt ngay từ phút bạn bước chân vào quán. Bạn có đến sớm không? Sớm đến mức nào? Ai sẽ là người trả tiền cà phê? Điều gì biến cuộc gặp này trở thành một trải nghiệm khác biệt so với bài thuyết trình truyền thống?
CóKhông có bản tài liệu thuyết trình
Bạn cần chuẩn bị để sẵn sàng thuyết trình cả khi có và không có tài liệu thuyết trình đi kèm. Baehr từng thuyết trình với một người đàn ông rất giàu có ở Colorado; anh đến nơi hẹn cùng laptop và tệp PDF, rất sẵn sàng để trình bày. Anh thấy mình đang ngồi trên một chiếc ghế bọc da siêu dày trong căn phòng không khác gì một câu lạc bộ nhạc đồng quê. Nhà đầu tư bước vào và nói: “Hãy nói về việc anh đang làm.” Thậm chí cả khi bạn gặp một nhà đầu tư mạo hiểm ở văn phòng của họ, rất có thể họ đã đọc tài liệu thuyết trình rồi và chỉ yêu cầu bạn tóm tắt tổng quan mà thôi.
Tập dượt kiểu điệp viên
Thời gian tập luyện: 30 phút
Bạn cần ai hỗ trợ: Một nhà đầu tư thiên thầnmột người có thu nhập cao mà bạn biết rõ
Bài tập này được thiết kế riêng cho các vườn ươm tăng tốc khởi nghiệp và các tổ chức chuyên giáo dục, đào tạo về khởi nghiệp. Dù luyện tập nhiều đến thế nào, vẫn rất khó để biết các doanh nhân khởi nghiệp sẽ thực hiện như thế nào trong thực tế. Để có thông tin này, bạn cần yêu cầu một nhà đầu tư trong mạng lưới của mình gặp mặt với một doanh nhân khởi nghiệp chỉ để biết người đó sẽ hành xử như thế nào. Nhà khởi nghiệp không được biết buổi gặp gỡ chỉ là một buổi tổng duyệt – người đó phải tin rằng đây là một buổi thuyết trình thật sự. Và để công bằng, buổi tập dượt nên diễn ra giống y như thật; vị doanh nhân không biết rằng nhà đầu tư sẽ ngồi lại với bạn ngay sau đó. Hãy đề nghị nhà đầu tư đưa ra các ý kiến phê bình một cách chân thành. Hãy làm việc này với hơn một nhà đầu tư, như vậy bạn có thể vượt qua các thiên kiến của bất cứ nhà đầu tư nào và bắt đầu phát hiện ra các khuôn mẫu.
Các câu hỏi nhà đầu tư nên tự hỏi bản thân
• Ngôn ngữ cơ thể của người này như thế nào?
• Tại sao tôi sẽ không đầu tư?
• Điều gì khiến tôi cảm thấy hào hứng với cơ hội này?