Đã bao giờ bạn nghĩ về—và khi tôi nói nghĩ về, ý tôi là thực sự suy ngẫm thấu đáo về—cái sự trơ trẽn, tráo trở, hay nói trắng ra là thói trơ tráo mà Phụ nữ, xét như một giới, thường bộc lộ chưa? Tôi thì nghĩ rồi, thề có Chúa! Chẳng qua là bởi vì, thề có Trời, điều đó đã bị dúi ngay trước mắt tôi theo cái cách mà tôi dám cá là hiếm anh chàng nào gặp phải. Và đỉnh điểm của sự việc chính là vụ tranh "Thần Vệ Nữ" nhà Yeardsley.
Để các bạn hiểu được trọn vẹn cái sự gọi-là-gì-đó của tình huống này, tôi phải giải thích xem mối quan hệ giữa tôi và cô Yeardsley vốn dĩ ra sao.
Hồi tôi mới biết cô ấy, cô ấy tên là Elizabeth Shoolbred. Con nhà danh giá lâu đời ở Worcestershire; tiền chất đống như núi; đẹp như tranh vẽ. Anh trai cô ấy, Bill, từng học Oxford cùng tôi.
Tôi từng yêu Elizabeth Shoolbred. Tôi yêu cô ấy tha thiết, bạn biết đấy. Và đã từng có thời gian, chừng một tuần lễ, chúng tôi đính hôn với nhau. Nhưng đúng lúc tôi bắt đầu có cái nhìn nghiêm túc về cuộc sống, bắt đầu giở các danh mục đồ nội thất ra nghiên cứu và cảm thấy lòng tràn ngập sự trang trọng mỗi khi dàn nhạc nhà hàng tấu bản "The Wedding Glide", thì thật quái gở làm sao, cô ấy lại đứt dây tơ hồng, bỏ hôn ước, để rồi một tháng sau đã lên xe hoa với một gã tên là Yeardsley—Clarence Yeardsley, một họa sĩ.
Nhờ có môn đánh gôn, bi-a, rồi đua ngựa chút đỉnh, cộng với việc các chiến hữu ở câu lạc bộ xúm lại động viên, kéo tôi ra khỏi nỗi buồn vây hãm, tôi đã vượt qua được. Tôi coi chuyện đó như một trang sách đã khép lại trong đời mình, nếu bạn hiểu ý tôi. Tôi thấy chẳng có vẻ gì là chúng tôi sẽ gặp lại nhau, vì cô ấy và Clarence đã định cư tận đâu đâu dưới quê và chẳng bao giờ lên London; tôi cũng phải thú thật rằng, tới lúc nhận được thư cô ấy, vết thương lòng của tôi đã lành lặn phần nào, và tôi đã đứng dậy bước tiếp được rồi. Nói thẳng ra là, tôi còn thấy mừng rỡ vì mọi chuyện đã kết thúc êm đẹp như thế.
Cái bức thư tôi sắp kể đây bất ngờ tới nơi như một tia sét giữa trời quang vậy. Nội dung thư thế này:—
“REGGIE THÂN YÊU CỦA TÔI,—
Lâu lắm rồi không gặp anh. Anh dạo này thế nào? Chúng tôi đã an cư ở một ngôi nhà cổ tuyệt đẹp, có khu vườn thơ mộng giữa vùng miền quê thật dễ chịu. Anh có thể thu xếp về đây chơi vài ngày không? Clarence và tôi sẽ rất vui được đón anh. Bill cũng đang ở đây và rất mong gặp lại anh. Nó mới nhắc đến anh sáng nay xong. Đến nhé. Nhớ điện báo chuyến tàu, tôi sẽ cho xe ra đón.
—Thân ái,
ELIZABETH YEARDSLEY.
“T.B.—Chúng tôi có sữa tươi mới vắt và trứng gà tươi. Anh nghĩ sao!
“T.T.B.—Bill bảo bàn bi-a nhà chúng tôi là một trong những bàn ngon nhất nó từng chơi.
“T.T.T.B.—Chúng tôi chỉ cách sân gôn nửa dặm. Bill bảo sân này còn đỉnh hơn St. Andrews nữa.
“T.T.T.T.B.—Anh nhất định phải đến đấy!”
Đấy, thử hỏi một anh chàng sáng ra thức dậy, đầu óc còn hơi choáng váng sau trận nhậu, lại nhận được một bức thư như thế từ người cô gái suýt chút nữa đã làm tan nát đời mình! Phải thú thật là nó làm tôi khá bối rối.
Dù sao thì, cái đoạn nói về sân gôn đã chốt hạ quyết định của tôi. Tôi biết thừa cậu Bill nói là chuẩn, nếu cậu ấy bảo sân đó tuyệt hảo thì chắc chắn phải có gì đó đặc biệt lắm. Thế là tôi đi.
Cậu Bill ra ga đón tôi bằng xe hơi. Mấy tháng rồi tôi không gặp cậu ấy, nên rất mừng khi gặp lại. Và có vẻ cậu ấy cũng mừng khi thấy tôi.
“May quá cậu đến rồi,” cậu ấy nói ngay khi chúng tôi bánh lăn khỏi ga. “Tớ sắp kiệt sức đến nơi rồi.”
“Có chuyện gì thế, cạ cứng?” tôi hỏi.
“Giá mà tớ có cái gọi là tâm hồn nghệ thuật,” cậu ấy tiếp lời, “chứ còn nghe nhắc tới tranh ảnh đã phát ốm thế này thì nói làm gì. Hiện tại thì chán không chịu nổi!”
“Tranh ảnh ư?”
“Tranh với chả ảnh. Cái nhà này từ trên xuống dưới chỉ toàn nói chuyện tranh ảnh. Clarence là họa sĩ. Bố gã cũng là họa sĩ. Mà cậu biết tính Elizabeth rồi đấy, một khi đã để cô ấy tha hồ làm theo ý mình thì ra sao?”
Lúc đó tôi mới sực nhớ ra—trước đó tôi không nhớ đến—rằng hầu hết thời gian tôi ở bên Elizabeth là ở trong các phòng trưng bày tranh. Cái thời tôi còn ngoan ngoãn chiều theo mọi ý muốn của cô ấy, tôi đã phải lắt lay đi theo như một chú cún hết phòng tranh này đến phòng tranh khác, mặc dù tranh ảnh đối với tôi chẳng khác nào thuốc độc, cũng hệt như với cậu Bill vậy. Chẳng hiểu sao trước đây tôi lại không nghĩ ra rằng sau khi lấy một họa sĩ, cô ấy vẫn tiếp tục cái trò đó. Tôi cứ tưởng đến giờ này thì chỉ cần nhìn thấy bức tranh thôi cũng đủ làm cô ấy ngấy tận cổ rồi chứ. Tuy nhiên, theo lời cậu Bill thì không phải vậy.
“Bữa ăn nào họ cũng bàn chuyện tranh ảnh,” cậu ấy nói. “Tớ nói thật, làm cho một gã như tớ cảm thấy mình hoàn toàn là kẻ đứng ngoài cuộc. Cậu định ở lại bao lâu?”
“Vài ngày.”
“Nghe tớ này, để tớ gửi cho cậu một bức điện từ London. Ngày mai tớ lên đó rồi. Tớ đã hứa đá trận gặp đội Scotland. Ý định ban đầu là đấu xong tớ sẽ quay về. Nhưng giờ thì có dùng dây thòng lọng cũng chẳng kéo tớ về lại đây được đâu.”
Tôi cố tìm ra điểm tích cực để an ủi cậu ấy.
“Nhưng Bill này, cạ cứng, em gái cậu bảo gần đây có sân gôn xịn lắm mà.”
Cậu ấy quay sang trợn mắt nhìn tôi, suýt chút nữa thì lao xe xuống bờ kênh.
“Cậu không có ý bảo là cô ấy nói thế thật đấy chứ?”
“Cô ấy bảo cậu nói sân đó còn tuyệt hơn St. Andrews.”
“Tớ có nói thế. Nhưng cô ấy chỉ kể chừng đó thôi sao?”
“Ủa, thế còn chưa đủ à?”
“Cô ấy không tiện nhắc đến việc tớ có nói thêm mấy từ: ‘có mà nằm mơ’ à?”
“Không, cô ấy quên không kể đoạn đó.”
“Đó là cái sân gôn tệ nhất cái xứ Great Britain này đấy.”
Tôi nghe mà sững sờ, bạn hiểu không. Không biết đó là thói quen xấu hay tốt, nhưng khi không ở London, tôi tuyệt đối không thể sống thiếu liều gôn hằng ngày được.
Tôi lại ráng tìm kiếm một tia hy vọng khác.
“Thôi thì chúng ta gỡ gạc lại bằng bi-a vậy,” tôi nói. “Tớ mừng là bàn bi-a ngon.”
“Còn tùy cậu định nghĩa thế nào là ngon. Bàn đó cỡ nhỏ bằng một nửa bàn tiêu chuẩn, lại có một vết rách dài bảy inch ngay ngoài vạch xuất phát do gậy của Clarence trượt tay. Elizabeth đã dùng lụa hồng vá lại rồi. Nhìn thì rất thời trang và điệu đàng, nhưng về mặt công năng của bàn bi-a thì chẳng cải thiện được tẹo nào.”
“Nhưng cô ấy bảo cậu nói——”
“Chắc chắn là cô ấy xỏ mũi cậu rồi.”
Chúng tôi rẽ qua cổng của một ngôi nhà khá lớn nằm lùi sâu vào trong so với mặt đường. Trong chạng vạng tối, nó trông đen thẫm và đầy vẻ ám hại, khiến tôi không khỏi cảm thấy mình giống như mấy gã trong tiểu thuyết bị dụ dỗ đến những căn nhà hẻo lánh vì mục đích mờ ám rồi vừa tới nơi đã nghe thấy tiếng la hét. Elizabeth thừa biết tôi để hiểu rằng một sân gôn đặc biệt xịn là cái mồi nhử không thể cưỡng lại đối với tôi. Và cô ấy đã cố tình lợi dụng sự hiểu biết đó. Mục đích là gì cơ chứ? Đó là điều tôi muốn biết. Thế rồi một suy nghĩ bất chợt nảy ra làm tôi mồ hôi hột vỡ ra như tắm. Cô ấy đang nhốt cô nàng nào đó ở đây và định giăng bẫy ép tôi ép duyên gả chồng. Tôi thường nghe nói mấy cô gái mới bước vào đời sống hôn nhân rất thích làm cái trò mai móc này. Dĩ nhiên cô ấy có nói trong nhà chẳng có ai ngoài Clarence, cô ấy, Bill và bố Clarence, nhưng một người phụ nữ dám đem cả danh tiếng của St. Andrews ra hứa cuội như thế thì chuyện gì mà chẳng dám làm.
“Bill này, cạ cứng,” tôi nói, “ở đây không có cô nàng tai quái nào hay mấy cái trò nhảm nhí đại loại thế chứ?”
“Ước gì có đấy,” cậu ấy đáp. “Làm gì có may mắn đó.”
Khi chúng tôi dừng xe trước cửa chính, cánh cửa mở ra và bóng một người phụ nữ xuất hiện.
“Anh bắt được hắn về rồi đấy à, Bill?” cô ấy nói, khiến tôi trong trạng thái tâm lý lúc bấy giờ thấy đó là một cách nói rợn gáy vô cùng. Kiểu như câu Phu nhân Macbeth sẽ nói với Macbeth vậy, bạn hiểu chứ.
“Em đang nói anh đấy à?” tôi hỏi.
Cô ấy bước ra vùng ánh sáng. Đó là Elizabeth, trông vẫn chẳng khác gì những ngày xưa cũ.
“Là anh đấy à, Reggie? Em mừng quá vì anh tới được. Em cứ sợ anh quên mất cơ đấy. Anh thì lạ gì tính nữa. Vào nhà uống chút trà đi.”
Đã bao giờ bạn bị một cô gái đá, rồi sau đó cô ấy đi lấy chồng và giới thiệu chồng cô ấy với bạn chưa? Nếu rồi thì bạn sẽ hiểu cảm giác của tôi khi Clarence bất ngờ xuất hiện trước mặt tôi. Bạn biết cảm giác đó mà. Trước tiên, khi nghe tin cô ấy lấy chồng, bạn tự thầm bảo: “Không biết gã đó ra sao nhỉ.” Sau đó bạn gặp gỡ gã, và nghĩ: “Chắc có sự nhầm lẫn nào đó. Cô ấy không thể nào lại chọn cái gã này thay vì mình được!” Đó chính là những gì tôi nghĩ khi đặt mắt nhìn Clarence.
Gã là một gã gầy gò, nhỏ thó, trông vẻ gầy còm gầy gộc tầm ba mươi lăm tuổi. Tóc gã đã lấm tấm bạc ở thái dương và thưa thớt trên đỉnh đầu. Gã đeo kính kẹp mũi, lại có chòm râu mép rủ xuống. Bản thân tôi chẳng phải võ sĩ Bombardier Wells gì cho cam, nhưng đứng trước Clarence, tôi thấy mình phong độ ngút trời. Mà Elizabeth, bạn nhớ cho, là một trong những cô gái cao ráo, lộng lẫy trông như công chúa vậy. Thú thật, tôi tin phụ nữ làm vậy hoàn toàn là do cái nết ương bướng mà ra.
“Chào anh Pepper. Kìa! Anh có nghe thấy tiếng mèo kêu meo meo không?” Clarence nói. Nói luôn một hơi không nghỉ, bạn biết đấy.
“Hả?” tôi ngơ ngác.
“Tiếng mèo kêu. Tôi chắc chắn là mình nghe thấy tiếng mèo kêu meo meo. Nghe kĩ xem!”
Trong lúc chúng tôi đang lắng nghe thì cánh cửa mở ra, một ông lão tóc bạc phơ bước vào. Ông ta có phom người giống hệt Clarence, nhưng là phiên bản đời cũ hơn. Tôi đoán, và đoán đúng, đó là ông Yeardsley cha. Elizabeth giới thiệu chúng tôi với nhau.
“Bố ơi,” Clarence nói, “bố có gặp con mèo nào kêu meo meo ngoài kia không? Con quả quyết là nghe thấy tiếng mèo kêu.”
“Không,” người bố lắc đầu; “chẳng có con mèo nào kêu meo meo cả.”
“Tôi không tài nào chịu nổi mèo kêu meo meo,” Clarence nói. “Tiếng mèo kêu làm tôi phát điên lên mất!”
“Tiếng mèo kêu đúng là phiền phức thật,” Elizabeth hùa theo.
“Tôi ghét mèo kêu meo meo,” ông Yeardsley già tiếp lời.
Đó là toàn bộ câu chuyện về mèo kêu meo meo lúc bấy giờ. Có vẻ họ thấy bàn luận như thế là đủ rồi, nên lại quay về chủ đề tranh ảnh.
Chúng tôi thao thao bất tuyệt về tranh ảnh cho tới tận giờ thay đồ ăn tối. Đúng hơn là họ nói, còn tôi chỉ ngồi ườn ra đó. Một lúc sau, chủ đề trộm tranh được nêu ra. Có ai đó nhắc tới bức "Monna Lisa", rồi tôi sực nhớ ra hồi chiều ngồi trên tàu có đọc báo buổi tối thấy nói về một gã nào đó bị trộm viếng thăm nát nhà lấy mất bức tranh quý đêm qua. Đây là lần đầu tiên tôi có cơ hội xen vào cuộc trò chuyện một cách có trọng lượng, và tôi quyết tận dụng tối đa. Tờ báo vẫn nằm trong túi áo khoác của tôi ngoài hành lang. Tôi ra lấy vào.
“Đây này,” tôi nói. “Một bức của Romney thuộc sở hữu của Ngài Bellamy Palmer——”
Tất cả bọn họ đồng thanh hô lên “Cái gì!” cùng một lúc, hệt như một dàn hợp xướng. Elizabeth chộp lấy tờ báo.
“Đưa em xem nào! Đúng rồi. ‘Đêm qua kẻ trộm đã đột nhập vào biệt thự của Ngài Bellamy Palmer, Công viên Dryden, Midford, Hants——’”
“Ơ, chỗ đó ngay gần đây mà,” tôi nói. “Tôi có đi qua Midford——”
“Công viên Dryden chỉ cách nhà này có hai dặm thôi,” Elizabeth nói. Tôi nhận ra mắt cô ấy sáng rực lên.
“Chỉ hai dặm thôi sao!” cô ấy thốt lên. “Sém chút nữa là nhà mình rồi! Biết đâu lại là bức ‘Thần Vệ Nữ’!”
Ông Yeardsley già nẩy người lên trên ghế.
“Bức ‘Thần Vệ Nữ’!” ông lão kêu lên.
Tất cả bọn họ trông vô cùng hào hứng. Đóng góp nho nhỏ của tôi cho câu chuyện buổi tối đã tạo nên một cú hích khá lớn.
Tại sao trước đó tôi lại không nhận ra thì tôi không rõ, nhưng mãi tới khi Elizabeth chỉ cho tôi xem sau bữa tối, tôi mới lần đầu tiên chiêm ngưỡng bức "Thần Vệ Nữ" nhà Yeardsley. Khi cô ấy dẫn tôi tới trước bức tranh và bật đèn lên, thật không thể tin nổi là tôi lại có thể ngồi ăn trọn vẹn bữa tối mà không phát hiện ra nó. Nhưng mà kể ra thì, lúc ăn uống, sự chú ý của tôi hầu như dồn hết vào đồ ăn thức uống rồi. Dù sao thì, mãi đến khi Elizabeth chỉ cho xem, tôi mới biết đến sự tồn tại của nó.
Tôi và cô ấy ở lại một mình trong phòng khách sau bữa tối. Ông Yeardsley già đang viết thư trong phòng đọc sách buổi sáng, còn Bill và Clarence thì đang hăng hái chơi trên chiếc bàn bi-a cỡ nhỏ có vá lụa hồng. Mọi thứ, có thể nói, đều tràn ngập niềm vui, sự hân hoan và tiếng hát, cho đến khi Elizabeth, người nãy giờ ngồi trầm ngâm suy nghĩ một lúc, ghé sát về phía tôi và gọi: “Reggie.”
Và ngay khoảnh khắc cô ấy cất tiếng gọi, tôi biết sắp có chuyện chẳng lành xảy ra. Bạn biết cái cảm giác linh tính gọi-là-gì-đó thỉnh thoảng ta gặp phải không? Đấy, lúc đó tôi bị đúng cảm giác ấy đấy.
“Sao thế em?” tôi nơm nớp hỏi.
“Reggie,” cô ấy nói, “em muốn nhờ anh một việc rất lớn.”
“Ừ?”
Cô ấy cúi xuống bỏ thêm một thanh gỗ vào lò sưởi, rồi quay lưng về phía tôi, nói tiếp:
“Anh có nhớ, Reggie, có lần anh đã nói rằng anh sẵn sàng làm bất cứ điều gì trên đời này vì em không?”
Đấy! Đúng là cái điều tôi đã nói lúc nãy về sự tráo trở của Phụ nữ xét như một giới đấy. Ý tôi là, sau tất cả những gì đã xảy ra, bạn tưởng cô ấy sẽ thà để quá khứ ngủ yên, và tất cả những thứ đại loại thế chứ, đúng không?
Bảo sao chứ, đúng là tôi đã từng nói sẽ làm bất cứ điều gì trên đời vì cô ấy. Tôi thừa nhận điều đó. Nhưng đó là lời nói từ thời trước-Clarence cơ mà. Lúc đó gã đã xuất hiện trên đời đâu, và lý lẽ tự nhiên cho thấy một anh chàng có thể là hiệp sĩ xả thân vì một cô gái khi hai người còn đính hôn, thì chẳng thể nào mặn mà xả thân như thế nữa khi cô ấy đã cho anh ta ăn quả đắng, rồi đi lấy một kẻ mà cả lý trí lẫn bản năng đều bảo anh ta rằng gã đó rõ ràng là một tên tồi tệ.
Tôi chẳng nghĩ ra được câu gì để đáp lại ngoài: “Ồ, ừ.”
“Bây giờ có một việc anh có thể làm cho em, và em sẽ vĩnh viễn biết ơn anh.”
“Ừ,” tôi nói.
“Anh có biết không, Reggie,” cô ấy đột nhiên nói, “chỉ mới vài tháng trước thôi, Clarence còn rất thích mèo đấy?”
“Hả! Ồ, thì anh thấy gã vẫn có vẻ—ờ—quan tâm tới chúng mà, đúng không?”
“Bây giờ chúng làm anh ấy phát điên. Cái gì cũng làm anh ấy phát điên lên được.”
“Mấy gã bạn anh hay khen cái thứ thuốc quảng cáo khắp nơi——”
“Không, cái đó không giúp ích gì cho anh ấy đâu. Anh ấy không cần uống thứ gì cả. Anh ấy cần tống khứ một thứ đi.”
“Anh chưa hiểu lắm. Tống khứ cái gì cơ?”
“Bức ‘Thần Vệ Nữ’,” Elizabeth đáp.
Cô ấy ngước lên và bắt gặp đôi mắt đang trợn ngược của tôi.
“Anh thấy bức ‘Thần Vệ Nữ’ rồi đấy,” cô ấy nói.
“Anh đâu có nhớ là đã thấy.”
“Thế thì vào phòng ăn đi.”
Chúng tôi đi vào phòng ăn, và cô ấy bật đèn lên.
“Đấy,” cô ấy chỉ.
Trên bức tường sát cửa ra vào—có lẽ đó là lý do vì sao trước đó tôi không chú ý; tôi ngồi lưng quay về phía đó—là một bức tranh dầu cỡ lớn. Tôi đồ rằng đó là cái mà người ta gọi là một bức tranh cổ điển. Ý tôi là—chà, bạn biết ý tôi rồi đấy. Tất cả những gì tôi có thể nói là thật kỳ lạ khi tôi lại không nhận ra nó.
“Đó là bức ‘Thần Vệ Nữ’ à?” tôi hỏi.
Cô ấy gật đầu.
“Anh sẽ thấy thế nào nếu lần nào ngồi vào bàn ăn cũng phải nhìn cái thứ đó?”
“Chà, anh không biết nữa. Anh nghĩ nó chẳng ảnh hưởng gì mấy đến anh đâu. Anh vẫn nuốt trôi thôi.”
Cô ấy hất đầu một cách bực bội.
“Nhưng anh đâu phải là họa sĩ,” cô ấy nói. “Clarence mới là họa sĩ.”
Và rồi tôi bắt đầu vỡ lẽ. Rốt cuộc rắc rối là gì thì tôi chưa hiểu rõ, nhưng rõ ràng nó có liên quan đến cái Tâm hồn Nghệ sĩ kinh điển kia, và tôi thì có thể tin bất cứ chuyện gì về cái thứ đó. Nó giải thích cho mọi chuyện. Nó giống như Đạo luật Không văn bản vậy, bạn biết đấy, cái mà người ta hay viện dẫn ở Mỹ nếu lỡ làm điều gì đó khiến người ta muốn tống bạn vào tù mà bạn lại không muốn vào. Ý tôi là, nếu bạn hoàn toàn mất trí, nhưng thấy không tiện để bị hốt vào nhà thương điên, bạn chỉ cần giải thích rằng khi bạn bảo mình là cái ấm trà thì đó chỉ là do Tâm hồn Nghệ sĩ của bạn mà thôi, và thế là người ta xin lỗi rồi đi mất. Thế nên tôi thủ thế lắng nghe xem cái T.H.N.S đó đã hành hạ Clarence, Người bạn của Loài mèo, tới mức nào, sẵn sàng tâm lý cho mọi tình huống.
Và, tin tôi đi, nó đã quật Clarence một trận tơi tả.
Sự thể là thế này. Có vẻ như ông Yeardsley già là một họa sĩ nghiệp dư và bức "Thần Vệ Nữ" này là kiệt tác của ông. Chính miệng ông nói thế, mà ông thì phải biết rõ chứ. Chà, khi Clarence cưới, ông đã tặng bức tranh đó làm quà cưới, và tự tay treo nó đúng vị trí đó. Đến đây thì mọi chuyện vẫn ổn, phải không? Nhưng hãy nghe tiếp đoạn sau này. Clarence vốn có tâm hồn nghệ sĩ, lại là họa sĩ chuyên nghiệp nên trình độ đương nhiên ăn đứt ông bố vài phần, lập tức nhìn ra vô số khuyết điểm trong bức "Thần Vệ Nữ". Gã không tài nào chịu nổi nó bằng bất cứ giá nào. Gã không thích nét vẽ. Gã không thích nét mặt. Gã không thích màu sắc. Thực ra, cứ nhìn thấy nó là gã muốn phát ốm. Thế nhưng, vì hết mực hiếu thảo với bố và thà làm bất cứ điều gì chứ quyết không làm ông đau lòng, gã không nỡ cất nó vào kho dưới hầm, và cái áp lực phải đối mặt với bức tranh ba lần một ngày bắt đầu đè nặng lên gã đến mức Elizabeth cảm thấy phải làm điều gì đó ngay.
“Giờ thì anh hiểu rồi đấy,” cô ấy nói.
“Cũng hiểu phần nào,” tôi đáp. “Nhưng em có nghĩ là đang làm quá lên vì một chuyện vặt vãnh không?”
“Ôi, sao anh không chịu hiểu cơ chứ? Nhìn này!” Giọng cô ấy hạ thấp xuống như thể đang ở trong nhà thờ, và cô ấy bật một ngọn đèn khác. Ánh đèn chiếu vào bức tranh nằm ngay cạnh bức của ông Yeardsley già. “Đấy!” cô ấy nói. “Clarence vẽ bức đó đấy!”
Cô ấy nhìn tôi đầy kỳ vọng, như thể chờ đợi tôi sẽ ngất đi, hoặc la lên, hoặc làm cái trò gì đó. Tôi nhìn kỹ vào tác phẩm của Clarence. Lại là một bức tranh Cổ điển khác. Đối với tôi nó trông chẳng khác bức kia là mấy.
Có vẻ như người ta đang mong đợi ở tôi một lời bình luận nghệ thuật nào đó, nên tôi liều mình phán một câu.
“Ơ—bức ‘Thần Vệ Nữ’ à?” tôi hỏi.
Lưu ý nhé, Sherlock Holmes có ở đây thì cũng mắc cùng sai lầm đó thôi. Ý tôi là, dựa trên chứng cứ sẵn có ấy.
“Không. Bức ‘Mùa xuân hân hoan’,” cô ấy gắt lên. Cô ấy tắt đèn. “Em thấy anh vẫn chẳng hiểu gì cả. Anh chẳng bao giờ có chút thẩm mỹ nào về tranh ảnh. Ngày trước khi chúng ta cùng đi xem các phòng trưng bày, anh thà ở lại câu lạc bộ còn hơn.”
Điều này đúng đến mức tôi chẳng còn lời nào để bật lại. Cô ấy tiến lại gần, đặt tay lên tay tôi.
“Em xin lỗi, Reggie. Em không cố ý gắt gỏng đâu. Chỉ là em muốn anh hiểu rằng Clarence đang phải chịu đựng. Giả sử—giả sử—này nhé, ta lấy trường hợp một thiên tài âm nhạc đi. Giả sử một thiên tài âm nhạc ngày này qua ngày khác, ngày này qua ngày khác cứ phải ngồi nghe một giai điệu rẻ tiền, nhảm nhí, anh có nghĩ là thần kinh ông ấy sẽ suy sụp không! Chà, Clarence cũng đúng như thế đấy. Giờ anh hiểu chưa?”
“Ừ, nhưng——”
“Nhưng gì nữa? Chẳng lẽ em giải thích còn chưa đủ rõ sao?”
“Rõ rồi. Nhưng ý anh là, anh thì liên quan gì ở đây? Em muốn anh làm gì?”
“Em muốn anh ăn trộm bức ‘Thần Vệ Nữ’.”
Tôi nhìn cô ấy.
“Em muốn anh——?”
“Trộm nó. Reggie!” Mắt cô ấy sáng rực lên vì phấn khích. “Anh không thấy sao? Đúng là Ý Trời. Khi em mời anh đến đây, em vừa mới nảy ra ý tưởng đó. Em biết em có thể trông cậy vào anh mà. Rồi như một phép màu, vụ trộm bức tranh của Romney lại xảy ra ở một ngôi nhà cách đây chưa đầy hai dặm. Điều đó đập tan cơ hội cuối cùng khiến ông cụ nghi ngờ hay bị tổn thương tình cảm. Ôi, đó là lời khen ngợi tuyệt vời nhất dành cho ông ấy đấy chứ. Anh nghĩ xem! Đêm trước kẻ trộm lấy mất bức Romney lừng danh; đêm sau chính băng nhóm đó lại cuỗm mất bức ‘Thần Vệ Nữ’ của ông. Đó sẽ là khoảnh khắc tự hào nhất trong đời ông ấy. Làm ngay đêm nay đi, Reggie. Em sẽ đưa cho anh một con dao sắc. Anh chỉ việc rọc tấm bạt ra khỏi khung, thế là xong.”
“Nhưng chờ chút đã,” tôi nói. “Anh rất sẵn lòng giúp em một tay, nhưng chuyện nội bộ gia đình thế này, liệu có tốt hơn không—ý anh là, sao không bàn với cậu Bill xem sao?”
“Em đã hỏi Bill rồi. Hôm qua. Nó từ chối.”
“Nhưng nếu anh bị bắt thì sao?”
“Bắt làm sao được. Tất cả những gì anh phải làm là lấy bức tranh, mở một cánh cửa sổ ra, để nguyên cửa mở như thế, rồi quay về phòng.”
Nghe thì có vẻ đơn giản đấy.
“Còn bức tranh—khi anh lấy được rồi thì sao?”
“Đốt nó đi. Em sẽ cho người nhóm một ngọn lửa thật to trong phòng anh.”
“Nhưng——”
Cô ấy nhìn tôi. Cô ấy lúc nào cũng có đôi mắt tuyệt đẹp nhất.
“Reggie,” cô ấy nói; không thêm lời nào nữa. Chỉ duy nhất “Reggie.”
Cô ấy nhìn tôi.
“Thôi thì, suy cho cùng, nếu em hiểu ý anh—Mối tình xưa cũ, biết làm sao được. Tình bạn thuở ban đầu, và tất cả những thứ đại loại thế. Em hiểu ý anh chứ?”
“Được rồi,” tôi nói. “Anh sẽ làm.”
Tôi không biết liệu bạn có vô tình là một trong những gã nhúng tay vào tội ác này nọ, coi chuyện chộp lấy mấy chiếc vòng cổ kim cương chẳng là gì không. Nếu không phải, bạn sẽ hiểu rằng tôi cảm thấy ít hào hứng với cái việc mình đã nhận hơn nhiều khi ngồi trong phòng chờ tới giờ hành sự, so với lúc tôi nhận lời trong phòng ăn. Trên giấy tờ thì mọi thứ nghe có vẻ dễ ợt, nhưng tôi không thể không cảm thấy có gì đó mờ ám ở đâu đây, và tôi chưa bao giờ thấy thời gian trôi chậm đến thế. Giờ G được ấn định là một giờ sáng, lúc mà cả nhà có thể coi như đã ngủ say như chết, nhưng tới một giờ kém mười lăm tôi không thể chịu đựng thêm được nữa. Tôi thắp sáng chiếc đèn bão lấy từ xe đạp của Bill, nắm chặt con dao, rồi lén lút bò xuống nhà.
Việc đầu tiên tôi làm khi vào đến phòng ăn là mở cửa sổ. Tôi đã tính đập vỡ nó để tạo thêm chút không khí hiện trường cho vụ việc, nhưng quyết định không làm thế vì sợ gây ra tiếng động. Tôi vừa đặt chiếc đèn bão lên bàn và đang giơ tay định chộp lấy nó thì có chuyện xảy ra. Vào thời điểm đó tôi không thể nói rõ đó là chuyện gì. Nó có thể là một vụ nổ nào đó hoặc một trận động đất. Một vật thể rắn nào đó nện một cú giời giáng thẳng vào cằm tôi. Tia lửa cùng đủ thứ hiện ra trong đầu tôi và điều tiếp theo tôi nhớ được là cảm thấy có cái gì đó lạnh và ướt bắn vào mặt mình, cùng tiếng nói nghe như của Bill già vang lên: “Thấy khá hơn chưa?”
Tôi ngồi dậy. Đèn đã bật sáng, tôi đang nằm trên sàn nhà, còn Bill già thì đang quỳ bên cạnh tôi với một bình xịt nước soda.
“Chuyện gì vừa xảy ra thế?” tôi hỏi.
“Tớ vô cùng xin lỗi, ông bạn,” cậu ấy nói. “Tớ không hề biết đó là cậu. Tớ đi vào đây, thấy đèn bão trên bàn, cửa sổ mở toang và một gã lăm lăm con dao trong tay, nên tớ chẳng buồn hỏi han làm gì. Tớ cứ thế tống một đấm hết sức vào hàm hắn thôi. Rốt cuộc là cậu đang làm cái quái gì thế? Cậu đi mộng du đấy à?”
“Là do Elizabeth đấy chứ,” tôi nói. “Ơ, cậu biết tống táng hết rồi còn gì. Cô ấy bảo đã nói với cậu rồi.”
“Ý cậu không phải là——”
“Bức tranh đấy. Cậu từ chối không nhận làm, nên cô ấy mới nhờ tớ.”
“Reggie, ông bạn ơi,” cậu ấy nói. “Từ nay tớ sẽ không bao giờ tin vào mấy chuyện hối cải nữa. Đúng là cái trò ngu ngốc làm hỏng hết mọi việc. Giá mà tớ không hối hận, không nghĩ rằng thật tàn nhẫn với Elizabeth khi không giúp cô ấy một việc nhỏ như thế, rồi mò xuống đây định làm giúp cô ấy, thì cậu đâu có ăn trọn cái cú đấm gây mê đó vào cằm. Tớ xin lỗi nhé.”
“Tớ cũng thế,” tôi nói, lại lắc lắc đầu lần nữa để chắc chắn rằng nó vẫn còn dính trên cổ.
“Cậu thấy khá hơn chưa?”
“Khá hơn lúc nãy. Nhưng cũng chẳng đỡ hơn bao nhiêu.”
“Cậu có muốn uống thêm chút nước soda nữa không? Không à? Thế thì làm xong cái việc này rồi đi ngủ thôi chứ nhỉ? Mà phải nhanh lên mới được. Lúc nãy cậu ngã xuống nghe như cả tấn gạch đổ ấy, biết đâu có đứa người làm nào nghe thấy rồi cũng nên. Tung đồng xu xem ai rọc nhé.”
“Ngửa.”
“Sấp rồi,” cậu ấy vừa nói vừa mở tay ra xem đồng xu. “Đứng dậy đi. Tớ sẽ cầm đèn cho. Cẩn thận kẻo đâm phải cái thanh kiếm đó của cậu đấy.”
Công việc dễ dàng đúng như Elizabeth đã nói. Chỉ cần bốn đường rọc nhanh gọn, bức tranh đã rời khỏi khung như hàu tách vỏ. Tôi cuộn nó lại. Bill già đã đặt chiếc đèn bão xuống sàn và đang ở bên tủ rượu, lấy rượu whisky, soda và ly tách.
“Chúng ta còn cả một đêm dài phía trước,” cậu ấy nói. “Cậu không thể đốt một bức tranh to thế này trong một lần được đâu. Cháy ống khói mất. Cứ làm thong thả thôi. Clarence chẳng nỡ tiếc với chúng ta chút rượu này đâu. Dù sao chuyến này chúng ta cũng đã làm cho gã một điều tốt rồi. Ngày mai sẽ là ngày vui vẻ nhất, điên rồ nhất trong cái Năm Mới hân hoan của Clarence cho xem. Tiến lên nào.”
Chúng tôi đi lên phòng tôi, ngồi hút thuốc, tán dét và nhấp từng ngụm rượu, thỉnh thoảng lại cắt một dải tranh quẳng vào lò sưởi cho tới khi nó cháy sạch không còn một mảnh. Cùng với sự ấm cúng và ngọn lửa bùng cháy vui mắt, cộng với cảm giác dễ chịu khi âm thầm làm việc tốt, tôi không biết từ hồi còn tự pha trà trong phòng học ở trường tới giờ mình mới lại có một khoảng thời gian vui vẻ đến thế.
Chúng tôi vừa quẳng mớ tranh cuối cùng vào thì đột nhiên Bill ngồi phắt dậy, chộp lấy tay tôi.
“Tớ nghe thấy tiếng gì đó,” cậu ấy nói.
Tôi lắng nghe, và thề có Chúa, tôi cũng nghe thấy tiếng gì đó thật. Phòng tôi nằm ngay phía trên phòng ăn, và âm thanh vọng lên rất rõ ràng. Tiếng bước chân lén lút, thề có Trời! Rồi tiếng một chiếc ghế bị lật đổ.
“Có ai đó trong phòng ăn,” tôi thì thầm.
Có một loại gã lúc nào cũng thích lao đầu vào rắc rối. Bill già thuộc đúng cái tuýp đó. Nếu chỉ có một mình, chắc chỉ mất khoảng ba giây là tôi tự thuyết phục bản thân rằng thực ra mình chẳng nghe thấy gì hết. Tôi là một gã ưa hòa bình, tin vào triết lý sống và để người khác sống, vân vân. Nhưng đối với Bill già, trộm ghé thăm nhà lại là trò vui khoái chí. Cậu ấy nẩy người rời khỏi ghế chỉ trong một cú nhảy.
“Đi thôi,” cậu ấy nói. “Cầm theo cái que cời lửa đi.”
Tôi cầm luôn cả cái kẹp gắp than nữa. Tôi thấy cần phải thế. Bill già chộp lấy con dao. Chúng tôi lén lút đi xuống nhà.
“Chúng ta sẽ đạp tung cửa ra rồi lao vào,” Bill nói.
“Tỡ nhỡ chúng nổ súng thì sao, cạ cứng?”
“Trộm không bao giờ bắn đâu,” Bill đáp.
Nghe cũng an tâm đấy, miễn là lũ trộm cũng biết điều đó.
Bill già nắm lấy tay cầm cửa, xoay nhanh một cái rồi lao vào. Và rồi chúng tôi khựng lại, trợn mắt nhìn.
Căn phòng tối om ngoại trừ một vệt ánh sáng yếu ớt ở phía đầu phòng gần chúng tôi. Đang đứng trên một chiếc ghế phía trước bức "Mùa xuân hân hoan" của Clarence, một tay cầm cây nến, tay kia giơ con dao lên rọc tranh, chính là ông Yeardsley già, chân đi dép đi trong nhà và khoác chiếc áo ngủ màu xám. Ông vừa rọc xong đường cuối cùng thì chúng tôi lao vào. Quay lại vì tiếng động, ông khựng người, rồi cả ông, chiếc ghế, cây nến lẫn bức tranh cùng đổ ụp xuống thành một đống. Cây nến tắt phụt.
“Cái quái gì thế này?” Bill thốt lên.
Tôi cũng thấy thế. Tôi nhặt cây nến lên và thắp sáng, rồi một điều kinh hoàng nhất đã xảy ra. Ông lão tự lồm ngồm ngồi dậy, rồi đột nhiên ngã gục xuống ghế và bắt đầu khóc nức nở như một đứa trẻ. Dĩ nhiên tôi có thể nhận ra đó chỉ là cái Tâm hồn Nghệ sĩ hãm hại, nhưng thề với bạn, cảnh tượng đó kinh khủng vô cùng. Tôi nhìn Bill già. Bill già nhìn tôi. Chúng tôi nhanh chóng đóng sầm cửa lại, rồi sau đó chẳng biết phải làm gì nữa. Tôi thấy Bill nhìn về phía tủ rượu, và tôi biết cậu ấy đang tìm cái gì. Nhưng chúng tôi đã mang bình xịt soda lên tầng mất rồi, mà kiến thức sơ cứu của cậu ấy thì chỉ dừng lại ở việc xịt nước soda mà thôi. Chúng tôi chỉ đành chờ đợi, và một lúc sau ông Yeardsley già ngừng khóc, ngồi thẳng dậy và bắt đầu nói như suối chảy.
“Clarence, con trai ta, ta đã bị cám dỗ. Chính là vụ trộm ở Công viên Dryden. Nó đã cám dỗ ta. Nó làm cho mọi chuyện trở nên quá đơn giản. Ta biết con sẽ đổ lỗi cho cùng một băng nhóm đó, Clarence, con trai ta. Ta——”
Tới lúc này dường như ông mới sực nhận ra rằng Clarence không có mặt ở đó.
“Clarence đâu?” ông ngập ngừng hỏi.
“Cậu ấy đi ngủ rồi,” tôi đáp.
“Đi ngủ rồi sao! Thế là nó không biết gì ư? Cho đến tận bây giờ—Các bạn trẻ ơi, tôi xin nấp dưới sự khoan hồng của hai cậu. Đừng khắt khe với tôi. Hãy nghe tôi giải thích.” Ông chộp lấy Bill, nhưng Bill né sang một bên. “Tôi có thể giải thích mọi chuyện—mọi chuyện.”
Ông nuốt nghẹn một cái.
“Hai cậu trẻ này không phải là họa sĩ, nhưng tôi sẽ cố làm cho hai cậu hiểu, làm cho hai cậu thấu hiểu bức tranh này có ý nghĩa thế nào đối với tôi. Tôi đã mất hai năm để vẽ nó. Nó là đứa con tinh thần của tôi. Tôi nhìn nó lớn lên từng ngày. Tôi yêu nó. Nó là một phần cuộc sống của tôi. Chẳng có gì trên đời có thể khiến tôi bán nó đi cả. Thế rồi Clarence lấy vợ, và trong một phút điên rồ tôi đã tặng báu vật của mình cho nó. Hai cậu trẻ không thể hiểu được tôi đã phải chịu đựng những tổn thương sâu sắc thế nào đâu. Chuyện đã rồi. Không thể đảo ngược được nữa. Tôi thấy Clarence trân trọng bức tranh ra sao. Tôi biết mình không bao giờ có thể mở miệng xin nó trả lại. Thế nhưng không có nó tôi như kẻ mất hồn. Tôi biết làm sao đây? Cho đến tận chiều nay tôi vẫn không thấy hy vọng gì. Thế rồi câu chuyện về vụ trộm bức Romney ở ngôi nhà ngay sát đây xuất hiện, và tôi đã thấy lối thoát. Clarence sẽ không bao giờ nghi ngờ. Nó sẽ đổ cho cùng một băng nhóm tội phạm đã trộm bức Romney. Một khi ý nghĩ đó nảy ra, tôi không tài nào xua nó đi được. Tôi đã đấu tranh chống lại nó, nhưng vô hiệu. Cuối cùng tôi đành đầu hàng, và lén bò xuống đây để thực hiện kế hoạch. Rồi hai cậu phát hiện ra tôi.” Ông lại chộp lấy, lần này là chộp lấy tay tôi. Tay ông kẹp chặt như càng cua vậy. “Cậu trẻ,” ông nói, “cậu sẽ không phản bội tôi chứ? Cậu sẽ không nói với Clarence chứ?”
Tới lúc này tôi thấy tội nghiệp cho ông cụ kinh khủng, bạn biết đấy, nhưng tôi nghĩ thà nói thẳng ra còn hơn là cứ úp úp mở mở.
“Tôi sẽ không nói một lời nào với Clarence đâu, bác Yeardsley,” tôi nói. “Tôi hoàn toàn hiểu cảm xúc của bác. Tâm hồn Nghệ sĩ, và tất cả những thứ đại loại thế. Ý tôi là—sao cơ? Tôi hiểu mà. Nhưng tôi e là—Chà, bác nhìn xem!”
Tôi đi ra cửa bật đèn điện lên, và kìa, đập ngay vào mặt ông là hai chiếc khung tranh trống rỗng. Ông đứng giương mắt nhìn chúng trong im lặng. Rồi ông phát ra một tiếng gầm gừ khò khè.
“Băng nhóm đó! Lũ trộm! Chúng đã đến đây, và chúng đã lấy mất bức tranh của Clarence!” Ông khựng lại. “Sém chút nữa là bức của tôi rồi! Bức Thần Vệ Nữ của tôi!” ông thì thầm.
Mọi chuyện bắt đầu trở nên vô cùng tồi tệ, bạn biết đấy, nhưng ông cụ bắt buộc phải biết sự thật.
“Cháu rất tiếc,” tôi nói. “Nhưng đúng là bức của bác đấy.”
Ông cụ giật nảy mình, tội nghiệp ông lão.
“Hả? Ý cậu là sao?”
“Chúng đã lấy mất bức Thần Vệ Nữ của bác rồi.”
“Nhưng ta đang cầm nó ở đây cơ mà.”
Tôi lắc đầu.
“Đó là bức ‘Mùa xuân hân hoan’ của Clarence đấy chứ,” tôi nói.
Ông chộp lấy nó rồi vuốt thẳng ra.
“Cái gì! Cậu đang nói cái quái gì thế? Cậu tưởng ta không nhận ra tranh của chính mình—đứa con của ta—bức Thần Vệ Nữ của ta sao? Nhìn này! Chữ ký của chính ta ở góc đây này. Cậu có biết chữ không hả cậu kia? Nhìn xem: ‘Matthew Yeardsley’. Đây chính là tranh của ta!”
Và—chà, thề có Chúa, đúng là như thế thật, bạn biết đấy!
Thế là chúng tôi tống ông cụ đi ngủ, ông cụ cùng bức Thần Vệ Nữ quái nợ của ông ấy, rồi ngồi lại để đánh giá tình hình một cách nghiêm túc. Bill bảo đó là lỗi tại tôi vì lấy nhầm tranh, còn tôi thì bảo tại lỗi của Bill vì đã tống một đấm vào hàm tôi làm tôi chẳng thể nào nhìn rõ mình đang cầm cái gì nữa, và thế là một sự im lặng nặng nề bao trùm suốt một lúc lâu.
“Reggie này,” cuối cùng Bill lên tiếng, “cậu cảm thấy thế nào khi phải đối mặt với Clarence và Elizabeth vào bữa sáng đây?”
“Cạ cứng ạ,” tôi đáp. “Tớ cũng đang nghĩ đúng cái điều đó đấy.”
“Reggie này,” Bill nói, “tớ vô tình biết có một chuyến tàu chở sữa rời Midford lúc ba giờ mười lăm sáng đấy. Nó chẳng phải loại tàu tốc hành gì cho cam. Tới London vào khoảng chín giờ rưỡi. Chà—ờ—trong hoàn cảnh này, cậu tính sao?”