Tôi có thể mô tả những khung cảnh thời thơ ấu của mình, được trải qua trong sự an bình và che chở bên cạnh cha mẹ, kể lại cách tôi đã sống qua quãng đời ấy, vui chơi thỏa thuê giữa một không gian rực rỡ ánh tình thương và sự dịu dàng. Nhưng những người khác đã làm điều đó rồi. Tôi chỉ quan tâm đến những bước đi mà tôi đã thực hiện trong đời để đạt được sự tự nhận thức. Tất cả những chốn dừng chân tươi đẹp, những hòn đảo hạnh phúc và thiên đường tuổi thơ mà vẻ quyến rũ của chúng không phải là xa lạ với tôi, tôi đều để lại phía sau trong ánh lung linh của một chân trời xa thẳm, và tôi chẳng có mong muốn nào đặt chân tới đó thêm lần nữa.

Vì lý do đó, khi muốn dừng lại ở quãng đời thơ ấu, tôi sẽ chỉ nói về những biến cố mới ập đến với mình, về những gì đã thúc đẩy tôi tiến bước và giúp tôi rũ bỏ xiềng xích.

Những thúc giục ấy luôn xuất phát từ thế giới “khác”, chúng luôn kéo theo nỗi sợ hãi, sự ép buộc và cắn rứt lương tâm, chúng mang khuynh hướng nổi loạn và đe dọa sự bình yên mà lẽ ra tôi đã sẵn lòng tận hưởng nếu được phép ở lại.

Những năm tháng đã đến buộc tôi phải khám phá lại rằng bên trong mình tồn tại một bản năng phải ẩn mình thật kín đáo trong thế giới rực rỡ của những chuẩn mực đạo đức. Giống như mọi người đàn ông khác, cảmm giác về giới tính thức tỉnh chậm chạp đã đến với tôi như một kẻ thù và kẻ hủy diệt, như một điều cấm kỵ, như sự cám dỗ và tội lỗi. Những gì sự tò mò của tôi tìm kiếm, những gì gây cho tôi những giấc mơ, khao khát và sợ hãi — đại bí mật của tuổi dậy kỳ — hoàn toàn không phù hợp với hạnh phúc được bảo bọc của tuổi thơ bình yên. Tôi đã hành xử như bất kỳ ai khác. Tôi sống một cuộc đời kép của một đứa trẻ mà thực ra chẳng còn là trẻ con nữa. Bản ngã ý thức của tôi sống dưới những điều kiện được gia đình chấp thuận; nó chối bỏ sự tồn tại của thế giới mới mà ánh bình minh đang hắt hiu trước mắt tôi. Nhưng tôi cũng sống trong những giấc mơ, bị thúc đẩy bởi những khao khát mang tính bí mật, khi bản ngã ý thức của tôi lo lắng tìm cách dựng lên một cấu trúc mới trong lúc thế giới tuổi thơ sụp đổ thành những mảnh vụn quanh tôi. Giống như hầu hết các bậc cha mẹ, cha mẹ tôi chẳng làm gì để giúp ích cho những bản năng sinh sống đang thức tỉnh, và không một lời nào được thốt lên về điều đó. Họ chỉ hỗ trợ, bằng sự quan tâm không mệt mỏi, những nỗ lực tuyệt vọng của tôi nhằm phủ nhận thực tại và tiếp tục sự tồn tại của mình trong một thế giới thơ trẻ ngày càng trở nên phi thực tế và giả dối hơn. Tôi không biết liệu cha mẹ có thể làm được gì nhiều trong trường hợp như vậy, và tôi không trách mọ gì họ cả. Đó là chuyện của chính tôi, tự mình giải quyết những khó khăn và tìm ra lối đi, và tôi đã xoay sở việc đó thật tồi tệ, giống như hầu hết những người được giáo dục tử tế.

Mọi con người đều trải qua khó khăn này. Đối với người bình thường, đây là thời điểm trong cuộc đời mà những đòi hỏi của chính cuộc đời anh ta xung đột gay gắt nhất với hoàn cảnh xung quanh, là lúc con đường phía trước phải được giành lấy qua những cuộc đấu tranh cay đắng nhất. Đối với nhiều người, đây là lần duy nhất trong đời họ trải nghiệm chu kỳ cái chết và sự tái sinh vốn là định mệnh của chúng ta, khi họ ý thức được quá trình tàn lụi và tan rã chậm chạp của thế giới tuổi thơ, khi mọi thứ thân yêu rời bỏ ta, và ta đột nhiên cảm thấy sự cô đơn cùng cái lạnh chết chóc của vũ trụ xung quanh mình. Và đối với rất nhiều người, cạm bẫy này mang tính chí mạng. Họ bám víu một cách đau đớn suốt cả đời vào quá khứ không thể vãn hồi, vào giấc mơ về một thiên đường đã mất, tồi tệ nhất và chết chóc nhất trong mọi giấc mơ.

Nhưng xin trở lại với câu chuyện. Những hình ảnh cảm giác và giấc mơ mà qua đó thời kỳ cuối tuổi thơ hiện ra trước mắt tôi không đủ quan trọng để miêu tả. Điểm quan trọng là tôi lại một lần nữa ý thức được sự tồn tại của thế giới “tăm tối”, thế giới “khác”. Những gì Frank Kromer từng là đối với tôi, giờ đây đang hiện hữu ngay trong chính bản thân tôi. Và vì thế, từ bên ngoài cũng vậy, thế giới kia một lần nữa giành lại quyền lực đối với tôi.

Nhiều năm đã trôi qua kể từ rắc rối của tôi với Kromer. Khoảng thời gian đầy kịch tính và tội lỗi ấy trong đời tôi đã lùi rất xa về quá khứ, dường như trôi vụt qua như một cơn ác mộng ngắn ngủi rồi chìm vào hư vô. Frank Kromer từ lâu đã biến mất khỏi cuộc đời tôi; tôi hầu như chẳng mảy may nghĩ đến nếu tình cờ chạm mặt cậu ta. Thế nhưng, nhân vật quan trọng còn lại trong thảm kịch của tôi, Max Demian, chưa bao giờ hoàn toàn biến mất khỏi cuộc đời tôi. Dù vậy, trong một thời gian dài, cậu ta đứng ở chân trời xa xôi, có thể nhìn thấy được, nhưng không hề tác động đến tôi. Chỉ dần dần cậu ta mới đến gần tôi lần nữa, và tôi lại rơi vào tầm ảnh hưởng và uy lực của cậu ta.

Tôi sẽ cố gắng hồi tưởng lại những gì mình biết về Demian trong giai đoạn đó. Có lẽ trong suốt một năm hoặc lâu hơn thế, tôi không có lấy một cuộc trò chuyện nào với cậu ta. Tôi tránh mặt cậu ta, và cậu ta cũng chẳng hề áp đặt bản thân lên tôi. Đôi ba lần, khi chúng tôi gặp nhau, cậu ta gật đầu chào tôi một cách thân thiện. Khi ấy, đôi lúc tôi có cảm giác phảng phất sự mỉa mai hoặc lời quở trách đầy châm biếm trong sự thân thiện đó, nhưng điều ấy có lẽ chỉ là trí tưởng tượng của riêng tôi. Mối quan hệ của tôi với cậu ta, cùng thứ ảnh hưởng kỳ lạ mà cậu ta từng gây ra cho tôi, dường như đã bị lãng quên, cả bởi cậu ta lẫn bởi tôi.

Tôi cố gợi lại khuôn mặt cậu ta — khi nhớ về cậu, tôi nhận ra rằng suy cho cùng tôi vẫn ý thức được sự tồn tại của cậu và có để tâm đến cậu. Tôi có thể nhìn thấy cậu đang đi đến trường, một mình hoặc đi cùng vài cậu con trai lớn khác. Tôi thấy cậu đi giữa họ như một kẻ xa lạ, cô độc và lặng lẽ như một thiên thể, được bao bọc trong một bầu không khí khác biệt và tuân theo những định luật riêng của mình. Không ai thích cậu, cậu không thân thiết với ai, ngoại trừ mẹ cậu, và mối quan hệ của cậu với bà trông không giống như của một đứa trẻ, mà giống của một người trưởng thành. Các thầy giáo cũng để cậu được yên ổn nhất có thể. Cậu là một học sinh giỏi, nhưng chẳng đời nào chịu cúi đầu làm vừa lòng họ. Thỉnh thoảng, qua những lời bàn tán, chúng tôi nghe được một câu nói, một lời nhận xét hay một câu đáp trả mà cậu dành cho giáo viên, với sự thách thức trơ trẽn hoặc mỉa mai không chê vào đâu được.

Tôi nhắm mắt lại để gọi cậu về trong tâm trí, và tôi thấy hình ảnh cậu hiện lên. Nó ở đâu nhỉ? À, giờ thì tôi nhớ ra rồi. Đó là ở trên đường, ngay trước nhà chúng tôi. Một hôm, tôi thấy cậu đứng ở đó, tay cầm một cuốn sổ. Tôi nhận ra cậu đang vẽ. Cậu đang vẽ huy hiệu cổ với con chim ở ngay trên cửa nhà chúng tôi. Còn tôi đứng bên ô cửa sổ, nép mình sau tấm rèm, đăm đăm nhìn cậu. Tôi kinh ngạc nhìn những nét mặt chăm chú, điềm tĩnh và rạng rỡ của cậu hướng về chiếc huy hiệu, đường nét của một người đàn ông, của một nhà nghiên cứu, hay một nghệ sĩ, đầy uy quyền và nghị lực, kỳ lạ thay lại rạng rỡ và điềm đạm, với ánh mắt thấu hiểu.

Và tôi lại nhìn thấy cậu. Chuyện đó diễn ra muộn hơn một chút, cũng trên đường phố; chúng tôi vừa tan trường và đang túm tụm đứng quanh một con ngựa vừa ngã quỵ. Nó nằm đó, vẫn còn mang ách trên càng xe, trước chiếc xe ngựa của một người nông dân, và đánh hơi bầu không khí một cách đáng thương với đôi cánh phập phồng, trong khi máu từ một vết thương vô hình rỉ ra, khiến lớp bụi trắng trên mặt đường sẫm lại khi dần ngấm đẫm chất dịch. Khi tôi quay mặt đi với cảm giác buồn nôn, tôi bắt gặp khuôn mặt của Demian. Cậu không hề chen lên phía trước, mà đứng ở tận cùng phía sau, trông khá tao nhã, hoàn toàn thản phong đúng như phong thái của cậu. Ánh mắt cậu dường như hướng về phần đầu con ngựa, và lại thể hiện vẻ chăm chú sâu sắc, tĩnh lặng, gần như cuồng nhiệt nhưng vẫn bình thản ấy. Tôi không tài nào cưỡng lại được việc cứ dõi theo cậu một lúc lâu, và tôi nhớ mình đã có cảm giác, dường như hoàn toàn vô thức, rằng có điều gì đó rất kỳ lạ ở con người này. Tôi nhìn khuôn mặt Demian, không chỉ nhận ra cậu không có gương mặt của một đứa trẻ, mà là của một người trưởng thành; tôi còn thấy nhiều hơn thế, tôi ngỡ mình nhìn thấy, hoặc cảm thấy, rằng đó cũng chẳng phải gương mặt của một người đàn ông mà còn mang một điều gì khác nữa. Hình như phảng phất đâu đó nét nữ tính trong các đường nét của cậu, và đặc biệt, có khoảnh khắc tôi thấy cậu chẳng mang vẻ nam tính hay nhi đồng, cũng chẳng già nua hay trẻ trung, mà bằng cách nào đó trông già cỗi đến cả ngàn năm, không thể đo đếm bằng thời gian, mang dấu ấn của những kỷ nguyên khác. Loài vật có thể mang vẻ mặt ấy, hoặc những nhành cây, hòn đá — tôi không nhận thức chính xác điều đó, tôi không trải nghiệm đúng cảm giác mà giờ đây, khi đã trưởng thành, tôi đang miêu tả, nhưng những gì tôi cảm nhận khi ấy có phần tương đồng với những gì tôi vừa kể. Có thể cậu đẹp đẽ, có thể cậu làm tôi thích thú, thậm chí có thể cậu đáng ghét — khi ấy tôi không thể phân định nổi. Tôi chỉ thấy rằng cậu khác biệt với chúng tôi, cậu giống một loài vật, một linh hồn, hay một bức tranh, tôi chẳng biết cậu giống cái gì, nhưng cậu khác biệt, khác biệt một cách không thể tưởng tượng được với tất cả chúng tôi.

Hồi ức của tôi chẳng còn kể thêm điều gì nữa, và có lẽ ngay cả những gì vừa được miêu tả cũng phần nào nảy sinh từ những ấn tượng về sau.

Mãi cho đến khi lớn hơn vài tuổi, tôi mới lại tiếp cận gần gũi với cậu. Trái với lệ thường, Demian đã không chịu lễ xác nhận đức tin cùng lứa học sinh bằng tuổi, và hệ quả là những lời đồn thổi mới về cậu lại nổi lên. Ở trường, người ta lại xì xào rằng thực ra cậu là người Do Thái, hoặc không, là kẻ ngoại đạo, số khác thì già mồm quả quyết rằng cậu và mẹ không theo tôn giáo nào, hoặc họ thuộc về một giáo phái tà giáo nào đó. Nhân chuyện này, hình như tôi còn nhớ cậu bị ngờ vực là đang sống với mẹ như với một tình nhân. Có lẽ sự thật là từ trước đến nay cậu được nuôi dạy mà không theo một tín điều tôn giáo nào, và giờ đây người ta cho rằng điều đó có thể gây bất lợi cho tương lai sự nghiệp của cậu. Dù thế nào đi nữa, cuối cùng mẹ cậu cũng quyết định cho cậu tham gia lớp chuẩn bị chịu lễ xác nhận đức tin, muộn hơn hai năm so với những đứa trẻ cùng tuổi. Chính vì thế mà suốt mấy tháng trời, cậu trở thành bạn cùng lớp giáo lý với tôi.

Có dạo tôi cố tránh xa cậu, chẳng muốn dính dáng gì đến cậu; quá nhiều lời đồn bí ẩn đã bủa vây tên tuổi cậu. Nhưng hơn hết thảy, tôi bị dằn vặt bởi ý thức về nghĩa vụ, thứ đã cắm rễ trong tôi kể từ vụ việc với Kromer. Và ngay vào lúc đó, tôi đã đủ bận rộn với những bí mật của chính mình. Bởi vì lớp giáo lý trùng vào giai đoạn tôi được khai sáng dứt khoát về chuyện giới tính, và dẫu có thiện chí đến đâu, sự quan tâm của tôi đối với những bài học đạo đức vì thế mà suy giảm đi đáng kể. Những điều vị mục sư giảng tụng nằm cách xa tôi trong một cõi vô thực tĩnh mịch và thiêng liêng; chúng có thể rất hay ho và giá trị, nhưng hoàn toàn chẳng có thực hay kích động lòng người như những điều kia — những thứ đang ở cấp độ mãnh liệt nhất.

Càng trở nên dửng dưng với các bài học tâm linh trong hoàn cảnh ấy, sự chú ý của tôi lại càng bị thu hút trở lại về phía Max Demian. Một điều gì đó dường như gắn kết chúng tôi lại với nhau. Theo trí nhớ của tôi, mọi chuyện bắt đầu vào một buổi sáng sớm ở lớp học, khi ngọn đèn trong phòng học vẫn còn đang cháy. Vị mục sư dạy giáo lý lúc bấy giờ đang giảng về Cain và Abel. Tôi hầu như chẳng mảy may chú ý, tôi buồn ngủ và gần như không nghe gì cả. Rồi với giọng cao vút, vị mục sư bắt đầu say sưa nói về dấu hiệu của Cain. Đúng lúc ấy, tôi cảm thấy một kiểu va chạm hoặc lời khích lệ nào đó, và khi ngước lên, tôi thấy khuôn mặt Demian đang quay về phía mình từ hàng ghế phía trước, với một ánh nhìn rạng rỡ đầy biểu cảm, ánh nhìn ấy mang sắc thái khinh miệt cũng nhiều như vẻ nghiêm túc. Cậu chỉ nhìn tôi trong chốc lát, và đột nhiên tôi chăm chú lắng nghe từng lời của vị mục sư. Tôi nghe ông giảng về Cain và vết tích trên trán hắn, và bất chợt, sâu thẳm trong lòng, tôi dâng lên một nhận thức rằng câu chuyện ấy hoàn toàn có thể mang một ý nghĩa khác, rằng người ta có thể nhìn nhận nó từ một góc độ khác, rằng việc giữ thái độ phản biện là hoàn toàn khả thi.

Kể từ khoảnh khắc ấy, sợi dây liên lạc giữa Demian và tôi lại được thiết lập. Và kỳ lạ thay, ngay khi cảm giác về một mối thâm tình nào đó giữa chúng tôi vừa xuất hiện trong tâm trí, tôi đã thấy nó chuyển hóa như thể có phép thuật từ thế giới ý niệm sang thế giới không gian. Tôi không biết liệu cậu tự sắp đặt điều đó, hay chỉ là do tình cờ — khi ấy tôi tin chắc vào sự tình cờ — nhưng chỉ vài ngày sau, tôi nhận ra Demian đã đổi chỗ ngồi từ lúc nào và giờ đang ngồi ngay phía trước tôi. (Tôi vẫn còn nhớ cảm giác dễ chịu biết bao giữa bầu không khí nhà xưởng khốn khổ của căn phòng học chật ních học sinh, khi thoang thoảng cảm nhận hương thơm thanh dịu, tươi mát của xà phòng từ cổ cậu vào buổi sáng.) Vài ngày sau, cậu lại đổi chỗ, và giờ thì ngồi ngay cạnh tôi. Và cậu cứ ở đó, chiếm giữ vị trí ấy suốt cả mùa đông lẫn mùa xuân năm đó.

Những buổi học sáng đã đổi khác hoàn toàn. Chúng không còn tẻ nhạt và buồn ngủ nữa. Tôi trông chờ chúng. Thỉnh thoảng, cả hai chúng tôi cùng lắng nghe vị mục sư với sự chăm chú cao độ. Chỉ một cái liếc mắt từ người bạn ngồi cạnh cũng đủ để gọi sự chú ý của tôi vào một câu chuyện kỳ lạ hoặc một đoạn văn bản đặc biệt nào đó. Và một cái liếc mắt khác từ cậu, rất quyết đoán, tác động lên tôi như một lời nhắc nhở, khơi dậy tinh thần hoài nghi và phản biện.

Nhưng rất thường xuyên, chúng tôi là những học trò hư và chẳng lọt tai một chữ nào trong bài giảng. Demian luôn lịch sự với thầy giáo và bạn học. Tôi chưa từng thấy cậu phạm phải một trò đùa nghịch cợm nào của học sinh, chưa từng nghe cậu cười lớn hay nói chuyện trong lớp; cậu chưa bao giờ chuốc lấy lời quở trách của thầy giáo. Thế nhưng, một cách lặng lẽ, thông qua các dấu hiệu và ánh nhìn nhiều hơn là những lời thì thầm, cậu biết cách lôi kéo tôi vào những trò tiêu khiển của riêng mình. Vài trong số đó mang một bản chất kỳ lạ.

Chẳng hạn, cậu cho tôi biết những người bạn nào khiến cậu hứng thú; và cách thức cậu nghiên cứu họ ra sao. Cậu đánh giá rất chuẩn xác nhiều người trong số họ. Trước giờ học, cậu thường nói với tôi rằng: “Khi mình ra hiệu bằng ngón cái thế này, anh chàng kia sẽ quay lại nhìn chúng ta, hoặc sẽ gãi cổ, v.v.” Rồi trong giờ học, khi tôi hầu như chẳng mảy may nhớ đến những gì cậu vừa dặn, Max sẽ thu hút sự chú ý của tôi bằng cách đột ngột gập ngón cái lại. Tôi sẽ ngước nhanh lên nhìn cậu bạn đã được chỉ định từ trước, và lần nào cũng vậy, như thể có sợi dây vô hình điều khiển, cậu kia liền thực hiện đúng động tác mà người ta đòi hỏi. Tôi nài nỉ Max thử làm điều đó với thầy giáo, nhưng cậu không muốn. Thế nhưng có một lần, khi tôi bước vào lớp và thú nhận với cậu rằng mình chưa chuẩn bị bài, và hy vọng vị mục sư sẽ không gọi tên hỏi bài ngày hôm đó, cậu đã giúp tôi. Thầy giáo đảo mắt tìm một học sinh lên đọc một đoạn giáo lý, và ánh mắt rảo quanh của thầy dừng lại ở tôi. Thầy chậm rãi bước tới, giơ ngón tay về phía tôi, và cái tên của tôi đã chực sẵn trên môi — thì thẫn thờ hoặc bứt rứt, thầy đưa tay sờ cổ áo, bước thẳng đến chỗ Demian — người đang đăm đăm nhìn thẳng vào mặt thầy. Thầy có vẻ muốn hỏi cậu điều gì đó nhưng rồi, sự ngạc nhiên của chúng tôi, thầy quay đi, ho húng hắng vài tiếng, và đặt câu hỏi cho một cậu học trò khác.

Những trò đùa ấy làm tôi vô cùng thích thú, nhưng phải đến lúc sau này tôi mới nhận ra rằng người bạn của mình thường xuyên diễn lại trò chơi tương tự với tôi. Có lần trên đường đi học về, tôi chợt có cảm giác Demian đang lẽo đẽo ở cách mình một đoạn ngắn, và khi quay đầu lại, quả nhiên là cậu ấy.

“Cậu thực sự có thể khiến người khác phải suy nghĩ theo ý mình muốn sao?” tôi hỏi cậu.

Cậu đáp lại thắc mắc ấy một cách đầy sẵn lòng, điềm tĩnh và đúng trọng tâm bằng phong thái của một người trưởng thành.

“Không,” cậu nói, “không làm thế được đâu. Nói cách khác, con người ta không có ý chí tự do, ngay cả khi hành động theo cách đó. Người kia không thể muốn nghĩ thế nào thì nghĩ, và tớ cũng chẳng thể bắt họ nghĩ theo ý tớ muốn. Nhưng cậu có thể quan sát một ai đó thật kỹ, và rồi cậu có thể đoán khá chính xác họ đang nghĩ gì hay cảm thấy gì; bằng cách này, cậu thường có thể dự đoán được khoảnh khắc tiếp theo họ sẽ làm gì. Rất đơn giản, chỉ là mọi người không biết đấy thôi. Dĩ nhiên việc đó đòi hỏi phải luyện tập. Lấy một ví dụ từ thế giới loài bướm nhé, có một loài bướm đêm nọ mà con cái hiếm hơn con đực rất nhiều. Bướm sinh sôi như các loài vật khác, con đực thụ tinh cho con cái, rồi con cái đẻ trứng. Giả sử cậu đang giữ trong tay một con bướm cái thuộc loài này — các nhà tự nhiên học vẫn thường làm thí nghiệm đó — thì những con bướm đực sẽ bay vào ban đêm đến chỗ con bướm cái này, thậm chí chúng còn bay suốt mấy tiếng đồng hồ liền! Cậu thử nghĩ xem! Từ khoảng cách xa hàng dặm, tất cả lũ bướm đực đều đánh hơi được vị trí của con bướm cái độc nhất vô nhị trong vùng. Người ta đã cố giải thích điều đó, nhưng chẳng dễ dàng gì. Bướm chắc phải có khứu giác, hoặc thứ gì đó đại loại thế, cho phép chúng bắt và lần theo một mùi hương gần như vô hình, giống như một con chó săn cừu cừ khôi. Cậu hiểu chứ? Có những thứ như thế đấy, tự nhiên đầy rẫy những điều kỳ diệu, và chẳng ai giải thích nổi. Giờ tớ rút ra kết luận rằng nếu trong loài bướm này mà con cái cũng nhiều bằng con đực, thì lũ bướm đực sẽ chẳng có được khứu giác tinh tế đến thế! Chúng có được điều đó đơn giản vì chúng đã được huấn luyện như vậy. Nếu một con vật hoặc một con người tập trung toàn bộ sự chú ý và toàn bộ ý chí của mình vào một việc nào đó, thì họ sẽ đạt được điều đó. Chỉ thế thôi. Và câu chuyện cậu vừa hỏi tớ cũng y như vậy. Hãy quan sát một người đủ kỹ, và cậu sẽ biết về họ nhiều hơn chính bản thân họ biết.”

Cứ như có sẵn ở đầu lưỡi, tôi suýt thốt lên từ “đọc suy nghĩ”, qua đó nhắc cậu nhớ lại cảnh tượng với Kromer nay đã lùi vào quá khứ quá xa vời. Nhưng điều kỳ lạ giữa hai chúng tôi là chưa bao giờ cậu hay tôi đưa ra dù chỉ một ám chỉ nhỏ nhất về việc vài năm trước cậu đã can thiệp mang tính quyết định nhường nào vào cuộc đời tôi. Cứ như thể trước kia chẳng có chuyện gì xảy ra giữa đôi bên, hoặc như thể mỗi người đều ngầm cho rằng người kia đã quên bẵng đi câu chuyện ấy. Thậm chí có một hai lần khi đi cùng nhau, chúng tôi chạm mặt Frank Kromer trên phố, nhưng chúng tôi chẳng hề liếc nhìn nhau, cũng chẳng ai nhắc đến cậu ta.

“Nhưng điều đó thì liên quan gì đến ý chí?” tôi hỏi. “Cậu vừa bảo làm gì có cái gọi là ý chí tự do cơ mà. Rồi sau đó cậu lại bảo người ta chỉ cần tập trung ý chí vào một việc là có thể đạt được mục đích. Hai điều đó mâu thuẫn nhau còn gì! Nếu tớ không làm chủ được ý chí của mình, thì tớ đâu thể sai khiến nó hướng về cái này hay cái nọ theo ý thích.”

“Một câu hỏi hay!” cậu vừa nói vừa cười. “Cậu lúc nào cũng phải đặt câu hỏi, lúc nào cũng phải hoài nghi mới đúng. Nhưng lời giải thích thì rất đơn giản. Ví dụ, nếu một con bướm đêm muốn tập trung ý chí của nó vào một ngôi sao hay thứ gì đại loại thế, nó không tài nào làm được. Chỉ là — nó không thèm làm thế. Nó chỉ tìm kiếm những gì có ý nghĩa và giá trị đối với nó, thỏa mãn nhu cầu của nó, nó đạt được cái mà nó buộc phải có bằng mọi giá. Và chính tại đó, sự phi thường đã thành công — nó phát triển được một giác quan thứ sáu tuyệt diệu mà không loài vật nào khác có được! Những người ở vị thế như chúng ta rõ ràng có nhiều không gian vùng vẫy hơn và nhiều mối quan tâm hơn loài vật. Nhưng ngay cả chúng ta cũng bị giam hãm trong một không gian tương đối nhỏ hẹp, vượt qua giới hạn đó là điều không thể. Quả thực, tớ có thể tưởng tượng điều này điều nọ, hoặc tự huyễn hoặc bản thân rằng mình tuyệt đối muốn đến Bắc Cực hay xó xỉnh nào đó, nhưng tớ chỉ có thể thực hiện và khao khát điều đó mãnh liệt khi mong muốn ấy xuất phát từ sâu thẳm bản thân, khi toàn bộ con người tớ thực sự tràn ngập nó. Ngay khi điều đó xảy ra, ngay khi cậu cố gắng thực hiện một mệnh lệnh nội tâm, thì cậu sẽ thành công, khi ấy cậu có thể sai khiến ý chí của mình giống như nài một con tuấn mã vậy. Ví dụ, nếu tớ quyết định rằng ngài mục sư kính yêu của chúng ta sẽ không đeo kính nữa từ nay về sau, điều đó sẽ chẳng hiệu quả đâu. Đó chỉ là trò đùa trẻ con. Nhưng khi vào mùa thu năm ngoái, tớ có ý định kiên quyết là phải đổi chỗ ngồi sang bàn khác, tớ đã thành công. Bỗng nhiên có một cậu học sinh mới chuyển đến, có tên đứng trước tớ theo bảng chữ cái và trước đó nghỉ ốm. Vì ai đó phải nhường chỗ cho cậu ta, và dĩ nhiên người đó chính là tớ, bởi vì ý chí của tớ đã khiến tớ sẵn sàng chớp lấy cơ hội ấy.”

“Ừ,” tôi nói, “hồi đó tớ thấy chuyện ấy rất lạ. Kể từ khoảnh khắc chúng ta bắt đầu có thiện cảm với nhau, cậu đã tìm cách tiến lại gần tớ hơn bao giờ hết. Nhưng làm sao lại thế được? Cậu đâu có lập tức ngồi xuống ngay bên cạnh tớ; ban đầu trong mấy buổi học, cậu vẫn ngồi ở hàng ghế phía trước tớ cơ mà? Chuyện đó diễn ra thế nào vậy?”

“Mọi chuyện là thế này. Tớ chưa hoàn toàn chắc chắn mình muốn đi đâu khi có ý định chuyển khỏi chỗ ngồi đầu tiên. Tớ chỉ biết rằng mình muốn ngồi lùi về phía sau hơn. Mong muốn của tớ là dịch chuyển về phía cậu, nhưng lúc đó tớ chưa ý thức được điều đó. Đồng thời, ý chí của chính cậu cũng hoạt động song song với tớ và giúp đỡ tớ. Chỉ đến khi ngồi trước mặt cậu, tớ mới nhận ra mong ước của mình mới chỉ thành hiện thực một nửa — tớ nhận ra thực chất mình chẳng mong muốn gì hơn ngoài việc được ngồi sát bên cạnh cậu.”

“Nhưng lần đó đâu có học sinh mới nào đến.”

“Không, nhưng khi ấy tớ đơn giản làm những gì mình muốn, và cứ thế ngồi xuống cạnh cậu mà chẳng mảy ma do dự. Cậu học sinh mà tớ đổi chỗ chỉ ngỡ ngàng đôi chút, rồi cứ để mặc tớ làm thế chẳng nói năng gì thêm. Và ngài mục sư quả thật có lần nhận ra rằng đã có sự thay đổi diễn ra — thực tế là, bất cứ khi nào nhìn thấy tớ, điều gì đó lại khiến ông bứt rứt không yên. Nghĩa là, ông biết tên tớ là Demian, và có điều gì đó sai sai khi một đứa có chữ cái đầu là D như tớ lại đi ngồi tít ra tận đằng sau cùng đám chữ S! Nhưng điều đó không lọt được vào ý thức của ông vì ý chí của tớ chống lại nó, vì tớ ngăn cản ông hết lần này đến lần khác không cho ông nhận thức được điều đó. Thỉnh thoảng ông nhận ra có điều gì đó không ổn. Ông nhìn tớ rồi bắt đầu suy ngẫm về vấn đề ấy, lão mục sư tốt bụng ạ. Nhưng tớ có sẵn một thủ pháp vô cùng đơn giản. Tớ nhìn thẳng vào mắt ông, hết sức chăm chú. Hầu như chẳng ai chịu nổi điều đó cả. Họ luôn trở nên bứt rứt. Nếu cậu muốn moi điều gì từ ai đó, hãy nhìn thẳng vào mắt họ một cách bất ngờ, và nếu họ không hề bứt rứt, thì từ bỏ đi! Cậu sẽ chẳng bao giờ moi được gì từ họ đâu! Nhưng chuyện đó hiếm khi xảy ra lắm. Tớ chỉ biết đúng một người duy nhất mà mẹo này không có tác dụng.”

“Ai thế?” tôi hỏi dồn.

Cậu nhìn tôi với đôi mắt hơi nheo lại; đó là thói quen của cậu mỗi khi trầm ngâm. Rồi cậu quay đi và không trả lời, và dẫu sự tò mò trong tôi đang sục sôi, tôi cũng không tài nào ép mình lặp lại câu hỏi đó nữa.

Nhưng tôi tin rằng cậu đang nhắc đến mẹ mình. Cậu có vẻ sống rất thân thiết với bà, nhưng chưa bao giờ kể về bà, cũng chưa từng mời tôi đến nhà. Tôi hầu như chẳng biết mặt mẹ cậu trông ra sao.

Nhiều lần tôi đã thử bắt chước gương cậu bằng cách tập trung ý chí vào một việc gì đó thật kiên quyết để bằng mọi giá phải đạt được nó. Tôi có những khao khát mà mình cho là đủ bức thiết. Thế nhưng chẳng có kết quả gì cả. Tôi không thể mở lời bàn bạc những chuyện này với Demian. Tôi sẽ chẳng thể nào khiến cậu hiểu được điều mình muốn. Cậu cũng chẳng thèm gặng hỏi.

Niềm tin của tôi vào các vấn đề tôn giáo trong khoảng thời gian ấy đã chịu đựng không ít vết rạn nứt. Tuy vậy, trong lối suy nghĩ hoàn toàn chịu ảnh hưởng bởi Demian, tôi vẫn khác biệt so với những người bạn học công khai bày tỏ sự vô thần hoàn toàn. Có một vài kẻ như thế thường thốt lên những câu lọt tai, đại loại như việc tin vào Thượng đế thật là nực cười và hạ thấp phẩm giá con người, và những câu chuyện như Ba Ngôi hay Đức Mẹ đồng trinh thụ thai đơn giản chỉ là một trò đùa. Thật đáng xấu hổ khi ngày nay người ta còn rao bán thứ rác rưởi ấy, chúng nói thế. Đó hoàn toàn không phải là cách nghĩ của tôi. Ngay cả khi vướng vào những mối nghi ngờ, toàn bộ trải nghiệm thời thơ ấu vẫn dạy tôi tin vào hiệu lực của một đời sống kính sợ Chúa giống như cha mẹ tôi từng sống, điều mà tôi thừa biết không hề đáng khinh hay giả hình. Ngược lại, giờ đây cũng như trước kia, tôi dành sự tôn kính lớn lao nhất cho tinh thần tôn giáo. Chỉ là Demian đã quen thói luyện cho tôi cách nhìn nhận và giải thích các câu chuyện cùng điều răn đức tin từ một góc nhìn phóng khoáng hơn, cá nhân hơn, nơi trí tưởng tượng và sự bay bổng chiếm một phần trong đó. Ít ra thì tôi luôn vô cùng thích thú trước những cách lý giải mà cậu gợi ý. Dĩ nhiên có nhiều thứ đối với tôi hãy còn quá thô sơ; chẳng hạn như câu chuyện về Cain. Và một lần nọ, trong khoảng thời gian chuẩn bị chịu lễ xác nhận đức tin, tôi đã hoảng sợ trước một ý niệm mà nếu có thể xảy ra, đối với tôi thậm chí còn táo bạo hơn thế nữa.

Thầy giáo đang giảng về đồi Golgotha. Bản tường thuật Kinh Thánh về cuộc Khổ nạn và Cái chết của Chúa Kitô từ những năm tháng thơ ấu đã để lại trong tôi một ấn tượng sâu sắc. Hồi còn là một đứa trẻ, vào những ngày như Thứ Sáu Tuần Thánh, sau khi cha đọc cho chúng tôi nghe câu chuyện về cuộc Khổ nạn, tôi đã sống trong trí tưởng tượng và bằng rất nhiều cảm xúc tại vườn Gethsemane và trên đồi Golgotha — ở thế giới đẹp đẽ đến nao lòng, nhợt nhạt và mang hơi hướng bóng ma, nhưng lại sống động đến rợn ngợp. Và khi lắng nghe khúc nhạc Khổ nạn theo thánh Matthew của Bach, tôi cảm thấy những luồng rung động huyền bí của thế giới đam mê và đau khổ đen tối, mạnh mẽ, đầy bí ẩn ấy. Cho đến tận ngày nay, tôi vẫn tìm thấy trong âm nhạc ấy, cũng như trong khúc “actus tragicus”, bản chất của mọi thi ca và mọi biểu đạt nghệ thuật.

Vào cuối buổi học, Demian trầm ngâm nói với tôi:

“Có điều gì đó trong câu chuyện này, Sinclair ạ, mà tớ không thích. Cậu hãy đọc kỹ lại câu chuyện ấy, ngẫm nghĩ mà xem, có cái gì đó nghe nhạt nhẽo thế nào ấy. Ý tớ là cái vụ hai tên trộm ấy. Thật là vĩ đại khi ba cây thập tự cùng đứng sườn bên nhau trên đồi! Nhưng còn câu chuyện tình cảm sướt mướt về gã trộm lương thiện này thì sao, nghe cứ như một tờ truyền đạo ấy nhỉ? Ban đầu hắn là một tên tội phạm gây bao trọng tội, Chúa mới biết được, thế rồi giờ đây hắn bỗng bật khóc nức nở và bị tiêu diệt bởi những cảm xúc ăn năn hối cải. Tớ hỏi cậu chứ ý nghĩa gì của sự hối cải kiểu đó ngay trước ngưỡng cửa mồ? Chẳng qua đó chỉ là một câu chuyện đạo đức giả hiệu của mấy gã mục sư, vừa uỷ mị vừa dối trá, sũng đẫm cảm xúc và mang một hậu thuẫn đầy tính giáo huấn. Nếu hôm nay buộc phải chọn một trong hai tên trộm làm bạn, hoặc nếu cậu cân nhắc xem nên tin tưởng ai hơn trong hai kẻ đó, chắc chắn người cậu tin không phải là gã tội đồ đang sướt mướt khóc lóc kia đâu. Không, phải là kẻ còn lại, một gã đàn ông đích thực đầy cá tính. Hắn chẳng thèm bận tâm mảy may đến chuyện hối cải — thứ trong trường hợp của hắn chẳng có nghĩa lý gì hơn ngoài những lời hoa mỹ. Hắn hiên ngang bước đi đến tận cùng mà không trở thành một kẻ hèn nhát dám từ chối con ác quỷ vào phút chót — kẻ đã giúp đỡ hắn cho đến tận thời điểm đó. Hắn là một con người có cá tính, và trong lịch sử Kinh Thánh, những kẻ có cá tính luôn chuốc lấy phần thua thiệt. Có lẽ hắn là hậu duệ của Cain đấy. Cậu có nghĩ thế không?”

Tôi bàng hoàng. Tôi từng tin rằng mình đã nắm rõ câu chuyện đóng đinh câu rút, và giờ đây, lần đầu tiên tôi nhận ra mình đã mang cái phán xét cá nhân nghèo nàn nhường nào để tiếp cận nó, rằng mình đã lắng nghe và đọc nó với trí tưởng tượng và sự bay bổng yếu ớt biết bao. Những tư tưởng mới mẻ của Demian vì thế quả là phiền toái, đe dọa lật đổ những ý niệm mà từ trước đến nay tôi vẫn đinh ninh là cần phải gìn giữ vững chắc. Không, người ta không thể tuỳ tiện đối xử với mọi thứ như thế được, nhất là với Đấng Tối Cao.

Như mọi khi, cậu nhận ra sự phản kháng của tôi ngay lập tức, thậm chí trước cả khi tôi kịp thốt lên lời nào.

“Tớ biết chứ,” cậu nói với giọng điệu đầy vẻ cam chịu, “vẫn là chuyện muôn thuở ấy thôi. Mọi chuyện đều ổn cả cho đến khi cậu thực sự nghiêm túc với nó! Nhưng tớ sẽ nói cho cậu nghe điều này: đây là một trong những điểm mà người ta có thể nhìn thấy rõ rệt những thiếu sót của tôn giáo này. Thực tế là vị Thượng đế của Cựu Ước và Tân Ước kia có thể là một ý niệm tuyệt vời, nhưng Ngài không phải là Đấng mà lẽ ra Ngài phải thế. Ngài đại diện cho mọi thứ thiện lương, cao quý, bao dung, tốt đẹp, vĩ đại và tất nhiên là cả sự uỷ mị nữa chứ! Nhưng thế giới này còn bao gồm những thứ khác bị quy chụp đơn thuần là của ác quỷ. Toàn bộ phần thế giới đó, một nửa tốt đẹp, đã bị ém nhẹm và bị bưng bít đi. Giống hệt như cách họ ca ngợi Thượng đế là Cha của muôn loài sự sống, nhưng lại lờ tịt đi toàn bộ đời sống tính dục — thứ mà sự sống phụ thuộc hoàn toàn vào đó — và phán bố nó là tội lỗi và là tác phẩm của ma quỷ! Tớ chẳng có ý kiến gì chống lại việc tôn kính vị Thượng đế Jehovah này, hoàn toàn không. Nhưng tớ nghĩ chúng ta nên tôn kính vạn vật và nhìn nhận toàn bộ thế giới này như một cõi thiêng liêng, chứ không chỉ riêng cái nửa chính thống được tách biệt ra một cách giả tạo kia! Khi đó, chúng ta lẽ ra phải thờ phụng cả ma quỷ lẫn Thượng đế. Tớ thấy điều đó hoàn toàn đúng đắn. Hoặc chúng ta nên tạo ra một vị Thượng đế bao hàm cả ma quỷ trong đó, một vị mà trước mặt ngài, chúng ta không phải nhắm nghiền mắt lại mỗi khi những sự việc tự nhiên nhất trên đời diễn ra.”

Trái với thói quen thường ngày, cậu trở nên gần như gay gắt, nhưng rồi ngay lập tức cậu mỉm cười và không gặng ép tôi thêm nữa.

Thế nhưng trong tôi, những lời ấy đã chạm trúng vào ẩn đố của cả một tuổi thơ, thứ mà tôi hằng mang theo từng giờ từng phút nhưng chưa bao giờ dám thổ lộ cùng ai. Những gì Demian vừa nói về Thượng đế và ma quỷ, về thế giới thần thánh chính thống và thế giới ma quỷ bị kìm nén, chính xác là tư tưởng của riêng tôi, huyền thoại của riêng tôi, ý niệm về hai thế giới hoặc hai nửa thế giới — ánh sáng và bóng tối. Nhận thức rằng vấn đề của tôi cũng chính là vấn đề của nhân loại nói chung, của sự sống và tư duy tựu trung lại, bỗng chốc bừng sáng trong tôi, và sự giác ngộ ấy truyền vào tôi nỗi sợ hãi lẫn kinh ngạc khi tôi đột ngột cảm nhận được rằng đời sống và tư duy nội tâm thầm kín nhất của chính mình lại là một phần của dòng chảy vĩnh hằng gồm những tư tưởng lớn lao. Sự nhận thức ấy không hề mang lại niềm vui, dẫu nó củng cố cho lối tư duy của tôi và khiến tôi hạnh phúc đến một chừng mực nào đó. Nó thật cay đắng và thô ráp, bởi ẩn chứa trong đó là lời nhắc nhở về trách nhiệm — bảo tôi hãy vứt bỏ những thứ trẻ con đi và tự mình đứng vững.

Tôi kể cho người bạn nghe — lần đầu tiên trong đời tôi thổ lộ một bí mật sâu kín đến thế — về ý niệm “hai thế giới” của mình, một quan niệm đã hình thành từ những năm tháng đầu đời thơ ấu. Cậu ngay lập tức nhận ra rằng tôi hoàn toàn đồng điệu với cậu. Nhưng cậu không phải là kiểu người tỏ ra đắc ý tột cùng trước điều đó. Cậu lắng nghe với sự chăm chú lớn hơn bất cứ lần nào trước đây dành cho tôi, và nhìn thẳng vào mắt tôi cho đến khi tôi buộc phải quay đi. Tôi lại bắt gặp trong ánh mắt cậu vẻ phi thời gian kỳ lạ tựa loài vật ấy, cái vẻ già nua không thể tưởng tượng nổi.

“Chúng ta sẽ bàn thêm về chuyện đó vào dịp khác,” cậu điềm đạm nói: “Tớ thấy cậu suy ngẫm nhiều hơn những gì cậu có thể diễn tả. Nhưng nếu đúng là vậy, thì cậu cũng biết rằng mình chưa bao giờ thực sự trải nghiệm tất cả những gì mình từng nghĩ ngợi, và điều đó không tốt chút nào. Chỉ có tư tưởng nào được chúng ta trải nghiệm qua thực tế mới có giá trị mà thôi. Cậu vốn biết ‘thế giới chuẩn mực’ của mình thực chất chỉ là một nửa thế giới, thế mà cậu vẫn cố kìm nén nửa kia trong chính mình, y như cách mà mấy gã mục sư và thầy giáo vẫn làm. Cậu sẽ không thành công đâu. Chẳng ai thành công nổi một khi đã bắt đầu tư duy cả.”

Điều này để lại trong tôi một ấn tượng sâu sắc.

“Nhưng,” tôi suýt hét lên, “có những thứ khủng khiếp thực sự bị cấm đoán — cậu không thể chối bỏ sự thật đó. Và chúng bị cấm một lần là vĩnh viễn, thế nên chúng ta phải từ bỏ chúng. Dĩ nhiên tớ biết có những thứ như tội ác giết người và đủ mọi loại đồi bại khác, nhưng chẳng lẽ chỉ vì những thứ đó tồn tại mà tớ phải lao đầu vào làm một tên tội phạm sao?”

“Chúng ta sẽ không thể bàn luận xong chuyện này ngay ngày hôm nay đâu,” Max cất lời với giọng dịu dàng hơn. “Cậu chắc chắn không được phạm tội giết người hay hiếp dâm, không. Nhưng cậu vẫn chưa chạm đến cái mốc mà ở đó người ta có thể nhìn ra đâu là điều ‘được phép’ và đâu thực sự là ‘điều cấm kỵ’. Cậu mới chỉ nhận ra một phần của sự thật mà thôi. Phần còn lại sẽ đến sau, cứ tin tớ đi. Ví dụ, trong suốt năm vừa qua hoặc lâu hơn thế, trong người cậu đã nung nấu một bản năng mạnh mẽ hơn tất cả những bản năng khác, và thứ đó bị coi là ‘điều cấm kỵ’. Ngược lại, người Hy Lạp và nhiều dân tộc khác đã tôn bản năng này lên thành một dạng thần linh, và tôn vinh nó bằng những đại lễ linh đình. Do đó, những gì hiện là ‘điều cấm kỵ’ không phải lúc nào cũng vĩnh viễn như vậy, nó có thể thay đổi. Ngày nay, bất cứ ai cũng được phép ngủ với một phụ nữ ngay khi anh ta cùng cô ấy đến gặp mục sư và hoàn thành nghi thức kết hôn. Ở những bộ tộc khác thì khác, ngay cả ở thời đại ngày nay. Chính vì thế mà mỗi chúng ta phải tự mình tìm ra đâu là điều được phép và đâu là điều bị cấm — bị cấm, nghĩa là đối với chính bản thân cậu. Cậu chẳng bao giờ cần phải làm bất cứ điều gì bị cấm mà vẫn có thể là một kẻ đốn mạt rành rành. Và ngược lại. Thực ra đó đơn giản chỉ là vấn đề thuận tiện mà thôi. Kẻ nào quá lười biếng để tự suy nghĩ cho chính mình và tự đứng lên làm quan tòa cho bản thân sẽ chỉ biết rập khuôn theo những điều cấm kỵ, bất kể chúng là gì đi nữa. Hắn ta có một cuộc sống nhàn hạ. Những kẻ khác lại nhận ra rằng họ mang những bộ luật bên trong chính mình. Đối với họ, những việc mà mọi người đàn ông danh giá vẫn làm hằng ngày lại là điều cấm kỵ. Ngược lại, những việc vốn bị coi là cấm kỵ đối với người khác thì lại được phép đối với họ. Mỗi người phải tự đứng trên đôi chân của chính mình.”

Đột ngột, cậu có vẻ hối hận vì đã nói quá nhiều nên liền ngắt lời. Tôi cảm thấy mình có thể hiểu được phần nào tâm trạng của cậu. Nghĩa là, cho dù cậu có dùng cách thức dễ chịu nhường nào để bày tỏ những ý tưởng của mình (trông có vẻ bâng quơ), cậu dứt khoát không thể dung thứ cho một cuộc trò chuyện diễn ra chỉ “cho có chuyện để nói”, như cậu từng nói một lần. Cậu nhận ra rằng trong trường hợp của tôi, dẫu sự quan tâm của tôi là hoàn toàn chân thành, tôi lại quá có xu hướng xem việc thảo luận như một trò chơi, quá ham mê những lời lẽ khôn khéo — nói tóm lại là tôi thiếu đi sự nghiêm túc tuyệt đối.

Khi tôi đọc lại những dòng vừa viết — “sự nghiêm túc tuyệt đối” — một cảnh tượng khác bất giác ùa về trong tâm trí tôi, trải nghiệm ấn tượng nhất mà tôi từng sống qua cùng Max Demian trong những năm tháng hãy còn nửa trẻ con ấy.

Các lớp học giáo lý của chúng tôi đang dần đi đến hồi kết, và những buổi học cuối cùng được dành trọn cho Lễ Tiệc Ly. Vị mục sư coi trọng điều này vô cùng, và ông gắng sức làm sao để chúng tôi cảm nhận được phần nào nguồn cảm hứng cũng như tính thiêng liêng trong những lời dạy của ông. Tuy nhiên, chính trong những buổi học cuối cùng ấy, các suy nghĩ lại bị chệch hướng sang một đối tượng khác, chính là con người của người bạn tôi. Hướng tới lễ xác nhận đức tin sắp tới — được giải thích cho chúng tôi như là sự gia nhập trang trọng vào cộng đồng Giáo hội — ý nghĩ bắt buộc phải xuất hiện trong đầu tôi là giá trị của nửa năm học giáo lý này đối với tôi không nằm ở những gì tôi đã học trong lớp, mà đúng hơn là ở sự hiện diện và ảnh hưởng của Demian. Không phải vào Giáo hội mà tôi sẵn sàng được dung nạp, mà là vào một thứ gì đó khác, vào một trật tự gồm các ý niệm và nhân cách chắc chắn đang tồn tại đâu đó trên cõi đời này, và tôi cảm nhận người bạn của mình chính là đại diện hoặc sứ giả của trật tự đó.

Tôi cố gắng đè nén ý nghĩ này xuống. Bất chấp tất cả, tôi thành tâm định trải qua nghi lễ xác nhận đức tin với một sự trang nghiêm nhất định, và những ý niệm mới mẻ mà tôi đang nhào nặn dường như khó lòng tương thích với điều đó. Thế nhưng mặc cho tôi có làm gì đi nữa, ý tưởng ấy vẫn cứ hiện diện, và dần dần đồng nhất hóa bản thân với nghi lễ tôn giáo đang đến gần. Tôi đã sẵn sàng cử hành nó theo một phong cách khác biệt so với những ứng viên chịu lễ xác nhận khác. Đối với tôi, nó đồng nghĩa với việc bước chân vào một thế giới tư tưởng, thứ mà tôi đã tường tận thông qua Demian.

Vào những ngày đó, tình cờ tôi lại có một cuộc tranh luận khác với cậu; ngay trước thềm buổi học. Người bạn của tôi chìm đắm trong thế giới riêng và chẳng mặn mà gì với bài trò chuyện của tôi, thứ mà có lẽ hơi quá già trước tuổi và phô trương khoác lác.

“Chúng ta nói quá nhiều rồi,” cậu nói với vẻ nghiêm nghị khác thường. “Những lời lẽ khôn ngoan chẳng có chút giá trị nào sất, hoàn toàn không. Cậu chỉ đang trốn chạy khỏi chính mình mà thôi. Trốn chạy khỏi bản thân là một tội ác. Cậu phải có khả năng chui tụt vào trong chính mình, giống như một con rùa vậy.”

Chúng tôi bước vào phòng học ngay sau đó. Buổi học bắt đầu. Tôi cố gắng lắng nghe, và Demian không hề quấy rầy nỗ lực của tôi. Chẳng mấy chốc, tôi bắt đầu cảm thấy một điều gì đó kỳ lạ ở bên cạnh mình — nơi chỗ ngồi của cậu, một dạng trống trải hoặc lạnh lẽo hay đại loại thế, như thể chỗ ngồi của cậu vừa đột ngột trống không. Cảm giác ấy trở nên ngột ngạt và tôi quay đầu lại.

Ở đó, tôi nhìn thấy người bạn của mình đang ngồi, thẳng lưng và ở tư thế quen thuộc. Nhưng trông cậu hoàn toàn khác thường ngày. Một điều gì đó tôi không sao tài nào gọi tên được tỏa ra từ cậu, bao bọc lấy cậu. Tôi cứ nghĩ đôi mắt cậu đang nhắm nghiền, cho đến khi nhận ra cậu vẫn đang mở mắt. Nhưng chúng đờ đẫn như đang ngắm nhìn cõi lòng mình hay hướng về một mục tiêu ở tít đằng xa xôi nào đó. Cậu ngồi đó hoàn toàn bất động; dường như cậu không hề thở và khuôn mặt cậu như thể được tạc ra từ gỗ hay đá. Khuôn mặt cậu trắng bệch, trắng đều đặn, tựa như đá vậy. Mái tóc nâu của cậu còn mang nhiều dấu hiệu của sự sống hơn bất kỳ đường nét nào khác trên khuôn mặt. Đôi tay cậu đặt trước mặt trên bàn học, vô hồn, tĩnh lặng như những vật thể vô tri vô giác, tựa như đá hoặc trái cây, trắng bệch và bất động, nhưng không phải buông thõng, mà như đang nắm giữ những lò xo bí mật của một sinh lực vô cùng mạnh mẽ.

Cảnh tượng ấy khiến tôi run rẩy. Cậu ấy chết rồi, tôi thầm nghĩ. Tôi suýt thốt lên thành lời. Nhưng tôi biết cậu không hề chết. Bị thôi miên, tôi dán chặt mắt vào cái nhìn ấy; đôi mắt tôi bị đóng đinh vào chiếc mặt nạ bằng đá trắng bệch này. Tôi cảm nhận đó mới chính là Demian đích thực. Còn Demian hay đi lại và trò chuyện với tôi trước giờ, đó chỉ là một mặt của cậu, một nửa mà thôi. Demian, kẻ thỉnh thoảng đóng một vai trò nào đó, kẻ tự thích nghi với hoàn cảnh chỉ vì phép lịch sự. Nhưng Demian đích thực lại trông thế này đây, với đúng cái vẻ mặt bằng đá ấy, cổ xưa từ thời tiền sử, tựa như loài vật, đẹp đẽ và lạnh lùng, đã chết nhưng thẳm sâu bên trong lại tràn ngập sức sống thần kỳ. Và xung quanh cậu là cõi không gian tĩnh mịch trống trải ấy, cõi không gian thanh tao vô tận ấy, sự cô độc tử tếch ấy!

“Giờ thì cậu ấy đã hoàn toàn thu mình vào sâu thẳm,” tôi rùng mình cảm nhận. Chưa bao giờ tôi thấy mình bị cô lập đến thế. Tôi không có chút phần nào trong con người cậu, cậu là kẻ không thể với tới, cậu đứng cách xa tôi hơn cả khi cậu đang ở trên hòn đảo xa xôi nhất trên thế giới này.

Tôi thầm ngạc nhiên không hiểu sao chẳng ai ngoài tôi nhận ra điều đó. Tôi cứ nghĩ tất cả mọi người sẽ phải để ý đến cậu, rằng tất cả mọi người sẽ phải rùng mình. Nhưng chẳng ai mảy may chú ý đến cậu cả. Cậu ngồi đó như một bức tranh và, điều mà tôi không tài nào ngăn mình nghĩ tới, cứng đờ như một bức tượng thần xa lạ. Một con ruồi đậu lên trán cậu, bò chậm chạp xuống qua mũi và đôi môi — chẳng một cơ bắp, chẳng một dây thần kinh nào trên mặt cậu giật giật.

Cậu đang ở đâu, đang ở đâu lúc này cơ chứ? Cậu đang nghĩ gì, đang cảm thấy gì? Cậu đang ở trên thiên đường hay dưới địa ngục?

Tôi hoàn toàn không tài nào cất lời hỏi cậu được. Khi tôi nhìn thấy cậu vào cuối buổi học đã sống lại và thở trở lại, khi ánh mắt cậu chạm vào ánh mắt tôi, liệu cậu có còn là cậu như trước kia không? Cậu từ đâu đến? Cậu đã ở đâu vậy? Cậu có vẻ mệt mỏi. Gương mặt cậu đã lấy lại màu sắc bình thường, đôi tay cậu lại cử động, nhưng mái tóc nâu của cậu thì xỉu màu và mệt mỏi, tựa hồ như thế.

Những ngày sau đó, tôi đã luyện tập một bài tập mới trong phòng ngủ của mình mấy bận liền. Tôi ngồi cứng nhắc trên một chiếc ghế, dán chặt mắt, và giữ mình hoàn toàn bất động. Tôi chực chờ xem mình có thể duy trì tư thế đó trong bao lâu, và cảm giác sẽ ra sao. Tuy nhiên, kết quả là tôi chỉ chuốc lấy sự mệt mỏi nhừ tử, và bị những cơn giật mi mắt kịch liệt hành hạ.

Lễ xác nhận đức tin diễn ra ngay sau đó, và chẳng có ký ức quan trọng nào đọng lại trong tôi về buổi lễ ấy.

Giờ đây mọi thứ đã đổi khác hoàn toàn. Tuổi thơ sụp đổ thành những mảnh vụn quanh tôi. Cha mẹ tôi bắt đầu nhìn tôi với một sự bối rối nhất định. Các chị em gái của tôi có thái độ hoàn toàn xa lạ đối với tôi. Sự vỡ mộng đã bóp méo và làm lu mờ những cảm xúc cùng niềm vui thuở trước, khu vườn chẳng còn hương thơm, khu rừng không còn vẫy gọi, thế giới xung quanh tôi tựa như một phiên bán thanh lý những món đồ cũ, nhạt nhẽo và vô vị, những cuốn sách chỉ toàn là giấy, âm nhạc chẳng qua chỉ là thứ tiếng ồn ào. Những chiếc lá cứ thế rơi khỏi cành cây vào mùa thu, cái cây chẳng mảy may hay biết, mưa rát quất vào thân, nắng rồi sương giá lần lượt ghé qua, và nguồn sống bên trong nó lùi dần vào góc khuất hẹp nhất và sâu kín nhất. Cái cây ấy không chết. Nó chỉ đang chờ đợi.

Người ta quyết định rằng sau kỳ nghỉ lễ, tôi sẽ chuyển sang một ngôi trường khác, lần đầu tiên rời xa mái nhà. Trong khi đó, mẹ tôi tiến lại gần tôi với một sự dịu dàng đặc biệt, như một lời chào tạm biệt ngầm, cố gắng níu giữ tôi bằng thứ tình yêu mà khi rời xa, tôi sẽ mang theo nỗi nhớ nhà và sự khắc ghi không nguôi trong tim. Demian đã đi rồi. Tôi chỉ có một mình.