Con chim trong giấc mơ tô vẽ của tôi đang trên đường tìm kiếm người bạn của tôi. Một lời đáp đã đến với tôi theo cách vô cùng kỳ lạ.

Trong giờ học ở trường, khi giữa hai tiết, tôi tìm thấy trên bàn học của mình một mảnh giấy được kẹp giữa những trang sách. Nó được gấp lại theo cái cách mà chúng tôi vẫn hay dùng để truyền giấy nhắn cho nhau trong lớp. Tôi tự hỏi ai có thể gửi cho mình một mảnh giấy như vậy, bởi tôi vốn chẳng chơi thân với bất kỳ nam sinh nào đến mức người ta phải viết thư cho tôi. Tôi tưởng đó là một lời giục giã tham gia vào trò quậy phá học đường nào đó, thứ mà chắc chắn tôi sẽ không bao giờ tham gia, thế nên tôi lại nhét tờ giấy chưa mở ấy vào trong sách. Trong giờ học, tình cờ nó lại rơi vào tay tôi một lần nữa.

Tôi nghịch ngợm tờ giấy, mở ra mà không mảy may suy nghĩ, và phát hiện ra vài từ được viết trên đó. Tôi liếc qua nét chữ, và một từ lập tức thu hút toàn bộ sự chú ý của tôi. Đầy kinh hãi, tôi đọc tiếp, trong khi trái tim tôi dường như tê dại đi bởi một thứ cảm giác về định mệnh.

“Con chim đấu tranh thoát khỏi vỏ trứng. Trứng là thế giới. Kẻ nào muốn ra đời phải phá hủy một thế giới. Con chim bay đến cùng Thiên Chúa. Tên của vị thần ấy là Abraxas.”

Tôi chìm đắm vào dòng suy tưởng sâu sắc sau khi đọc đi đọc lại những từ ấy mấy lần. Chẳng còn mảy may nghi ngờ gì nữa: đây chính là câu trả lời của Demian. Chẳng ai có thể biết về con chim, ngoại trừ hai chúng tôi. Cậu ấy đã nhận được bức tranh của tôi. Cậu ấy đã hiểu và giúp tôi giải thích ý nghĩa của nó. Nhưng mối liên hệ trong toàn bộ chuyện này là gì? Và—điều khiến tôi bận tâm hơn cả—Abraxas nghĩa là gì? Tôi chưa từng đọc hay nghe đến từ đó bao giờ. “Tên của vị thần ấy là Abraxas!”

Giờ học trôi qua mà tôi chẳng hề nghe lọt tai một lời nào. Tiết học tiếp theo bắt đầu, cũng là tiết cuối của buổi sáng. Do một thầy giáo trợ giảng còn rất trẻ phụ trách, mới từ trường đại học ra, và chúng tôi đã có cảm tình với thầy từ trước bởi thầy còn trẻ và chẳng bày đặt ra cái vẻ tôn nghiêm giả tạo nào trước mặt chúng tôi.

Chúng tôi đang đọc sách của Herodotus dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Follen. Đây là một trong số ít môn học ở trường khiến tôi hứng thú. Nhưng lần này tâm trí tôi lại lơ đễnh. Tôi máy móc mở toang cuốn sách ra, nhưng chẳng thèm theo dõi phần dịch nghĩa, mà cứ mải chìm đắm trong suy nghĩ. Vả lại, tôi đã có vài lần trải nghiệm rằng những gì Demian từng nói với tôi trong lớp giáo lý xác tín là hoàn toàn đúng. Nếu bạn khao khát một điều gì đó đủ mãnh liệt, nó sẽ xảy ra. Nếu trong giờ học tôi chìm sâu vào suy nghĩ, tôi chẳng cần phải sợ thầy giáo làm phiền sự yên tĩnh của mình. Đương nhiên, nếu bạn lơ đễnh hay buồn ngủ, thầy sẽ hiện ra ngay lập tức; điều đó đã xảy ra với tôi mấy lần rồi. Nhưng nếu bạn thực sự đang tư duy, nếu bạn thực sự chìm đắm trong suy nghĩ, thì bạn hoàn toàn được an toàn. Và tôi cũng từng thử nghiệm những gì cậu ấy nói với tôi về việc dùng ánh mắt để ghim chặt một người. Khi còn ở trường cùng Demian, tôi chưa từng thành công trong việc này, nhưng giờ đây tôi thường nhận ra rằng người ta có thể đạt được rất nhiều thứ chỉ bằng một cái nhìn chằm chằm và sự suy tư sâu sắc.

Thế là tôi cứ ngồi đó, tâm trí bay bổng đi xa khỏi Herodotus và trường học. Nhưng giọng nói của thầy giáo bất ngờ giáng vào ý thức của tôi như một tiếng sét, khiến tôi giật nảy mình vì sợ hãi. Tôi lắng nghe giọng thầy, thầy đang đứng rất gần tôi, tôi cứ tưởng thầy vừa gọi tên mình. Nhưng thầy không nhìn tôi. Tôi thở phào nhẹ nhõm.

Rồi tôi lại nghe thấy giọng thầy. Từ “Abraxas” vang lên thật rõ từ đôi môi thầy.

Tiếp tục bài giảng mà phần đầu tôi đã bỏ lỡ, Tiến sĩ Follen nói: “Chúng ta không được phép tưởng tượng tư tưởng của các giáo phái và hội nhóm huyền bí thời cổ đại lại ngây thơ như chúng ta nhìn nhận từ lăng kính duy lý. Thời đại cổ xưa hoàn toàn chẳng biết gì về khoa học theo nghĩa từ ngữ của chúng ta. Mặt khác, họ lại chú ý nhiều hơn đến những chân lý mang bản chất triết học, huyền bí, thứ vốn thường đạt đến một giai đoạn phát triển rất cao. Ma thuật một phần cũng bắt nguồn từ đó, và thường dẫn đến sự lừa đảo cùng tội ác. Dẫu vậy, ma thuật vẫn có một nguồn gốc cao quý và được truyền cảm hứng bởi tư duy sâu sắc. Học thuyết về Abraxas mà tôi vừa dẫn chứng như một ví dụ cũng là như vậy. Cái tên này được dùng trong các công thức bùa chú của Hy Lạp. Nhiều ý kiến đồng tình rằng đây là tên của một vị ma quỷ nào đó trong ma thuật, giống như những bộ lạc hoang dã vẫn thờ phụng ngày nay. Nhưng có vẻ như Abraxas mang một ý nghĩa rộng lớn hơn nhiều. Chúng ta có thể hình dung cái tên này là của một vị thần mang gánh nặng biểu tượng là hợp nhất cái thiêng liêng và cái ma quái.”

Vị học giả nhỏ con tiếp tục bài giảng với vẻ đầy nghiêm túc, chẳng mấy ai chăm chú lắng nghe, và vì cái tên ấy không lặp lại nữa, tôi nhanh chóng chìm đắm trở lại trong những suy nghĩ của riêng mình.

“Hợp nhất cái thiêng liêng và cái ma quái,” văng vẳng bên tai tôi. Đây chính là một điểm khởi đầu. Tôi đã quen thuộc với ý tưởng đó từ những cuộc trò chuyện với Demian vào giai đoạn cuối cùng trong tình bạn của chúng tôi. Khi ấy Demian từng bảo tôi rằng, chúng ta quả thực có một vị Thượng Đế mà chúng ta tôn kính, nhưng vị Thượng Đế này chỉ đại diện cho một phần của thế giới, một nửa bị tách biệt một cách tùy tiện khỏi phần còn lại (đó là thế giới “tươi sáng” chính thống, được cho phép). Nhưng con người ta phải có khả năng tôn vinh toàn bộ thế giới. Người ta hoặc phải có một vị thần đồng thời là ác quỷ, hoặc phải thiết lập việc thờ cúng ác quỷ bên cạnh việc thờ cúng Thượng Đế. Và giờ đây, Abraxas chính là vị thần vừa là thần linh vừa là ác quỷ.

Suốt một thời gian dài, tôi nhiệt thành dò theo vết xe của những ý tưởng ấy đi xa hơn, nhưng chẳng thu lại kết quả gì. Thêm vào đó, tôi còn lục tung cả một thư viện để tìm hiểu thêm về Abraxas, nhưng đều vô ích. Tuy nhiên, bản tính của tôi không phải là dồn hết sức lực vào một cuộc tìm kiếm kiến thức có phương pháp, thứ sẽ chỉ hé lộ ra những chân lý chết chóc, vô dụng và mang tính tài liệu mà thôi.

Hình bóng của Beatrice, thứ từng chiếm lấy biết bao sự chú ý của tôi trong một khoảng thời gian, dần dần phai nhạt khỏi tâm trí tôi, hay đúng hơn là chậm rãi lùi xa, tiến sát đến đường chân trời hơn bao giờ hết, trở nên nhợt nhạt và giống như một bóng ma khi nó lùi dần. Nàng không thể làm thỏa mãn tâm hồn tôi được nữa. Một sự phát triển tinh thần mới giờ đây bắt đầu diễn ra trong sự tồn tại mơ mộng của tôi, sự tồn tại mà trong đó tôi chìm đắm một cách kỳ lạ vào chính mình. Niềm khát khao một cuộc sống trọn vẹn bùng cháy trong tôi, hay đúng hơn là niềm khát khao tình yêu. Bản năng tính dục, thứ từng có lúc hòa quyện vào sự tôn thờ Beatrice của tôi, nay đòi hỏi những hình ảnh và mục tiêu mới. Sự thỏa mãn bị từ chối đối với tôi, và việc tự lừa dối bản thân bằng cách trông đợi bất cứ điều gì từ những cô gái dường như đang nắm giữ hạnh phúc của lũ bạn tôi lại càng trở nên bất khả thi hơn bao giờ hết. Tôi lại mơ mộng đầy sống động, ban ngày còn nhiều hơn cả ban đêm. Những hình ảnh hiện lên trước mắt tôi, những khát khao mang hình hài tranh vẽ trỗi dậy trong trí tưởng tượng, kéo tôi rời khỏi thế giới bên ngoài, khiến cho mối liên hệ của tôi với những hình ảnh ấy, với những giấc mơ và bóng hình ấy, còn chân thực và mật thiết hơn cả với hoàn cảnh thực tế xung quanh.

Một giấc mơ, hay đúng hơn là trò chơi của trí tưởng tượng cứ lặp đi lặp lại trong tôi, chứa đựng đầy ý nghĩa. Giấc mơ này, quan trọng nhất và dai dẳng nhất trong cuộc đời tôi, diễn ra như sau: Tôi trở về nhà—phía trên cửa trước là chiếc huy hiệu với con chim màu vàng trên nền xanh—mẹ ra đón tôi—nhưng khi tôi bước vào và muốn ôm lấy người, đó không phải là mẹ, mà là một hình bóng tôi chưa từng thấy trước đây, cao lớn và vương giả, vừa giống Max Demian vừa giống bức tranh của tôi, nhưng lại khác biệt, và mang đậm nét nữ tính dẫu có vóc dáng lớn lao. Hình bóng ấy kéo tôi về phía nó, ôm lấy tôi trong một cái ôm run rẩy và đầy đam mê. Sự ngất ngây và nỗi sợ hãi hòa quyện vào nhau, cái ôm ấy tựa như một nghi thức tôn thờ thần thánh nhưng đồng thời cũng là một tội ác. Quá nhiều ký ức về người mẹ, quá nhiều ký ức về Max Demian ẩn chứa trong hình hài đang ôm lấy tôi ấy. Cái ôm ấy dường như gợi lên sự ghê tởm đối với ý thức tôn kính của tôi, thế nhưng tôi lại cảm thấy hạnh phúc. Tôi thường tỉnh giấc khỏi giấc mơ này với một cảm giác thỏa mãn sâu sắc, nhưng cũng thường kèm theo nỗi sợ cái chết và sự cắn rứt lương tâm giày vò như thể tôi vừa phạm một tội lỗi tày trời.

Phải đến tận khi dần dần và vô thức, tôi mới nhận ra mối liên hệ giữa bức tranh tâm trí này với gợi ý từ bên ngoài đã đến với tôi về vị thần mà tôi đang tìm kiếm. Tuy nhiên, mối liên hệ ấy ngày càng trở nên khăng khít và mật thiết hơn, và tôi bắt đầu cảm nhận rằng chính trong giấc mơ này, trong điềm báo này, tôi đang triệu gọi Abraxas. Ngất ngây và kinh hãi, đàn ông và đàn bà, những điều thiêng liêng nhất đan xen với những thứ ghê tởm nhất, tội lỗi tăm tối nhất bên cạnh sự ngây thơ dịu dàng nhất—bức tranh giấc mơ về tình yêu của tôi chính là như thế, và Abraxas cũng chính là như thế. Tình yêu không còn là một thứ bản năng u tối, thú tính, như tôi từng cảm thấy với đầy nỗi lo âu thuở ban đầu. Nó cũng không còn là một hình thức thờ cúng sùng kính mang tính tinh thần như tôi từng dành cho bức tranh của Beatrice nữa. Nó là cả hai—cả hai mà lại còn hơn thế nữa, nó là hình ảnh của một thiên thần và của Sa-tông, là nam và nữ hòa làm một, là con người và loài thú, là điều thiện cao cả nhất và điều ác thấp hèn nhất. Đó chính là định mệnh của tôi, dường như tôi phải trải nghiệm điều đó trong chính cuộc đời mình. Tôi khao khát nó và cũng sợ hãi nó, tôi đuổi theo nó trong những giấc mơ và rồi lại cắm cổ bỏ chạy; nhưng nó vẫn luôn ở đó, luôn sừng sững che chở phía trên tôi.

Mùa xuân năm sau, tôi sẽ rời trường và đến một trường đại học nào đó để học tập, học ở đâu và ngành gì thì tôi không rõ. Một hàng ria mép nhỏ mọc lên trên môi, tôi đã là một người đàn ông trưởng thành, thế nhưng lại hoàn toàn tuyệt vọng và mất phương hướng. Chỉ có một điều duy nhất là vững vàng: tiếng nói trong tôi, bức tranh giấc mơ ấy. Tôi cảm thấy đó là bổn phận của mình phải mù quáng tuân theo sự dẫn dắt này. Nhưng điều đó thật khó khăn, và ngày nào tôi cũng đứng trước bờ vực nổi loạn. Có lẽ tôi đã phát điên, tôi thường tự nghĩ như vậy; có lẽ tôi không giống như những người khác chăng? Nhưng tôi có thể làm tất cả những gì người khác làm; chỉ với một chút cố gắng và chăm chỉ, tôi có thể đọc được Plato, tôi có thể giải một bài toán lượng giác hoặc thực hiện một phân tích hóa học. Chỉ có một điều duy nhất tôi không thể làm được: Khám phá ra mục đích tối tăm, ẩn giấu bên trong mình và đưa ra quyết định như những người khác—những người thừa biết bản thân họ muốn trở thành giáo sư hay thẩm phán, bác sĩ hay nghệ sĩ. Họ biết rõ mình phải theo đuổi sự nghiệp gì và sẽ thu về những lợi ích gì từ đó. Nhưng tôi thì không giống họ. Có lẽ một ngày nào đó tôi sẽ giống họ thôi, nhưng làm sao tôi biết được chứ? Có lẽ tôi sẽ phải mòn mỏi tìm kiếm hết năm này qua năm khác, để rồi chẳng làm được gì nên hồn, chẳng đạt được cái đích nào cả. Có lẽ tôi sẽ đạt được một cái đích nào đó, nhưng nó có thể là thứ độc ác, nguy hiểm và khủng khiếp.

Tôi chỉ muốn cố gắng sống vâng theo những thôi thúc xuất phát từ bản ngã thực sự của mình. Tại sao điều đó lại khó khăn đến thế cơ chứ?

Tôi đã nhiều lần cố gắng vẽ lại hình bóng tình yêu quyền năng trong giấc mơ của mình. Nhưng tôi chưa bao giờ thành công. Nếu tôi thành công, tôi đã gửi bức tranh đó cho Demian. Cậu ấy đang ở đâu? Tôi không biết. Tôi chỉ biết rằng giữa chúng tôi có một sợi dây liên kết. Khi nào thì tôi mới được gặp lại cậu ấy đây?

Sự tĩnh lặng dễ chịu của những tuần lễ và tháng ngày trong thời kỳ Beatrice đã trôi qua từ lâu. Vào thời điểm đó, tôi cứ ngỡ mình đã cập bến và tìm thấy sự bình yên. Nhưng mọi chuyện luôn là thế—vừa mới bắt đầu thích nghi với hoàn cảnh, vừa mới được một giấc mơ chữa lành, thì nó lại phai nhạt đi mất. Than vãn thì cũng bằng thừa! Giờ đây tôi sống trong ngọn lửa của những khao khát chưa bao giờ nguôi ngoai, của sự chờ đợi căng thẳng, thứ thường khiến tôi trở nên hoàn toàn điên cuồng và quẫn trí. Tôi thường xuyên nhìn thấy hình bóng người tình trong mộng của mình hiện ra với độ rõ nét phi thường, rõ hơn rất nhiều so với bàn tay của chính mình. Tôi nói chuyện với nó, khóc lóc vì nó, nguyền rủa nó. Tôi gọi nó là mẹ và quỳ gối trước nó trong những giọt nước mắt. Tôi gọi nó là người yêu và cảm nhận nụ hôn viên mãn đầy chín muồi của nó. Tôi gọi nó là ác quỷ và đĩ điếm, là ma cà rồng và kẻ sát nhân. Nó mời gọi tôi bước vào những giấc mơ tình yêu dịu dàng nhất lẫn những điều ghê tởm kinh hoàng nhất—chẳng có gì là quá tốt đẹp và trân quý đối với nó, cũng chẳng có gì là quá tồi tệ và đê tiện.

Tôi trải qua toàn bộ mùa đông năm đó trong một trạng thái xáo trộn nội tâm khó mà diễn tả nổi. Tôi đã quen với sự cô đơn từ lâu rồi—điều đó chẳng làm tôi suy sụp. Tôi sống cùng Demian, cùng con chim cắt, cùng bức tranh về hình bóng giấc mơ vĩ đại của tôi, thứ vốn là định mệnh và cũng là người tình của tôi. Chỉ cần sống trong sự gắn bó mật thiết với những điều đó là đủ, bởi chúng mở ra một chân trời rộng lớn và bao la, dẫn lối đến Abraxas. Nhưng tôi không tài nào triệu hồi những giấc mơ ấy, những suy nghĩ ấy theo ý muốn được. Tôi không thể khoác lên chúng những sắc màu theo ý thích. Chúng tự động kéo đến, chiếm lấy tôi, chi phối tôi và nhào nặn cuộc đời tôi.

Tôi hoàn toàn an toàn khi đối mặt với thế giới bên ngoài. Tôi chẳng sợ bất cứ ai. Các bạn học của tôi đã học được cách nhận ra điều đó, và dành cho tôi một sự tôn trọng ngầm, điều mà thường khiến tôi phải mỉm cười. Khi muốn, tôi có thể thấu thị phần lớn bọn họ chỉ bằng một cái nhìn, qua đó thỉnh thoảng khiến họ phải sửng sốt. Chỉ là, tôi hiếm khi hoặc chẳng bao giờ muốn làm thế. Chính bản thân tôi mới là thứ chiếm trọn sự chú ý của tôi, luôn luôn là chính tôi. Thế nhưng tôi lại khao khát đến cháy bỏng được sống một chút cuộc đời thực sự, được trao đi một phần bản thân mình cho thế giới, được tiếp xúc và giao tranh với nó. Có những lúc khi tôi lang thang qua những con đường vào buổi tối và vì quá bồn chồn nên không thể trở về nhà trước nửa đêm, tôi tự nhủ: Giờ thì mình chắc chắn sẽ gặp được người tình, mình sẽ bắt kịp nàng ở góc phố tiếp theo, nàng sẽ gọi mình từ ô cửa sổ kế tiếp. Đôi khi tất cả những điều này dường như hành hạ tôi đến mức không thể chịu đựng nổi, và tôi đã sẵn sàng để tự kết liễu đời mình vào một ngày nào đó.

Vào thời điểm đó, tôi đã tìm thấy một chốn nương thân kỳ lạ—bằng “tình cờ”, như người ta vẫn nói. Nhưng thực ra những sự việc như thế không thể quy cho sự tình cờ được. Khi một người đang khao khát điều gì, và điều cần thiết xảy ra, đó không phải là do tình cờ mà là do chính bản thân họ; khát vọng của chính họ dẫn dắt họ một cách đầy thôi thúc đến đối tượng mà họ đang cần.

Hai hoặc ba lần trong những chuyến lang thang qua các con phố, tôi đã nghe thấy tiếng đàn phong cầm phát ra từ một nhà thờ nhỏ ở vùng ngoại ô, tuy nhiên tôi không dừng lại để lắng nghe. Lần tiếp theo đi ngang qua nhà thờ, tôi lại nghe thấy tiếng đàn ấy, và nhận ra bản nhạc đang được chơi là của Bach. Tôi tiến đến cửa, và thấy nó đã khóa. Vì con đường gần như trống không, tôi ngồi xuống bậc thềm đá ngay sát nhà thờ, dựng cổ áo khoác lên và lắng nghe. Đó không phải là một cây đàn lớn, nhưng dẫu sao cũng là một cây đàn tốt. Người đang chơi đàn chơi hay một cách tuyệt vời, gần như một nghệ sĩ bậc thầy, nhưng với một vẻ biểu cảm kỳ lạ, mang đậm dấu ấn cá nhân của ý chí và sự kiên trì, khiến cho âm thanh vang lên tựa như một lời cầu nguyện. Tôi có cảm giác rằng người đang chơi đàn biết rằng có một kho báu đang bị giấu kín trong âm nhạc và anh ta đang cố đấu tranh, gõ cửa và đập phá để chạm tay vào kho báu ấy, cứ như thể sinh mạng của anh ta phụ thuộc vào việc tìm ra nó vậy. Về mặt kỹ thuật, tôi không hiểu biết nhiều lắm về âm nhạc, nhưng hình thức biểu đạt này của tâm hồn thì tôi đã thấu hiểu bằng trực giác từ thuở nhỏ; tôi cảm thấy âm nhạc là thứ gì đó mà tôi có thể lĩnh hội mà chẳng cần qua bất kỳ sự hướng dẫn nào.

Người nghệ sĩ phong cầm sau đó chơi một bản nhạc hiện đại nào đó, có lẽ là của Reger. Nhà thờ tối mịt, chỉ có một tia sáng rất mảnh chiếu qua ô cửa sổ gần chỗ tôi nhất. Tôi đợi đến tận khi bản nhạc kết thúc, rồi đi qua đi lại cho đến khi người nghệ sĩ bước ra. Anh ta vẫn còn là một thanh niên, dù lớn tuổi hơn tôi, vóc người tráng kiện và vạm vỡ. Anh ta bước đi nhanh chóng, sải những bước chân mạnh mẽ, nhưng có vẻ như đang gắng ép tốc độ trái với ý muốn của mình.

Kể từ tối hôm đó trở đi, rất nhiều buổi tối tôi ngồi trước nhà thờ, hoặc đi lại dọc con đường. Có lần tôi thấy cửa mở, và tôi đã ngồi run rẩy đầy hạnh phúc bên trong suốt nửa phần giờ, trong khi người nghệ sĩ chơi đàn trên gác xép dưới ánh đèn ga mờ ảo. Những bản nhạc anh ta chơi không chỉ chứa đựng những gì chính anh ta gửi gắm vào đó. Dường như còn có một sự mạch lạc bí ẩn trong danh mục tác phẩm của anh ta, mỗi bản nhạc tựa như sự tiếp nối của bản trước đó. Mọi thứ anh ta chơi đều rất sùng kính, bày tỏ niềm tin và lòng thành kính. Nhưng sự sùng kính ấy không giống như những kẻ đi lễ nhà thờ hay các giáo sĩ, mà giống những người hành hương và kẻ ăn mày thời Trung Cổ hơn, sùng kính với một sự phó mặc liều lĩnh cho một cảm thức thế giới, vượt lên trên mọi tín điều tôn giáo. Anh ta thường xuyên chơi các tác phẩm của những nhà soạn nhạc tiền thời kỳ Bach, cùng âm nhạc Ý cổ. Và tất cả các tác phẩm đều nói lên cùng một điều, tất cả đều bày tỏ những gì ngự trị trong tâm hồn người nhạc sĩ: nỗi khát khao, nỗi khát khao được hòa nhập làm một với thế giới và rồi lại dứt ra để tự do một mình, lắng nghe sự vận động bên trong tâm hồn tăm tối của chính mình, một bữa tiệc cuồng hoan của sự sùng kính và trí tò mò sống động trước những điều kỳ diệu.

Có một lần tôi lén lút bám theo người nghệ sĩ khi anh ta rời nhà thờ. Anh ta tiếp tục rảo bước về vùng ngoại ô và bước vào một quán rượu nhỏ. Tôi không thể cưỡng lại cám dỗ bước theo anh ta vào trong. Lần đầu tiên tôi có thể nhìn rõ mặt anh ta. Anh ta ngồi vào chiếc bàn ở góc phòng nhỏ, đầu đội chiếc mũ phớt đen, trước mặt đặt một ly rượu vang, và khuôn mặt anh ta đúng như những gì tôi từng mường tượng. Trông nó thô kệch và có phần cục mịch, mang dáng vẻ của một kẻ tìm kiếm và một kẻ kỳ dị, bướng bỉnh và đầy ý chí, với cái miệng mềm mại và trẻ con. Nét biểu cảm mạnh mẽ và nam tính nằm ở đôi mắt và vầng trán; còn nửa dưới khuôn mặt lại mang vẻ dịu dàng và non nớt, có phần hơi nữ tính và cho thấy sự thiếu kiểm soát bản thân. Chiếc cằm phảng phất sự do dự trẻ con, dường như mâu thuẫn với đôi mắt và vầng trán. Tôi có cảm giác thích thú với đôi mắt nâu sẫm đầy kiêu hãnh và thù địch ấy.

Lặng lẽ, tôi ngồi xuống chiếc ghế đối diện anh ta. Quán rượu chẳng còn ai khác. Anh ta trừng mắt nhìn tôi, như thể muốn xua đuổi tôi đi. Dẫu vậy tôi vẫn giữ nguyên vị trí, nhìn thẳng vào anh ta không chớp mắt, cho đến khi cuối cùng anh ta cáu kỉnh gầm lên: “Cái quái gì mà mày cứ trừng trừng nhìn tao thế hả? Mày muốn gì ở tao nào?”

“Tôi chẳng muốn gì cả,” tôi nói. “Anh đã cho tôi rất nhiều rồi còn gì.”

Anh ta nhăn trán lại.

“À, mày là một kẻ cuồng âm nhạc phải không? Tao thấy việc phát cuồng vì âm nhạc thật là tởm lợm.”

Tôi không để bản thân bị dọa dẫm.

“Tôi đã nghe anh chơi đàn rất nhiều lần, ở tận trong nhà thờ kia,” tôi nói. “Nhưng tôi không muốn làm phiền anh. Tôi chỉ nghĩ rằng biết đâu mình có thể khám phá ra điều gì đó ở anh, một điều gì đó đặc biệt, tôi cũng không rõ chính xác là gì. Nhưng xin đừng bận tâm đến tôi. Tôi có thể nghe anh đàn ở nhà thờ mà.”

“Lạ thật, tao toàn khóa cửa cơ mà!”

“Mới gần đây anh đã quên khóa, và tôi đã ngồi ở bên trong. Còn không thì tôi đứng ở ngoài hoặc ngồi trên bậc thềm đá.”

“Thế à? Lần sau mày có thể vào trong, ở đó ấm hơn đấy. Mày chỉ việc đập cửa thôi. Nhưng mà đập cho mạnh vào, và đừng đập lúc tao đang chơi đàn nhé. Nào—mày muốn nói gì nào? Mà trông mày còn trẻ lắm, chắc là học sinh hoặc sinh viên rồi. Mày là nhạc công à?”

“Không. Tôi thích âm nhạc, nhưng chỉ loại nhạc mà anh chơi thôi, thứ âm nhạc tuyệt đối, nơi người ta cảm nhận có ai đó đang cố gắng thấu tận thiên đường và địa ngục. Tôi thích âm nhạc nhiều đến thế, có lẽ bởi vì nó chẳng bận tâm gì đến đạo đức cả. Mọi thứ khác đều là vấn đề đạo đức, và tôi đang tìm kiếm một điều gì đó khác biệt. Bất cứ thứ gì dính đến đạo đức đều chỉ đem lại cho tôi sự đau khổ. Tôi diễn đạt không được đúng ý cho lắm. Anh có biết rằng phải có một vị thần vừa là thần linh vừa là ác quỷ không? Chắc chắn phải có một vị như thế, tôi đã nghe người ta nói vậy.”

Người nghệ sĩ đẩy chiếc mũ rộng andnh ra sau và hất mái tóc tối màu khỏi vầng trán. Anh ta nhìn tôi đầy dò xét và cúi rạp khuôn mặt về phía tôi qua chiếc bàn.

Một cách nhẹ nhàng và căng thẳng, anh ta gặng hỏi:

“Tên của vị thần mà mày đang nhắc đến là gì?”

“Đáng tiếc là thực ra tôi hầu như chẳng biết gì về ngài ấy cả, ngoài cái tên. Tên ngài ấy là Abraxas.”

Người nhạc sĩ đảo mắt nhìn xung quanh đầy ngờ vực, cứ như thể có ai đang nghe lén vậy. Rồi anh ta chồm người về phía tôi và thì thầm: “Tao nghĩ ngay mà. Mày là ai?”

“Tôi là một học sinh ở trường.”

“Mày biết gì về Abraxas?”

“Bằng sự tình cờ.”

Anh ta đấm mạnh xuống bàn khiến rượu vang tràn cả ra ngoài.

“Tình cờ! Đừng có nói nhảm, cậu thanh niên ạ! Người ta không thể biết về Abraxas một cách tình cờ đâu, hãy nhớ lấy điều đó. Tao sẽ kể cho mày nghe thêm vài điều về ngài ấy. Tao biết chút ít về ngài đấy!”

Anh ta ngừng nói và đẩy chiếc ghế ra sau. Tôi nhìn anh ta đầy mong đợi, còn anh ta thì làm một điệu bộ nhăn nhó.

“Không phải ở đây! Lần khác đi. Nào, cầm lấy mấy thứ này đi!”

Anh ta thọc tay vào túi chiếc áo khoác ngoài mà nãy giờ vẫn chưa cởi ra, lôi ra mấy hạt dẻ nướng rồi ném cho tôi.

Tôi không nói gì cả. Tôi nhặt lấy, ăn chúng và cảm thấy vô cùng thỏa mãn.

“Nào,” anh ta thì thầm một lát sau. “Mày biết về—ngài ấy thế nào?”

Tôi không ngần ngại kể cho anh ta nghe.

“Tôi cảm thấy cô đơn và hoang mang,” tôi thuật lại. “Tôi nhớ đến một người bạn từ những năm tháng trước, người mà tôi nghĩ biết rất nhiều điều. Tôi đã vẽ một bức tranh, một con chim đang bay ra khỏi quả địa cầu. Tôi gửi nó cho cậu ấy. Sau một thời gian, khi tôi bắt đầu mất hy vọng về một lời hồi đáp, một mảnh giấy đã rơi vào tay tôi. Trên đó viết rằng: ‘Con chim đấu tranh thoát khỏi vỏ trứng. Trứng là thế giới. Kẻ nào muốn ra đời phải phá hủy một thế giới. Con chim bay đến cùng Thiên Chúa. Tên của vị thần ấy là Abraxas.’”

Anh ta không đáp lại gì. Chúng tôi bóc hạt dẻ ăn và uống rượu vang.

“Làm ly nữa chứ?” anh ta hỏi.

“Cảm ơn, không. Tôi không thích uống rượu lắm.”

Anh ta bật cười, có phần thất vọng.

“Tùy mày! Tao thì khác. Tao ở lại đây. Mày đi đi được rồi đấy!”

Lần tiếp theo tôi gặp lại anh ta sau buổi biểu diễn phong cầm, anh ta có vẻ không cởi mở cho lắm. Anh ta dẫn tôi qua một con phố cổ đến một ngôi nhà cổ kính, uy nghi và bước lên lầu vào một căn phòng rộng lớn, có phần u ám và bừa bộn, nơi mà ngoại trừ một cây đàn piano ra, chẳng có gì khác cho thấy người chủ nhân của nó là một nhạc sĩ. Trái lại, một giá sách khổng lồ và chiếc bàn làm việc lại mang đến cho căn phòng một bầu không khí có phần học thuật.

“Anh có nhiều sách quá nhỉ!” tôi cảm thán.

“Một phần trong số đó thuộc về thư viện của bố tao, người mà tao đang sống cùng. Phải, cậu thanh niên ạ, tao sống với bố mẹ, nhưng tao không thể giới thiệu mày với họ đâu, vì tao và những kẻ giao du với tao chẳng nhận được mấy sự tôn trọng ở nhà đâu. Mày thấy đấy, tao là một đứa con hoang đàng. Bố tao là một người rất được kính trọng, ông là một mục sư kiêm linh mục nổi tiếng ở thị trấn này. Còn tao, để nói cho mày biết luôn, là đứa con trai tài năng và đầy hứa hẹn của ông, thế nhưng lại vướng vào bao lần sa ngã và, nói theo mộth mức độ nào đó, là bị điên. Tao từng học thần học, rồi bỏ ngang khoa học danh giá ấy ngay trước kỳ thi tốt nghiệp, mặc dù thực ra tao vẫn theo đuổi con đường cũ nếu xét về các nghiên cứu cá nhân. Đối với tao, việc con người ta đã tự bịa ra những vị thần nào cho mình vào các thời kỳ khác nhau vẫn mang tầm quan trọng và sự hấp dẫn tối cao. Tiện thể thì tao cũng là một nhạc sĩ, và tao nghĩ chẳng mấy chốc nữa sẽ nhận được một chân quản thủ phong cầm. Khi đó tao lại được vào nhà thờ.”

Tôi đảo mắt nhìn lướt qua những gáy sách và bắt gặp các tựa đề tiếng Hy Lạp, tiếng La-tinh, tiếng Do Thái, trong giới hạn mà tôi có thể nhìn thấy dưới ánh sáng leo lắt của ngọn đèn trên bàn. Trong khi đó, người quen của tôi đã tìm một vị trí trên sàn nhà ở góc tối sát tường.

“Lại đây,” anh ta gọi với theo một lát sau, “chúng ta sẽ luyện tập chút triết học. Nghĩa là ngậm miệng lại, nằm sấp xuống và suy ngẫm đấy.”

Anh ta bật một que diêm rồi châm vào đống giấy và củi trong lò sưởi, ngay trước chỗ anh ta đang nằm. Ngọn lửa bùng lên; anh ta dùng gậy khều và thổi cho lửa cháy bằng một kỹ thuật điêu luyện. Tôi nằm xuống bên cạnh anh ta trên tấm thảm rách rưới. Anh ta đăm đăm nhìn vào những ngọn lửa, thứ cũng thu hút sự chú ý của tôi, và chúng tôi cứ nằm lặng thím suốt có lẽ cả một tiếng đồng hồ duỗi dài trước đống lửa củi đang bập bùng. Chúng tôi ngắm nhìn nó cháy rực và gầm rú, lụi tàn rồi lại bùng lên lần nữa, cho đến khi cuối cùng nó chìm hẳn thành một thứ ánh sáng hồng dịu nhẹ.

“Thờ lửa xét cho cùng chẳng phải là hình thức thờ cúng ngớ ngẩn nhất từng được phát minh đâu,” anh ta lẩm bẩm mà không ngẩng đầu lên. Đó là những lời duy nhất được thốt ra. Với đôi mắt mở trân trân, tôi đăm đăm nhìn vào đống lửa. Được ru ngủ bởi sự tĩnh mịch của căn phòng, tôi chìm vào những giấc mơ, nhìn thấy những hình thù trong làn khói và những bức tranh trong đống tro tàn. Có lần tôi giật nảy mình. Người bạn đồng hành của tôi vừa ném một mẩu nhựa thông nhỏ vào đống than hồng. Một ngọn lửa mảnh mai vút lên, tôi nhìn thấy trong đó con chim với cái mào chim cắt bằng vàng. Trong ánh hồng đang lụi tàn dần trong lò sưởi, những sợi tơ lấp lánh sắc vàng đan dệt lại với nhau thành một tấm lưới, những chữ cái và bức tranh, những ký ức về khuôn mặt, loài vật, cây cỏ, sâu bọ và loài rắn. Khi tôi bừng tỉnh khỏi những giấc mơ màng và nhìn sang người bạn đồng hành, anh ta đang chìm đắm, đăm đăm nhìn vào đống tro tàn với ánh mắt đờ đẫn của một kẻ cuồng tín, hai tay chống cằm.

“Tôi phải đi đây,” tôi thì thầm.

“Ừ, đi đi, tạm biệt nhé!”

Anh ta không đứng dậy, và vì ngọn đèn đã tắt, tôi phải mò mẫm bước qua căn phòng tối om, qua những hành lang tối tăm và đi xuống cầu thang, rồi rời khỏi ngôi nhà cổ tích đầy mê hoặc ấy. Ra đến đường phố, tôi dừng lại và ngẩng đầu nhìn lên ngôi nhà. Chẳng có ô cửa sổ nào thắp đèn cả. Một tấm biển đồng nhỏ lóe lên dưới ánh đèn ga trước cửa.

“Pistorius, phó tế,” tôi đọc được những dòng ấy trên biển. Khi ngồi trong căn phòng nhỏ của mình sau bữa tối, tôi chợt nhớ ra rằng mình chẳng học được gì về Abraxas, hay bất cứ điều gì khác từ Pistorius cả. Chúng tôi hầu như chẳng trao đổi với nhau lấy mười từ. Thế nhưng tôi vẫn vô cùng thỏa mãn với chuyến thăm mà tôi dành cho anh ta. Và anh ta đã hứa lần tới sẽ chơi một bản nhạc phong cầm tuyệt mỹ, một khúc Passacaglia của Buxtehude.

Mà tôi chẳng mảy may nhận ra, người nghệ sĩ phong cầm Pistorius đã cho tôi bài học đầu tiên, khi chúng tôi nằm sấp trên sàn nhà trước lò sưởi trong căn phòng mang nét u sầu của một kẻ ẩn dật. Việc đăm đăm nhìn vào đống lửa đã đem lại cho tôi những điều tốt đẹp, nó củng cố và khơi thông những xu hướng mà tôi vẫn luôn có sẵn nhưng chưa bao giờ thực sự theo đuổi. Dần dần và từng phần một, tôi bắt đầu nhìn thấy ánh sáng soi rọi vào vấn đề.

Thuở còn là một đứa trẻ, thỉnh thoảng tôi có khuynh hướng ngắm nhìn những hình thù kỳ quái của tự nhiên, không phải quan sát chúng một cách kỹ lưỡng, mà là đơn thuần phó mặc bản thân cho thứ ma thuật kỳ lạ của chúng, bị cuốn hút bởi việc chiêm ngưỡng những hình dáng uốn lượn ấy. Những rễ cây cổ thụ dài dằng dặc, những đường vân màu trên đá, những vệt dầu loang lổ trên mặt nước, những vết nứt trong thủy tinh—tất cả những thứ có bản chất tương tự từng có sức hút rất lớn đối với tôi vào thời điểm đó, trên hết là nước và lửa, khói, mây, bụi, và đặc biệt là những đốm màu tròn xoay nhỏ xíu mà tôi nhìn thấy khi nhắm nghiền mắt lại. Trong những ngày tiếp theo sau chuyến thăm đầu tiên đến chỗ Pistorius, điều này bắt đầu quay trở lại với tôi. Tôi nhận ra rằng mình mang ơn duy nhất việc đăm đăm nhìn vào đống lửa bập bùng để có được một sức mạnh và niềm vui nhất định, cùng sự gia tăng độ sâu sắc trong cảm xúc mà tôi đã cảm nhận được từ dạo ấy. Thật là kỳ diệu biết bao khi mang lại lợi ích và sự phong phú—việc mơ mộng và đăm đăm nhìn vào ngọn lửa!

Bổ sung vào số ít những trải nghiệm mà tôi thu nhặt được trên con đường đạt tới những mục đích thực sự trong đời mình chính là điều mới mẻ này: Việc chiêm ngưỡng những hình thù ấy, việc phó mặc bản thân cho những hình thái tự nhiên phi lý, ngoằn ngoèo và kỳ quặc này, khơi dậy trong chúng ta một cảm giác về sự hòa hợp giữa bản ngã bên trong với ý chí đã sinh ra những hình thù đó; chẳng mấy chốc chúng ta cảm thấy sự cám dỗ muốn xem chúng như những sáng tạo của chính mình, cứ như thể chúng được tạo nên bởi tâm trạng của chính ta; chúng ta thấy ranh giới giữa bản thân và tự nhiên lu mờ rồi biến mất; chúng ta học được cách thấu hiểu trạng thái tâm trí thông qua những ấn tượng bên ngoài, hoặc từ bên trong. Chẳng có cách nào đơn giản và dễ dàng hơn bằng việc thực hành này để chúng ta khám phá ra rằng mình là những nhà sáng tạo vĩ đại đến nhường nào, rằng tâm hồn chúng ta chiếm phần lớn lao đến dường nào trong quá trình sáng tạo không ngừng nghỉ của thế giới. Hay đúng hơn, đó chính là một vị thần linh bất khả phân chia duy nhất, đang hoạt động bên trong chúng ta và trong cả tự nhiên. Nếu thế giới bên ngoài sụp đổ thành những hoang tàn, một trong số chúng ta vẫn đủ khả năng để dựng xây lại nó, bởi núi non và dòng suối, cây cối và chiếc lá, rễ cây và đóa hoa, tất cả những gì được tạo hình bởi tự nhiên đều nằm ở dạng mô hình bên trong chúng ta, xuất phát từ tâm hồn—thứ có bản chất là sự vĩnh hằng, thứ mà bản chất thật sự của chúng ta chẳng thể tường tận, nhưng lại được hé lộ với chúng ta phần lớn dưới dạng thức năng lượng tình yêu và sức mạnh sáng tạo.

Nhiều năm sau, tôi tìm thấy sự kiểm chứng cho quan sát này trong một cuốn sách, một tác phẩm của Leonardo da Vinci, người đã nhận xét ở một đoạn nào đó rằng thật tuyệt vời và xúc động biết bao khi ngắm nhìn một bức tường mà rất nhiều người đã khạc nhổ lên đó. Ông cũng cảm nhận được thứ cảm giác tương tự trước những vết bẩn trên bức tường ẩm ướt ấy giống như Pistorius và tôi trước đống lửa.

Trong cuộc gặp gỡ tiếp theo của chúng tôi, vị nghệ sĩ phong cầm tiếp tục khai sáng cho tôi sâu hơn nữa về vấn đề này.

“Chúng ta tự giam hãm nhân cách của mình trong những giới hạn quá đỗi chật hẹp. Chúng ta chỉ xem những gì phân định chúng ta như những cá thể, chỉ những gì chúng ta công nhận là khác thường mới cấu thành nên con người mình. Nhưng mỗi chúng ta đều được tạo nên từ toàn bộ kho tàng của nhân loại, và giống như trong cơ thể chúng ta hiển hiện phả hệ tiến hóa ngược về tận giai đoạn loài cá và xa hơn thế nữa, tâm hồn chúng ta cũng tích lũy tất cả những trải nghiệm mà một linh hồn con người từng trải qua. Tất cả các vị thần và ác quỷ từng tồn tại, dù là của người Hy Lạp hay Trung Quốc hay người Zulu, tất cả đều nằm bên trong chúng ta, hiện hữu ở đó dưới dạng tiềm năng, dưới dạng những khát khao, dưới dạng những điểm khởi đầu. Nếu toàn bộ nhân loại chết đi, ngoại trừ một đứa trẻ có năng lực ở mức trung bình duy nhất, đứa trẻ chưa từng được thụ hưởng dù chỉ là một chút giáo dục tối thiểu đi chăng nữa, thì đứa trẻ ấy vẫn sẽ tái khám phá ra toàn bộ tiến trình vạn vật; nó sẽ có thể sản sinh ra các vị thần, ma quỷ, thiên đàng, các điều răn và điều cấm kỵ, cựu ước và tân ước—tất cả mọi thứ.”

“Hay lắm,” tôi phản bác; “nhưng thế thì giá trị của một cá nhân nằm ở đâu? Tại sao chúng ta vẫn tiếp tục đấu tranh nếu mọi thứ đã đạt được sẵn trong ta rồi chứ?”

“Dừng lại!” Pistorius thốt lên đầy phẫn nộ. “Có một sự khác biệt rất lớn giữa việc người ta chỉ mang thế giới trong mình, hay người ta có ý thức về điều đó. Một kẻ tâm thần có thể có những ý tưởng gợi nhớ đến Plato, và một cậu bé sùng đạo trong một trường nội trú Moravian sẽ tái tạo trong tư tưởng của mình những ý tưởng thần thoại sâu sắc từng xuất hiện ở phái ngộ đạo hoặc ở Zoroaster. Nhưng cậu ta không nhận thức được điều đó! Cậu ta chỉ là một cái cây hoặc một hòn đá, giỏi lắm là một con thú, chừng nào cậu ta chưa nhận thức được điều đó. Thế nhưng, khi tia lửa đầu tiên của nhận thức ấy nhen nhóm trong cậu ta, cậu ta trở thành con người. Mày sẽ không coi tất cả những sinh vật hai chân đang đi lại ngoài đường kia là con người, đơn giản chỉ vì họ đi bằng hai chân và mang bào thai trong bụng chín tháng chứ? Nhìn xem có bao nhiêu kẻ trong số họ thực chất là loài cá hay cừu, giun hay đỉa, bao nhiêu kẻ là kiến hay ong. À thì, trong tầm với của mỗi kẻ đều có khả năng trở thành sinh vật mang hình hài con người, nhưng chỉ khi họ cảm nhận được điều đó, chỉ khi họ học được cách làm cho những tiềm năng ấy trở thành ý thức, dẫu chỉ là một phần, thì những tiềm năng đó mới thực sự thuộc về họ.”

Các cuộc trò chuyện của chúng tôi đại khái diễn ra theo phong cách như thế. Chúng hiếm khi dạy cho tôi điều gì hoàn toàn mới mẻ, điều gì đó gây ngạc nhiên tuyệt đối. Thế nhưng tất cả, thậm chí cả những điều tầm thường nhất, đều giáng xuống cùng một điểm trong tôi như những nhát búa nhỏ nhẹ nhưng bền bỉ, tất cả đều góp phần vào sự phát triển của tôi, giúp lột bỏ những lớp da, phá vỡ những lớp vỏ trứng, và sau mỗi cuộc trò chuyện, tôi ngẩng cao đầu hơn một chút, tự tin hơn vào bản thân cho đến khi con chim màu vàng của tôi đẩy chiếc mào chim săn mồi xinh đẹp của nó phá vỡ lớp vỏ bọc thế giới hoang tàn.

Chúng tôi thường xuyên kể cho nhau nghe những giấc mơ của mình. Pistorius rất giỏi trong việc giải mã chúng. Một ví dụ kỳ lạ hiện lên trong tâm trí tôi. Tôi mơ thấy mình có thể bay lượn. Tôi bị hất tung lên không trung, có thể nói là thế—được thôi thúc bởi một lực lượng vĩ đại mà tôi không tài nào kiểm soát nổi. Cảm giác của chuyến bay ấy thật phấn khích, nhưng nhanh chóng chuyển thành sợ hãi khi tôi thấy mình bị cuốn bổng lên những độ cao đầy rủi ro một cách bất đắc dĩ. Tại đó, tôi đã khám phá ra một phát hiện cứu rỗi rằng mình có thể kiểm soát việc bay lên và rơi xuống bằng cách nín thở rồi thở lại.

Pistorius đã giải mã nó như sau: “Cái đà lắc lư, thứ đưa mày bay vút lên không trung, chính là tài sản vĩ đại của nhân loại mà ai ai cũng sở hữu. Đó là cảm giác gắn kết chặt chẽ với nguồn cội của mọi sức mạnh, nhưng nó nhanh chóng gây ra sự lo âu. Nó nguy hiểm đến chết người ấy chứ! Chính vì lý do đó mà hầu hết mọi người sẵn sàng từ bỏ việc bay lượn, thà chọn cách bước đi theo những quy luật đã được định sẵn dọc theo lối mòn còn hơn. Nhưng mày thì không. Mày bay cao hơn, đúng như bản chất của một tên thông minh. Và kìa, mày lại khám phá ra một điều tuyệt vời ở đó, cụ thể là mày dần dần giành được quyền kiểm soát đối với lực lượng đang thúc đẩy kia. Nói cách khác, mày tự trang bị cho mình một thứ sức mạnh nhỏ bé tuyệt vời của riêng mình, một công cụ, một chiếc bánh lái. Thật là tuyệt vời. Không có thứ đó, người ta sẽ cứ bồng bềnh trôi dạt vào hư không mà chẳng có lấy một ý chí của riêng mình; chẳng hạn như những kẻ tâm thần thường làm thế. Họ có những điềm báo sâu sắc hơn những kẻ đi trên lối mòn. Nhưng họ lại chẳng có lấy một chiếc chìa khóa và một chiếc bánh lái, họ cứ thế rơi ào ào trong tiếng gió rít xuyên không gian, lao xuống tận những tầng sâu thẳm khôn cùng. Còn mày, hỡi Sinclair, mọi chuyện mày xoay sở đều ổn thỏa cả! Và bằng cách nào thế, thưa ngài? Chắc mẩm là mày còn chẳng biết nữa là. Mày xoay sở bằng một công cụ mới, bằng một cơ chế điều hòa hơi thở. Và giờ thì mày có thể thấy rằng suy cho cùng tâm hồn mày không thực sự ‘mang tính cá nhân’ đâu. Ý tao là mày không hề phát minh ra cái cơ chế điều hòa ấy. Nó không hề mới mẻ. Nó là một món đồ được vay mượn, nó đã tồn tại từ hàng ngàn năm nay rồi. Đó chính là cơ quan thăng bằng mà loài cá sở hữu—bong bóng bơi. Cho đến tận ngày nay, chúng ta thực ra vẫn còn một vài loài cá vô cùng hiếm hoi có bong bóng bơi đồng thời đóng vai trò như một loại phổi; và vào những dịp nhất định, chúng có thể sử dụng nó để thở. Trong giấc mơ của mày, mày đã sử dụng phổi của mình hoàn toàn theo đúng cách mà những loài cá đó dùng bong bóng bơi của chúng.”

Anh ta thậm chí còn mang đến cho tôi một cuốn sách về động vật học, và chỉ cho tôi xem những bản vẽ gốc về những loài cá cổ đại ấy. Và với một sự rung động kỳ lạ, tôi cảm nhận được một cơ quan thuộc những kỷ nguyên tiến hóa sơ khai đang hoạt động bên trong chính mình.