Thế gian này đâu đâu cũng là trẻ mồ côi: trước hết là những kẻ

Thực sự mồ côi theo đúng nghĩa đen của cụm từ ấy

(Nhưng có khối cái cây cô độc vươn lên cao ngất

Hơn những kẻ chen chúc nhau trong chốn rừng sâu dày đặc);

Tiếp đến là những người chẳng phải chịu cảnh mất đi

Cha mẹ hiền từ khi hãy còn trong trứng nước,

Mà chỉ mất đi tình thương mến sinh thành,

Khiến họ chẳng kém gì trẻ mồ côi trong tâm tưởng.

Tiếp theo là những đứa con “một”, như người ta thường gọi,

Lớn lên chỉ mãi là con một, vì lời cổ nhân đã bảo rằng

Đứa con “một” muôn đời là đứa con hư hỏng.

Nhưng để không đi quá xa, tôi vẫn cho đó là chân lý

Rằng bất cứ đâu mà việc giáo dục con cái, dẫu nghiêm khắc hay dịu dàng,

Vượt qua những giới hạn lớn lao của tình yêu hay sự kính sợ,

Thì những kẻ khổ đau, dẫu ở thể xác hay tâm hồn,

Dù vì bất kỳ lý do gì, kỳ thực cũng đều là trẻ mồ côi.

Nhưng để quay lại với định nghĩa ngặt nghèo hơn

(Chừng nào ngôn từ còn tạo ra quy định), quan niệm thông thường của chúng ta

Về trẻ mồ côi ngay lập tức vẽ ra hình ảnh một trường giáo dưỡng xứ đạo,

Một đứa trẻ đói lả, một xác tàu đắm trên đại dương cuộc đời,

Một kẻ “lai” (như người Ý hay gọi đùa),

Một đề tài để khơi gợi lòng thương hại hoặc một cảm xúc tồi tệ hơn thế;

Thế nhưng, nếu ngẫm kỹ lại, người ta có thể thừa nhận rằng

Những đứa trẻ mồ côi giàu có nhất mới là những kẻ đáng thương hơn cả.

Quá sớm, chúng đã phải tự làm cha làm mẹ cho chính mình; bởi vì

Gia sư, người giám hộ, và những thứ đại loại thế, nào sánh được

Với những bậc sinh thành đầy ắp tình thân từ Tạo hóa, thế nên

Một đứa trẻ thuộc Tòa án Phán xử, một phường dưới trướng Viện Tinh Tú

(Tôi cứ lấy ngay hình ảnh nào mình nghĩ tới đầu tiên),

Cũng giống như chú vịt con do mụ Partlett nuôi dưỡng

Và khiến mụ gà mái già phải hoảng hốt, nhất là khi đó là vịt cái,

Bằng cách cứ cắm cổ lao thẳng xuống mặt nước.

Có một thứ lý lẽ theo kiểu sổ tay thông thường,

Vẫn trơn tru tuôn ra từ mọi cửa miệng phàm phu

Mỗi khi có ai dám đưa ra một ánh sáng mới:

“Nếu anh đúng, thì tất cả mọi người đều sai.”

Giả sử ta đảo ngược lại tiền đề quen thuộc ấy,

Cái điều vẫn được thúc đẩy lâu đến thế và vang dội đến thế:

“Nếu anh sai, thì tất cả mọi người đều đúng.”

Hỏi đã có khi nào tất cả mọi người lại hoàn toàn đúng thế chưa?

Vì thế tôi muốn khẩn khoản kêu gọi một cuộc thảo luận tự do

Về mọi vấn đề, bất kể là gì hay của ai,

Bởi vì khi thời gian cứ thế chồng chất trôi qua,

Thế hệ sau thường có xu hướng quở trách thế hệ trước

Đã gối đầu mình lên một chiếc gối cắm kim khâu,

Chẳng thèm bận tâm đến những mũi kim đâm vì quá đỗi u mê.

Điều từng là một nghịch lý rồi sẽ trở thành chân lý hoặc

Một thứ gì đó tương tự thế, xin hãy lấy Luther làm chứng.

Các bí tích đã bị rút xuống còn hai

Và phù thủy thì chẳng còn mảy may, dẫu rằng có hơi muộn màng

Kể từ khi việc thiêu sống những phụ nữ già (trừ một vài kẻ,

Không phải phù thủy, mà chỉ là bọn mụ chằn tinh chuyên gây rắc rối

Trong các gia đình, như vài người từng biết hoặc đang biết,

Thiết tưởng vẫn nên bị xém lông xém tóc một chút thôi)

Được tuyên bố là một hành động thiếu văn hóa,

Bất chấp lòng nhân đạo vĩ đại của Ngài Sir Matthew Hale.

Đại thiên tài Galileo từng bị cấm nhìn mặt trời,

Chỉ vì ông đã định vị nó, và để ngăn ông bàn tán

Về việc trái đất quay quanh quỹ đạo mặt trời ra sao,

Người ta đã cấm cửa đôi chân tội nghiệp của ông chẳng cho đi lại nữa.

Con người ấy suýt chút nữa thì chết toi, trước khi thiên hạ bắt đầu

Nghĩ rằng cái hộp sọ của ông hình như cũng cần được trét lại đôi chút,

Nhưng giờ thì xem ra ông đã đúng, quan điểm của ông hoàn toàn xác đáng,

Và đó hẳn là một niềm an ủi cho đống tro tàn của ông.

Pythagoras, Locke, Socrates—nhưng người ta có thể viết đầy

Những trang sách, một cách vô ích chẳng khác gì trước kia,

Về đối xử phũ phàng dành cho đủ mọi loại hiền triết,

Những người mà lúc sinh thời từng bị coi là kẻ phiền phức.

Những bộ óc lỗi lạc nhất luôn vượt trước thời đại chậm chạp của họ;

Họ buộc phải chịu đựng điều đó và có lẽ còn nhiều hơn thế nữa.

Nhưng người khôn ngoan chắc chắn rằng khi chẳng còn được chia sẻ gì nữa, ông ấy

Sẽ nắm giữ một phần thưởng chắc chắn nơi hậu thế.

Nếu số phận nghiệt ngã ấy chờ đợi mọi bậc trí tuệ vĩ đại,

Thì chúng ta, những kẻ tầm thường theo cách nhỏ nhoi của mình,

Chắc chắn nên mềm mỏng hơn trước những va vấp cỏ con trong đời,

Và bản thân tôi sẽ là người tiên phong, dẫu có thể làm được điều đó.

Ước gì tôi bớt cáu kỉnh hơn chút nữa—nhưng ôi thia liai thay!

Ngay khi tôi tự nhủ với lòng mình mỗi ngày

Rằng phải trở thành một bậc hiền triết khắc kỷ totus teres,

Thì ngọn gió lại xoay chiều và tôi nổi trận lôi đình.

Tôi vốn điềm đạm, nhưng chưa bao giờ biết kiềm chế;

Tôi vốn khiêm nhường, nhưng lại mang chút tự tin ngấm ngầm;

Lại dễ đổi thay, nhưng sao vẫn cứ là idem semper;

Kiên nhẫn, nhưng chẳng hề say mê sự chịu đựng;

Vui vẻ, nhưng đôi khi lại hay sụt sùi;

Ôn hòa, nhưng thỉnh thoảng lại hóa thành một dạng Hercules furens;

Đến mức tôi gần như nghĩ rằng cái lớp da thịt này

Bên ngoài thì một mà bên trong lại chứa tới hai ba kẻ khác nhau.

Người anh hùng của chúng ta ở khúc ca thứ mười sáu

Đã bị bỏ lại trong một khung cảnh trăng thanh gió mát dịu dàng,

Kiung cảnh đủ sức để một người thể hiện sức mạnh của mình

Dù về mặt đạo đức hay thể chất: nhân dịp này đây

Liệu đức hạnh của chàng đã chiến thắng, hay cuối cùng

Là thói hư tật xấu—bởi chàng vốn thuộc về một dân tộc dễ sục sôi—

Thì lại là điều vượt quá khả năng mô tả của tôi,

Trừ phi có giai nhân nào đó hối lộ tôi bằng một nụ hôn.

Tôi đành để ngỏ vấn đề ấy như một bài toán, giống như muôn sự trên đời.

Buổi sáng đã đến, cùng bữa điểm tâm, trà và bánh nướng,

Thứ mà hầu như ai cũng thưởng thức, nhưng chẳng có nổi một lời ca tụng.

Đám khách khứa, những kẻ mà dòng dõi, sự giàu có và phẩm giá đã ngốn

Của cây đàn lia run rẩy của tôi kha khá dây rồi,

Đã tề tựu đông đủ bên cạnh nữ chủ nhân và nam chủ nhân của lâu đài.

Những vị khách lần lượt bước vào, người áp chót là Phu nhân Công tước,

Và người đến muộn nhất chính là Juan với gương mặt hãy còn non trẻ.

Đối mặt với bóng ma hay chẳng có gì thì điều nào dễ chịu hơn,

Thật khó mà nói cho đặng, nhưng trông Juan lúc ấy

Hệt như vừa trải qua một trận chiến với nhiều hơn một kẻ thù,

Trông chàng phờ phạc, tiều tụy, với đôi mắt hầu như chẳng dám nhìn

Ánh sáng đang chiếu qua những ô cửa sổ mang phong cách Gothic.

Phu nhân Công tước cũng mang một vẻ mặt như vừa bị quở trách,

Trông bà xanh xao và run rẩy, cứ như thể vừa thức trắng đêm

Hoặc chìm đắm trong những giấc mộng nhiều hơn là giấc ngủ chập chờn.