Đừng Bao Giờ Chia Đôi Lợi Ích Trong Mọi Cuộc Đàm Phán

Lượt đọc: 115 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 9
Mặc Cả Cật Lực

❊ ❊ ❊

Mấy năm trước, tôi đã trót yêu chiếc Toyota 4Runner màu đỏ. Thực ra thì không hẳn là “đỏ”, mà là màu “Salsa Red Pearl”. Một dạng màu đỏ cháy gợi cảm giác ánh rực lên trong màn đêm. Thật quyến rũ đúng không? Tôi chỉ muốn có nó; niềm khao khát sở hữu nó trở thành nỗi ám ảnh của tôi.

Tôi tìm kiếm các nhà bán lẻ ở trung tâm Washington, DC., và nhanh chóng nhận ra mình không phải là người duy nhất bị ám ảnh với việc sở hữu nó: không còn nhiều chiếc màu đỏ trên toàn khu vực, không còn một chiếc nào, trừ một nơi duy nhất.

Bạn có biết đến lời khuyên không nên mua thức ăn khi đang đói? Ừm, tôi đang đói. Rất đói. Thực sự, tôi đang yêu... Tôi ngồi xuống, tập trung và lên chiến lược. Đây là cơ hội duy nhất của tôi. Tôi phải thành công.

Tôi lái xe đến nhà bán lẻ ấy vào một chiều thứ Sáu đầy nắng. Tôi ngồi xuống đối diện người bán hàng, Stan, một gã có vẻ tốt bụng, và tôi nói với anh ta về sự tuyệt vời của chiếc xe.

Anh ta nở một nụ cười thường lệ – anh ta đã bắt thóp được tôi, anh ta nghĩ – và nhắc đến cái giá niêm yết trên “chiếc xe tuyệt đẹp” ấy: 36.000 đô-la.

Tôi gật đầu ra chiều thấu hiểu và bặm môi. Điểm mấu chốt để bắt đầu một cuộc mặc cả là làm gã kia phấn khởi một cách thật nhẹ nhàng. Bạn thực hiện bằng cách tử tế nhất có thể, nếu tôi làm được điều này, tôi sẽ có cơ hội tốt để đạt được mức giá tôi muốn.

“Tôi có thể trả 30.000 đô-la,” tôi nói. “Và tôi có thể trả hết ngay lập tức bằng tiền mặt. Ngay trong hôm nay, tôi sẽ viết tấm séc toàn bộ số tiền. Tôi xin lỗi, tôi e rằng mình không thể trả hơn thế.”

Nụ cười của anh ta mở rộng thêm một chút ở khóe môi như thể bị mất tập trung. Nhưng anh ta kịp khóa nó lại và lắc đầu.

“Chắc anh cũng hiểu chúng tôi không thể làm vậy. Sau cùng, giá niêm yết là 36.000 đô-la.”

“Làm sao tôi có thể làm được điều ấy?” Tôi hỏi một cách tôn trọng.

“Chắc chắn rồi,” anh ta nói, rồi ngưng lại như thể anh ta không chắc mình đang muốn nói gì. “Tôi chắc chắn rằng chúng ta sẽ tìm ra cách giải quyết vấn đề về món tiền 36.000 đô-la.”

“Đó là một chiếc xe rất đẹp. Thực sự tuyệt vời. Tôi không thể diễn tả được mình yêu thích nó đến mức nào. Nó đáng giá hơn số tiền tôi đang đề nghị. Tôi xin lỗi, thực sự ngại quá. Chỉ là tôi không thể trả được giá này.”

Anh ta im lặng nhìn tôi chằm chằm, có chút mụ mẫm đi. Sau đó, anh ta đứng dậy và đi vào phía sau, gần như biệt tích. Anh ta đi lâu đến mức tôi nhớ mình đã tự nói với bản thân: “Chết tiệt! Lẽ ra mình phải hạ giá thấp hơn! Họ sẽ giảm xuống đến mức giá đó.” Bất kỳ một phản hồi nào không phải là sự từ chối thẳng thừng cũng có nghĩa bạn đang có lợi thế.

Anh ta quay trở lại và nói kiểu như đây là mùa Giáng sinh và sếp của anh đồng ý một mức giá mới:

34.000 đô-la.

“Ồ, mức giá này thực sự rất hào phóng và đây là chiếc xe mơ ước của tôi,” tôi nói. “Tôi thực sự mong ước mình có thể đồng ý. Tôi thực sự muốn vậy. Thật xấu hổ. Chỉ là tôi không thể.”

Anh ta lại im lặng và tôi không thể bị cắn câu. Tôi để sự im lặng trôi qua. Rồi sau đó, anh ta thở dài và lê bước đi vào sau một lần nữa.

Sau một sự biệt tích tiếp theo, anh ta trở lại. “Anh đã thắng,” anh ta nói. “Quản lý của tôi đồng ý mức giá 32.500 đô-la.”

Anh ta đẩy một tờ giấy trên bàn có chữ “ANH THẮNG” viết hoa to tướng về phía tôi. Thậm chí bao quanh các chữ cái còn có chi chít những hình mặt cười.

“Tôi rất cảm kích. Anh đã rất hào phóng, và chỉ cảm ơn anh thôi là không đủ. Rõ ràng chiếc xe đáng giá hơn giá tôi đưa ra rất nhiều,” tôi nói. “Tôi xin lỗi, chỉ là tôi không thể làm được.”

Anh ta đứng lên một lần nữa. Không còn nụ cười. Vẫn mụ mẫm. Sau vài giây, anh ta quay trở lại với người quản lý, còn tôi thì ngả người về sau. Tôi có thể cảm nhận được hương vị chiến thắng. Một phút sau – không phải cả thế kỷ nữa – anh ta quay lại và ngồi xuống.

“Chúng tôi có thể làm vậy,” anh ta nói.

Hai ngày sau, tôi lái bằng chiếc Toyota 4Runner màu Salsa Red Pearl của mình – giá 30.000 đô-la.

Ơn trời, tôi vô cùng yêu chiếc xe. Tôi vẫn lái nó đến ngày hôm nay.

* * *

Hầu hết các cuộc đàm phán sẽ chạm đến một thời điểm không thể tránh khỏi, khi sự trao đổi có phần lỏng lẻo và không chính thức giữa hai người chuyển sang đối đầu và như câu “Đi sâu vào vấn đề cụ thể”, bạn đã biết thời điểm ấy: Bạn đã dùng phép lặp và gán mác để có được mối quan hệ tin tưởng; một sự kiểm chứng cáo buộc đã giải tỏa mọi trở ngại tâm lý lẫn cảm xúc cản đường; như vậy, bạn đã xác định cũng như tóm tắt được tất cả mối quan tâm và vị thế quyền lực, khơi ra được câu “Đúng vậy”, và...

Đã đến lúc mặc cả.

Như thế này: một sự tương tàn, một vũ điệu ra giá và trả giá không hề dễ chịu, tất cả đẩy con người vào trạng thái toát mồ hôi hột. Nếu bạn thuộc số đông đó, hãy nhìn nhận thời điểm không thể tránh khỏi này như một chút xấu xa cần thiết, đây thường là cơ hội tốt để chiến thắng cho những ai học được cách nâng niu nó.

Không phần nào của cuộc đàm phán lại chứa nhiều nỗi lo và sự công kích mất tập trung như mặc cả, cũng là lý do vì sao nó thường được xử lý vụng về và sai sót hơn bất kỳ phần khác. Đơn giản vì nó chỉ là mối tương tác không thoải mái với phần lớn mọi người. Ngay cả khi đã có kế hoạch chi tiết nhất, nhiều người vẫn trở nên yếu đuối khi thời điểm trao đổi giá cả xảy đến.

Trong chương này, tôi sẽ giải thích những chiến thuật làm nên quá trình thương lượng giá và nhìn vào cách mối tương tác tâm lý quyết định như thế nào đến các chiến thuật cần được sử dụng, cũng như cách triển khai chúng.

Để bắt đầu, mặc cả không khó khăn hay phức tạp như khoa học tên lửa, nhưng nó cũng không đơn giản như trực giác hay toán học. Để trả được giá tốt, bạn cần đặt ra những giả định về quá trình mặc cả và học cách nhận ra những chiến lược tâm lý tinh tế đóng vai trò sống còn trên bàn thương lượng. Những tay mặc cả lành nghề nhìn ra nhiều điều hơn ngoài bản thân con số khởi điểm, giá mặc cả và những động thái chốt giá. Họ thấy được dòng chảy tâm lý chạy bên dưới bề mặt.

Một khi đã học được cách nhận ra những dòng chảy này, bạn có thể “đọc” được tình hình mặc cả chính xác hơn và tự tin hơn khi trả lời các câu hỏi chiến thuật gây khó khăn đến cả những đàm phán viên giỏi nhất.

Bạn sẽ sẵn sàng cho một cuộc “Mặc cả cật lực”. Và họ sẽ không bao giờ thấy nó xảy đến.

BẠN THUỘC KIỂU NGƯỜI NÀO?

Vài năm trước, khi tôi đang ở trên một con thuyền cùng nhân viên của mình – Keenon, một người tuyệt vời; lẽ ra tôi phải nói những lời động viên anh và có buổi đánh giá hiệu quả công việc của anh.

“Khi nghĩ đến điều chúng ta sẽ làm, tôi mô tả nó như một cuộc ‘khám phá thủy triều’,” tôi nói.

“Khám phá thủy triều,” Keenon nói.

“Đúng, ý tưởng là chúng ta – tôi, anh và mọi người ở đây – đều có kỹ năng xác định được những sức mạnh tâm lý đang kéo ta ra xa khỏi bờ và sử dụng chúng để đến nơi nào đó hiệu quả hơn.”

“Nơi nào đó hiệu quả hơn,” Keenon nói. “Chính xác,” tôi nói. “Đến một nơi chúng ta có thể...”

Chúng tôi nói chuyện trong khoảng 45 phút cho đến khi Brandon, con trai tôi, đang điều hành đội ngũ The Black Swan Group, phá lên cười.

“Con không chịu được nữa! Bố có thấy không bố? Có thật là bố không thấy?”

Tôi chớp mắt. Tôi thấy gì? Tôi hỏi nó.

“Tất cả những gì Keenon đang làm là lặp lại bố. Và anh ta đã làm vậy trong gần một giờ đồng hồ.”

“Ồ,” tôi nói, mặt tôi đỏ lên trong khi Keenon bắt đầu cười to.

Cậu con tôi đã hoàn toàn đúng. Keenon đã chơi tôi toàn bộ thời gian, sử dụng loại công cụ tâm lý hiệu quả nhất đối với những gã quyết liệt như tôi: phép lặp.

* * *

Phong cách đàm phán cá nhân của bạn – và cũng như của đối phương – được hình thành từ thời còn nhỏ, từ trường học, gia đình, văn hóa, và ti tỉ các yếu tố khác; phát hiện ra nó sẽ giúp bạn xác định được những điểm mạnh và yếu trong đàm phán của bạn (cũng như của đối phương), từ đó điều chỉnh tư duy cùng chiến lược tương thích.

Phong cách đàm phán là một biến số quan trọng trong mặc cả. Nếu bạn không biết bản năng sẽ mách bảo bạn hoặc đối phương điều gì nên làm trong những tình huống khác nhau, bạn sẽ gặp trở ngại lớn khi áp dụng hiệu quả các chiến lược và chiến thuật đàm phán. Bạn và đối thủ đều có những thói quen về suy nghĩ và hành vi; một khi đã xác định được chúng, bạn có thể tận dụng chúng một cách chiến lược.

Cũng giống những gì Keenon đã làm.

Có vô số thư viện ngoài kia với các nghiên cứu về mẫu hình và hành vi của mọi kiểu người bạn có thể gặp trên bàn đàm phán. Nó hết sức choáng ngợp, nó nhiều đến mức làm mất đi sự nhất quán. Trong vài năm gần đây, với nỗ lực điều hành công ty của con trai tôi, chúng tôi đã thống nhất và đơn giản hóa các nghiên cứu, kiểm tra chéo bằng kinh nghiệm trong lĩnh vực của mình cùng những tình huống thực tế từ các sinh viên trường kinh tế của chúng tôi, và khám phá được rằng con người sẽ rơi vào ba khu vực chính. Một số người sẽ thuộc dạng thích ứng; một số khác – giống tôi – cơ bản là những người quyết liệt; còn lại là những người phân tích yêu thích dữ liệu.

Các phân cảnh trong phim Hollywood thường cho rằng phong cách quyết liệt là bắt buộc để có một cuộc mặc cả hiệu quả, nhưng mỗi phong cách đều mang lại hiệu quả. Và để thực sự hiệu quả, bạn cần có các tố chất từ cả ba phong cách trên.

Một nghiên cứu của các đàm phán viên – luật sư Mỹ17 phát hiện rằng 65% luật sư từ hai thành phố lớn của Mỹ đã kết hợp các phong cách này, trong khi chỉ 24% là quyết liệt thực sự. Và khi đánh giá mức độ hiệu quả của các luật sư này, hơn 75% nhóm hiệu quả đến từ phong cách kết hợp; chỉ 12% là phong cách quyết liệt. Vậy nên, nếu bạn không phải loại quyết liệt, đừng đau buồn. Quyết liệt thẳng thừng hầu hết thời gian thực ra lại phản tác dụng.

Và hãy nhớ, phong cách đàm phán cá nhân của bạn không bị trói buộc. Không ai chỉ có duy nhất một phong cách. Hầu hết chúng ta đều có khả năng bộc lộ các phong cách bị chiếm ưu thế khác khi rơi vào tình huống bắt buộc. Nhưng có một sự thật cơ bản cho một phong cách mặc cả thành công: Để làm tốt, bạn phải học cách là chính mình trên bàn mặc cả. Để làm tốt, bạn phải tăng cường những điểm mạnh của mình, không phải thay thế chúng.

Sau đây là một chỉ dẫn nhanh để phân loại kiểu đàm phán viên bạn đối mặt và những chiến thuật phù hợp nhất.

Người phân tích

Người phân tích là những người có hệ thống và siêng năng. Họ không vội vã. Thay vào đó, họ tin rằng miễn là mình đang làm việc để cho ra kết quả tốt nhất theo cách thấu đáo và có hệ thống thì thời gian không là vấn đề. Hình ảnh bản thân của họ gắn với việc giảm thiểu tối đa sai lầm. Phương châm của họ là: Cần đủ thời gian để làm điều đúng đắn.

Những người phân tích cổ điển thích tự làm việc và hiếm khi đi chệch khỏi mục đích của mình. Họ hiếm khi thể hiện cảm xúc và thường sử dụng giọng nói gần giống với kiểu giọng của phát thanh viên FM đêm khuya được nói đến ở Chương 3: chậm rãi và hạ thấp giọng ở cuối câu. Tuy nhiên, người phân tích thường nói với giọng điệu xa cách và lạnh lùng thay vì êm dịu. Nó khiến người khác nản lòng mà không hề hay biết, thực sự hạn chế họ trong việc làm cho đối phương thoải mái và cởi mở.

Người phân tích sẽ thấy tự hào vì đã không bỏ sót một chi tiết nào trong quá trình chuẩn bị lâu dài của họ. Họ sẽ nghiên cứu trong hai tuần để có những dữ liệu mình có thể có trong vòng mười lăm phút trên bàn đàm phán, nhằm tránh mọi bất ngờ xuất hiện. Người phân tích ghét những điều bất ngờ.

Họ giữ vai trò là những người giải quyết vấn đề, người thu thập thông tin và vô cùng nhạy cảm với sự đền đáp. Họ sẽ cho bạn thông tin, nhưng bù lại nếu họ không được đáp lại trong một khoảng thời gian nhất định, họ sẽ đánh mất niềm tin và không can dự nữa. Điều này thường đến bất thình lình, nhưng hãy nhớ vì họ thích làm việc một mình nên những gì họ sẽ nói với bạn, từ quan điểm của họ, là sự nhượng bộ. Họ coi việc nhượng bộ từ phía đối phương như một thông tin mới cần được nhận lại và đánh giá. Đừng mong đợi một cái giá đáp lại ngay lập tức từ họ.

Những người như vậy thường đa nghi. Vì vậy, đặt ra quá nhiều câu hỏi khi bắt đầu là một ý tưởng tồi, bởi họ sẽ không muốn trả lời cho đến khi họ hiểu tất cả ngụ ý. Với họ, sự chuẩn bị là điều sống còn. Sử dụng dữ liệu rõ ràng để dẫn dắt lý do của bạn; đừng ứng biến; sử dụng các so sánh dữ liệu để không đồng tình và tập trung vào sự kiện; báo họ trước những vấn đề; và tránh mọi bất ngờ.

Sự im lặng đối với họ là một cơ hội để suy nghĩ. Họ không nổi giận với bạn và họ không cố cho bạn cơ hội để nói thêm. Nếu bạn cảm thấy họ không nhìn sự việc giống bạn, cho họ cơ hội để suy nghĩ trước.

Lời xin lỗi có ít giá trị với họ, bởi họ nhìn nhận cuộc đàm phán và mối quan hệ giữa bạn với họ như một con người gần như là hai thứ riêng biệt. Họ trả lời khá tốt trong những thời điểm được gán mác. Họ không trả lời nhanh chóng những câu hỏi hiệu chỉnh hoặc những câu hỏi kết thúc đóng có câu trả lời “Vâng”. Họ có thể cần một vài ngày để trả lời.

Nếu bạn là một người phân tích, bạn nên tách mình khỏi nguồn dữ liệu thiết yếu, đối thủ của bạn. Điều duy nhất bạn có thể làm là mỉm cười khi nói. Người khác sẽ cởi mở trao thông tin cho bạn hơn. Nụ cười cũng có thể trở thành một thói quen giúp bạn dễ che giấu những lúc bạn không đề phòng hơn.

Người thích ứng

Điều quan trọng nhất đối với kiểu người đàm phán này là khoảng thời gian dùng để tạo dựng mối quan hệ. Những người thích ứng nghĩ rằng chỉ cần có sự trao đổi thông tin liên tục, nghĩa là thời gian đã được bỏ ra hiệu quả. Chỉ cần họ giao tiếp, họ sẽ hài lòng. Mục tiêu của họ sẽ là những điều khoản tuyệt vời với đối phương. Họ thích cả hai cùng có lợi.

Trong ba kiểu người, họ là những người dễ xây dựng được mối quan hệ tin cậy tuyệt vời mà không cần thực sự đạt được điều gì.

Người thích ứng muốn giữ quan hệ bạn bè với đối phương ngay cả khi họ không đạt được thỏa thuận. Họ rất dễ nói chuyện, hết sức thân thiện và có giọng nói dễ chịu. Họ sẽ đưa bạn thông tin để giảng hòa hoặc để đồng ý với hy vọng đối phương sẽ đáp lại.

Nếu đối phương của bạn hòa đồng, thích êm đẹp, lạc quan, dễ lơ là và không giỏi quản lý thời gian, có thể họ là những người thích ứng.

Nếu họ là đối thủ của bạn, hãy hòa đồng và thân thiện. Lắng nghe họ nói về ý tưởng của họ và sử dụng những câu hỏi hiệu chỉnh tập trung cụ thể vào việc triển khai để khơi gợi họ và tìm cách biến lời nói của họ thành hành động. V ì họ có xu hướng là người khởi đầu chu kỳ đền đáp qua lại, họ có thể đồng ý cho bạn những điều họ không thực sự làm được.

Cách họ chuẩn bị tiếp cận có thể thiếu sót bởi họ tập trung nhiều hơn vào những người phía sau bàn đàm phán. Họ muốn tìm hiểu bạn. Họ có một đam mê mãnh liệt về tinh thần của cuộc đàm phán và những gì cần làm để không chỉ kiểm soát được cảm xúc mà còn khiến họ hài lòng.

Nếu việc không đồng ý với người thích ứng là điều dễ dàng – bởi họ chỉ muốn nghe những gì bạn phải nói, thì việc phát hiện sự từ chối của họ lại rất khó khăn. Họ có sẵn những vấn đề cụ thể nhưng lại để yên không khơi ra vì sợ những mâu thuẫn có thể xảy đến.

Nếu bạn là một người thích ứng, hãy giữ khả năng của mình là được yêu mến, nhưng đừng hy sinh những sự phản đối. Không chỉ vì cả hai kiểu người kia đều cần phải nghe thấy quan điểm của bạn, nếu bạn đang đối mặt với một người thích ứng khác, họ cũng sẽ mong đợi điều ấy. Cũng nên thận trọng với những cuộc trò chuyện đi quá xa: hai kiểu người còn lại không đem lại gì cho bạn, còn nếu bạn đang ngồi đối diện với một người cũng giống bạn, bạn sẽ bước vào mối tương tác không hoàn thành được điều gì.

Người quyết liệt

Kiểu người quyết liệt tin thời gian là tiền bạc; mỗi phút lãng phí là một đồng lãng phí. Hình ảnh cá nhân của họ gắn với số lượng công việc họ hoàn thành trong một khoảng thời gian. Đối với họ, có một giải pháp hoàn hảo không quan trọng bằng bạn hoàn thành được nó.

Người quyết liệt là những người nhiệt tình yêu thích chiến thắng hơn bất kỳ điều gì, thường với phí tổn của người khác. Đồng nghiệp và đối thủ của họ không bao giờ hỏi họ đứng ở đâu bởi họ luôn thẳng thắn và bộc trực. Họ có phong cách giao tiếp quyết liệt và không lo lắng về những tương tác trong tương lai. Quan điểm về mối quan hệ kinh doanh của họ dựa trên sự tôn trọng, không gì khác hơn.

Hơn tất cả, người quyết liệt muốn được lắng nghe. Và không chỉ họ muốn được lắng nghe, họ thực sự không có khả năng lắng nghe bạn cho đến khi bạn lắng nghe họ. Họ tập trung vào mục tiêu của họ hơn là người khác. Và họ thường nói ra thay vì yêu cầu.

Khi đối mặt với kiểu người quyết liệt, tốt nhất bạn nên tập trung vào những gì họ phải nói, bởi một khi họ được thuyết phục rằng bạn hiểu họ, sau đó và chỉ sau đó họ sẽ lắng nghe quan điểm của bạn.

Với người quyết liệt, mỗi sự im lặng là một cơ hội để họ được nói tiếp. Lặp lại là một công cụ tuyệt vời với kiểu này. Tương tự với câu hỏi hiệu chỉnh, gán mác và tóm tắt. Điều quan trọng nhất là bạn cần nhận được câu trả lời “Đúng vậy” từ người quyết liệt và nó có thể đến dưới hình thức “chính xác là vậy” hoặc “anh đã hiểu chính xác”.

Còn đối với sự đền đáp, họ thuộc kiểu tư duy “cho một ly, lấy đi một dặm”. Họ thấy mình xứng đáng với bất kỳ điều gì bạn cho họ, vì vậy, rõ ràng họ mong đợi được trả lại một điều gì đó. Họ thực sự chỉ mong đợi một cơ hội để được nhận nhiều hơn. Nếu họ cho bạn một sự nhân nhượng nào đó, chắc chắn họ sẽ đếm từng giây cho đến khi nhận lại điều gì đó.

Nếu bạn là một người quyết liệt, hãy đặc biệt lưu ý đến giọng điệu của mình. Bạn không cố ý gay gắt nhưng thường thì bạn lại như vậy. Cố gắng làm mềm giọng nói của bạn và khiến nó dễ chịu hơn.

Sử dụng những câu hỏi hiệu chỉnh và gán mác đối phương, chúng cũng giúp bạn trở nên dễ tiếp cận hơn và tăng cơ hội hợp tác.

* * *

Chúng ta đã thấy sự khác nhau trong cách từng nhóm người nhìn nhận về thời gian như thế nào (thời gian = sự chuẩn bị; thời gian = mối quan hệ; thời gian = tiền bạc). Họ cũng diễn dịch khác nhau về sự im lặng.

Tôi chắc chắn là kiểu người quyết liệt, và trong một hội nghị, một người thích ứng nói tôi rằng anh ta đã phá vỡ một thỏa thuận. Tôi nghĩ: “Anh đã làm gì, la hét vào mặt gã kia và bỏ đi?” bởi đó là điều tôi sẽ làm nếu phá vỡ một thỏa thuận.

Nhưng sự thật là anh ta đã im lặng; với kiểu người thích ứng, im lặng là sự giận dữ.

Còn với người phân tích, im lặng nghĩa là họ muốn suy nghĩ. Và kiểu người quyết liệt diễn dịch sự im lặng của bạn thành hoặc là bạn không có gì để nói hoặc là bạn muốn họ nói. Tôi là một người quyết liệt, nên tôi biết: thời điểm duy nhất tôi im lặng là tôi không còn điều gì để nói nữa.

Điều hài hước là khi chúng gặp nhau. Khi một người phân tích ngừng lại để suy nghĩ, đối phương người thích ứng sẽ lo lắng và người quyết liệt sẽ bắt đầu nói, quấy rối người phân tích – người đang tự nghĩ: “Mỗi khi tôi cố gắng suy nghĩ, anh lại đoạt lấy như một cơ hội để được nói tiếp. Sao anh không ngậm miệng lại?”

* * *

Trước khi tiếp tục, tôi muốn giải thích lý do vì sao người ta thường không xác định được kiểu người của đối phương.

Trở ngại lớn nhất để xác định chính xác kiểu của một ai đó là thứ mà tôi gọi là nghịch lý “Tôi bình thường”. Đó là giả thuyết của chúng ta rằng thế giới chú ý đến người khác cũng giống với cách nó chú ý đến chúng ta. Sau cùng thì, ai lại không đưa ra giả thuyết giống vậy chứ?

Nhưng việc nghĩ mình bình thường một cách ngây thơ và có thể hiểu được lại là một trong những giả định nguy hiểm nhất trong đàm phán. Khi nghĩ vậy, chúng ta đã vô thức gán phong cách của chính mình lên đối phương. Nhưng với ba kiểu đàm phán viên trên thế giới này, có 66% cơ hội bạn phải đối mặt với một đối phương có kiểu khác bạn. Một người “bình thường” khác.

* * *

Một CEO từng nói với tôi rằng anh sẵn sàng chuẩn bị tinh thần cho 9 trong 10 cuộc đàm phán sẽ thất bại. Vị CEO này thường gán niềm tin của mình lên đối phương. Trong thực tế, anh ta có thể chỉ phù hợp với những người có suy nghĩ giống mình một phần mười lần. Nếu hiểu rằng đối phương khác mình, chắc hẳn anh ta sẽ có thể tăng tỷ lệ thành công lên.

Từ cách chuẩn bị con đường mình bước vào một cuộc đối thoại, ba kiểu người này sẽ đàm phán theo những cách khác nhau. Vì vậy, trước khi bạn có thể nghĩ đến việc mặc cả hiệu quả, bạn phải hiểu được sự “bình thường” của đối phương. Bạn phải xác định được kiểu người của họ bằng việc cởi mở bản thân bạn trước sự khác biệt của họ. Bởi khi nói đến đàm phán, Quy tắc Vàng đã sai.

Quy tắc Thiên Nga Đen là không đối xử với người khác theo cách bạn muốn được đối xử; hãy đối xử với họ theo cách họ cần được đối xử.

NHẬN LẤY CÚ ĐẤM

Các nhà khoa học nghiên cứu đàm phán thích xem việc mặc cả như một quá trình dựa trên lý trí loại bỏ cảm xúc. Họ nói về ZOPA – hoặc Zone of Possible Agreement (tạm dịch: Phạm vi thỏa thuận khả thi) – là phạm vi mà người bán và người mua gặp nhau. Ví dụ: Tony muốn bán chiếc xe của mình và không muốn được trả dưới 5.000 đô-la, và Samantha muốn mua nhưng không trả hơn 6.000 đô-la. ZOPA sẽ nằm trong khoảng 5.000 đến 6.000 đô-la. Một số thỏa thuận sẽ có ZOPA còn một số khác thì không. Tất cả đều rất lý trí.

Hoặc đó là điều bạn cần suy nghĩ.

Bạn cần tỉnh ngộ trước quan điểm trên. Trong một cuộc mặc cả thực sự, các đàm phán viên xuất sắc không sử dụng ZOPA. Những đàm phán viên kinh nghiệm thường dẫn dắt với một lời đề nghị rất nực cười, một mỏ neo cực điểm. Và nếu bạn không chuẩn bị để đối mặt với nó, bạn sẽ mất đi bến đậu và ngay lập tức đi đến điểm tối đa. Đó là bản chất con người. Như võ sĩ hạng nặng quyền Anh cắn tai vĩ đại Mike Tyson* từng nói: “Mỗi người đều có một kế hoạch, cho đến khi họ bị đấm vào mồm.”

Là một đàm phán viên có sự chuẩn bị kỹ lưỡng không ngừng tìm kiếm và tập hợp thông tin, bạn thực sự sẽ muốn đối phương đưa ra mức giá trước, bởi bạn muốn biết khả năng của họ như thế nào. Bạn sẽ chào đón chiếc mỏ neo cực điểm. Nhưng mỏ neo cực điểm rất quyền lực và bạn chỉ là con người: Cảm xúc của bạn có thể dâng trào. Nếu nó thực sự xảy ra, có những cách giúp bạn vượt qua an toàn mà không phải tự thương lượng với bản thân mình hoặc phản ứng với cơn giận. Một khi học được những chiến thuật này, bạn đã sẵn sàng để chịu đựng cú hích và đối mặt với sự huênh hoang.

*Mike Tyson: Cựu vận động viên quyền Anh nổi tiếng người Mỹ, từng vô địch nhiều giải đấu quyền Anh lớn và uy tín. Ngoài các thành tích đạt được trong sự nghiệp, Mike Tyson còn được nhắc đến vì đã cắn đứt tai Evander Holyfield trong trận đấu năm 1997 – BT.

Trước tiên, làm lệch cú đấm sang hướng khiến đối phương phải cởi mở. Các đàm phán viên thành công thường nói “Không” bằng một trong rất nhiều cách chúng ta đã nói đến (“Làm sao tôi có thể làm được điều ấy?”) hoặc chuyển hướng chiếc neo bằng những câu hỏi như: “Chúng ta đang cố gắng đạt được điều gì?” Đáp trả như vậy là cách tốt nhất để đưa sự tập trung của đối phương trở lại khi bạn cảm thấy mình đang bị đẩy vào chiếc bẫy nhượng bộ.

Bạn cũng có thể đáp trả một chiếc neo như đấm vào mặt bằng cách xoay quanh các điều khoản. Ý của tôi là khi cảm thấy mình đang bị kéo vào một cuộc mặc cả, bạn có thể lèo lái cuộc đối thoại đi sang các vấn đề phi tài chính để đạt được con số cuối cùng.

Bạn có thể làm vậy một cách trực tiếp với giọng điệu ủng hộ: “Hãy để giá cả qua một bên trong chốc lát và bàn về những điều sẽ làm nên một thỏa thuận tốt.” Hoặc bạn có thể gián tiếp nói: “Còn điều gì khác anh có thể đề nghị để mức giá này trở nên tốt cho tôi?”

Và nếu đối phương đẩy bạn bắt đầu trước, đổi hướng chú ý ra khỏi mình, thì thay vì đưa ra một cái giá, hãy đề cập đến một con số cao không tưởng mà người khác có thể ra giá. Một lần, một chuỗi bệnh viện muốn tôi đưa ra giá trước, tôi nói: “Được, nếu anh đến Trường Kinh doanh Harvard, họ sẽ ra giá 2.500 đô-la một sinh viên mỗi ngày.”

Dù có xảy ra điều gì, điểm quan trọng ở đây là moi được thông tin của đối phương. Trước tiên, hãy để mỏ neo của đối phương cho bạn một cảm giác dữ dội. Tất cả những gì bạn cần học là làm sao để nhận lấy cú đấm trước.

* * *

Một học viên MBA Georgetown của tôi, một anh chàng tên Farouq, đã cho thấy làm sao để không gập người lại sau khi bị đấm, khi anh ấy tiếp xúc với hiệu trưởng MBA để xin tiền tài trợ cho một sự kiện lớn của cựu sinh viên ở Dubai. Đó là một tình huống khó khăn, bởi anh cần đến 600 đô-la và bà hiệu trưởng là điểm dừng cuối cùng.

Tại cuộc gặp mặt, Farouq nói với bà hiệu trưởng về sự phấn khích mà các sinh viên đang chờ đón chuyến đi và nó sẽ có lợi cho thương hiệu MBA Gergetown trong khu vực như thế nào.

Trước khi anh ấy hoàn tất việc trình bày, bà hiệu trưởng nhảy vào.

“Nghe như có vẻ các anh đang lên kế hoạch cho một chuyến đi rất tuyệt vời,” bà nói. “Nhưng tiền có giới hạn và tôi chỉ có thể cho phép không quá 300 đô-la.”

Farouq không nghĩ bà đi quá nhanh như vậy. Nhưng không phải lúc nào sự việc cũng diễn ra như kế hoạch.

“Đây đúng là một đề nghị hào phóng của bà dù ngân sách có giới hạn, nhưng tôi không chắc rằng nó sẽ giúp chúng tôi đón tiếp nồng hậu các cựu sinh viên trong khu vực,” Farouq nói, nhìn nhận những giới hạn của bà bằng cách nói không mà không sử dụng chính từ ấy. Sau đó anh neo một con số cực điểm: “Tôi có một con số rất cao trong đầu: 1.000 đô-la là những gì chúng tôi cần.”

Như dự đoán, chiếc neo cực điểm đã nhanh chóng đẩy bà ra khỏi giới hạn.

“Nó vượt xa khả năng của tôi và tôi chắc chắn mình không thể chấp thuận. Tuy nhiên, tôi có thể đưa anh 500 đô-la.”

Farouq nửa xiêu lòng – thiếu 100 đô sẽ không khiến mọi thứ đổ vỡ – nhưng anh nhớ đến lời nguyền của một mục tiêu thấp. Anh quyết định tiếp tục tiếp lên.

Số tiền 500 đô-la giúp anh tiến gần hơn đến mục tiêu nhưng vẫn chưa đạt được, anh nói: 850 đô-la sẽ ổn.

Bà hiệu trưởng trả lời rằng bà đã đề nghị con số nhiều hơn bà muốn và 500 đô-la là hợp lý. Đến lúc này, nếu Farouq chưa chuẩn bị kỹ thì anh hẳn đã đầu hàng, nhưng anh đã sẵn sàng nhận những cú đấm.

“Tôi nghĩ đề nghị của bà rất hợp lý và tôi hiểu những giới hạn của bà, nhưng tôi cần nhiều tiền hơn để có được buổi biểu diễn tuyệt vời cho trường,” anh nói. “Vậy 775 đô-la thì sao?”

Bà hiệu trưởng cười, và Farouq biết mình đã đạt được mục đích.

“Dường như anh đã có một con số cụ thể trong đầu anh muốn đạt được,” bà nói. “Chỉ cần nói cho tôi biết.”

Đến lúc này, Farouq vui vẻ đưa cho bà con số vì anh cảm thấy bà rất thật lòng.

“Tôi cần 737,[5] đô-la để có thể thực hiện và bà là điểm dừng cuối cùng của tôi,” anh nói.

Bà bật cười.

Bà hiệu trưởng khen ngợi anh vì biết rõ mình muốn gì và nói bà sẽ kiểm soát lại ngân sách. Hai ngày sau, Farouq nhận được e-mail thông báo văn phòng bà sẽ bỏ ra 750 đô-la.

ĐẤM TRẢ: SỬ DỤNG CƠN GIẬN NHƯNG KHÔNG LÀM QUEN VỚI NÓ

Khi một cuộc đàm phán mất nhiều thời gian để đạt được và tiến triển nhanh chóng, bạn cần khuấy động sự việc và làm cho đối phương bước ra khỏi tư duy cứng nhắc. Với những lúc như thế này, cơn giận và những cảm xúc mạnh sẽ là công cụ mang lại hiệu quả to lớn. Đôi khi, một tình huống chỉ cần đến sự quyết liệt của bạn và một cú đấm thẳng vào mặt đối phương.

Điều này có nghĩa là nếu bản chất bạn là một người tử tế, nó sẽ là một thử thách thực sự để đấm một gã như Mike Tyson. Bạn không thể là một người không phải mình. Như câu ngạn ngữ Đan Mạch đã nói: “Bạn nướng bánh với loại bột bạn đang có”. Nhưng ai cũng có thể học lấy một vài công cụ.

Sau đây là một số cách thức hiệu quả để dọa dẫm một cách thông minh:

Nổi giận thực sự, Hăm dọa nhưng không giận dữ, và Sự xúc phạm chiến lược Marwan Sinaceur thuộc Trường INSEAD và Larissa Tiedens thuộc Đại học Stanford18 đã khám phá ra rằng việc bộc lộ cơn giận sẽ làm tăng lợi thế của người đàm phán và kết cục sau cùng. Cơn giận thể hiện sự tâm huyết và có sức thuyết phục để tác động đối phương chấp nhận ít hơn. Bằng cách đẩy lên cao sự nhạy cảm của đối phương với hiểm nguy và nỗi sợ, cơn giận của bạn làm giảm đi nguồn lực họ đang có cho các hoạt động nhận thức khác, đặt họ vào tình thế nhượng bộ bất lợi.

Nhưng hãy lưu ý: Các nhà nghiên cứu cũng khám phá được rằng những sự bộc lộ cơn giận mạo danh không trung thực – bạn biết đó, sự giả vờ – có thể phản tác dụng, dẫn đến những đòi hỏi cứng nhắc và hủy hoại sự tin tưởng. Để cơn giận mang lại hiệu quả, nó phải chân thật.

Vậy nên khi một người đưa ra một đề nghị nực cười, có thể làm bạn thực sự tức giận, đừng vờ giữ nét mặt không cảm xúc. Thay vào đó, hãy thể hiện một chút giận dữ – với lời đề nghị, không phải với người ấy – và nói: “Tôi chưa từng thấy nó hiệu quả bao giờ.”

Thể hiện cảm giác bị xúc phạm đúng lúc như vậy – được biết đến như “Sự xúc phạm chiến lược” – có thể đẩy đối phương vào thế mất cân bằng. Theo các nghiên cứu của Daniel Ames và Abbie Wazlawek thuộc Đại học Columbia19, những người gây ra sự xúc phạm chiến lược thường tự đánh giá mình quyết liệt quá mức, ngay cả khi đối phương không nghĩ vậy.

Quan trọng hơn, chỉ 40% những người có cảm giác quyết liệt quá mức không đúng ấy – được gọi là “Ảo tưởng vượt giới hạn” – đàm phán được một thỏa thuận tốt nhất cho họ. Nó cho thấy việc thể hiện sự xúc phạm chiến lược làm đối phương sợ hãi để nhường bước và đồng ý một thỏa thuận có thể chấp nhận được ngay sau đó thay vì thúc ép cho một thỏa thuận tối ưu.

Cùng kiểu cảm xúc này, sự dọa dẫm được thể hiện không đi kèm với cơn giận mà với “tư thế ngẩng cao đầu” – đó là sự tự tin và kiểm soát bản thân – cũng là những công cụ tuyệt vời. Nếu bạn có thể nói: “Tôi xin lỗi, chỉ là nó không hiệu quả với tôi” mà không tỏ ra quyết liệt quá mức, hãy làm vậy.

Câu hỏi “Tại sao”

Trở lại Chương 7, tôi đã nói về các vấn đề với “Tại sao”. Xuyên qua các lục địa và vòng quanh thế giới, “Tại sao” làm con người trở nên phòng thủ.

Để thử nghiệm, lần tiếp theo khi sếp muốn bạn thực hiện công việc gì, hãy hỏi anh ta hay cô ta câu hỏi “Tại sao” và theo dõi điều gì sẽ xảy ra. Sau đó, bạn hãy thử làm vậy với một người ngang hàng bạn, một người cấp dưới và một người bạn. Quan sát phản ứng của họ và nói với tôi nếu bạn không nhìn thấy sự phòng thủ ở bất kỳ cấp độ nào xuyên suốt các nhóm người. Nhưng đừng làm điều này thường xuyên, nếu không bạn sẽ mất công việc và tất cả bạn bè.

Lần duy nhất tôi hỏi “Tại sao anh làm vậy?” trong một cuộc đàm phán là khi tôi muốn đánh gục một người. Nhưng đó là một kỹ thuật không chắc chắn và tôi không ủng hộ nó.

Tuy nhiên, có một cách khác để sử dụng câu hỏi “Tại sao” một cách hiệu quả. Ý tưởng là tạo ra một câu hỏi phòng thủ kích thích đối phương bảo vệ vị thế của bạn.

Nghe thì có vẻ kỳ lạ, nhưng nó hiệu quả. Hình thức cơ bản của nó sẽ như sau: Khi bạn muốn kéo một người đang lưỡng lự về phía bạn, hãy hỏi họ: “Tại sao bạn làm vậy?” nhưng theo cách để từ “vậy” có lợi cho bạn. Nếu bạn đang nỗ lực kéo một khách hàng rời khỏi đối thủ của bạn, hãy hỏi: “Tại sao anh lại muốn hợp tác với tôi? Tại sao anh đổi nhà cung cấp hiện giờ của anh? Họ rất tuyệt mà!”

Với những câu hỏi này, “Tại sao” sẽ dỗ dành đối phương hợp tác với bạn.

Thông điệp “Tôi”

Sử dụng đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất là một cách tuyệt vời khác để vạch ra ranh giới mà không đẩy tình huống sang đối đầu.

Khi bạn nói “Tôi xin lỗi, nó không hiệu quả với tôi”, từ “tôi” đã tập trung sự chú ý của đối phương vào bạn một cách chiến lược, đủ lâu để bạn có thể nêu ra ý kiến.

Thông điệp “Tôi” truyền thống thường dùng “Tôi” để nhấn vào nút tạm ngừng và bước ra khỏi không khí tiêu cực. Khi muốn kháng cự những ý kiến không có lợi từ đối phương, bạn có thể nói: “Tôi cảm thấy khi bạn bởi vì ” và nó đòi hỏi một khoảng thời gian để người khác xử lý.

Nhưng hãy cẩn thận với từ “Tôi” nặng ký: Bạn phải cẩn trọng, không nên sử dụng giọng điệu quyết liệt hay có thể tạo ra tranh cãi. Nó cần tỏ ra điềm đạm và ngang bằng.

Không có nhu cầu: Tâm lý sẵn sàng bỏ đi

Như tôi đã nói ở trên, thà không thỏa thuận còn hơn là có một thỏa thuận tồi. Nếu không thể nói “Không”, bạn đã bị bắt làm con tin.

Một khi đã có cụ thể con số thấp nhất, bạn phải sẵn sàng bước đi. Đừng bao giờ quá ham muốn một thỏa thuận.

* * *

Trước khi tiếp tục, tôi muốn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì mối quan hệ hợp tác ngay cả khi bạn đã thiết lập các ranh giới. Phản ứng của bạn phải luôn được thể hiện dưới hình thức chắc chắn, nằm trong ranh giới đã xác định – giống như kiểu tình yêu cứng rắn – không phải ghét bỏ hoặc bạo lực. Sự giận dữ và những cảm xúc mạnh mẽ khác chỉ hiệu quả hiếm hoi ở một vài tình huống. Nhưng cũng giống các động thái đã được toan tính, đừng bao giờ xem đó là sự tấn công cá nhân. Trong bất kỳ cuộc mặc cả căng thẳng nào, nguyên tắc sống còn là: Không bao giờ xem đối thủ như kẻ thù.

Người đối diện bạn trên bàn đàm phán không phải là vấn đề. Vấn đề chưa được giải quyết mới chính là vấn đề. Vì vậy, hãy tách biệt giữa con người với vấn đề và tập trung vào vấn đề. Đây là một trong những chiến thuật cơ bản nhất để tránh sự leo thang cảm xúc. Văn hóa của chúng ta biến con người thành quỷ dữ trên phim ảnh và chính trị, điều này tạo nên tâm lý nếu chúng ta tránh xa con người, mọi việc rồi sẽ ổn thỏa. Nhưng tâm lý này là một loại thuốc độc với bất kỳ cuộc đàm phán nào.

Đấm trả là phương sách cuối cùng. Trước khi dùng đến giải pháp này, tôi luôn khuyến khích những nỗ lực để làm giảm sự leo thang của tình hình. Đề nghị một khoảng thời gian nghỉ. Khi đối phương lùi một bước và hít một hơi thở sâu, họ sẽ không còn thấy mình như một con tin trong tình huống xấu. Họ lấy lại được cảm giác hành động và sức mạnh. Và họ sẽ trân trọng bạn vì điều ấy.

Hãy nghĩ về chiến thuật đấm trả và vạch ra ranh giới như một đường cong chữ S phẳng: bạn tăng tốc đẩy cuộc đàm phán lên cao và chạm đến điểm ngang bằng đòi hỏi bạn tạm ngừng bất kỳ sự tiến triển nào, đẩy vấn đề lên cao hay hạ nó xuống thấp đều khiến nó trở thành chướng ngại vật, và cuối cùng nó sẽ đưa mối quan hệ của bạn trở về trạng thái hòa hợp và trở lại với nhịp độ tiến triển. Tiếp cận mâu thuẫn theo cách tích cực và mang tính xây dựng cần một sự thấu hiểu rằng sự gắn kết chính là nền tảng của mọi giải pháp. Đừng bao giờ tạo kẻ thù.

MẶC CẢ ACKERMAN

Tôi đã dành khá nhiều thời gian để nói về tâm lý Judo, điều tạo nên những kỹ năng cần thiết cho tôi: câu hỏi hiệu chỉnh, phép lặp, các công cụ để đánh bại đối phương khỏi cuộc chơi và khiến họ tự thương lượng với chính bản thân mình.

Nhưng cuối cùng, đàm phán cũng chỉ là việc quyết định ai sẽ có được mẩu nào của miếng bánh, và không lúc này thì lúc khác, bạn cũng buộc phải bước vào một cuộc mặc cả trần trụi với một tay mặc cả cứng cỏi.

Tôi vẫn luôn đối mặt với những cuộc mặc cả trần trụi trong thế giới con tin. Tôi mặc cả với rất nhiều đối tượng theo sát kế hoạch cuộc chơi họ đã định và đã quá quen thuộc với cách chơi của chúng. “Giao nộp tiền hoặc chúng tôi sẽ giết nó,” chúng nói, và chúng thực sự muốn vậy. Bạn cần những kỹ năng thực sự phù hợp để đàm phán xoa dịu chúng. Bạn cần những công cụ.

Trở lại chương trình đào tạo đàm phán FBI, tôi đã học được một hệ thống mặc cả mà tôi vẫn sử dụng cho đến ngày hôm nay. Và tôi tin tuyệt đối vào nó.

Tôi gọi đó là Hệ thống Ackerman bởi nó xuất phát từ một người tên là Mike Ackerman, một cựu CIA đã sáng lập nên một công ty tư vấn giải cứu bắt cóc con tin đòi tiền chuộc đặt tại Miami. Trong các vụ bắt cóc con tin lớn, chúng tôi luôn được ghép với “những tay Ackerman” – chưa bao giờ với chính Mike – những người đã giúp thiết kế cuộc mặc cả.

Sau khi nghỉ ở FBI, tôi đã gặp được Mike trong một chuyến đi đến Miami. Khi tôi nói với anh rằng mình cũng sử dụng hệ thống đó cho các cuộc đàm phán kinh doanh, anh cười và nói hệ thống được vận hành bởi Howard Raiffa, một huyền thoại đàm phán của Harvard, và Howard cho biết nó phù hợp với bất kỳ hoàn cảnh nào. Do đó, tôi thấy mình cũng có cơ sở cho điều này.

Mô hình Ackerman là một phương pháp ra giá/ trả giá, ít nhất là trên bề mặt. Nhưng nó là một hệ thống vô cùng hiệu quả để phá vỡ thế mặc cả nhàm chán thông thường, một kết quả dễ đoán giữa cuộc đàm phán.

Quy trình được hệ thống hóa và dễ ghi nhớ chỉ gồm các bước:

1. Xác định mức giá cuối cùng (Mục tiêu của bạn);

2. Xác định mức giá đầu tiên vào khoảng 65% mức giá cuối cùng;

3. Tính toán ba bước hạ giá lũy kế (xuống 85%, 95% và 100%);

4. Sử dụng sự cảm thông và những cách nói “Không” khác nhau để khiến đối phương trả giá trước khi bạn tăng giá;

5. Khi tính toán cho con số cuối cùng, sử dụng những con số chính xác, không tròn trĩnh, chẳng hạn, 37.893 đô-la thay vì 38.000 đô-la. Nó đem đến cảm giác tin cậy và có sức nặng;

6. Khi đưa ra con số cuối cùng của mình, đưa ra đồng thời một điều phi tài chính khác (có thể là thứ không muốn) để cho thấy bạn đã chạm đến giới hạn.

Sự xuất chúng của hệ thống này là nó kết hợp các chiến thuật tâm lý chúng ta đã thống nhất – sự đền đáp, mỏ neo cực điểm, sự tránh mất mát... – mà bạn không cần phải nghĩ đến chúng.

Nếu bạn chịu nghe tôi thêm chút nữa, tôi sẽ đi qua các bước để bạn hiểu ý tôi là gì.

Trước tiên, mức giá gốc bằng 65% mức giá cuối bạn muốn sẽ thả được một mỏ neo cực điểm, một cái tát vào mặt có thể khiến đối phương đi thẳng đến giới hạn mức giá của họ. Cú sốc của mỏ neo cực điểm sẽ gây ra phản ứng chiến-đấu-hoặc- từ-bỏ cho tất cả mọi người dù là những đàm phán viên dày dặn kinh nghiệm nhất, giới hạn năng lực nhận thức của họ và đẩy họ đến hành động hấp tấp.

Bây giờ, nhìn vào mức giá tăng lên 85%, 95% và 100% của mức giá mục tiêu. Bạn sẽ đưa ra rất chậm rãi: sau khi đối phương đã đưa giá từ phía họ, và sau khi bạn cũng đã đặt một số câu hỏi hiệu chỉnh để biết bạn có thể câu được họ vào việc tự thương lượng với bản thân họ không.

Khi bạn đưa ra các mức giá này, nó sẽ có tác dụng ở các cấp độ khác nhau. Trước hết, nó diễn ra trên cơ sở của sự đáp trả; nó sẽ khơi gợi ở đối phương sự nhượng bộ. Cũng giống như người ta thường gửi thiệp Giáng sinh đến những ai đã gửi thiệp cho mình trước, họ cũng thường nhượng bộ trong mặc cả với những ai đã thực hiện điều này trước với họ.

Thứ hai, mức giảm – chú ý rằng mỗi lần mức giá giảm đi một nửa – thuyết phục đối phương rằng anh ta đang vắt kiệt bạn đến điểm tận cùng. Khi tiến đến mức giá cuối, họ sẽ cảm thấy mình đã thực sự lấy được từng giọt cuối cùng.

Điều này đã thực sự đẩy cao sự tự tôn của họ. Các nhà nghiên cứu khám phá được rằng con người sẽ nhượng bộ khi họ cảm thấy tốt hơn lên trong quá trình mặc cả, hơn là những ai đưa ra chỉ duy nhất một mức giá cố định “Công bằng”. Trong thực tế, họ cảm thấy tốt hơn ngay cả khi cuối cùng, họ trả cho mức giá cao hơn – hoặc nhận được ít hơn – so với cách kia.

Sau cùng, uy lực của những con số không tròn trĩnh sẽ tiếp tục lặp lại.

Từ thời ở Haiti, tôi đã tận dụng tối đa Hệ thống Ackerman. Trong vòng 18 tháng, chúng tôi tiếp nhận hai đến ba vụ bắt cóc hàng tuần, nên theo kinh nghiệm chúng tôi biết mức giá thị trường sẽ từ 15.000 đô-la đến 75.000 đô-la mỗi con tin. Tôi là một gã quyết liệt, tôi tự đặt mục tiêu sẽ giảm mức giá xuống 5.000 đô-la cho mỗi vụ bắt cóc mình đảm nhiệm.

Vụ nổi bật nhất là vụ đầu tiên tôi đã nhắc đến trong cuốn sách này. Tôi đã đi qua quy trình Ackerman, làm mất cân bằng cuộc chơi với mức giá được neo cực điểm, ra đòn với những câu hỏi hiệu chỉnh, và từ từ tiến triển với những sự nhượng bộ ít dần. Cuối cùng, tôi đã có một con số quái đản để chốt thương lượng. Tôi không bao giờ quên được Giám đốc văn phòng FBI Miami ngày hôm sau đã gọi cho đồng nghiệp của tôi và nói: “Voss chuộc con tin với mức giá 4.751 đô-la? 1 đô-la đã đem lại sự khác biệt thế nào?”

Họ cười phá lên và họ có lý. 1 đô-la ấy thật nực cười. Nhưng nó hiệu quả với bản chất con người. Để ý rằng bạn không mua được gì với 2 đô-la, nhưng lại có thể mua hàng triệu thứ với 1,99 đô-la. Tại sao 1 cent có thể thay đổi mọi thứ? Không phải vậy. Nhưng nó lại luôn đem đến khác biệt. Chỉ là chúng ta thích 1,99 đô-la hơn là 2 đô-la ngay cả khi chúng ta biết đó chỉ là chiêu trò.

ĐÀM PHÁN GIẢM GIÁ THUÊ NHÀ SAU KHI NHẬN THÔNG BÁO TĂNG GIÁ

Mishary, một học viên MBA Georgetown của tôi đã ký hợp đồng thuê nhà với giá 1.850 đô-la/ tháng. 8 tháng sau, anh nhận một tin không vui: chủ nhà thông báo ông ta muốn tăng giá: 2.100 đô-latháng cho 10 tháng, 2.000 đô-latháng cho 1 năm.

Mishary thích nơi này và không nghĩ mình có thể tìm được một nơi tốt hơn, nhưng mức giá vốn đã cao và anh không thể trả thêm.

Nằm lòng câu khẩu hiệu của lớp chúng tôi: “Chuẩn bị, chuẩn bị, chuẩn bị”, anh đào sâu vào danh sách niêm yết giá địa ốc và thấy rằng các căn phòng tương tự có giá từ 1.800 đô-la đến 1.950 đô-latháng, nhưng không căn nào nằm trong một tòa nhà tốt. Nên anh rà soát tài chính của mình và quyết định con số anh muốn trả là 1.830 đô-la.

Anh yêu cầu một cuộc gặp mặt với đại lý cho thuê nhà của mình.

Sẽ không phải là một cuộc gặp mặt dễ dàng. Trong buổi gặp mặt, Mishary bày tỏ hoàn cảnh của mình. Trải nghiệm của anh trong tòa nhà đến lúc này rất tuyệt, anh nói. Và anh cũng bày tỏ mình luôn trả tiền nhà đúng hạn. Nên nếu phải rời khỏi đây anh sẽ rất buồn và chủ nhà cũng vậy vì đã mất đi một người thuê tốt. Nhân viên đại lý gật đầu.

“Hoàn toàn thống nhất,” anh nói, “đó là lý do vì sao tôi nghĩ cả hai bên đều có lợi khi đồng ý gia hạn thuê nhà.”

Lúc này, Mishary đưa ra các nghiên cứu: các tòa trong khu vực đang có mức giá thấp hơn “nhiều”, anh nói. “Dù tòa nhà của anh tốt hơn về vị trí và dịch vụ, làm sao tôi có thể trả được thêm 200 đô-la?”

Cuộc đàm phán bắt đầu.

Nhân viên đại lý im lặng một lát, sau đó nói: “Anh có lý, nhưng đây vẫn là một cái giá tốt. Và như anh đã thấy, chúng tôi có thể lấy mức giá cao.”

Sau đó, Mishary neo một mức giá cực điểm. “Tôi hoàn toàn hiểu, anh thực sự có vị trí và các tiện nghi tốt hơn. Nhưng tôi xin lỗi, chỉ là tôi không thể,” anh nói. “1.730 đô-latháng trong một năm có công bằng với anh không?”

Nhân viên đại lý cười phá lên và sau đó nói rằng không cách nào anh có thể chấp nhận con số ấy, bởi nó quá thấp so với giá thị trường.

Thay vì bước vào cuộc mặc cả, Mishary khéo léo đặt ra các câu hỏi hiệu chỉnh.

“Vậy, hãy giúp tôi hiểu: anh đưa ra mức giá gia hạn thuê nhà của mình như thế nào?”

Nhân viên đại lý không nói điều gì quá bất ngờ – chỉ là các yếu tố như giá khu vực, nguồn cung và nhu cầu – nhưng nó cho Mishary một điểm khởi đầu để tranh luận rằng nếu anh bỏ đi, chủ nhà sẽ có nguy cơ để căn hộ bỏ trống và chi phí sơn sửa. Một tháng bỏ trống sẽ thiệt hại 2.000 đô-la, anh nói.

Sau đó, anh đưa ra một mức giá khác. Lúc này bạn có thể lắc đầu cho rằng anh ta không đưa ra hai mức giá trong khi chưa nhận lại mức trả nào. Và bạn đã đúng, thường đây là điều cấm kỵ. Nhưng bạn phải tùy cơ ứng biến. Nếu bạn thấy mình đang kiểm soát cuộc đàm phán, bạn có thể thực hiện hai hoặc ba động tác cùng một lúc. Đừng để các quy tắc phá vỡ dòng chảy.

“Để tôi cố gắng và làm theo ý anh, 1.790 đô-la cho 12 tháng thì sao?”

Nhân viên đại lý im lặng.

“Thưa anh, tôi hiểu trở ngại của anh, và những điều anh nói là hợp lý,” anh ta nói. “Nhưng con số anh đưa ra rất thấp. Tuy nhiên, để tôi có thêm thời gian suy nghĩ và chúng ta sẽ gặp lại sau. Anh thấy sao?”

Hãy nhớ rằng, bất kỳ phản ứng không phải là một sự từ chối thẳng thừng có nghĩa bạn đang có lợi thế.

Năm ngày sau, hai bên gặp lại nhau.

“Tôi đã xem xét các con số, và tin rằng đây sẽ là một thỏa thuận rất tốt,” nhân viên đại lý bắt đầu. “Tôi có thể cho anh mức giá 1.950 đô-latháng trong vòng một năm.”

Mishary biết mình đã thắng. Nhân viên đại lý chỉ cần được đẩy thêm một chút nữa. Do đó, anh khen ngợi nhân viên đại lý và nói không mà không nói ra từ “Không”. Và hãy chú ý sự gán mác sai vô cùng khéo léo của anh đã khiến nhân viên đại lý cởi mở như thế nào.

“Anh quả thật rất hào phóng, nhưng làm sao tôi có thể đồng ý khi mình có thể đi vài khu và ở đó với giá 1.800 đô-la? 150 đô-la một tháng có ý nghĩa rất lớn với tôi. Anh biết đó, tôi là sinh viên. Tôi cũng không biết, có vẻ anh sẽ phải nhận rủi ro để căn hộ trống không người thuê.”

“Không phải vậy,” nhân viên đại lý trả lời. “Nhưng tôi không thể đưa anh mức giá thấp hơn thị trường.”

Mishary im lặng một khoảng dài, như thể nhân viên đại lý đã bòn rút từng đồng anh có.

“Vậy thì để tôi nói, ban đầu tôi đã nâng giá từ 1.730 đô-la lên 1.790 đô-la,” anh nói, thở dài. “Giờ tôi sẽ tăng lên 1.810 đô-la. Và tôi nghĩ nó hợp lý cho cả hai bên.”

Nhân viên đại lý lắc đầu.

“Giá này vẫn thấp hơn thị trường. Và tôi không thể đồng ý.”

Tiếp theo, Mishary đưa mức giá Ackerman cuối cùng. Anh im lặng trong một lát rồi xin nhân viên đại lý giấy bút và viết. Sau đó, anh vờ làm những tính toán, tỏ vẻ như anh đang thực sự cố hết mình. Cuối cùng, anh ngước lên nhìn nhân viên đại lý và nói:

“Tôi đã tính toán, và con số tối đa tôi có thể trả là 1.829 đô-la.”

Nhân viên đại lý lắc nhẹ đầu từ bên này sang bên kia, như thể đang thuyết phục mình về mức giá này. Cuối cùng, anh ta cũng nói.

“Ồ! 1.829 đô-la,” anh ta nói. “Anh dường như rất chính xác. Anh hẳn phải là một kế toán (thật ra thì Mishary không phải là kế toán). Như thế này, tôi trân trọng mong muốn được gia hạn của anh và vì vậy tôi nghĩ chúng ta có thể tiếp tục hợp đồng cho 12 tháng.”

Tuyệt! Bạn có nhận thấy sự kết hợp tuyệt vời của các mức giảm giá Ackerman, các con số không tròn trĩnh, nghiên cứu sâu sắc, gán mác thông minh, và nói không mà không nói ra từ “Không”? Đó là những gì giúp bạn thuê nhà ở mức giá giảm trong khi chủ nhà muốn tăng giá thuê hằng tháng.

BÀI HỌC CHỦ ĐẠO

Khi tình huống trở nên căng thẳng – và nó sẽ như vậy – bạn sẽ thấy mình đang ngồi đối diện một người đàm phán quyết liệt. Sau khi bạn đã sử dụng tất cả những đòn tâm lý – gán mác, phép lặp và câu hỏi hiệu chỉnh – bạn sẽ phải bắt đầu đi vào “Vấn đề chính”.

Với hầu hết chúng ta, đây là phần không vui.

Tuy nhiên, các đàm phàn viên đỉnh cao biết mâu thuẫn thường dẫn đến những thỏa thuận tuyệt vời. Và những người giỏi nhất sẽ tìm cách để vui vẻ tận hưởng nó. Mâu thuẫn sẽ hé lộ sự thật, sáng tạo và giải pháp. Vì thế, lần tới khi bạn đối diện với những người đàm phán quyết liệt, hãy nhớ các bài học trong chương này.

• Xác định kiểu đàm phán của đối phương. Một khi đã biết họ là một người thích ứng, người quyết liệt hay người phân tích, bạn sẽ có cách tiếp cận họ chính xác.

• Chuẩn bị, chuẩn bị, chuẩn bị. Khi áp lực tăng, bạn không cố thể hiện theo tình huống; bạn chuyển sang chuẩn bị thật kỹ lưỡng. Hãy thiết kế một mục tiêu đầy tham vọng nhưng cũng hợp lý và thử nghiệm tất cả các mác gán, các câu hỏi hiệu chỉnh và câu trả lời giúp bạn đạt được nó. Bằng cách đó, một khi đã bước vào đàm phán, bạn sẽ không phải ứng biến.

• Sẵn sàng nhận lấy cú đấm. Những đàm phán viên tuyệt đỉnh thường dẫn dắt cuộc chơi với một mỏ neo cực điểm khiến bạn mất kiểm soát. Nếu không sẵn sàng, bạn sẽ tiến thẳng đến điểm tối đa mà chưa hề chiến đấu. Vì vậy, hãy chuẩn bị các chiến thuật lắt léo để tránh rơi vào bẫy nhượng bộ.

• Vạch ra ranh giới, học cách nhận lấy cú đấm và đấm trả mà không giận dữ. Gã đối diện bàn đàm phán không phải là vấn đề, mà tình huống mới là vấn đề.

• Chuẩn bị một kế hoạch Ackerman. Trước khi bước vào cuộc mặc cả, bạn cần một kế hoạch với một mỏ neo cực điểm, các câu hỏi hiệu chỉnh và những mức giá được xác định kỹ lưỡng. Hãy nhớ: 65%, 85%, 95% và 100%. Giảm các mức tăng và kết thúc với những con số không tròn trĩnh sẽ khiến đối phương tin rằng anh ta đã vắt kiệt giá trị của bạn, khi cuối cùng bạn đã thực sự có được con số bạn muốn.

Phạm Ngọc Lê Minh dịch
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.