Trong cuộc vây hãm nhà tù nguy hiểm và lộn xộn ở St. Martin Parish (Louisiana) vài năm trước, một nhóm tù nhân được vũ trang bằng dao tự chế đã bắt người quản giáo và các nhân viên của ông làm con tin. Tình huống đặc biệt bất ổn bởi các tù nhân vừa mất bình tĩnh vừa phá hoại, một hỗn hợp những sự lo lắng khiến điều gì cũng có thể xảy ra.
Các đàm phán viên cảm nhận rằng đằng sau sự quát tháo, các tù nhân không thực sự muốn làm các viên chức bị thương. Chúng biết mình bị dồn vào chân tường và hơn lúc nào hết, chúng muốn chấm dứt tình trạng này.
Nhưng có một sự cản trở lặp đi lặp lại: các tù nhân lo ngại những ai bỏ cuộc sau khi đã bắt các viên chức làm con tin, chưa kể đến người quản giáo, sẽ nhận phải kết cục bị đánh đập thậm tệ.
Vì vậy, các đàm phán viên đã đưa một cặp bộ đàm cho nhóm tù nhân và thiết kế mẫu kêu gọi đầu hàng chi tiết quen thuộc để khiến những tay bắt giữ con tin kết thúc cuộc nổi loạn. Ý tưởng rất đơn giản:
Các tù nhân sẽ cử ra một gã trong số chúng với một bộ đàm, hắn sẽ bước qua ba vòng bao vây của các đơn vị hành pháp phối hợp đang trực chiến ở ngoài nhà tù. Một khi đã bước qua vòng bao vây cuối, hắn sẽ lên xe cảnh sát và được chuyển đến nhà tù. Ở đó, hắn sẽ dùng bộ đàm để gọi những tên tù nhân còn lại và nói: “Họ không đánh đập tôi.” Và chúng sẽ biết mình không sao nếu đầu hàng, từng người một.
Sau một số thương lượng qua lại, các tù nhân đồng ý với kế hoạch và tù nhân đầu tiên bước ra. Bước đầu rất tốt. Hắn bước qua vòng vây của liên bang, sau đó đến khu vực SWAT, và tiếp đó hắn bước đến vòng vây ngoài cùng. Nhưng khi hắn vừa định leo vào xe cảnh sát, vài gã trong đội SWAT nhìn thấy chiếc bộ đàm và nói: “Mày làm cái quái gì với thứ này?” rồi tịch thu nó trước khi chuyển hắn đến nhà tù.
Những tên tù nhân còn lại bắt đầu hoảng loạn khi không thấy đồng bọn gọi lại. Một tên đang giữ chiếc bộ đàm còn lại gọi các đàm phán viên và bắt đầu quát tháo: “Tại sao anh ta không gọi? Họ đã đánh đập anh ta. Tôi nói rồi!” Hắn bắt đầu nói rằng mình sẽ chặt ngón tay con tin, chỉ để cho các đàm phán viên biết rằng chúng nghiêm túc.
Lúc này, các đàm phán viên đều phát hoảng. Họ chạy hộc tốc tới vòng vây và bắt đầu hét vào mặt mọi người. Đây là vấn đề sống còn. Hoặc ít nhất là một ngón tay bị cắt bỏ.
Cuối cùng, sau 15 phút bồn chồn, một gã SWAT tiến lên phía trước, hoàn toàn tự mãn. “Có gã ngu ngốc nào đó đã đưa cho tên kia chiếc radio,” anh ta nói, cười mỉm khi đưa chiếc bộ đàm cho các đàm phán viên. Các đàm phán viên cố gắng hết sức để không đấm anh ta trước khi lao nhanh vào nhà tù để tay tù nhân đầu tiên nói chuyện trên bộ đàm.
Thảm họa được ngăn chặn, vừa kịp lúc.
Điểm mấu chốt ở đây trong công việc đàm phán không chỉ là đạt được thỏa thuận. Nó còn phải là thỏa thuận có khả năng thực thi và đảm bảo để được thực hiện. Các đàm phán viên phải là những người thiết kế ra quyết định: họ phải thiết kế được một cách chủ động và thích ứng với những yếu tố bằng lời hoặc không bằng lời trong đàm phán để đạt được cả sự đồng ý lẫn triển khai.
“Vâng” sẽ không là gì nếu không có “Làm sao”. Một thỏa thuận có thể là tốt, nhưng một hợp đồng lại càng tốt hơn, và một tấm séc là tốt nhất. Bạn không nhận được lợi ích với một thỏa thuận. Chúng chỉ đến sau khi được triển khai. Thành công không phải là lời nói của kẻ bắt cóc con tin rằng: “Vâng, chúng ta đã thỏa thuận”; nó chỉ đến sau đó, khi các con tin đã được thả tự do đứng trước mặt bạn và nói: “Cảm ơn!”
Trong chương này, tôi sẽ trình bày cách tiến lên và đạt được thỏa thuận, với cả những ai đang ngồi trên bàn đàm phán lẫn thế lực vô hình “phía sau”; phân biệt đâu là sự khuất phục thực sự với sự đồng ý giả tạo; và đảm bảo sự thực thi bằng Quy tắc Ba.
“Vâng” không là gì nếu không có “Làm sao”
Sau thảm họa Dos Palmas khoảng một năm, khi tôi đang giảng dạy tại Học viện FBI ở Quantico, FBI nhận được cuộc gọi khẩn từ Bộ phận Liên bang: một người Mỹ đã bị một nhóm nổi loạn gốc Colombia bắt cóc tại khu rừng Ecuador. Là đàm phán viên bắt cóc con tin quốc tế chủ đạo của FBI, đây là đứa con của tôi, nên tôi đã tập hợp một đội và thiết lập đầu não tổ chức tại Quantico.
Trong nhiều năm, José “Pepe” Escobar và người vợ Julie đã hướng dẫn các nhóm du lịch đi xuyên khu rừng gần biên giới Colombia. Sinh ra tại Ecuador, José đã trở thành công dân Mỹ và làm công việc trợ giúp y tế tại thành phố New York khi anh cùng Julie quyết định bắt đầu hoạt động kinh doanh du lịch sinh thái tại quê hương. José yêu thích khu rừng Ecuador và từ lâu mơ ước được hướng dẫn cho khách tham quan về những chú khỉ đu qua các cành cây cùng những bông hoa thơm lừng trên các con đường mòn.
Hoạt động kinh doanh thuận lợi khi khách du lịch sinh thái rất quý mến cặp đôi vô cùng tâm huyết này. Vào ngày 20 tháng 8 năm 2003, José và Julie dẫn 11 người đi trên chuyến vượt thác dọc sông Mira. Sau một ngày tuyệt vời trên sông, mọi người đều vui cười và bắt đầu nâng ly khi bước vào những chiếc xe ô tô Jeep và bán tải để đến nơi nghỉ tại khu làng gần đó. José kể những câu chuyện hoang đường khi lái chiếc xe tải dẫn đầu, Julie ngồi kế cùng đứa con 11 tháng tuổi của họ trên đùi.
Khi còn cách nơi nghỉ năm phút, ba người đàn ông nhảy ra giữa đường và chĩa súng vào xe. Người đàn ông thứ tư xuất hiện và áp súng lục vào đầu Julie, cùng lúc, kéo José ra khỏi xe và ép anh lên thùng sau xe tải. Sau đó, những tay bắt cóc ra lệnh đoàn đi xuyên qua vài thị trấn nhỏ để đến một ngã ba đường, tại đó chúng bước xuống và dẫn José đi ngang qua ghế ngồi của Julie trong xe.
“Hãy nhớ rằng,” Julie nói, “dù có gì xảy ra, em vẫn yêu anh.”
“Đừng lo. Anh sẽ ổn thôi.” José trả lời.
Sau đó anh và những kẻ bắt cóc biến mất vào khu rừng.
* * *
Bọn bắt cóc đòi 5 triệu đô-la. Chúng tôi muốn câu giờ.
Kể từ sự sụp đổ Dos Palmas và sự khám phá Pittsburgh, tôi hiếm khi được ứng dụng những bài học về câu hỏi hiệu chỉnh đã học. Vì vậy, khi José bị bắt cóc, tôi cử những người trong đội tới Ecuador và bảo họ rằng chúng tôi có một chiến lược mới. Vụ bắt cóc sẽ cho tôi một cơ hội thực sự để kiểm chứng các câu hỏi hiệu chỉnh và mài giũa từng loại để phù hợp nhất cho từng hoàn cảnh.
“Tất cả những gì chúng ta sẽ nói là: ‘Này, làm sao chúng tôi biết José có khỏe mạnh không? Làm sao chúng tôi có thể trả tiền mà không biết José có khỏe mạnh không?’ Lặp đi lặp lại,” tôi bảo họ.
Dù còn lo lắng với những kỹ thuật chưa qua kiểm chứng, người của tôi vẫn tiến hành. Nhưng cảnh sát địa phương rất giận dữ, họ vẫn luôn yêu cầu Bằng Chứng Sống theo cách cũ kỹ (mà FBI đã dạy họ từ những ngày đầu). May mắn thay, Julie đồng ý với chúng tôi hoàn toàn, bởi cô đã thấy những câu hỏi hiệu chỉnh giúp trì hoãn thêm thời gian, và cô tin rằng rằng nếu có đủ thời gian, sẽ có cách để chồng mình được trở về nhà.
Một ngày sau vụ bắt cóc, nhóm nổi loạn dắt José đi vào những ngọn núi dọc biên giới Colombia và dừng chân trong một căn nhà gỗ trong rừng. Ở đó, José thiết lập mối quan hệ với những tên bắt cóc để khiến chúng khó giết anh hơn. Anh gây ấn tượng với chúng bằng kiến thức của mình về rừng và dạy chúng các món võ Karate bởi anh đã đạt được đai đen ở môn võ này.
Các đàm phán viên của tôi hướng dẫn Julie mỗi ngày trong khi chúng tôi chờ đợi nhóm nổi loạn liên lạc. Sau này, chúng tôi mới biết người đàm phán được chỉ định của bọn bắt cóc phải đi bộ xuống thị trấn để thương lượng qua điện thoại.
Chúng tôi hướng dẫn Julie trả lời tất cả các yêu cầu của bọn bắt cóc bằng một câu hỏi. Chiến lược của tôi là kéo những tên bắt cóc vào cuộc nhưng mất ổn định.
“Làm sao tôi biết José còn sống?” Cô hỏi khi họ nói chuyện với nhau lần đầu tiên.
Với yêu sách 5 triệu đô-la của bọn bắt cóc, cô nói: “Chúng tôi không có nhiều tiền đến vậy. Làm sao chúng tôi có thể kiếm được chúng?”
“Làm sao chúng tôi có thể đưa tiền khi chưa biết José có khỏe mạnh hay không?” Julie hỏi trong lần nói chuyện kế tiếp.
Câu hỏi, luôn là những câu hỏi.
* * *
Tên bắt cóc đàm phán với Julie dường như bối rối tột cùng bởi những câu hỏi kiên định của cô, và hắn không ngừng xin thời gian để suy nghĩ. Điều này làm mọi thứ chậm lại, nhưng hắn chưa bao giờ tức giận Julie. Trả lời các câu hỏi cho hắn ta ảo tưởng mình đang kiểm soát cuộc đàm phán.
Bằng việc liên tục đặt các câu hỏi và đưa ra những đề nghị nhỏ, Julie đã hạ món tiền chuộc xuống còn 16.500 đô-la. Khi đưa ra con số này, bọn bắt cóc đòi cô phải trả ngay lập tức.
“Làm sao tôi có thể đưa cho các anh khi tôi đã bán hết xe hơi và xe tải?” Cô hỏi.
Luôn cố câu thêm thời gian.
Chúng tôi bắt đầu nở nụ cười vì chiến thắng nằm trong tầm tay; chúng tôi thực sự đã tiến gần đến số tiền chuộc mà gia đình họ có thể xoay xở.
Và sau đó, tôi nhận được một cuộc gọi vào nửa đêm từ người của tôi đang đóng tại Ecuador, Kevin Rust. Kevin là một đàm phán viên tuyệt vời và cũng là người đã gọi điện thông báo cho tôi về việc Martin Burnham bị giết một năm trước. Tôi lo lắng khi nghe giọng anh.
“Chúng tôi vừa nhận được điện thoại từ José,” Kevin nói. “Anh ấy vẫn đang trong lãnh địa du kích nhưng đã trốn thoát và đang trên xe buýt để tìm đường thoát ra.”
Tôi mất nửa phút để đáp lại, và những gì tôi có thể nói chỉ là: “Trời ơi! Đó là một tin tuyệt vời!”
Sau này chúng tôi học được rằng, tất cả những gì đã xảy ra chỉ là sự trì hoãn và các câu hỏi, một số tên du kích tách ra và không trở lại. Không lâu sau đó, chỉ còn lại một tên trông chừng José vào buổi tối. José nhìn thấy cơ hội vào một tối khuya khi trời bắt đầu đổ mưa. Mưa đập trên mái che kim loại lấn át mọi âm thanh khác trong khi tên canh gác đang ngủ. Biết rằng những chiếc lá ướt bên ngoài sẽ lấn át âm thanh của bước đi, José leo qua cửa sổ, chạy xuống đường mòn trong khu rừng đến con đường lầy lội bên ngoài và hướng tới một thị trấn nhỏ.
Hai ngày sau, José trở về với Julie và đứa con, chỉ vài ngày trước sinh nhật một tuổi của bé.
Julie đã đúng: Có đủ thời gian, anh ấy sẽ tìm được đường trở về.
Hiệu chỉnh câu hỏi “Làm saoNhư thế nào” là một cách đảm bảo cuộc đối thoại tiến triển thành công. Chúng đặt áp lực lên đối phương phải đưa ra câu trả lời, và dự liệu đến vấn đề của bạn khi họ đưa ra yêu cầu.
Nếu đặt ra được một số lượng cần thiết các câu hỏi “Làm saoNhư thế nào” chính xác, bạn sẽ đọc và định hình bầu không khí đối thoại sao cho đến cuối cùng, bạn có thể nhận được câu trả lời mình muốn nghe. Bạn chỉ cần có ý tưởng về điểm đến của cuộc đối thoại khi đặt các câu hỏi.
Mánh khóe của những câu hỏi “Làm saoNhư thế nào” này là: Nếu được dùng đúng, chúng là một cách nói “Không” nhẹ nhàng và nhã nhặn, hướng đối phương đến việc phát triển một giải pháp tốt hơn – giải pháp của bạn. Một câu “Làm saoNhư thế nàoKhông” nhẹ nhàng sẽ mời gọi sự hợp tác và để lại trong đối phương cảm giác họ được đối xử một cách tôn trọng.
Quay trở lại những gì Julie đã làm khi bọn bắt cóc đưa ra yêu sách đầu tiên.
“Làm sao tôi có thể kiếm được nhiều tiền như vậy?” Cô hỏi.
Chú ý rằng cô đã không dùng từ “Không”. Nhưng cô vẫn nhã nhặn từ chối yêu cầu 5 triệu đô- la của bọn bắt cóc.
Như Julie đã làm, câu hỏi “Không” đầu tiên và phổ biến nhất bạn sẽ sử dụng là một phiên bản của “Làm sao tôi có thể làm được điều ấy?” (chẳng hạn như “Làm sao tôi có thể kiếm được số tiền nhiều như vậy?”). Giọng điệu của bạn là điểm quyết định mấu chốt vì câu nói này có thể được chuyển tải như một lời buộc tội hoặc một đề nghị trợ giúp. Vì thế, hãy chú ý đến giọng điệu của mình.
Câu hỏi này có chủ ý tạo ra tác động tích cực để khiến đối phương nhìn vào tình huống của bạn. Mối tương tác tích cực này là điều tôi đã nói đến như “sự cảm thông bắt buộc”, và nó đặc biệt hiệu quả nếu bạn đã sẵn cảm thông với đối phương. Nó tạo ra mối quan hệ tương hỗ để dẫn dắt họ làm điều gì đó cho bạn. Bắt đầu bằng vụ bắt cóc José, “Làm sao tôi có thể làm được điều ấy?” trở thành câu trả lời chính của chúng tôi với các yêu cầu đòi tiền chuộc con tin. Và chúng tôi chưa bao giờ thất bại.
Có một lần tôi làm việc với Kelly, một tư vấn kế toán đang bị một công ty khách hàng nợ món tiền lớn. Cô vẫn tiếp tục tư vấn bởi cô tin mình đang xây dựng một mối quan hệ hữu ích, và lời hứa hẹn món tiền công trong tương lai dường như củng cố niềm tin của cô.
Nhưng khi ngày thanh toán số tiền ấy đã qua quá lâu, cô lâm vào thế kẹt. Cô không thể tiếp tục làm việc chỉ với một hy vọng mơ hồ rằng mình sẽ được trả công, nhưng cô cũng lo rằng nếu quá thúc ép họ, cô thậm chí có thể không được trả đồng nào.
Tôi khuyên cô hãy chờ cho đến khi khách hàng yêu cầu cô làm thêm công việc mới, bởi nếu cô yêu cầu một khoản thanh toán xác định ngay lúc này, cô sẽ bị tổn thương nếu họ từ chối.
May mắn cho Kelly, khách hàng sớm gọi cho cô để làm công việc mới. Khi anh ta kết thúc lời yêu cầu của mình, cô điềm đạm hỏi một câu hỏi “Làm sao/ Như thế nào”:
“Tôi rất sẵn lòng giúp anh,” cô nói, “nhưng làm sao tôi có thể làm được điều ấy?”
Bằng cách thể hiện sự sẵn lòng làm việc, đồng thời yêu cầu sự giúp đỡ tìm ra cách thực hiện, cô đã buộc khách hàng kia phải đặt nhu cầu của cô lên hàng đầu mà không thể thoái thác.
Và cô đã được thanh toán.
* * *
Ngoài việc nói “Không”, một lợi ích quan trọng khác của câu hỏi “Làm saoNhư thế nào” là, đúng theo nghĩa đen, buộc đối phương cân nhắc và giải thích cách thực hiện một thỏa thuận. Một thỏa thuận sẽ không là gì nếu không được thực hiện đúng. Nếu tiến hành sai, nó giống như một căn bệnh ung thư ăn mòn lợi ích của bạn.
Để đối phương diễn giải cách thức thực hiện theo cách của họ, những câu hỏi hiệu chỉnh “Làm saoNhư thế nào” kỹ lưỡng của bạn sẽ làm họ tin rằng giải pháp cuối cùng chính là ý tưởng của họ. Và đó là điều mấu chốt. Con người luôn nỗ lực hơn để triển khai một giải pháp khi họ nghĩ họ là người đưa ra. Đơn giản vì đó chỉ là bản chất con người. Đó là lý do vì sao đàm phán thường được gọi là “Nghệ thuật để người khác làm theo cách của bạn.”
Có hai câu hỏi chính bạn có thể đặt ra để thúc đẩy đối phương tin rằng họ đang định nghĩa thành công theo cách của họ: “Làm sao chúng ta biết chúng ta đang triển khai đúng dự kiến?” và “Chúng ta xử lý như thế nào nếu phát hiện mình đang đi sai hướng?” Khi họ trả lời, bạn tóm tắt lại cho đến khi nhận được câu “Đúng vậy”, khi đó bạn biết họ đã nhất trí.
Tuy nhiên, hãy cảnh giác trước hai dấu hiệu cho thấy đối phương chưa tin rằng các ý tưởng là của họ. Như tôi đã lưu ý, khi họ nói “Anh đúng”, nó thường là một dấu hiệu cho thấy họ chưa trao quyền trong cuộc thảo luận. Và khi bạn ép họ triển khai và họ nói “Tôi sẽ thử”, bạn nên cảm nhận được có điều gì đó chưa ổn. Bởi nó thực sự có nghĩa: “Tôi chuẩn bị thất bại.”
Khi bạn nghe một trong hai câu nói ấy, hãy quay trở về với những câu hỏi hiệu chỉnh “Làm sao/ Như thế nào” cho đến khi họ định nghĩa việc triển khai thành công theo chính cách của họ. Nối tiếp bằng cách tóm tắt những gì họ đã nói để nhận được câu “Đúng vậy”.
Để đối phương thấy mình chiến thắng. Để họ nghĩ đó là ý tưởng của họ. Cất giữ cái tôi của bạn vào. Nhớ rằng: “Vâng” sẽ không là gì nếu không có “Làm saoNhư thế nào”.
TÁC ĐỘNG ĐẾN NHỮNG NGƯỜI PHÍA SAU BÀN ĐÀM PHÁN
Vài tuần sau khi José Escobar trở về Mỹ, tôi chở anh về nhà anh ở phía bắc New York.
Tôi đã rất vui sướng khi José trốn thoát, nhưng vụ này vẫn để lại cho tôi một nỗi day dứt: Chiến lược mới của tôi có thất bại không? Bạn thấy đó, José đã về nhà an toàn, nhưng không phải nhờ chúng tôi đã đàm phán để anh được thả. Tôi lo lắng rằng chiến thắng này không liên quan gì đến chiến lược xuất sắc của chúng tôi mà chỉ là “chó ngáp phải ruồi”.
Sau khi được chào đón nồng hậu từ Julie và cha mẹ cô, José và tôi ngồi uống cà phê. Tôi đến đây để thực hiện những gì CNU đề cập đến như một cuộc phỏng vấn con tin sống sót. Tôi cố gắng đi tìm các cách thức hướng dẫn mọi người đối mặt tốt nhất với bọn bắt cóc để sống sót, không chỉ về mặt thể chất mà còn về tâm lý. Tôi cũng mong mỏi phát hiện được những gì đã xảy ra phía sau hậu trường bởi dường như chiến lược của tôi không hiệu quả.
Cuối cùng, cuộc đối thoại xoay quanh việc sử dụng những câu hỏi hiệu chỉnh của chúng tôi.
“Anh biết không?” José nói. “Điều điên rồ nhất là những đàm phán viên của chúng lẽ ra phải ở lại thị trấn và thỏa thuận, nhưng vì Julie không ngừng hỏi hắn những câu hỏi mà hắn không chắc phải trả lời như thế nào, hắn phải liên tục quay trở về khu rừng. Tất cả bọn chúng họp lại và bàn luận về cách trả lời. Chúng thậm chí còn nghĩ đến việc đưa tôi đến thị trấn và để tôi nói chuyện điện thoại vì Julie rất kiên quyết hỏi làm sao cô ấy biết được liệu tôi có khỏe mạnh không.”
Ngay sau đó, tôi biết chúng tôi đã có một công cụ đúng. Nó quả thực đối nghịch với trường hợp Burnham, khi đàm phán viên của chúng tôi cắt ngang thỏa thuận với một tên, trong khi những kẻ còn lại thì lấy đi 300.000 đô-la và nói: “Không, bọn tôi không làm thế.” Chúng tôi chưa từng buộc đối phương phải cố gắng và hợp tác nội bộ chặt chẽ để phục vụ cho mục tiêu của chính chúng tôi.
Chiến lược đàm phán của chúng tôi ở Ecuador hiệu quả không chỉ bởi những câu hỏi tạo điều kiện giúp José trốn thoát, chúng còn đảm bảo bọn bắt cóc – đối phương của chúng tôi – nằm trong cùng một bối cảnh.
Vâng, một số tên bắt cóc con tin – và một số người giao dịch – làm việc một mình. Nhưng trong phần lớn trường hợp, luôn có những tay chơi khác, những người đóng vai trò quyết định cho cuộc đàm phán. Nếu bạn thực sự muốn đạt được thỏa thuận và khiến thỏa thuận có thể thực hiện, bạn cần tìm ra cách tác động đến những cá nhân này.
Khi việc thực thi diễn ra bởi hội đồng, sự ủng hộ của hội đồng này là điều chủ chốt. Bạn luôn phải tìm ra những động cơ phía sau của họ, ngay cả khi bạn chưa xác định được từng cá nhân trong hội đồng này. Điều này có thể thực hiện dễ dàng bằng cách đặt những câu hỏi hiệu chỉnh như: “Nó sẽ ảnh hưởng đến những người còn lại của phía anh như thế nào?” hay “Những người còn lại của phía anh đã biết được điều gì?” hoặc đơn giản chỉ là “Đồng đội của anh thấy thách thức lớn nhất của điều này là gì?”
Ý tưởng lớn hơn tôi giải thích ở đây là trong bất kỳ một cuộc đàm phán nào, bạn đều phải phân tích toàn bộ khoảng không của cuộc đàm phán.
Khi còn có những người khác chịu tác động từ cuộc đàm phán và họ có quyền lợi hoặc quyền lực sau đó, sẽ thật ngu xuẩn nếu chỉ cân nhắc lợi ích của những ai đang ngồi trên bàn đàm phán. Bạn cần nhận biết những con người “phía sau bàn đàm phán” hoặc “Cấp II” – đó là các bên dù không tham gia trực tiếp nhưng có thể giúp triển khai những thỏa thuận họ thích và ngăn cản nếu không thích. Bạn không thể loại bỏ họ, ngay cả khi bạn đang nói chuyện với CEO. Nhỡ đâu sẽ có ai đó khác thì thầm vào tai anh ta. Cuối cùng thì, người phá vỡ thỏa thuận luôn quan trọng hơn người làm nên thỏa thuận.
Trở lại cuộc vây hãm nhà tù: sự việc gần như bị hủy hoại bởi một người trong số chúng tôi không có đủ thông tin. Đó là điều mà những câu hỏi hiệu chỉnh chúng tôi sử dụng ở Ecuador đã tránh được và là lý do làm nên thắng lợi cho vụ José.
Chỉ cần một cá nhân đơn lẻ để hủy hoại một thỏa thuận.
* * *
Trong những năm thực hành ở lĩnh vực tư nhân, tôi đã bỏ qua tầm quan trọng của việc đánh giá và tác động đến những thỏa thuận ẩn phía sau bàn đàm phán và tôi đã phải trả một cái giá đắt.
Chúng tôi đã gần tiến đến thỏa thuận với một công ty lớn ở Florida, họ đang muốn đào tạo kỹ năng đàm phán cho một bộ phận của công ty. Chúng tôi đã nói chuyện điện thoại vô số lần với CEO và trưởng bộ phận nhân sự, và cả hai đều tán thành 100% đề nghị của chúng tôi. Chúng tôi rất phấn khởi vì đã có được sự ủng hộ hoàn toàn từ những người ra quyết định ở cấp cao nhất cho một thỏa thuận vô cùng béo bở.
Rồi sau đó, khi chúng tôi phát hiện ra những người trong bóng tối, thỏa thuận rơi bịch ra khỏi bàn đàm phán.
Hóa ra, trưởng bộ phận cần được đào tạo đã đạp đổ thỏa thuận. Có thể anh ta cảm thấy bị dọa dẫm, xem thường, hoặc bị tổn thương với ý nghĩ rằng anh ta và nhân viên của mình “cần được” đào tạo (Một tỷ lệ cao đáng ngạc nhiên với những cuộc đàm phán nếu không xoay quanh tiền thì thường sẽ liên quan đến lòng tự trọng, địa vị và những nhu cầu phi tài chính khác). Chúng tôi không bao giờ biết được.
Quan trọng là, chúng tôi không chú ý tới nó cho đến khi mọi thứ đã quá muộn, chúng tôi đã tự thuyết phục bản thân rằng chúng tôi chỉ cần nói chuyện điện thoại với những người ra quyết định.
Chúng tôi đã có thể tránh được điều này chỉ với vài câu hỏi hiệu chỉnh, ví dụ như: Điều này sẽ ảnh hưởng đến những người khác như thế nào? Những người còn lại đã biết về điều này đến đâu? Làm sao chúng tôi chắc rằng mình đưa đúng thông tin đến đúng người? Làm sao chúng tôi đảm bảo rằng các nhà quản lý mà chúng tôi sẽ đào tạo đã có đủ thông tin?
Nếu chúng tôi đặt ra những câu hỏi như vậy, CEO và trưởng bộ phận nhân sự đã có thể hỏi lại anh ta, thậm chí đưa anh ta cùng tham gia vào cuộc đối thoại. Và giúp chúng tôi tránh nhiều khổ sở.
NHẬN RA NHỮNG TAY DỐI TRÁ, ĐỐI MẶT NHỮNG TAY ĐỂU CÁNG VÀ CUỐN HÚT NHỮNG NGƯỜI CÒN LẠI
Là người đàm phán, bạn sẽ gặp phải những tay dối trá trắng trợn và cố làm bạn sợ hãi để thỏa thuận. Những tay đểu cáng công kích với hàng loạt lời bịa đặt kéo đến, và bạn chỉ có cách đối mặt với chúng.
Nhưng học cách đối phó với sự công kích và nhận ra sai lầm chỉ là một phần của vấn đề lớn hơn: học cách nhận biết và diễn dịch lớp ẩn giấu bên dưới của giao tiếp – qua cả lời nói và phi lời nói – sẽ tiết lộ trạng thái tinh thần của đối phương.
Các đàm phán viên giỏi luôn chủ động trong giao tiếp bằng lời, cách diễn đạt qua lời nói cùng với giao tiếp không bằng lời trong các cuộc đàm phán và mối tương quan hành vi giữa người với người*. Họ biết cách ứng dụng sự ẩn chứa ấy cho lợi ích của mình. Ngay cả sự thay đổi của một từ đơn lẻ – chẳng hạn thay từ “giữ” bằng “không mất” – có thể ảnh hưởng một cách vô thức đến sự lựa chọn lý trí của đối phương.
Ở đây tôi muốn nói đến những công cụ cần thiết để bạn nhận ra những kẻ dối trá, vạch trần những tay đểu cáng và cuốn hút những người còn lại. Tất nhiên, câu hỏi hiệu chỉnh kết thúc mở “Làm saoNhư thế nào” là một trong số đó – có thể là công cụ quan trọng nhất – nhưng còn nhiều công cụ khác.
* Nguyên văn là “group dynamics” – động lực nhóm: Thuật ngữ do nhà tâm lý học xã hội Kurt Lewin (1890-1947) đưa ra vào năm 1939, mô tả ảnh hưởng của các vai trò và hành vi của từng cá nhân trong một nhóm lên các thành viên khác trong nhóm đó và trên toàn bộ nhóm – BT.
Alastair Onglingswan đang sinh sống tại Philippines, vào một buổi tối năm 2004, anh bắt một chiếc taxi đường dài trở về nhà từ trung tâm mua sắm Greenhills ở Manila.
Anh chợp mắt mơ màng.
Và khi thức dậy, anh thấy mình bị trói.
Không may cho Alastair, tài xế taxi còn có một nghề thứ hai là bắt cóc. Hắn ta có sẵn một chai ete ở ghế trước, và khi đối tượng đã ngủ, hắn sẽ đánh thuốc họ, bắt nhốt họ và đòi tiền chuộc.
Trong vòng vài giờ, tên bắt cóc sử dụng điện thoại của Alastair để liên lạc với bạn gái của anh ở New York. Hắn đòi món thanh toán hằng ngày để “chăm sóc” Alastair trong khi nghiên cứu độ giàu có của gia đình anh.
“Nếu cô không trả tiền cũng được thôi,” hắn nói. “Lúc nào tôi cũng có thể bán nội tạng của anh ta sang Ả Rập Saudi.”
Trong vòng 24 tiếng, tôi đã chịu trách nhiệm dẫn dắt cuộc đàm phán từ Quantico. Bạn gái của Alastair quá đỗi lo lắng để đại diện cho gia đình đàm phán với tên bắt cóc, còn mẹ anh ở Philippines thì chỉ muốn chấp thuận bất kỳ đòi hỏi nào của tên bắt cóc.
Nhưng anh trai của Alastair, Aaron, tại Manila thì khác: anh ủng hộ ý tưởng đàm phán và chấp nhận nguy cơ Alastair có thể chết, điều này khiến anh làm một người đàm phán tốt hơn và hiệu quả hơn. Aaron và tôi thiết lập đường dây điện thoại luôn sẵn sàng và tôi sẽ hướng dẫn Aaron đàm phán từ bên kia địa cầu.
Qua các đòi hỏi và yêu sách của tên bắt cóc, tôi thấy hắn có kinh nghiệm và kiên nhẫn. Để chứng minh cho chủ ý của mình, hắn đề nghị cắt một bên tai của Alastair và gửi nó về cho gia đình cùng với đoạn quay hình anh bị cắt mất tai.
Đòi hỏi một món tiền hằng ngày rõ ràng là chiêu trò để nhanh chóng bòn rút càng nhiều tiền của gia đình càng tốt, cùng lúc đó, tìm hiểu được độ giàu có của họ. Chúng tôi phải tìm ra hắn là ai – hắn hoạt động đơn lẻ hay là phần tử của một nhóm người? Hắn có dự định giết Alastair hay không? – và chúng tôi phải biết được điều này trước khi gia đình hết sạch tiền. Để đến được đó, chúng tôi phải lôi kéo được tên bắt cóc vào một cuộc đàm phán kéo dài. Chúng tôi phải làm mọi thứ chậm lại.
Từ Quantico, tôi trang bị cho Aaron tất cả các câu hỏi hiệu chỉnh. Tôi hướng dẫn anh liên tục hỏi dồn tên khốn bạo lực ấy với “Làm saoNhư thế nào” Làm sao tôi làm được...? Làm sao chúng tôi biết...? Làm sao chúng tôi có thể...? Đối xử với những tên khốn với sự tôn trọng sẽ đem lại một sức mạnh to lớn. Nó cho bạn năng lực để ngầm nói “Không” một cách cực độ.
“Làm sao chúng tôi biết nếu chúng tôi đưa tiền thì anh sẽ không làm Alastair bị thương?” Aaron hỏi.
Trong môn võ thái cực quyền của Trung Quốc, mục tiêu là sử dụng đòn tấn công của đối phương để chống lại chính họ – chuyển sự tấn công của họ thành lợi thế của bạn để đánh bại họ. Đó là cách tiếp cận chúng tôi sử dụng với tên bắt cóc Alastair: chúng tôi muốn hút hết sự đe dọa của hắn và khiến hắn kiệt sức. Chúng tôi muốn đảm bảo rằng ngay cả việc sắp xếp thời gian cho một cuộc gọi với chúng tôi cũng không dễ dàng. Chúng tôi trì hoãn trả lời các e-mail.
Với những chiến thuật trên, chúng tôi chiếm được ưu thế trong khi vẫn cho hắn ảo tưởng về sự kiểm soát. Hắn nghĩ mình đang giải quyết các vấn đề của Aaron trong khi chúng tôi đọc vị được hắn và làm lãng phí thời gian của hắn. Bạn thấy đó, tốt nhất là không nên đối đầu trực diện với những tay hung hãn như tên bắt cóc Alastair; thay vào đó, mặc định sử dụng những câu hỏi “Điều gì” và “Làm sao” để tránh đối đầu hoặc cân chỉnh vị thế đàm phán của chính bạn. Lẩn tránh và len lỏi.
Cuối cùng, tiếp nối chuỗi ngày thương lượng qua lại từng ngày, Aaron đã chốt hạ khoản tiền làm tin và đồng ý đặt cọc một phần vào tài khoản ngân hàng của tên bắt cóc. Sau khi đã chuyển khoản tiền này, Aaron đối đầu theo cách phi đối đầu một cách hoàn hảo với tay tài xế taxi bằng một câu hỏi “Khi nàoĐiều gì”.
“Khi chúng tôi hết tiền, điều gì sẽ xảy ra?” Aaron hỏi.
Tên bắt cóc ngừng lại.
“Sẽ không sao,” cuối cùng hắn đáp. Vâng!
Không nhận ra mình đã đồng ý điều gì, tên giết người đã hứa với chúng tôi rằng sẽ không làm Alastair bị thương. Một chuỗi những câu hỏi “Điều gì” và “Làm sao” lặp đi lặp lại có thể giúp bạn vượt qua được chiến thuật hung hãn của một đối thủ thao túng.
Như bạn có thể thấy trong lần trao đổi cuối cùng, cuộc nói chuyện kéo dài của tên bắt cóc với Aaron đã biến Aaron gần như trở thành một người bạn. Dần dần, tên bắt cóc đã trở nên mất cảnh giác trong việc dành thời gian nói chuyện điện thoại với “bạn” mình. Cuối cùng, các điều tra viên Cảnh sát Quốc gia Philippines đã lần theo đường dây điện thoại đến được căn nhà và đột nhập nó. Tên bắt cóc và Alastair không có ở đó, nhưng có người vợ của hắn. Cô cho cảnh sát biết về một căn nhà khác họ sở hữu. Cảnh sát nhanh chóng đột nhập căn nhà còn lại, giải cứu Alastair và bắt giữ tên bắt cóc.
* * *
Có rất nhiều chiến thuật, công cụ và phương pháp khác cho việc sử dụng những dạng giao tiếp bằng lời hay không bằng lời một cách tinh tế để hiểu và thay đổi trạng thái tâm lý của đối phương. Dưới đây tôi sẽ liệt kê một vài công cụ, tôi muốn bạn dành chút thời gian để tiếp thu từng công cụ. Đây là những dạng công cụ giúp các đàm phán viên tinh ý ghi bàn.
Quy tắc 7% – 38% – 55%
Trong hai nghiên cứu nổi tiếng về những điều khiến chúng ta thích hay không thích một người15, Giáo sư Tâm lý học của Đại học UCLA, Albert Mehrabian, đã đặt ra quy tắc 7:38:55. Đó là: chỉ 7% của một thông điệp là dựa trên từ ngữ trong khi 38% đến từ giọng điệu, 55% còn lại xuất phát từ ngôn ngữ cơ thể và gương mặt của người nói.
Dù các con số này liên quan đến việc chúng ta hình thành thái độ với một người, quy tắc này cũng đưa ra một tỷ lệ hữu ích cho các đàm phán viên. Bạn thấy đó, ngôn ngữ cơ thể và giọng điệu – không phải từ ngữ – mới là những công cụ đánh giá uy lực nhất của chúng ta. Đó là lý do vì sao tôi thường bay những hành trình dài để gặp trực tiếp một người, ngay cả khi tôi có thể nói hết tất cả mọi thứ mình cần qua điện thoại.
Vậy làm cách nào để sử dụng quy tắc này? Trước tiên, chú ý thật kỹ đến sắc thái và ngôn ngữ cơ thể để đảm bảo họ đồng bộ với ý nghĩa của những từ ngữ họ sử dụng. Nếu chúng không thống nhất, nhiều khả năng người nói đang lừa bạn hoặc ít nhất là họ chưa được thuyết phục.
Khi giọng điệu hay ngôn ngữ cơ thể của một người không nhất quán với ý nghĩa của những từ họ nói, hãy sử dụng cách gán mác để tìm ra nguồn gốc của sự không tương thích.
Sau đây là một ví dụ:
Bạn: “Vậy là chúng ta đã thống nhất?” Họ: “Vâng...”
Bạn: “Tôi nghe thấy anh nói ‘Vâng’ nhưng dường như có chút phân vân trong đó.”
Họ: “À, thực sự không có gì.”
Bạn: “Không, điều này rất quan trọng, hãy chắc rằng chúng ta đều đồng ý.”
Họ: “Cảm ơn anh, tôi rất cảm kích.”
Đây là cách để đảm bảo thỏa thuận của bạn được triển khai êm thấm. Và đối phương cũng sẽ cảm kích. Phản ứng của bạn về việc nhận ra sự không đồng nhất và nhẹ nhàng xử lý nó thông qua việc gán mác sẽ khiến họ cảm thấy được tôn trọng. Kết quả là, mối quan hệ của bạn sẽ trở nên đáng tin cậy hơn.
Quy tắc Ba
Tôi tin rằng đã có lúc nào đó trong đời mình, bạn từng trải qua một cuộc đàm phán mà bạn đã đạt thỏa thuận và sau đó nó lại biến thành “Không”. Có thể bên kia đang lừa dối bạn, hoặc đó chỉ là mong muốn của họ. Dù gì đi nữa, đây cũng là một trải nghiệm của nhiều người.
Nó xảy ra bởi thực tế có ba loại “Vâng”: Cam kết, Xác nhận và Giả mạo. Như chúng ta đã bàn ở Chương 5, có rất nhiều nhân viên bán hàng cố đẩy khách hàng vào cái bẫy “Vâng” cam kết đến mức nhiều người đã thành thạo việc đưa ra câu trả lời “Vâng” giả mạo.
Một công cụ tuyệt vời để tránh cái bẫy này là Quy tắc Ba.
Quy tắc Ba đơn giản chỉ là khiến người kia đồng ý ba lần về cùng một vấn đề trong cùng một cuộc đối thoại. Nó nhân ba sức mạnh của bất kỳ mối tương quan nào bạn muốn đem đến vào thời điểm ấy. Khi làm vậy, nó phát hiện ra các vấn đề trước khi nó có thể xảy đến. Khó có thể lặp lại những lời nói dối hoặc những thuyết phục giả mạo.
Lần đầu tiên tôi học được kỹ năng này, nỗi sợ lớn nhất của tôi là làm sao tránh lặp đi lặp lại cùng một thứ hoặc tỏ ra quá công kích.
Câu trả lời là hãy đa dạng hóa các chiến thuật của mình.
Đầu tiên, họ đồng ý một điều gì đó hoặc cho bạn một lời cam kết, đó là lần thứ nhất. Lần thứ hai, bạn có thể gán mác hoặc tóm tắt lại những gì họ nói để họ trả lời “Đúng vậy.” Và thứ ba, có thể sử dụng một câu hỏi hiệu chỉnh “Làm saoNhư thế nào” hoặc “Điều gì” về sự thực thi để yêu cầu họ giải thích nhân tố làm nên thành công, chẳng hạn như: “Chúng ta sẽ làm gì nếu mọi việc không theo đúng dự định?”
Hoặc, cả ba lần đều chỉ là những câu hỏi hiệu chỉnh giống nhau được sắp xếp lại theo những cách khác nhau, chẳng hạn như: “Thách thức lớn nhất anh phải đối mặt là gì?/Chúng ta đang đối mặt với điều gì?/Anh thấy đâu là điều khó khăn nhất phải vượt qua?”
Dù là cách nào đi chăng nữa, đề cập đến cùng một vấn đề ba lần sẽ khám phá ra được sự giả mạo che phủ cũng như sự không thống nhất giữa lời nói và ngôn ngữ cơ thể tôi sẽ đề cập ở phần cuối. Vì vậy, sau này nếu bạn không chắc liệu đối phương có đáng tin và cam kết hay không, hãy thử cách này.
Hiệu ứng Pinocchio
Với nhân vật nổi tiếng của Carlo Collodi, Pinocchio, chúng ta dễ dàng nhận ra khi nào cậu đang nói dối: bạn chỉ cần theo dõi chiếc mũi ấy.
Hóa ra Collodi không xa rời thực tế là mấy. Hầu hết người ta đều để lộ ra những dấu hiệu cho thấy mình đang nói dối. Không phải là chiếc mũi dài ra, nhưng cũng gần giống vậy.
Trong một nghiên cứu về các dấu hiệu của sự dối trá16, Giáo sư Trường Kinh doanh Harvard, Deepak Malhotra và cộng sự của mình đã khám phá ra rằng, trung bình, những kẻ nói dối thường dùng nhiều lời hơn những người nói thật, và họ cũng thề thốt nhiều hơn. Có thể là vì cần nhiều nỗ lực nhận thức hơn để nói dối, dẫn tới việc bạn không kiểm soát được bản thân mình ở những phạm vi khác. Những lời thề thốt cứ thế tuôn ra, dường như là vậy.
Cả hai cũng phát hiện rằng những người nói dối sử dụng đại từ nhân xưng ngôi thứ ba nhiều hơn những người nói thật. Họ bắt đầu nói về anh ấy, cô ấy, nó, người ấy, họ, và của họ hơn là tôi, với mục đích tạo ra khoảng cách giữa họ và lời nói dối.
Và cả hai cũng khám phá ra rằng những người nói dối có xu hướng dùng nhiều lời và nói nhiều câu phức tạp hơn với nỗ lực chiến thắng sự ngờ vực của đối phương. Đó là những gì W. C. Fields* đã nói về cách gây hoang mang cho người khác bằng những thứ vớ vẩn. Các nhà nghiên cứu đặt tên cho điều này là Hiệu ứng Pinocchio bởi vì cũng giống chiếc mũi của Pinocchio, số lượng từ được dùng cũng tăng lên theo những lời dối trá. Những ai đang nói dối, có thể hiểu được, sẽ lo lắng về việc được tin tưởng hơn, và họ cố gắng nhiều hơn – hơi quá đà – để được tin tưởng.
* W. C. Field (1880-1946): Một diễn viên hài kịch, nghệ sĩ tung hứng và nhà văn – BT.
Chú ý cách sử dụng đại từ nhân xưng
Cách đối phương sử dụng đại từ nhân xưng cũng có thể giúp bạn cảm nhận được tầm quan trọng thực sự của chuỗi quyết định và thực thi ở phía bên kia bàn đàm phán. Họ càng thích sử dụng “tôi”, “của tôi” thì họ càng ít quan trọng.
Ngược lại, nếu đàm phán viên nào không dùng đại từ nhân xưng thứ nhất thì họ lại càng quan trọng. Cũng giống như nghiên cứu về Hiệu ứng Pinocchio của Malhotra khi những người nói dối giữ khoảng cách giữa bản thân họ và lời nói dối, trong một cuộc đàm phán, người ra quyết định thông minh sẽ không muốn bị dồn vào một góc trên bàn đàm phán để đưa ra quyết định. Họ sẽ chuyển hướng sang người khác trên bàn đàm phán để không bị dồn ép.
Tay bắt cóc lái taxi ở Philippines trong vụ Alastair Onglingswan đã dùng “chúng tôi” và “họ” từ rất sớm trong vụ bắt cóc để thuyết phục tôi rằng chúng tôi đang tương tác với người lãnh đạo. Tôi chỉ không thể biết nó đúng đến mức nào cho đến lúc giải thoát. Trong vụ cướp ngân hàng Chase Manhattan ở Chương 2, tên Chris Watts liên tục nhất quán nói về sự nguy hiểm của “những người khác” và hắn không quan trọng với họ như thế nào, tất cả đều là lời nói dối.
Giảm giá cho Chris
Mọi người luôn nói đến việc ghi nhớ và sử dụng (nhưng không lạm dụng) tên của đối phương trong đàm phán. Và điều này quan trọng. Nhưng thực tế, người ta thường thấy mệt mỏi khi bị gọi tên. Nhân viên bán hàng cố đạt được thỏa thuận sẽ liên tục làm vậy hết lần này đến lần khác.
Thay vào đó, hãy sử dụng một chiến thuật khác và sử dụng chính tên mình. Đó là cách giúp tôi có được sự hạ giá Chris.
Giống với việc sử dụng tên của Alastair với tên bắt cóc và khiến hắn cũng sử dụng ngược lại giúp nhân cách hóa con tin và giảm nguy cơ anh ta bị gây hại hơn, sử dụng chính tên mình sẽ tạo ra bầu không khí “cảm thông bắt buộc”. Nó làm cho đối phương nhìn nhận bạn như một con người.
Vài năm về trước, tôi đang trong một quán bar ở Kansas với một nhóm cộng sự đàm phán viên FBI. Quán rất đông, nhưng tôi nhìn thấy một chiếc ghế trống. Tôi tiến đến nhưng khi vừa chuẩn bị ngồi xuống thì gã kế bên nói: “Đừng hòng nghĩ đến chuyện đó.”
“Tại sao?” Tôi hỏi, và anh ta nói: “Vì tao sẽ đá mày đi.”
Anh ta to lớn, vạm vỡ và đã say, nhưng kìa, tôi là một đàm phán viên con tin với hàng chục năm kinh nghiệm – tôi bị hút vào những tình huống căng thẳng cần đến sự hòa giải như những con thiêu thân lao vào ánh sáng.
Tôi đưa tay ra bắt tay anh và nói: “Tôi tên là Chris.” Gã đứng yên, và trong khoảng lặng ấy, các cộng sự FBI của tôi bước vào, vỗ vai anh ta và đề nghị mời anh ta một ly. Hóa ra anh ta là một cựu chiến binh Việt Nam trong thời kỳ khốc liệt nhất. Anh ta ở trong một quán bar đông cứng người mà cả thế giới dường như đang ăn mừng. Điều duy nhất anh ta có thể nghĩ đến là chiến đấu. Nhưng ngay khi tôi trở thành “Chris”, mọi thứ đã thay đổi.
Bây giờ, áp dụng tư duy này vào trong đàm phán tài chính. Vài tháng sau sự kiện ở Kansas, tôi đến một trung tâm bán hàng hạ giá và đang chọn vài chiếc áo sơ mi ở một cửa hàng. Tại quầy thanh toán, nhân viên hỏi tôi có muốn tham gia chương trình khách hàng thường xuyên không.
Tôi hỏi cô liệu tôi có được giảm giá nếu tham gia không và cô nói “Không”.
Vì vậy, tôi quyết định thử một cách tiếp cận khác. Tôi nói một cách thân thiện: “Tôi là Chris. Giảm giá cho Chris thì sao?”
Cô nhìn tôi từ quầy, bắt gặp ánh mắt của tôi và cười nhẹ.
“Tôi phải hỏi quản lý của mình, Kathy,” cô nói và quay sang người phụ nữ đang đứng kế mình.
Kathy đã nghe toàn bộ đoạn trao đổi ban nãy và nói: “Tôi có thể giảm được tối đa là 10%.”
Nhân cách hóa bản thân. Dùng tên mình để giới thiệu bản thân. Nói một cách hài hước, thân thiện. Để họ cùng hưởng sự tương tác. Và bạn sẽ có mức giá riêng đặc biệt.
CÁCH KHIẾN ĐỐI PHƯƠNG TỰ THƯƠNG LƯỢNG VỚI CHÍNH MÌNH
Như bạn đã thấy cách Aaron và Julie làm với những tên bắt cóc, cách tốt nhất để khiến đối phương giảm bớt đòi hỏi của chúng là nói “Không” bằng cách sử dụng những câu hỏi “Làm sao”. Những cách nói “Không” gián tiếp này không trực tiếp từ chối đối phương thẳng thừng và gây tổn thương như câu trả lời “Không” thông thường. Thực ra, những lời đáp trả này nghe rất giống với sự trả giá mà đối phương tự đối lại chính mình.
Bạn có thể ngầm nói “Không” bốn lần trước khi thực sự nói ra từ ấy.
Bước đầu tiên trong chuỗi “Không” là câu hỏi chờ sẵn xưa cũ:
“Làm sao tôi có thể làm được điều ấy?”
Bạn phải thể hiện thái độ tôn trọng để nó trở thành một lời thỉnh cầu trợ giúp. Thể hiện đúng mực, nó sẽ mời gọi đối phương tham gia vào thế khó xử của bạn và giải quyết với một mức giá tốt hơn.
Sau đó là một phiên bản của “Mức giá của anh rất hào phóng, tôi xin lỗi, chỉ là nó không tốt cho tôi,” là cách lịch thiệp thứ hai để nói “Không”.
Cách đáp lời đã qua kiểm tra kỹ lưỡng này sẽ giúp bạn tránh phải đưa ra một mức giá đáp lại, và việc sử dụng từ “hào phóng” sẽ khuyến khích đối phương thể hiện đúng nghĩa của từ ấy. “Tôi xin lỗi” cũng làm câu trả lời “Không” mềm đi và tạo ra sự cảm thông. (Bạn có thể phớt lờ những “chuyên gia” cho rằng xin lỗi luôn là dấu hiệu của sự yếu đuối.)
Sau đó, bạn có thể dùng một câu tương tự như: “Tôi xin lỗi nhưng tôi e rằng mình không thể làm được.” Nó trực tiếp hơn một chút, và cụm từ “không thể làm được” có gấp đôi nhiệm vụ. Bằng cách thể hiện mình không đủ năng lực thực hiện, nó khơi gợi sự cảm thông của đối phương hướng đến bạn.
“Tôi xin lỗi, không” là một phiên bản súc tích hơn cho câu “Không” thứ tư. Nếu được diễn đạt nhẹ nhàng, nó sẽ không gợi lên chút cảm giác tiêu cực nào.
Nếu tiếp tục đi xa hơn, tất nhiên, “Không” sẽ là cách cuối cùng và trực tiếp nhất. Bằng lời nói, nó cần được diễn đạt với giọng điệu đi xuống ở cuối câu và tôn trọng; nó không có ý nói “KHÔNG!”
Jesus Bueno, một trong những học viên của tôi, mới đây đã gửi cho tôi một câu chuyện tuyệt vời về cách anh sử dụng câu trả lời nhiều bước “Không” để giúp người em Joaquin của mình thoát khỏi tình huống kinh doanh khó khăn như thế nào.
Em trai anh và hai người bạn đã mua nhượng quyền cửa hàng giống cây cần sa ở bắc Tây Ban Nha, nơi thu hoạch cần sa cho mục đích sử dụng cá nhân hợp pháp. Joaquin và đối tác – Bruno, mỗi người đã đầu tư 20.000 euro vào hoạt động kinh doanh cho 46% cổ phần (một đối tác nhỏ khác đầu tư 3.500 euro cho 8% còn lại).
Ban đầu, Joaquin và Bruno có mối quan hệ đầy thách thức. Joaquin là một người bán hàng xuất sắc, trong khi Bruno lại thiên về giữ sổ sách. Đối tác nhỏ cũng là một người bán hàng xuất sắc, anh và Joaquin tin rằng tăng doanh số là một chiến lược đúng đắn. Điều này có nghĩa là họ sẽ đưa ra mức giảm giá cho các đơn hàng lớn và khách hàng thường xuyên, nhưng Bruno không đồng ý. Chi phí dự kiến để chạy một trang web và mở rộng kho chứa cũng không được Bruno đồng tình.
Vợ Bruno trở thành vấn đề khi cô bắt đầu cằn nhằn Joaquin, cô không muốn anh dành quá nhiều tiền cho việc mở rộng để có thêm lợi nhuận. Vào một ngày, khi đang kiểm kê việc thu mua lưu kho, Joaquin phát hiện có vài món hàng họ đã đặt nhưng không được trưng trên kệ cửa hàng. Anh bắt đầu tìm kiếm chúng trên mạng và bất ngờ tìm thấy một cửa hàng trên eBay có tên vợ Bruno cũng đang bán chính những sản phẩm ấy.
Điều này mở đầu cho một cuộc cãi vã lớn giữa Bruno và Joaquin, và mối quan hệ của họ trở nên xấu đi. Khi đến đỉnh điểm, Bruno nói với Joaquin rằng anh sẽ mở bán cổ phần của mình vì anh thấy rủi ro trong hoạt động kinh doanh của họ đang rất lớn. Vì vậy, Joaquin xin tư vấn từ người anh trai: học viên của tôi – Jesus.
Bởi vì tin rằng lý do Bruno muốn bán cổ phần chính là áp lực từ vợ anh ấy nên Jesus đã soạn giúp Joaquin một thông điệp bày tỏ sự cảm thông xoay quanh nội dung: “Dường như anh đang chịu rất nhiều áp lực từ vợ mình.” Joaquin cũng đang trong quá trình ly hôn, nên họ quyết định sử dụng cách tiếp cận này để gần gũi với vấn đề người vợ, và họ chuẩn bị một sự kiểm chứng cáo buộc – “Tôi biết anh nghĩ tôi không quan tâm đến chi phí và đang lấy đi lợi nhuận của công ty” – để làm dịu đi bầu không khí tiêu cực và khiến Bruno mở lời.
Nó hiệu quả như một bùa mê. Bruno ngay lập tức đồng ý với sự kiểm chứng cáo buộc và bắt đầu giải thích lý do anh nghĩ Joaquin đang chi tiêu quá cẩu thả. Bruno cũng chú ý rằng chưa một ai từng bảo lãnh cho anh như Joaquin đã làm (Joaquin đã vay khoản nợ khởi nghiệp từ mẹ anh ấy). Joaquin sử dụng phép lặp để khiến Bruno tiếp tục nói, và đúng là Bruno đã phản hồi.
Cuối cùng, Joaquin nói: “Tôi biết cảm giác khi phải chịu áp lực từ người vợ như thế nào, tôi đã trải qua cuộc ly hôn của chính mình và nó thực sự làm tôi rất mệt mỏi.” Sau đó, trong 10 phút tiếp theo, Bruno nói không ngừng về vợ mình và tiết lộ vô số thông tin mới: người vợ rất bực dọc vì có một ngân hàng ban đầu đã cho họ vay 20.000 euro cuối cùng đã rà soát lại khoản vay và cho họ hai phương án: trả đầy đủ khoản vay, hoặc thanh toán ở mức lãi suất cao hơn.
Là đây!
Sau khi biết được điều này, Joaquin và Jesus hội ý riêng và quyết định Joaquin có thể trả một mức hợp lý chỉ vừa cao hơn khoản vay bởi Bruno đã lấy 14.000 euro tiền lương từ hoạt động kinh doanh. Lá thư từ ngân hàng đã đặt Bruno vào thế bí, và Joaquin tính toán mình có thể trả giá thấp vì không có một thị trường thực sự nào cho Bruno để anh ta bán được cổ phần của mình.
Họ quyết định rằng 23.000 euro sẽ là con số ma thuật, trong đó 11.000 trả ngay và 12.000 còn lại trả trong một năm.
Sau đó, mọi thứ đi chệch hướng.
Thay vì đợi Bruno lên tiếng, Joaquin đón đầu và đưa ra con số tổng, nói với Bruno rằng anh ta nghĩ đây là con số “rất công bằng”. Nếu có cách nào để loại bỏ đối phương, đó chính là ngụ ý sẽ thật bất công nếu không đồng ý với bạn.
Những gì xảy ra tiếp theo chứng minh cho điều đó.
Bruno tức giận cúp điện thoại và hai ngày sau, Joaquin nhận được e-mail từ một người nói rằng anh ta được thuê để đại diện cho Bruno. Họ muốn 30.812 euro, trong đó: 20.000 euro cho khoản vay, 4.000 euro cho tiền lương, 6.230 euro cho giá trị cổ phiếu và 582 euro cho phần lãi suất.
Những con số không tròn trĩnh dường như khó có thể thay đổi vì sự chi tiết. Đây là một gã chuyên nghiệp.
Jesus nói với Joaquin anh ta đã thực sự làm hỏng mọi thứ. Nhưng cả hai đều biết Bruno đang tha thiết muốn bán như thế nào. V ì vậy, họ quyết định sẽ sử dụng chiến lược nói “Không” nhiều bước để khiến Bruno tự thương lượng với bản thân. Tình huống xấu nhất, họ quyết định, chỉ là Bruno đổi ý không bán cổ phần của anh ta và trạng thái vẫn sẽ giữ nguyên. Đó là rủi ro họ có thể chấp nhận.
Họ soạn bức thông điệp “Không” đầu tiên:
Mức giá anh đề nghị rất công bằng, và chắc chắn tôi muốn mình có thể trả được mức giá ấy. Bruno đã làm việc cật lực cho công ty, và anh ấy xứng đáng được đền đáp đúng mực. Tôi rất xin lỗi, chúc anh mọi điều may mắn.
Bạn có chú ý đến cách họ đã thương lượng mức giá và nói “Không” mà không sử dụng từ ấy?
Joaquin choáng váng khi ngày hôm sau anh nhận được bức e-mail từ nhà tư vấn đề nghị giảm mức giá xuống 28.346 euro.
Joaquin và Jesus tiếp tục soạn một câu trả lời “Không” nhẹ nhàng thứ hai:
Cảm ơn lời đề nghị của anh. Anh đã rất hào phóng khi giảm mức giá xuống, và tôi vô cùng cảm kích. Tôi thực sự mong muốn mình có thể trả được con số này, nhưng thật lòng tôi không đủ khả năng tại thời điểm này. Như anh đã biết, tôi đang trong quá trình ly hôn và tôi không đủ sức xoay xở cho món tiền này. Một lần nữa, chúc anh mọi điều may mắn.
Ngày hôm sau, Joaquin nhận được bức e-mail chỉ vỏn vẹn một dòng từ nhà tư vấn và giảm mức giá xuống còn 25.000 euro. Joaquin muốn chấp nhận, nhưng Jesus khuyên anh rằng chúng ta còn một vài bước “Không” nữa để tiếp tục. Joaquin không đồng ý, nhưng cuối cùng anh đã xiêu lòng.
Có một bài học quan trọng ở đây: Nghệ thuật để kết thúc một thỏa thuận là giữ được sự tập trung đến tận phút cuối cùng. Có nhiều thời điểm quan trọng vào phút cuối khi bạn cần có được sự kỷ luật về tinh thần. Đừng vội nghĩ đến chuyến bay cuối sẽ cất cánh lúc mấy giờ, hay được về nhà sớm và chơi golf sẽ như thế nào. Đừng để tâm trí bạn bị phân tâm. Hay giữ tập trung.
Họ viết:
Cảm ơn anh một lần nữa vì lời đề nghị rất hào phóng. Anh đã thực sự hạ thấp mức giá và tôi cũng rất cố gắng cho mức giá ấy. Không may là, không ai sẵn lòng cho tôi vay tiền, ngay cả mẹ tôi. Tôi đã cố nhiều cách nhưng chưa thể có được số tiền ấy. Vì vậy, tôi chỉ có thể trả được anh 23.567 euro, và tôi chỉ trả ngay được 15.321,37 euro. Tôi có thể trả phần còn lại trong vòng một năm, nhưng thực sự đó là những gì tôi có thể làm. Chúc anh mọi điều tốt đẹp nhất từ quyết định của mình.
Cách sử dụng những con số cụ thể và cách tạo ra sự cảm thông để nói “Không” mà không cần dùng từ ấy thật xuất sắc!
Và nó hiệu quả. Trong vòng một giờ, nhà tư vấn đã phản hồi đồng ý.
Hãy nhìn kỹ hơn: sự phối hợp giữa phép lặp và những câu hỏi kết thúc mở để thu thập thông tin về vấn đề tài chính của Bruno, và sau đó là phương pháp “Không” để khai thác sự thiết tha của anh ta. Nếu có một người mua khác nữa thì phương pháp này không phải là một ý tưởng tuyệt vời, nhưng nếu không có ai nữa thì đây là cách xuất sắc để khiến Bruno tự thương lượng với chính mình.
BÀI HỌC CHỦ ĐẠO
Các đàm phán viên siêu sao – những người tạo ra ma thuật thực sự – biết rõ đàm phán là một sân chơi nằm dưới lớp từ ngữ, nơi mà để đi đến một thỏa thuận tốt thì cần phải dò tìm và thao túng các tín hiệu tinh tế, không dễ nhận ra nằm phía dưới bề mặt. Chỉ bằng cách hình ảnh hóa và thay đổi những vấn đề nằm bên dưới này, bạn mới có thể tạo ra một thỏa thuận tốt và đảm bảo nó được thực thi.
Khi sử dụng các công cụ sau đây, hãy ghi nhớ nội dung quan trọng nhất của chương này. Đó là “Vâng” sẽ không là gì nếu không có “Làm saoNhư thế nào”. Hỏi “Làm sao”, biết “Làm sao” và định nghĩa “Làm sao” đều là những công cụ trong kho vũ khí của một đàm phán viên hiệu quả. Anh ta sẽ không còn vũ trang nếu không có chúng.
• Đặt những câu hỏi hiệu chỉnh “Làm sao”, và tiếp tục hỏi, hỏi nữa. Hỏi “Làm sao” giữ đối phương tiếp tục kết nối với bạn nhưng sẽ bị mất cân bằng. Trả lời những câu hỏi này cho họ ảo tưởng rằng họ đang kiểm soát. Nó cũng dẫn dắt họ đến việc cân nhắc các vấn đề của bạn khi đưa ra yêu cầu.
• Sử dụng câu hỏi “Làm sao” để định hình môi trường đàm phán. Bạn thực hiện điều này bằng cách sử dụng “Làm sao tôi có thể làm được điều ấy?” như một phiên bản nhẹ nhàng của “Không”. Điều này sẽ ngầm đẩy đối phương đến việc tìm kiếm các giải pháp khác – các giải pháp của bạn. Và họ sẽ thường xuyên tự thương lượng với chính mình.
• Đừng chỉ chú ý đến những người bạn đang trực tiếp đàm phán; luôn luôn xác định động cơ của những người chơi “ở phía sau bàn đàm phán”. Bạn có thể làm vậy bằng cách hỏi thỏa thuận sẽ ảnh hưởng đến người khác như thế nào và họ đã nắm thông tin đến đâu.
• Tuân theo quy tắc 7% – 38% – 55% bằng cách chú ý kỹ đến giọng điệu và ngôn ngữ cơ thể. Sự bất nhất giữa lời nói và các dấu hiệu phi lời nói sẽ chỉ ra khi nào đối phương đang nói dối hoặc không thoải mái với thỏa thuận.
• “Vâng” có phải là thực hay giả mạo? Kiểm tra chúng với Quy tắc Ba: Sử dụng những câu hỏi hiệu chỉnh, tóm tắt và gán mác để khiến đối phương xác nhận lại thỏa thuận ít nhất ba lần. Rất khó để lặp lại một lời nói dối hoặc một cam kết giả mạo.
• Cách sử dụng đại từ nhân xưng của một người sẽ đem đến những thấu hiểu sâu sắc về quan hệ quyền lực của họ. Nếu bạn nghe nhiều lần các đại từ nhân xưng như “tôi”, “của tôi”, quyền lực quyết định thực sự có thể nằm ở đâu đó khác. Nếu đối phương luôn dùng “chúng tôi” hay “họ”, xác suất cao là bạn đang trực tiếp nói chuyện với một người ra quyết định dày dặn.
• Sử dụng tên mình để biến bản thân trở thành một con người thực sự với đối phương, thậm chí bạn có thể nhận được sự giảm giá riêng đặc biệt. Hài hước và nhân văn là những cách tốt nhất để phá vỡ bầu không khí ban đầu và dỡ bỏ chướng ngại vật.